महाभारत · अध्याय 14.89
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.89.1
एतस्मिन्नेव काले तु स राजा बभ्रुवाहनः ।
मातृभ्यां सहितो धीमान्कुरूनभ्याजगाम ह ॥ १४.८९.१ ॥
त्याच वेळी तो बभ्रुवाहन राजा आपल्या दोन मातांसह शहाणा होऊन कुरूंकडे आला.
14.89.2
तत्र वृद्धान्यथावत्स कुरूनन्यांश्च पार्थिवान् ।
अभिवाद्य महाबाहुस्तैश्चापि प्रतिनन्दितः।
प्रविवेश पितामह्याः कुन्त्या भवनमुत्तमम् ॥ १४.८९.२ ॥
तिथे त्याने वडील, कुरू आणि इतर राजांना यथोचित नमस्कार केला; त्यांनीही त्याचे स्वागत केले. मग तो आजी कुंतीच्या उत्तम वाड्यात प्रवेशला.
14.89.3
स प्रविश्य महाबाहुः पाण्डवानां निवेशनम् ।
पितामहीमभ्यवन्दत्साम्ना परमवल्गुना ॥ १४.८९.३ ॥
तो महाबाहू पांडवांच्या निवासस्थानी प्रवेशून अत्यंत मधुर शब्दांनी आजीला वंदन करता झाला.
14.89.4
तथा चित्राङ्गदा देवी कौरवस्यात्मजाऽपि च ।
पृथां कृष्णां च सहिते विनयेनोपजग्मतुः।
सुभद्रां च यथान्यायं याश्चान्याः कुरुयोषितः ॥ १४.८९.४ ॥
तसेच देवी चित्रांगदा, कौरवाची कन्या, पृथा आणि कृष्णा एकत्र विनयाने जवळ आल्या; सुभद्रा आणि इतर कुरुस्त्रियाही यथोचितपणे आल्या.
14.89.5
ददौ कुन्ती ततस्ताभ्यां रत्नानि विविधानि च ।
द्रौपदी च सुभद्रा च याश्चाप्यन्या यदुस्त्रियः ॥ १४.८९.५ ॥
मग कुंतीने त्या दोघींना विविध रत्ने दिली; आणि द्रौपदी, सुभद्रा व इतर यादव स्त्रियांनीही दिली.
14.89.6
ऊषतुस्तत्र ते देव्यौ महार्ङशयनासने ।
सुपूजिते स्वयं कुन्त्या पार्थस्य हितकाम्यया ॥ १४.८९.६ ॥
त्या दोन देवी तेथे अत्यंत मौल्यवान शय्या व आसनांवर राहिल्या; पार्थाचे हित इच्छून स्वतः कुंतीने त्यांचा उत्तम सत्कार केला.
14.89.7
स च राजा महातेजाः पूजितो बभ्रुवाहनः ।
धूतराष्ट्रं महीपालमुपतस्थे यताविधि ॥ १४.८९.७ ॥
तो महातेजस्वी राजा बभ्रुवाहन सन्मानित होऊन यथाविधी पृथ्वीपाल धृतराष्ट्राजवळ उपस्थित झाला.
14.89.8
युधिष्टिरं च राजानं भीमदींश्चापि पाण्डवान् ।
उपागम्य महातेजा विनयेनाभ्यवादयत् ॥ १४.८९.८ ॥
राजा युधिष्ठिर आणि भीम आदी पांडवांजवळ जाऊन त्या महातेजस्वीने विनयाने त्यांना वंदन केले.
14.89.9
स तैः प्रेम्या परिष्वक्तः पूजितश्च यथाविधि ।
धनं चास्मै ददुर्भूरि प्रीयमाणा महारथाः ॥ १४.८९.९ ॥
त्यांनी प्रेमाने त्याला आलिंगन दिले व यथाविधी सन्मान केला; प्रसन्न झालेल्या त्या महारथींनी त्याला विपुल धन दिले.
14.89.10
तथैव च महीपालः कृष्णं चक्रगदाधरम् ।
प्रद्युम्न इव गोविन्दं विनयेनोपतस्थिवान् ॥ १४.८९.१० ॥
त्याचप्रमाणे तो राजा चक्र-गदाधारी कृष्णाजवळ गेला; प्रद्युम्न जसा गोविंदाजवळ जातो तसा विनयाने त्याच्या सेवेत उपस्थित झाला.
14.89.11
तस्मै कृष्णो ददौ राज्ञे महार्हमतिपूजितम् ।
रथं हेमपरिष्कारं दिव्याश्वयुजमुत्तमम् ॥ १४.८९.११ ॥
कृष्णाने त्या राजाला अत्यंत मौल्यवान, अतिपूजित, सोन्याच्या अलंकारांनी सजवलेला, दिव्य घोड्यांनी जुंपलेला उत्तम रथ दिला.
14.89.12
धर्मराजश्च भीमश्च फल्गुनश्च यमौ तथा ।
पृथक्पृथक् च ते चैनं मानार्थाभ्यामयोजयन् ॥ १४.८९.१२ ॥
धर्मराज, भीम, फाल्गुन अर्जुन आणि दोन यमळ बंधू यांनी वेगवेगळे त्याला मान व भेटी दिल्या.
14.89.13
ततस्तृतीये दिवसे सत्यवत्यात्मजो मुनिः ।
युधिष्ठिरं समभ्येत्य वाग्मी वचनमब्रवीत् ॥ १४.८९.१३ ॥
नंतर तिसऱ्या दिवशी सत्यवतीचा पुत्र मुनी युधिष्ठिराजवळ येऊन, वक्तृत्वकुशल असा हे वचन बोलला.
14.89.14
अद्यप्रभृति कौन्तेय यज्ञस्य समयो हि ते ।
मुहूर्तो यज्ञियः प्राप्तश्चोदयन्तीह याजकाः ॥ १४.८९.१४ ॥
हे कौन्तेया, आजपासूनच तुझ्या यज्ञाचा समय आला आहे; यज्ञासाठी योग्य मुहूर्त प्राप्त झाला आहे, आणि येथील याजक तुला प्रेरणा देत आहेत.
14.89.15
अहीनो नाम राजेन्द्र क्रतुस्तेऽयं विकल्पवान् ।
बहुत्वात्काञ्चनस्यास्य ख्यातो बहुसुवर्णकः ॥ १४.८९.१५ ॥
हे राजेंद्रा, तुझा हा यज्ञ 'अहीन' नावाने प्रसिद्ध असून त्याचे अनेक प्रकार आहेत; सोन्याच्या विपुलतेमुळे तो 'बहुसुवर्णक' म्हणून ओळखला जातो.
14.89.16
एवमत्र महाराज दक्षिणाभिर्गुणीकुर ।
श्रीस्त्वां व्रजतु ते राजन्ब्राह्मणा ह्यत्र कारणम् ॥ १४.८९.१६ ॥
असे, हे महाराजा, दक्षिणांनी याला परिपूर्ण कर; हे राजा, तुला श्री प्राप्त होवो, कारण येथे ब्राह्मणच कारण आहेत.
14.89.17
त्रीनश्वमेधानत्र त्वं सम्प्राप्य बहुदक्षिणान् ।
ज्ञातिवध्याकृतं पापं प्रहास्यति नराधिप ॥ १४.८९.१७ ॥
येथे पुष्कळ दक्षिणांसह तीन अश्वमेध प्राप्त करून, हे नराधिपा, ज्ञातिवधामुळे झालेले पाप तू सोडशील.
14.89.18
पवित्रं परमं चैतत्पावनानां च पावनम् ।
यदश्वमेधावभृथं प्राप्स्यसे कुरुनन्दन ॥ १४.८९.१८ ॥
हे परम पवित्र आहे, पावन करणाऱ्यांतही पावन आहे — हे कुरुनंदना, तू प्राप्त करशील तो अश्वमेधाचा अवभृथ स्नान.
14.89.19
इत्युक्तः स तु तेजस्वी व्यासेनामितबुद्धिना ।
दीक्षां विवेश धर्मात्मा वाजिमेधाप्तये ततः ॥ १४.८९.१९ ॥
अमितबुद्धी व्यासांनी असे सांगितल्यावर, तेजस्वी आणि धर्मात्मा राजाने अश्वमेधाची प्राप्ती व्हावी म्हणून दीक्षा घेतली.
14.89.20
ततो यज्ञं महाबाहुर्वाजिमेधं महाक्रतुम् ।
बह्वन्नदक्षिणं राजा सर्वकामगुणान्वितम् ॥ १४.८९.२० ॥
नंतर महाबाहू राजाने अन्न आणि दक्षिणा विपुल असलेला, सर्व इच्छित गुणांनी युक्त असा अश्वमेध नावाचा महायज्ञ आरंभला.
14.89.21
तत्र वेदविदो राजंश्चक्रुः कर्माणि याजकाः ।
परिक्रामन्ति शास्त्रज्ञा यतावद्द्विजसत्तमाः ॥ १४.८९.२१ ॥
तेथे, हे राजा, वेदज्ञ, शास्त्रज्ञ, श्रेष्ठ द्विज याजक यथाविधी कर्मे करीत फिरत होते.
14.89.22
न तेषां स्खलितं किञ्चिदासीदपहुतं तथा ।
क्रमयुक्तं च युक्तं च चक्रुस्तत्र द्विजर्षभाः ॥ १४.८९.२२ ॥
त्यांच्या हातून कोणतीही चूक झाली नाही, चुकीची आहुतीही पडली नाही; तेथे त्या श्रेष्ठ द्विजांनी क्रमानुसार व योग्य रीतीने कर्मे केली.
14.89.23
कृत्वा प्रवर्ग्यं धर्मज्ञा यथावद्द्विजसत्तमाः ।
चक्रस्ते विधिवद्राजंस्तथैवाभिषवं द्विजाः ॥ १४.८९.२३ ॥
धर्मज्ञ श्रेष्ठ द्विजांनी यथायोग्य प्रवर्ग्य कर्म करून, हे राजा, विधिपूर्वक त्याचप्रमाणे सोमाभिषवही केला.
14.89.24
अभिषूय ततो राजन्सोमं सोमपसत्तमाः ।
सवनान्यानुपूर्व्येण चक्रुः सास्त्रानुसारिणः ॥ १४.८९.२४ ॥
हे राजा, नंतर सोमपान करणाऱ्यांमधील श्रेष्ठांनी सोमाभिषव करून शास्त्रानुसार क्रमाने सवने केली.
14.89.25
न तत्र कृपणः कश्चिन्न दरिद्रो बभूव ह ।
क्षुधितो दुःखितो वाऽपि प्राकृतो वाऽपि मानवः ॥ १४.८९.२५ ॥
तेथे कोणी कृपण किंवा दरिद्री नव्हता; भुकेला, दुःखी किंवा सामान्य माणूसही नव्हता.
14.89.26
भोजनं भोजनार्थिभ्यो दापयामास शत्रुहा ।
भीमसेनो महातेजाः सततं राजशासनात् ॥ १४.८९.२६ ॥
शत्रुहंता महातेजस्वी भीमसेनाने राजाज्ञेनुसार भोजनाची इच्छा करणाऱ्यांना सतत भोजन वाढवले.
14.89.27
संस्तरे कुशलाश्चापि सर्वकार्याणि याजकाः ।
दिवसेदिवसे चक्रुर्यथाशास्त्रानुदर्शात् ॥ १४.८९.२७ ॥
संस्तरात कुशल असलेल्या याजकांनी शास्त्रानुसार दररोज सर्व कार्ये पार पाडली.
14.89.28
नाषडङ्गविदत्रासीत्सदस्यस्तस्य धीमतः ।
नाव्रतो नानुपाध्यायो न च वादाविचक्षणः ॥ १४.८९.२८ ॥
त्या बुद्धिमान राजाच्या सभेत षडंगे न जाणणारा, व्रतहीन, गुरुविरहित किंवा वादात निपुण नसलेला सदस्य नव्हता.
14.89.29
ततो यूपोच्छ्रये प्राप्ते षड् बैल्वान्भरतर्षभ ।
खादिरान्बिल्वसमितांस्तावतः सर्ववर्णिनः ॥ १४.८९.२९ ॥
नंतर, हे भरतश्रेष्ठा, यूप उभारण्याचा काळ आला तेव्हा सहा बेलाची यूपे आणि तितकीच खदिर व बेल समिधांची सर्ववर्णी यूपे उभारण्यात आली.
14.89.30
देवदारुमयौ द्वौ तु यूपौ कुरुपतेर्मखे ।
श्लेष्मातकमयं चैकं याजकाः समकल्पयन् ॥ १४.८९.३० ॥
कुरुपतीच्या यज्ञात दोन यूपे देवदारूची आणि एक श्लेष्मातकाची (लसोडा) बनवण्याची याजकांनी व्यवस्था केली.
14.89.31
सर्वानेतान्यथाशास्त्रं याजकाः समकारयन् ।
शोभार्थं चापरान्यूपान्काञ्चनान्भरतर्षभ।
स भीमः कारयामास धर्मराजस्य शासनात् ॥ १४.८९.३१ ॥
याजकांनी शास्त्रानुसार हे सर्व करवून घेतले. हे भरतश्रेष्ठा, शोभेसाठी त्यांनी इतर सोन्याचे यूपही करवले. धर्मराजाच्या आज्ञेने भीमाने हे सर्व करवले.
14.89.32
ते व्यराजन्त राजर्षे वासोभिरुपशोभिताः ।
महेन्द्रानुगता देवा यथा सप्तर्षिभिर्दिवि ॥ १४.८९.३२ ॥
हे राजर्षी, वस्त्रांनी शोभिवंत झालेले ते यूप स्वर्गात सप्तर्षींसह महेंद्राच्या मागे चालणाऱ्या देवांप्रमाणे चमकले.
14.89.33
इष्टकाः काञ्चनीश्चात्र चयनार्तं कृता विभो ।
शुशुभे चयनं तच्च दक्षस्येव प्रजापतेः ॥ १४.८९.३३ ॥
हे विभो, येथे चयनासाठी सोन्याच्या विटा बनवल्या गेल्या. ते चयन प्रजापती दक्षाप्रमाणे शोभले.
14.89.34
चतुश्चित्यश्च तस्यासीदष्टादशकरात्मकः ।
स रुक्मपक्षो निचितस्त्रिकोणो गरुडाकृतिः ॥ १४.८९.३४ ॥
त्याला चार थर होते आणि ते अठरा हात उंचीचे होते. सोनेरी पंख असलेले, त्रिकोणी आकाराचे, गरुडाच्या आकारात ते रचले गेले होते.
14.89.35
ततो नियुक्ताः पशवो यथाशास्त्रं मनीषिभिः ।
तं तं देवं समुद्दिश्य पक्षिणः पशवश्च ये ॥ १४.८९.३५ ॥
नंतर विद्वानांनी शास्त्रानुसार पशू नियुक्त केले. प्रत्येक देवतेच्या उद्देशाने जे पक्षी आणि पशू होते, ते निश्चित केले गेले.
14.89.36
ऋषभाः शास्त्रपठितास्तथा जलचराश्च ये ।
सर्वांस्तानभ्ययुञ्जंस्ते तत्राग्निचयकर्मणि ॥ १४.८९.३६ ॥
शास्त्रात सांगितलेले बैल आणि जलचर प्राणी, हे सर्व त्यांनी तेथे अग्निचयन कर्मात नियुक्त केले.
14.89.37
यूपेषु नियता चासीत्पशूनां त्रिशती तथा ।
अश्वरत्नोत्तरा यज्ञे कौन्तेयस्य महात्मनः ॥ १४.८९.३७ ॥
यूपांना बांधलेले पशू तीनशे होते; त्यांत अश्वरत्न प्रधान होते. त्या महात्मा कौन्तेयाच्या यज्ञात असे होते.
14.89.38
स यज्ञः शुशुभे तस्य साक्षाद्देवर्षिसंकुलः ।
गन्धर्वगणसंकीर्णः शोभितोऽप्सरसां गणैः ॥ १४.८९.३८ ॥
तो यज्ञ साक्षात् देवर्षींनी भरलेला, गंधर्वगणांनी गच्च भरलेला आणि अप्सरांच्या समूहांनी शोभलेला असा शोभत होता.
14.89.39
स किंपुरुषसंकीर्णः किंनरैश्चोपशोभितः ।
सिद्धविप्रनिवासैश्च समन्तादभिसंवृतः ॥ १४.८९.३९ ॥
तो यज्ञ किंपुरुषांनी गच्च भरलेला, किन्नरांनी शोभलेला आणि चोहोबाजूंनी सिद्ध व ब्राह्मणांच्या निवासांनी वेढलेला होता.
14.89.40
तस्मिन्सदसि नित्यास्तु व्यासशिष्या द्विजर्षभाः ।
सर्वशास्त्रप्रणेतारः कुशला यज्ञकर्मसु ॥ १४.८९.४० ॥
त्या सदसात व्यासांचे शिष्य, द्विजश्रेष्ठ, सर्व शास्त्रांचे रचयिते आणि यज्ञकर्मात कुशल ब्राह्मण नेहमी असत.
14.89.41
नारदश्च बभूवात्र तुंबुरुश्च महाद्युतिः ।
विश्वावसुश्चित्रसेनस्तथाऽन्ये गीतकोविदाः ॥ १४.८९.४१ ॥
येथे नारद आणि महातेजस्वी तुंबुरू होते; विश्वावसू, चित्रसेन आणि गीतनिपुण इतरही होते.
14.89.42
गन्धर्वा गीतकुशला नृत्येषु च विशारदाः ।
रमयन्ति स्म तान्विप्रान्यज्ञकर्मान्तरेषु वै ॥ १४.८९.४२ ॥
गीतात कुशल आणि नृत्यात निपुण गंधर्व यज्ञकर्मांच्या मध्यंतरात त्या ब्राह्मणांना रमवत असत.