મહાભારત · અધ્યાય 14.9
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.9.1
कच्चित्सुखं स्वपिषि त्वं बृहस्पते ।
कच्चिन्मनोज्ञाः परिचारकास्ते।
कच्चिद्देवानां सुखकामोसि विप्र ।
कच्चिद्देवास्त्वां परिपालयन्ति ॥ १४.९.१ ॥
હે બૃહસ્પતિ, તું સુખેથી સૂએ છે? તારા સેવકો મનોહર છે? હે વિપ્ર, તું દેવોના સુખની કામના કરે છે? દેવો તારું રક્ષણ કરે છે?
14.9.2
सुखं शये शयने देवराज ।
तथा मनोज्ञाः परिचारका मे।
तथा देवानां सुखकामोस्मि नित्यं ।
देवाश्च मां सुभृशं पालयन्ति ॥ १४.९.२ ॥
હે દેવરાજ, હું શય્યા પર સુખેથી સૂઉં છું. તેવી જ રીતે મારા સેવકો મનોહર છે. તેવી જ રીતે હું હંમેશાં દેવોના સુખની કામના કરું છું, અને દેવો મારું અત્યંત રક્ષણ કરે છે.
14.9.3
कुतो दुःखं मानसं देहजं वा ।
पाण्डुर्विवर्णश्च कुतस्त्वमद्य।
आचक्ष्व मे ब्राह्मण यावदेता-
न्निहन्मि सर्वांस्तव दुःखकर्तॄन् ॥ १४.९.३ ॥
આજે તને માનસિક દુઃખ ક્યાંથી છે, કે દેહજન્ય? તું પીળો અને વિવર્ણ કેમ છે? હે બ્રાહ્મણ, તારા દુઃખ આપનારા આ સૌને હું હણી નાખું ત્યાં સુધી મને કહે.
14.9.4
मरुत्तमाहुर्मघवन्यक्ष्यमाणं ।
महायज्ञेनोत्तमदक्षिणेन।
संवर्तो याजयतीति मे श्रुतं ।
तदिच्छामि न स तं याजयेत् ॥ १४.९.४ ॥
હે મઘવન્, મરુત્ત ઉત્તમ દક્ષિણા સાથે મહાયજ્ઞ કરવાનો છે એમ લોકો કહે છે. મેં સાંભળ્યું છે કે સંવર્ત તેનો યજ્ઞ કરાવે છે. હું ઇચ્છું છું કે તે તેનો યજ્ઞ ન કરાવે.
14.9.5
सर्वान्कामाननुयातोसि विप्र ।
त्वं देवानां मन्त्रयसे पुरोधाः।
उभौ च ते जरामृत्यू व्यतीतौ ।
किं संवर्तस्तव कर्ताऽद्य विप्र ॥ १४.९.५ ॥
હે વિપ્ર, તેં બધી ઇચ્છાઓ પ્રાપ્ત કરી છે. દેવોના પુરોહિત તરીકે તું તેમને મંત્રણા આપે છે. તારા માટે વૃદ્ધાવસ્થા અને મૃત્યુ બંને વીતી ગયાં છે. હે વિપ્ર, આજે સંવર્ત તારું શું કરી શકે?
14.9.6
देवैः सह त्वमसुरान्सम्प्रणुद्य ।
जिघांससे चाप्युत सानुबन्धान्।
यंयं समृद्धं पश्यसि तत्रतत्र ।
दुःखं सपत्नेषु समृद्धिभावः ॥ १४.९.६ ॥
દેવો સાથે તું અસુરોને હાંકી કાઢીને તેમના અનુયાયીઓ સહિત તેમને મારવા ઇચ્છે છે. જ્યાં જ્યાં તું સમૃદ્ધિ જુએ છે, ત્યાં શત્રુઓમાં દુઃખ અને સમૃદ્ધિનો ભાવ ઉત્પન્ન થાય છે.
14.9.7
अतोस्मि देवेन्द्र विवर्णरूपः ।
सपत्नो मे वर्धते तन्निशम्य।
सर्वोपायैर्मघवन्संनियच्छ ।
संवर्तं वा पार्थिवं वा मरुत्तम् ॥ १४.९.७ ॥
તેથી, હે દેવેન્દ્ર, હું વિવર્ણ રૂપવાળો થયો છું; આ સાંભળીને મારો શત્રુ વધી રહ્યો છે. હે મઘવન્, સર્વ ઉપાયોથી સંવર્તને કે રાજાને રોક, હે મરુતોમાં શ્રેષ્ઠ.
14.9.8
एहि गच्छ प्रहितो जातवेदो ।
बृहस्पतिं परिदातुं मरुत्ते।
अयं वै त्वां याजयिता बृहस्पति-
स्तथाऽमरं चैव करिष्यतीति ॥ १४.९.८ ॥
આવ, જા; હે જાતવેદા, મારા દ્વારા મોકલાયેલો તું મરુત્ત પાસે બૃહસ્પતિને લાવવા જા. આ બૃહસ્પતિ જ તારો યજ્ઞ કરાવશે, અને આ રીતે તને અમર પણ બનાવશે.
14.9.9
अहं गच्छामि तव शक्राद्य दूतो ।
बृहस्पतिं परिदातुं मरुत्ते।
वाचं सत्यां पुरुहूतस्य कर्तुं ।
बृहस्पतेश्चापचितिं चिकीर्षुः ॥ १४.९.९ ॥
હે શક્ર, આજે તારા દૂત તરીકે હું મરુત્ત પાસે બૃહસ્પતિને લાવવા જાઉં છું. પુરુહૂતના સત્યવચનને પૂર્ણ કરવા અને બૃહસ્પતિનું સન્માન કરવાની ઇચ્છાથી.
14.9.10
तः प्रायाद्धूमकेतुर्महात्मा ।
वनस्पतीन्वीरुधश्चावमृद्गन्।
कामाद्धिमान्ते परिवर्तमानः ।
काष्ठातिगो मातरिश्वेव नर्दन् ॥ १४.९.१० ॥
તે ધૂમકેતુ, મહાત્મા અગ્નિ, ચાલ્યા. વૃક્ષો અને વેલાઓને કચડતા, ઇચ્છા મુજબ હિમો વચ્ચે ફરતા, દિશાઓ વટાવતા, માતરિશ્વા સમાન ગર્જના કરતા.
14.9.11
आश्वर्यमद्ययामि रूपिणं वह्निमागतम् ।
आसनं सलिलं पाद्यं गां चोपानय वै मुने ॥ १४.९.११ ॥
આજે હું એક આશ્ચર્ય જોઉં છું — રૂપ ધારણ કરીને અગ્નિ આવ્યા છે. હે મુનિ, આસન, જળ, પાદ્ય અને ગાય લાવો.
14.9.12
आसनं सलिलं पाद््रतिनन्दामि तेऽनघ ।
इन्द्रेण तु समादिष्टं विद्धि मां दूतमागतम् ॥ १४.९.१२ ॥
હે નિષ્પાપ, આપે આપેલાં આસન, જળ અને પાદ્યનો હું આનંદથી સ્વીકાર કરું છું. ઇન્દ્ર દ્વારા મોકલાયેલ દૂત તરીકે હું આવ્યો છું, એમ જાણો.
14.9.13
कच्चिच्छ्सुखी च ।
कच्चिच्चास्मान्प्रीयते धूमकेतो।
कच्चिद्देवा अस्य वशे यथाव-
त्प्रब्रूहि त्वं मम कार्त्स्न्येन देव ॥ १४.९.१३ ॥
શું તેઓ સુખી છે? શું તેઓ અમારા પર પ્રસન્ન રહે છે, હે ધૂમકેતુ? શું દેવો તેમના વશમાં યથાવત્ છે? હે દેવ, મને સંપૂર્ણ રીતે કહો.
14.9.14
शक्रो भृशं सुसुखी पार्थरातिं चेच्छत्यजरां वै त्वया सः ।
देवाश्च सर्वे वशगास्तस्य राज-
न्संदेशं त्वं शृणु मे देवराज्ञः ॥ १४.९.१४ ॥
ઇન્દ્ર અત્યંત સુખી છે; પૃથાપુત્રનું રાજ્ય તમારા દ્વારા અજર બને એવી તે ઇચ્છા રાખે છે. સર્વ દેવો તેમના વશમાં છે. હે રાજન, દેવરાજનો સંદેશ સાંભળો.
14.9.15
यदर्थं मां प्राहिणोत्त्वत्सकाशं ।
बृहस्पतिं परिदातुं मरुत्ते।
अयं गुरुर्याजयतां नृप त्वां ।
मर्त्यं सन्तममरं त्वां करोतु ॥ १४.९.१५ ॥
જે હેતુથી તેમણે મને તમારી પાસે મોકલ્યો, તે આ છે: મરુતો માટે બૃહસ્પતિને તમને સોંપવા. આ ગુરુ તમારી પાસે યજ્ઞ કરાવે, હે નૃપ; મરણશીલ એવા તમને અમર બનાવે.
14.9.16
संवर्तोऽयं याजयिता द्विजो मां ।
बृहस्पतेरञ्जलिरेष तस्य।
न चैवासौ याजयित्वा महेन्द्रं ।
मर्त्यं सन्तं याजयन्नद्य शोभेत् ॥ १४.९.१६ ॥
આ સંવર્ત મારો યજ્ઞ કરાવનાર દ્વિજ છે; આ બૃહસ્પતિ માટે અંજલિ છે. જેણે મહેન્દ્રનો યજ્ઞ કરાવ્યો, તે આજે મર્ત્ય એવા કોઈના માટે યજ્ઞ કરાવે તે શોભે નહીં.
14.9.17
ये वै लोका देवलोके महान्तः ।
सम्प्राप्स्यसे तान्देवराजप्रसादात्।
त्वां चेदसौ याजयेद्वै बृहस्पति-
र्नूनं स्वर्गं त्वं जयेः कीर्तियुक्तः ॥ १४.९.१७ ॥
દેવલોકના જે મહાન લોક છે, તે દેવરાજની કૃપાથી તું પામીશ. બૃહસ્પતિ તારો યજ્ઞ કરાવે તો નિશ્ચે કીર્તિવંત થઈ તું સ્વર્ગ જીતીશ.
14.9.18
तथा लोका मानुषा ये च दिव्याः ।
प्रजापतेश्चापि ये वै महान्तः।
तेते जिता देवराज्यं च कृत्स्नं ।
बृहस्पतिर्याजयेच्चेन्नरेन्द्र ॥ १४.९.१८ ॥
એ જ રીતે મનુષ્યોના લોક, દિવ્ય લોક, પ્રજાપતિના જે મહાન લોક, અને સંપૂર્ણ દેવરાજ્ય, હે નરેન્દ્ર, બૃહસ્પતિ યજ્ઞ કરાવે તો જીતાઈ જશે.
14.9.19
मा स्मैव त्वं पुनरागाः कथंचि-
द्बृहस्पतिं परिदातुं मरुत्ते।
मा त्वां धक्ष्ये चक्षुषा दारुणेन ।
संक्रुद्धोऽहं पावक त्वं निबोधः ॥ १४.९.१९ ॥
બૃહસ્પતિને મરુત્ત પાસેથી છીનવવા કોઈ પણ રીતે તું ફરી આવીશ નહીં. ક્રોધે ભરાયેલો હું ભયંકર દૃષ્ટિથી તને ભસ્મ કરીશ; હે પાવક, આ તું જાણી લે.
14.9.20
ततो देवानगमद्धूमकेतु-
दीहाद्भीतो व्यथितोऽश्वत्थपर्णवत्।
तं वै दृष्ट्वा प्राह शक्रो महात्मा ।
बृहस्पतेः सन्निधौ हव्यवाहम् ॥ १४.९.२० ॥
પછી ધૂમકેતુ (અગ્નિ) ભયથી પીપળાના પાંદડાની જેમ કાંપતા દેવો પાસે ગયા. તેમને જોઈને મહાત્મા શક્રે બૃહસ્પતિની સમક્ષ હવ્યવાહનને કહ્યું.
14.9.21
यस्त्वं गतः प्रहितो जातवेदो ।
बृहस्पतिं परिदातुं मरुत्ते।
तत्किं प्राह स नृपो यक्ष्यमाणः ।
कच्चिद्वचः प्रतिगृह्णाति तच्च। ॥ १४.९.२१ ॥
હે જાતવેદા, બૃહસ્પતિને મરુત્તને છોડી દેવા તમને મોકલવામાં આવ્યા હતા. યજ્ઞ કરવા જઈ રહેલા તે રાજાએ શું કહ્યું? શું તેણે તમારી વાત સ્વીકારી?
14.9.22
न ते वाचं रोचयते मरुत्तो ।
बृहस्पतेरञ्जलिं प्राहिणोत्सः।
संवर्तो मां याजयितेत्युवाच ।
पुनः पुनः स मया याच्यमानः ॥ १४.९.२२ ॥
મરુત્તને તમારી વાત ગમી નહીં. તેણે બૃહસ્પતિ પાસે અંજલિ મોકલી. 'સંવર્ત મારો યજ્ઞ કરાવશે' એમ તેણે કહ્યું. મેં વારંવાર વિનંતી કરી, છતાં તે એ જ કહેતો રહ્યો.
14.9.23
उवाचेदं मानुषा ये च दिव्या ।
प्रजापतेर्ये च लोका महान्तः।
तांश्चेल्लभेयं संविदं तेन कृत्वा ।
तथापि नेच्छेयमिति प्रतीतः ॥ १४.९.२३ ॥
તેણે આમ કહ્યું: મનુષ્યો અને દિવ્યોના, તથા પ્રજાપતિના મહાન લોકો જો હું મેળવું અને તેમની સાથે કરાર કરું, તોપણ હું તે ઇચ્છીશ નહીં.
14.9.24
पुनर्गत्वा पार्थिवं त्वं समेत्य ।
वाक्यं मदीयं प्रापय स्वार्थयुक्तम्।
पुनर्यद्युक्तो न करिष्यते वच-
स्त्वत्तो वज्रं सम्प्रहर्तास्मि तस्मै ॥ १४.९.२४ ॥
તું ફરી જઈને તે રાજાને મળ અને મારો સ્વાર્થયુક્ત સંદેશ તેને પહોંચાડ. જો તે ફરી મારી વાત નહીં માને, તો તારા દ્વારા હું તેના પર વજ્ર પ્રહાર કરીશ.
14.9.25
गन्धर्वराड्यात्वयं तत्र दूतो ।
बिभेम्यहं वासव तत्र गन्तुम्।
संरब्धो मामब्रवीत्तीक्ष्णरोषः ।
संवर्तो वाक्यं चरितब्रह्मचर्यः ॥ १४.९.२५ ॥
હે વાસવ, ગંધર્વરાજ ત્યાં દૂત તરીકે જાય છે; ત્યાં જવાથી મને ભય લાગે છે. તીવ્ર ક્રોધથી ભરેલા, બ્રહ્મચર્ય પાળેલા સંવર્ત મને આ વાત કહી.
14.9.26
यद्यागच्छेः पुनरेवं कथंचि-
द्बृहस्पतिं परिदातुं मरुत्ते।
दहेयं त्वां चक्षुषा दारुणेन ।
संक्रुद्ध इत्येतदवैहि शक्र ॥ १४.९.२६ ॥
તું ફરી કોઈ પણ રીતે બૃહસ્પતિને છોડાવવા આવીશ, હે મરુતોના સ્વામી, તો હું ભયંકર દૃષ્ટિથી તને બાળી દઈશ. હે શક્ર, જાણી લે કે હું ક્રોધિત છું.
14.9.27
त्वमेवान्यान्दहसे जातवेदो ।
न हि त्वदन्यो विद्यते भस्मकर्ता।
त्वत्संस्पर्शात्सर्वलोको बिभेति ।
अश्रद्धेयं वदसे हव्यवाह ॥ १४.९.२७ ॥
હે જાતવેદ, તું જ બીજાઓને બાળે છે; તારા સિવાય ભસ્મ કરનાર બીજો કોઈ નથી. તારા સ્પર્શથી સર્વ લોકો ભય પામે છે. હે હવ્યવાહ, તું અવિશ્વસનીય વાત કહે છે.
14.9.28
दिवं देवेन्द्र पृथिवीं च सर्वां ।
संवेष्टयेस्त्वं स्वबलेनैव शक्र।
एवंविधस्येह सतस्तवासौ ।
कथं वृत्रस्त्रिदिवं प्राग्जहार ॥ १४.९.२८ ॥
હે દેવેન્દ્ર, તું પોતાના જ બળથી સ્વર્ગ અને આખી પૃથ્વીને વીંટી શકે છે, હે શક્ર. આવો સામર્થ્યવાન તું અહીં હોવા છતાં વૃત્રે પૂર્વે ત્રિદિવ કેવી રીતે હર્યું?
14.9.29
नगण्डिकाकारयोगं करेऽणुं ।
न चारिसोमं प्रपिबामि वह्ने।
न क्षीणशक्तौ प्रहारामि वज्रं ।
को मे सुखाय प्रहरेत मर्त्यः ॥ १४.९.२९ ॥
હે વહ્નિ, હું હાથમાંનું નાનું ગણ્ડિકા-મિશ્રણ કે શત્રુનો સોમ પીતો નથી, અને શક્તિ ક્ષીણ થાય ત્યારે વજ્ર ચલાવતો નથી. મારા સુખ માટે કયો મર્ત્ય પ્રહાર કરે?
14.9.30
प्रव्रजयेयं कालकेयान्पृथिव्या-
मपाकर्षन्दानवानन्तरिक्षात्।
दिवः प्रह्लादमवसानमानयं ।
को मेऽसुखाय प्रहरेत मानवः ॥ १४.९.३० ॥
મેં કાલકેયોને પૃથ્વી પરથી હાંકી કાઢ્યા, દાનવોને અંતરિક્ષમાંથી ખેંચ્યા, અને અંતે પ્રહ્લાદને સ્વર્ગમાંથી લાવ્યો. મારા દુઃખ માટે કયો માનવ પ્રહાર કરે?
14.9.31
यत्र शर्यातिं च्यवनो याजयिष्य-
न्सहाश्विभ्यां सोममगृह्णदेकः।
तं त्वं क्रुद्धः प्रत्यषेधीः पुरस्ता-
च्छर्यातियज्ञं स्म तं महेन्द्र ॥ १४.९.३१ ॥
ચ્યવન અશ્વિનો સાથે શર્યાતિ માટે યજ્ઞ કરાવવા જતાં એકલાએ સોમ લીધો, ત્યારે હે મહેન્દ્ર, તેં ક્રોધે ભરાઈ તેને પહેલેથી જ અટકાવ્યો — શર્યાતિના યજ્ઞને પણ.
14.9.32
वज्रं गृहीत्वा च पुरन्दर त्वं ।
सम्प्राहार्षीश्च्यवनस्यातिघोरम्।
स ते विप्रः सह वज्रेणि बाहु-
मपागृह्णात्तपसा जातमन्युः ॥ १४.९.३२ ॥
હે પુરંદર, તેં વજ્ર ઉપાડીને ચ્યવન પર અતિ ભયંકર પ્રહાર કર્યો. ત્યારે તે બ્રાહ્મણે ક્રોધે ભરાઈ તપના બળે વજ્ર સહિત તારો બાહુ પકડી લીધો.
14.9.33
ततो रोषात्सर्वतो घोररूपं ।
सपत्नं ते जनयामास भूयः।
मदं नाम्ना चासुरं विश्वरूपं ।
यं त्वं दृष्ट्वा चक्षुषी संन्यमीलः ॥ १४.९.३३ ॥
પછી ક્રોધથી તેમણે તારા માટે ફરીથી એક શત્રુ ઉત્પન્ન કર્યો; ચારેય બાજુથી ભયંકર રૂપવાળો. તેનું નામ મદ, વિશ્વરૂપ નામનો અસુર; તેને જોઈને તેં આંખો બંધ કરી દીધી.
14.9.34
हनुरेका जगतीस्था तथैका ।
दिवं गता महतो दानवस्य।
सहस्रं दन्तानां शतयोजनानां ।
सुतीक्ष्णानां घोररूपं बभूव ॥ १४.९.३४ ॥
તે મહાન દાનવનો એક જડબો પૃથ્વી પર ઊભો હતો, બીજો સ્વર્ગ સુધી પહોંચ્યો હતો. સો યોજન લાંબા, અતિ તીક્ષ્ણ હજાર દાંતોથી તે ભયંકર રૂપ બન્યો.
14.9.35
वृत्ताः स्थूला रजतस्तम्भवर्णा ।
दंष्ट्राश्चतस्रो द्वे शते योजनानाम्।
स त्वां दन्तान्विदशन्नभ्यधाव-
ज्जिघांसया शूलमुद्यम्य घोरम् ॥ १४.९.३५ ॥
ગોળ, જાડા, ચાંદીના સ્તંભ જેવા રંગના ચાર દાંતિયા હતા; તે બસો યોજન લાંબા હતા. મારવાની ઇચ્છાથી તે ભયંકર ત્રિશૂળ ઉપાડી, દાંતથી કરડતો તારા પર ધસી આવ્યો.
14.9.36
तं नापश्यस्त्वं तदा घोररूपं ।
सर्वे वै त्वां ददृशुर्दर्शनीयम्।
यस्माद्भीतः प्राञ्जलिस्त्वं महर्षि-
मागच्छेथाः शरणं दानवघ्न ॥ १४.९.३६ ॥
ત્યારે તેં તે ભયંકર રૂપ જોયું નહીં; બધાએ તને જોવા યોગ્ય રૂપમાં જોયો. હે દાનવઘાતક, ભયભીત થઈ હાથ જોડી તું મહર્ષિની શરણે આવ્યો.
14.9.37
क्षात्राद्बलाद्ब्रह्मबलं गरीयो ।
न ब्रह्मतः किञ्चिदन्यद्गरीयः।
सोहं जानन्ब्रह्मतेजो यथाव-
न्न संवर्त गन्तुमिच्छामि शक्र ॥ १४.९.३७ ॥
ક્ષાત્ર બળ કરતાં બ્રહ્મબળ શ્રેષ્ઠ છે; બ્રહ્મથી ચડિયાતું બીજું કંઈ નથી. તેથી હે શક્ર, બ્રહ્મતેજને બરાબર જાણનાર હું સંવર્ત પાસે જવા ઇચ્છતો નથી.