महाभारत · अध्याय 14.83
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.83.1
स तु वाजी समुद्रान्तां पर्येत्य वसुधामिमाम् ।
निवृत्तोऽभिमुखो राजन्येन वारणसाह्वयम् ॥ १४.८३.१ ॥
तो घोडा समुद्रापर्यंत पसरलेल्या या पृथ्वीला फेरी घालून, हे राजा, राजकुमारासह वारणसाह्वयाच्या दिशेने परत आला.
14.83.2
अनुगच्छंश्च तुरगं निवृत्तोऽथ किरीटभृत् ।
यदृच्छया समापेदे पुरं राजगृहं तदा ॥ १४.८३.२ ॥
घोड्याचा पाठलाग करत किरीटधारी (अर्जुन) परतला; तेव्हा योगायोगाने राजगृह असलेल्या नगरात पोहोचला.
14.83.3
तमभ्याशगतं दृष्ट्वा सहदेवात्मजः प्रभो ।
क्षत्रधर्मे स्थितो वीरः समरायाजुहाव ह ॥ १४.८३.३ ॥
तो जवळ आलेला पाहून, हे प्रभो, सहदेवाचा पुत्र वीर क्षत्रधर्मात स्थिर राहून युद्धासाठी त्याला आव्हान देता झाला.
14.83.4
ततः पुरात्स निष्क्रम्य रथी धन्वी शरी तली ।
मेघसन्धिः पदातिं तं धनंजयमुपाद्रवत् ॥ १४.८३.४ ॥
मग नगरातून बाहेर पडून रथी, धनुर्धर, बाणधारी आणि हातमोजे घातलेला मेघसंधी पायी उभ्या धनंजयावर चालून गेला.
14.83.5
आसाद्य च महातेजा मेघसन्धिर्धनंजयम् ।
बालभावान्महाराज प्रोवाचेदं न कौशलात् ॥ १४.८३.५ ॥
महातेजस्वी मेघसंधी धनंजयाजवळ येऊन, हे महाराजा, बालिशपणामुळे, कौशल्यामुळे नव्हे, असे म्हणाला.
14.83.6
किमयं चार्यते वाजी स्इत्रीमध्य इव भारत ।
हयमेनं हरिष्यामि प्रयतस्व विमोक्षणे ॥ १४.८३.६ ॥
हे भारता, हा घोडा स्त्रियांच्या मध्ये असल्याप्रमाणे का नेला जात आहे? मी हा घोडा हरण करीन; त्याला सोडवण्याचा प्रयत्न कर.
14.83.7
अदत्तानुनयो युद्धे यदि त्वं पितृभिर्मम ।
करिष्यामि तवातिथ्यं प्रहर प्रहरामि च ॥ १४.८३.७ ॥
युद्धात माझ्या पितरांमुळे तुला अनुनय मिळाला नसेल, तर मी तुझे आतिथ्य करीन. प्रहार कर, मीही प्रहार करतो.
14.83.8
इत्युक्तः प्रत्युवाचैनं प्रहसन्निव पाण्डवः ।
विघ्नकर्ता मया वार्य इति मे व्रतमाहितम् ॥ १४.८३.८ ॥
असे म्हटल्यावर पांडव जणू हसत त्याला उत्तरला. विघ्न करणाऱ्याला मी अडवायला हवे, हेच माझे व्रत आहे.
14.83.9
भ्रात्रा ज्येष्ठेन नृपते तवापि विदितं ध्रुवम् ।
प्रहरस्व यथाशक्ति न मन्युर्विद्यते मम ॥ १४.८३.९ ॥
हे राजा, तुझ्या ज्येष्ठ भावानेही हे निश्चितच ठाऊक असेल. तुझ्या शक्तीप्रमाणे प्रहार कर; माझ्या मनात राग नाही.
14.83.10
इत्युक्तः प्राहरत्पूर्वं पाण्डवं मगधेस्वरः ।
किरञ्शरसहस्राणि वर्षाणीव सहस्रदृक् ॥ १४.८३.१० ॥
असे म्हटल्यावर मगधाधिपतीने प्रथम पांडवावर प्रहार केला; हजारो बाण सोडत, जणू सहस्रनेत्र (इंद्र) वृष्टी करीत आहे.
14.83.11
ततो गाण्डीवभृच्छूरो गाण्डीवप्रहितैः शरैः ।
चकार मोघांस्तान्बाणान्सयत्नान्भरतर्षभ ॥ १४.८३.११ ॥
तेव्हा गांडीव धारण करणाऱ्या शूराने गांडीवातून सोडलेल्या बाणांनी प्रयत्नपूर्वक ते बाण व्यर्थ केले, हे भरतश्रेष्ठा.
14.83.12
स मोघं तस्य बाणौघं कृत्वा वानरकेतनः ।
शरात्मुमोच ज्वलितान्दीप्तास्यानिव पन्नगान् ॥ १४.८३.१२ ॥
त्याच्या बाणांचा प्रवाह व्यर्थ करून वानरध्वजाने प्रज्वलित, तेजस्वी मुखांच्या सर्पांसारखे बाण सोडले.
14.83.13
ध्वजे पताकादण्डेषु रथे यन्त्रे हयेषु च ।
अन्येषु च रथाङ्गेषु न शरीरे न सारथौ ॥ १४.८३.१३ ॥
ध्वजावर, पताकादंडांवर, रथावर, यंत्रावर, घोड्यांवर आणि इतर रथांगांवर; परंतु शरीरावर किंवा सारथ्यावर नाही.
14.83.14
संरक्ष्यमाणः पार्थेन शरीरे सव्यसाचिना ।
मन्यमानः स्ववीर्यं तन्मागधः प्राहिणोच्छरान् ॥ १४.८३.१४ ॥
सव्यसाची पार्थाने शरीरात संरक्षित असताना, ते आपलेच पराक्रम मानून त्या मागधाने बाण सोडले.
14.83.15
ततो गाण्डीवधन्वा तु मागधेन भृशाहतः ।
बभौ वसन्तसमये पलासः पुष्पितो यथा ॥ १४.८३.१५ ॥
तेव्हा गांडीवधन्वा मागधाने अतिशय घायाळ होऊन वसंत ऋतूत फुललेल्या पळस वृक्षासारखा शोभला.
14.83.16
अवध्यमानः सोऽभ्यघ्नन्मागधः पाण्डवर्षभम् ।
तेन तस्थौ स कौरव्य लोकवीरस्य दर्शने ॥ १४.८३.१६ ॥
वध न झालेल्या त्या मागधाने पांडवश्रेष्ठावर प्रहार केला; हे कौरव्या, त्यामुळेच तो लोकवीराच्या दर्शनात उभा राहिला.
14.83.17
सव्यसाची तु संक्रुद्धो विकृष्य बलवद्धनुः ।
हयांश्चकार निर्जीवान्सारथेश्च शिरोऽहरत् ॥ १४.८३.१७ ॥
पण सव्यसाची अत्यंत क्रोधित होऊन आपले बलवान धनुष्य ओढून घोड्यांना निर्जीव केले आणि सारथ्याचे मस्तक तोडले.
14.83.18
धनुश्चास्य महच्चित्रं क्षुरेण प्रचकर्त ह ।
हस्तावापं पताकां च ध्वजं चास्यन्यपातयत् ॥ १४.८३.१८ ॥
त्याचे महान व विचित्र धनुष्यही क्षुरबाणाने तोडले; त्याची मूठ, पताका आणि ध्वजही पाडले.
14.83.19
स राजा व्यथितो व्यश्वो विधनुर्हतसारथिः ।
गदामादाय कौन्तेयमभिद्रद्राव वेगवान् ॥ १४.८३.१९ ॥
तो राजा व्यथित होऊन, घोडे, धनुष्य आणि सारथी गमावून, गदा घेऊन वेगाने कौन्तेयाकडे धावला.
14.83.20
तस्यापतत एवाशु गदां हेमपरिष्कृताम् ।
शरैश्चकर्त बहुधा बहुभिर्गृध्रवाजितैः ॥ १४.८३.२० ॥
तो वेगाने चालून येताच, सोन्याने सजलेली ती गदा गिधाडाच्या पंखांच्या अनेक बाणांनी अनेक तुकडे करून तोडली.
14.83.21
सा गदा शकलीभूता विशीर्णिमणिबन्धना ।
व्याली विमुच्यमानेन पपात धरणीतले ॥ १४.८३.२१ ॥
तुकडे झालेली, मण्यांची बंधने विखुरलेली ती गदा, सुटलेल्या सापासारखी धरणीवर पडली.
14.83.22
विरथं विधनुष्कं च गदया परिवर्जितम् ।
नैच्छत्ताडयितुं धीमानर्जुनः समराग्रणीः ॥ १४.८३.२२ ॥
रथहीन, धनुष्यहीन आणि गदेविना असलेल्या त्याच्यावर प्रहार करण्याची बुद्धिमान, समरश्रेष्ठ अर्जुनाची इच्छा झाली नाही.
14.83.23
तत एनं विमनसं क्षत्रधर्मे व्यवस्थितम् ।
सान्त्वपूर्वमिदं वाक्यमब्रवीत्कपिकेतनः ॥ १४.८३.२३ ॥
मग कपिध्वज (अर्जुन) दुःखी, क्षात्रधर्मात स्थिर असलेल्या त्याला सांत्वनापूर्वक हे वचन म्हणाला.
14.83.24
पर्याप्तः क्षत्रधर्मोऽयं दर्शितः पुत्र गम्यताम् ।
बह्वेतत्समरे कर्म तव बालस्य पार्थिव ॥ १४.८३.२४ ॥
"पुत्रा! हा क्षात्रधर्म पुरेसा दाखवला गेला आहे; आता जा. हे राजा, युद्धातील तुझे हे कर्म, बालक असूनही, फार मोठे आहे."
14.83.25
युधिष्ठिरस्य संदेशो न हन्तव्या नृपा इति ।
तेन जीवसि राजंस्त्वमपराद्धोऽपि मे रणे ॥ १४.८३.२५ ॥
युधिष्ठिराचा संदेश होता की राजांना ठार मारू नये. हे राजा, त्यामुळेच तू जिवंत आहेस, जरी युद्धात तू माझा अपराध केला होतास.
14.83.26
इति मत्वा तदाऽऽत्मानं प्रत्यादिष्टं स्म मागधः ।
तथ्यमित्यभिगम्यैनं प्राञ्जलिः प्रत्यपूजयत् ॥ १४.८३.२६ ॥
असे मानून, स्वतःला सोडलेला मागध 'ते खरे आहे' असे म्हणत त्याच्याजवळ गेला आणि हात जोडून त्याचा सन्मान केला.
14.83.27
परिजितोस्मि भद्रं ते नाहं योद्धुमिहोत्सहे ।
यद्यत्कृत्यं मया तेऽद्य तद्ब्रूहि कृतमेव तु ॥ १४.८३.२७ ॥
मी पराजित झालो आहे, तुझे कल्याण असो. इथे युद्ध करण्याची माझ्यात हिंमत नाही. आज तुझ्यासाठी मला जे करायचे आहे ते सांग, ते केलेच आहे असे समज.
14.83.28
तमर्जुनः समाश्वास्य पुनरेवेदमब्रवीत् ।
आगन्तव्यं परां चैत्रीमश्वमेधे नृपस्य नः ॥ १४.८३.२८ ॥
अर्जुनाने त्याचे सांत्वन करून पुन्हा असे सांगितले: 'चैत्र महिन्यात आमच्या राजाच्या अश्वमेध यज्ञाला तुला अवश्य यायचे आहे.'
14.83.29
इत्युक्तः स तथेत्युक्त्वा पूजयमास तं हयम् ।
फल्गुनं च युधिश्रेष्ठं विदिवत्सहदेवजः ॥ १४.८३.२९ ॥
असे सांगितल्यावर त्याने 'तसेच होईल' असे म्हणून त्या घोड्याची पूजा केली; फाल्गुनाला आणि युधिष्ठिराच्या श्रेष्ठ वंशजाला सहदेवाच्या पुत्राने विधीप्रमाणे सन्मान दिला.
14.83.30
ततो यथेष्टमगमत्पुनरेव स कौरवः ।
ततः समुद्रतीरेण वङ्गान्पुण्ड्रान्सकेरलान् ॥ १४.८३.३० ॥
नंतर तो कौरव आपल्या इच्छेप्रमाणे पुन्हा निघून गेला. मग समुद्रकिनाऱ्याने वंग, पुंड्र आणि केरलांच्या देशांकडे गेला.
14.83.31
तत्रतत्र च भूरीणि म्लेच्छसैन्यान्यनेकशः ।
विजिग्ये धनुषा राजन्गाण्डीवेन धनंजयः ॥ १४.८३.३१ ॥
हे राजा, तिथे तिथे धनंजयाने गांडीव धनुष्याने म्लेच्छांच्या अनेक सैन्यांवर विजय मिळवला.