મહાભારત · અધ્યાય 14.89
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.89.1
एतस्मिन्नेव काले तु स राजा बभ्रुवाहनः ।
मातृभ्यां सहितो धीमान्कुरूनभ्याजगाम ह ॥ १४.८९.१ ॥
તે જ સમયે રાજા બભ્રુવાહન પોતાની બંને માતાઓ સાથે બુદ્ધિમાન થઈને કુરુઓ પાસે આવ્યો.
14.89.2
तत्र वृद्धान्यथावत्स कुरूनन्यांश्च पार्थिवान् ।
अभिवाद्य महाबाहुस्तैश्चापि प्रतिनन्दितः।
प्रविवेश पितामह्याः कुन्त्या भवनमुत्तमम् ॥ १४.८९.२ ॥
ત્યાં તેણે વૃદ્ધો, કુરુઓ અને અન્ય રાજાઓને યથાવિધિ પ્રણામ કર્યા; તેઓએ પણ તેનું સ્વાગત કર્યું. પછી તે દાદી કુંતીના ઉત્તમ ભવનમાં પ્રવેશ્યો.
14.89.3
स प्रविश्य महाबाहुः पाण्डवानां निवेशनम् ।
पितामहीमभ्यवन्दत्साम्ना परमवल्गुना ॥ १४.८९.३ ॥
તે મહાબાહુ પાંડવોના નિવાસમાં પ્રવેશીને અત્યંત મધુર વચનોથી દાદીને વંદન કર્યા.
14.89.4
तथा चित्राङ्गदा देवी कौरवस्यात्मजाऽपि च ।
पृथां कृष्णां च सहिते विनयेनोपजग्मतुः।
सुभद्रां च यथान्यायं याश्चान्याः कुरुयोषितः ॥ १४.८९.४ ॥
એ જ રીતે દેવી ચિત્રાંગદા, કૌરવની પુત્રી, તથા પૃથા અને કૃષ્ણા એકસાથે વિનયપૂર્વક આવ્યાં; સુભદ્રા અને અન્ય કુરુ સ્ત્રીઓ પણ યથાવિધિ આવી.
14.89.5
ददौ कुन्ती ततस्ताभ्यां रत्नानि विविधानि च ।
द्रौपदी च सुभद्रा च याश्चाप्यन्या यदुस्त्रियः ॥ १४.८९.५ ॥
પછી કુંતીએ તે બંનેને વિવિધ રત્નો આપ્યાં; અને દ્રૌપદી, સુભદ્રા તથા અન્ય યાદવ સ્ત્રીઓએ પણ આપ્યાં.
14.89.6
ऊषतुस्तत्र ते देव्यौ महार्ङशयनासने ।
सुपूजिते स्वयं कुन्त्या पार्थस्य हितकाम्यया ॥ १४.८९.६ ॥
તે બંને દેવીઓ ત્યાં અતિ મૂલ્યવાન શય્યા અને આસન પર રહ્યાં; પાર્થનું હિત ઇચ્છીને કુંતીએ પોતે તેમનું સારી રીતે સન્માન કર્યું.
14.89.7
स च राजा महातेजाः पूजितो बभ्रुवाहनः ।
धूतराष्ट्रं महीपालमुपतस्थे यताविधि ॥ १४.८९.७ ॥
તે મહાતેજસ્વી રાજા બભ્રુવાહન સન્માનિત થઈને વિધિ પ્રમાણે મહીપાલ ધૃતરાષ્ટ્ર પાસે ઉપસ્થિત થયો.
14.89.8
युधिष्टिरं च राजानं भीमदींश्चापि पाण्डवान् ।
उपागम्य महातेजा विनयेनाभ्यवादयत् ॥ १४.८९.८ ॥
રાજા યુધિષ્ઠિર અને ભીમ વગેરે પાંડવો પાસે જઈને તે મહાતેજસ્વીએ વિનયથી તેમને પ્રણામ કર્યા.
14.89.9
स तैः प्रेम्या परिष्वक्तः पूजितश्च यथाविधि ।
धनं चास्मै ददुर्भूरि प्रीयमाणा महारथाः ॥ १४.८९.९ ॥
તેમણે પ્રેમથી તેને આલિંગન આપ્યું અને વિધિ પ્રમાણે સન્માન કર્યું; પ્રસન્ન થયેલા તે મહારથીઓએ તેને પુષ્કળ ધન આપ્યું.
14.89.10
तथैव च महीपालः कृष्णं चक्रगदाधरम् ।
प्रद्युम्न इव गोविन्दं विनयेनोपतस्थिवान् ॥ १४.८९.१० ॥
એ જ રીતે તે રાજા ચક્ર-ગદાધારી કૃષ્ણ પાસે ગયો; પ્રદ્યુમ્ન જેમ ગોવિંદ પાસે જાય તેમ વિનયથી તેમની સેવામાં ઉપસ્થિત થયો.
14.89.11
तस्मै कृष्णो ददौ राज्ञे महार्हमतिपूजितम् ।
रथं हेमपरिष्कारं दिव्याश्वयुजमुत्तमम् ॥ १४.८९.११ ॥
કૃષ્ણે તે રાજાને અત્યંત મૂલ્યવાન, અતિ સન્માનિત, સોનાના શણગારવાળો, દિવ્ય ઘોડાઓ જોડેલો ઉત્તમ રથ આપ્યો.
14.89.12
धर्मराजश्च भीमश्च फल्गुनश्च यमौ तथा ।
पृथक्पृथक् च ते चैनं मानार्थाभ्यामयोजयन् ॥ १४.८९.१२ ॥
ધર્મરાજ, ભીમ, ફાલ્ગુન અર્જુન અને બંને યમળ ભાઈઓએ અલગ-અલગ તેને સન્માન અને ભેટ આપ્યાં.
14.89.13
ततस्तृतीये दिवसे सत्यवत्यात्मजो मुनिः ।
युधिष्ठिरं समभ्येत्य वाग्मी वचनमब्रवीत् ॥ १४.८९.१३ ॥
પછી ત્રીજા દિવસે સત્યવતીના પુત્ર મુનિ યુધિષ્ઠિર પાસે આવીને, વાગ્મી થઈને આ વચન બોલ્યા.
14.89.14
अद्यप्रभृति कौन्तेय यज्ञस्य समयो हि ते ।
मुहूर्तो यज्ञियः प्राप्तश्चोदयन्तीह याजकाः ॥ १४.८९.१४ ॥
હે કૌન્તેય, આજથી જ તારા યજ્ઞનો સમય આવ્યો છે; યજ્ઞને યોગ્ય મુહૂર્ત પ્રાપ્ત થયું છે, અને અહીંના યાજકો તને પ્રેરી રહ્યા છે.
14.89.15
अहीनो नाम राजेन्द्र क्रतुस्तेऽयं विकल्पवान् ।
बहुत्वात्काञ्चनस्यास्य ख्यातो बहुसुवर्णकः ॥ १४.८९.१५ ॥
હે રાજેન્દ્ર, તારો આ યજ્ઞ 'અહીન' નામથી પ્રસિદ્ધ છે અને તેના અનેક વિકલ્પો છે; સોનાની બહુલતાને કારણે તે 'બહુસુવર્ણક' તરીકે વિખ્યાત છે.
14.89.16
एवमत्र महाराज दक्षिणाभिर्गुणीकुर ।
श्रीस्त्वां व्रजतु ते राजन्ब्राह्मणा ह्यत्र कारणम् ॥ १४.८९.१६ ॥
એ રીતે, હે મહારાજ, દક્ષિણાઓ વડે આને પૂર્ણ કર; હે રાજન, તને શ્રી પ્રાપ્ત થાઓ, કારણ કે અહીં બ્રાહ્મણો જ કારણ છે.
14.89.17
त्रीनश्वमेधानत्र त्वं सम्प्राप्य बहुदक्षिणान् ।
ज्ञातिवध्याकृतं पापं प्रहास्यति नराधिप ॥ १४.८९.१७ ॥
અહીં ઘણી દક્ષિણાવાળા ત્રણ અશ્વમેધ પ્રાપ્ત કરીને, હે નરાધિપ, જ્ઞાતિવધથી થયેલું પાપ તું ત્યજી દઈશ.
14.89.18
पवित्रं परमं चैतत्पावनानां च पावनम् ।
यदश्वमेधावभृथं प्राप्स्यसे कुरुनन्दन ॥ १४.८९.१८ ॥
આ પરમ પવિત્ર છે, પવિત્ર કરનારાઓમાં પણ પાવન છે — હે કુરુનંદન, તું પ્રાપ્ત કરીશ તે અશ્વમેધનું અવભૃથ સ્નાન.
14.89.19
इत्युक्तः स तु तेजस्वी व्यासेनामितबुद्धिना ।
दीक्षां विवेश धर्मात्मा वाजिमेधाप्तये ततः ॥ १४.८९.१९ ॥
અમિતબુદ્ધિ વ્યાસે એમ કહ્યું ત્યારે, તેજસ્વી અને ધર્માત્મા તે રાજાએ અશ્વમેધની પ્રાપ્તિ માટે દીક્ષા લીધી.
14.89.20
ततो यज्ञं महाबाहुर्वाजिमेधं महाक्रतुम् ।
बह्वन्नदक्षिणं राजा सर्वकामगुणान्वितम् ॥ १४.८९.२० ॥
પછી મહાબાહુ રાજાએ ઘણા અન્ન અને દક્ષિણાથી યુક્ત, સર્વ કામનાના ગુણોથી સંપન્ન એવો અશ્વમેધ નામનો મહાયજ્ઞ આરંભ્યો.
14.89.21
तत्र वेदविदो राजंश्चक्रुः कर्माणि याजकाः ।
परिक्रामन्ति शास्त्रज्ञा यतावद्द्विजसत्तमाः ॥ १४.८९.२१ ॥
ત્યાં, હે રાજા, વેદજ્ઞ, શાસ્ત્રજ્ઞ અને શ્રેષ્ઠ દ્વિજ યાજકો યથાવિધિ કર્મો કરતા ફરી રહ્યા હતા.
14.89.22
न तेषां स्खलितं किञ्चिदासीदपहुतं तथा ।
क्रमयुक्तं च युक्तं च चक्रुस्तत्र द्विजर्षभाः ॥ १४.८९.२२ ॥
તેમનાથી કોઈ ભૂલ ન થઈ, ખોટી આહુતિ પણ ન પડી; ત્યાં એ શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ ક્રમપૂર્વક અને યોગ્ય રીતે કર્મો કર્યાં.
14.89.23
कृत्वा प्रवर्ग्यं धर्मज्ञा यथावद्द्विजसत्तमाः ।
चक्रस्ते विधिवद्राजंस्तथैवाभिषवं द्विजाः ॥ १४.८९.२३ ॥
ધર્મજ્ઞ શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ યથાવત્ પ્રવર્ગ્ય કર્મ કરીને, હે રાજા, વિધિપૂર્વક એ જ રીતે સોમાભિષવ પણ કર્યો.
14.89.24
अभिषूय ततो राजन्सोमं सोमपसत्तमाः ।
सवनान्यानुपूर्व्येण चक्रुः सास्त्रानुसारिणः ॥ १४.८९.२४ ॥
હે રાજા, પછી સોમપાન કરનારા શ્રેષ્ઠોએ સોમનો અભિષવ કરીને શાસ્ત્રાનુસાર ક્રમશઃ સવનો કર્યાં.
14.89.25
न तत्र कृपणः कश्चिन्न दरिद्रो बभूव ह ।
क्षुधितो दुःखितो वाऽपि प्राकृतो वाऽपि मानवः ॥ १४.८९.२५ ॥
ત્યાં કોઈ કંજૂસ કે ગરીબ ન હતો; ભૂખ્યો, દુઃખી કે સામાન્ય માણસ પણ ન હતો.
14.89.26
भोजनं भोजनार्थिभ्यो दापयामास शत्रुहा ।
भीमसेनो महातेजाः सततं राजशासनात् ॥ १४.८९.२६ ॥
શત્રુહંતા મહાતેજસ્વી ભીમસેને રાજાજ્ઞાથી ભોજનના અર્થીઓને સતત ભોજન અપાવ્યું.
14.89.27
संस्तरे कुशलाश्चापि सर्वकार्याणि याजकाः ।
दिवसेदिवसे चक्रुर्यथाशास्त्रानुदर्शात् ॥ १४.८९.२७ ॥
સંસ્તરમાં કુશળ યાજકોએ શાસ્ત્રાનુસાર દરરોજ બધાં કાર્યો કર્યાં.
14.89.28
नाषडङ्गविदत्रासीत्सदस्यस्तस्य धीमतः ।
नाव्रतो नानुपाध्यायो न च वादाविचक्षणः ॥ १४.८९.२८ ॥
તે બુદ્ધિમાનની સભામાં છ વેદાંગો ન જાણનાર, વ્રતહીન, ગુરુવિહોણો કે વાદવિવાદમાં કુશળ ન હોય એવો સદસ્ય ન હતો.
14.89.29
ततो यूपोच्छ्रये प्राप्ते षड् बैल्वान्भरतर्षभ ।
खादिरान्बिल्वसमितांस्तावतः सर्ववर्णिनः ॥ १४.८९.२९ ॥
પછી, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, યૂપ ઊભા કરવાનો સમય આવતાં છ બિલ્વ યૂપો અને એટલા જ ખદિર તથા બિલ્વ સમિધોના સર્વવર્ણી યૂપો તૈયાર કરાયા.
14.89.30
देवदारुमयौ द्वौ तु यूपौ कुरुपतेर्मखे ।
श्लेष्मातकमयं चैकं याजकाः समकल्पयन् ॥ १४.८९.३० ॥
કુરુપતિના યજ્ઞમાં બે યૂપો દેવદારુના અને એક શ્લેષ્માતક (લસોડા)નો યૂપ યાજકોએ બનાવ્યો.
14.89.31
सर्वानेतान्यथाशास्त्रं याजकाः समकारयन् ।
शोभार्थं चापरान्यूपान्काञ्चनान्भरतर्षभ।
स भीमः कारयामास धर्मराजस्य शासनात् ॥ १४.८९.३१ ॥
યાજકોએ શાસ્ત્ર અનુસાર આ બધું બનાવડાવ્યું. હે ભરતશ્રેષ્ઠ, શોભા માટે તેમણે બીજા સોનાના યૂપ પણ બનાવડાવ્યા. ધર્મરાજની આજ્ઞાથી ભીમે આ બધું કરાવ્યું.
14.89.32
ते व्यराजन्त राजर्षे वासोभिरुपशोभिताः ।
महेन्द्रानुगता देवा यथा सप्तर्षिभिर्दिवि ॥ १४.८९.३२ ॥
હે રાજર્ષિ, વસ્ત્રોથી શોભિત તે યૂપ સ્વર્ગમાં સપ્તર્ષિઓ સાથે મહેન્દ્રને અનુસરતા દેવોની જેમ ઝળહળ્યા.
14.89.33
इष्टकाः काञ्चनीश्चात्र चयनार्तं कृता विभो ।
शुशुभे चयनं तच्च दक्षस्येव प्रजापतेः ॥ १४.८९.३३ ॥
હે વિભુ, અહીં ચયન માટે સોનાની ઈંટો બનાવવામાં આવી. તે ચયન પ્રજાપતિ દક્ષની જેમ શોભ્યું.
14.89.34
चतुश्चित्यश्च तस्यासीदष्टादशकरात्मकः ।
स रुक्मपक्षो निचितस्त्रिकोणो गरुडाकृतिः ॥ १४.८९.३४ ॥
તેના ચાર સ્તર હતા અને તે અઢાર હાથ ઊંચું હતું. સોનેરી પાંખોવાળું, ત્રિકોણાકાર, ગરુડના આકારમાં તે રચાયેલું હતું.
14.89.35
ततो नियुक्ताः पशवो यथाशास्त्रं मनीषिभिः ।
तं तं देवं समुद्दिश्य पक्षिणः पशवश्च ये ॥ १४.८९.३५ ॥
પછી પંડિતોએ શાસ્ત્ર અનુસાર પશુઓ નિયુક્ત કર્યા. દરેક દેવતાને ઉદ્દેશીને જે પક્ષીઓ અને પશુઓ હતા તે નક્કી કરવામાં આવ્યા.
14.89.36
ऋषभाः शास्त्रपठितास्तथा जलचराश्च ये ।
सर्वांस्तानभ्ययुञ्जंस्ते तत्राग्निचयकर्मणि ॥ १४.८९.३६ ॥
શાસ્ત્રમાં કહેલા બળદો અને જલચર જીવો, એ બધાને તેમણે ત્યાં અગ્નિચયન કર્મમાં નિયુક્ત કર્યા.
14.89.37
यूपेषु नियता चासीत्पशूनां त्रिशती तथा ।
अश्वरत्नोत्तरा यज्ञे कौन्तेयस्य महात्मनः ॥ १४.८९.३७ ॥
યૂપો સાથે બાંધેલાં પશુઓ ત્રણસો હતાં; તેમાં અશ્વરત્ન મુખ્ય હતું. તે મહાત્મા કૌંતેયના યજ્ઞમાં એમ હતું.
14.89.38
स यज्ञः शुशुभे तस्य साक्षाद्देवर्षिसंकुलः ।
गन्धर्वगणसंकीर्णः शोभितोऽप्सरसां गणैः ॥ १४.८९.३८ ॥
તે યજ્ઞ સાક્ષાત્ દેવર્ષિઓથી ભરેલો, ગંધર્વગણોથી ગીચ અને અપ્સરાઓના સમૂહોથી શોભિત હતો.
14.89.39
स किंपुरुषसंकीर्णः किंनरैश्चोपशोभितः ।
सिद्धविप्रनिवासैश्च समन्तादभिसंवृतः ॥ १४.८९.३९ ॥
તે યજ્ઞ કિંપુરુષોથી ગીચ, કિન્નરોથી શોભિત અને ચારે બાજુ સિદ્ધો તથા બ્રાહ્મણોના નિવાસોથી ઘેરાયેલો હતો.
14.89.40
तस्मिन्सदसि नित्यास्तु व्यासशिष्या द्विजर्षभाः ।
सर्वशास्त्रप्रणेतारः कुशला यज्ञकर्मसु ॥ १४.८९.४० ॥
તે સભામાં વ્યાસના શિષ્યો, દ્વિજશ્રેષ્ઠો, સર્વ શાસ્ત્રોના રચયિતાઓ અને યજ્ઞકર્મમાં કુશળ બ્રાહ્મણો સદા રહેતા.
14.89.41
नारदश्च बभूवात्र तुंबुरुश्च महाद्युतिः ।
विश्वावसुश्चित्रसेनस्तथाऽन्ये गीतकोविदाः ॥ १४.८९.४१ ॥
અહીં નારદ અને મહાદ્યુતિ તુંબુરુ હતા; વિશ્વાવસુ, ચિત્રસેન અને ગીતકુશળ બીજા પણ હતા.
14.89.42
गन्धर्वा गीतकुशला नृत्येषु च विशारदाः ।
रमयन्ति स्म तान्विप्रान्यज्ञकर्मान्तरेषु वै ॥ १४.८९.४२ ॥
ગીતમાં કુશળ અને નૃત્યમાં નિપુણ ગંધર્વો યજ્ઞકર્મોના અંતરાલોમાં તે બ્રાહ્મણોને આનંદિત કરતા.