महाभारत · अध्याय 14.9
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.9.1
कच्चित्सुखं स्वपिषि त्वं बृहस्पते ।
कच्चिन्मनोज्ञाः परिचारकास्ते।
कच्चिद्देवानां सुखकामोसि विप्र ।
कच्चिद्देवास्त्वां परिपालयन्ति ॥ १४.९.१ ॥
हे बृहस्पती, तू सुखाने झोपतोस का? तुझे सेवक मनोहर आहेत का? हे विप्रा, तू देवांच्या सुखाची इच्छा करतोस का? देव तुझे रक्षण करतात का?
14.9.2
सुखं शये शयने देवराज ।
तथा मनोज्ञाः परिचारका मे।
तथा देवानां सुखकामोस्मि नित्यं ।
देवाश्च मां सुभृशं पालयन्ति ॥ १४.९.२ ॥
हे देवराजा, मी शय्येवर सुखाने झोपतो. तसेच माझे सेवक मनोहर आहेत. तसेच मी नेहमी देवांच्या सुखाची इच्छा करतो, आणि देव माझे चांगले रक्षण करतात.
14.9.3
कुतो दुःखं मानसं देहजं वा ।
पाण्डुर्विवर्णश्च कुतस्त्वमद्य।
आचक्ष्व मे ब्राह्मण यावदेता-
न्निहन्मि सर्वांस्तव दुःखकर्तॄन् ॥ १४.९.३ ॥
आज तुला मानसिक दुःख कुठून आले, की शारीरिक? तू पांढरा व विवर्ण का झाला आहेस? हे ब्राह्मणा, तुझ्या दुःख देणाऱ्या सर्वांना मी मारीन तोपर्यंत मला सांग.
14.9.4
मरुत्तमाहुर्मघवन्यक्ष्यमाणं ।
महायज्ञेनोत्तमदक्षिणेन।
संवर्तो याजयतीति मे श्रुतं ।
तदिच्छामि न स तं याजयेत् ॥ १४.९.४ ॥
हे मघवन्, मरुत्त उत्तम दक्षिणा देऊन महायज्ञ करणार आहे असे लोक म्हणतात. संवर्त त्याच्यासाठी यज्ञ करवत आहे असे मी ऐकले आहे. तो त्याच्यासाठी यज्ञ करवू नये अशी माझी इच्छा आहे.
14.9.5
सर्वान्कामाननुयातोसि विप्र ।
त्वं देवानां मन्त्रयसे पुरोधाः।
उभौ च ते जरामृत्यू व्यतीतौ ।
किं संवर्तस्तव कर्ताऽद्य विप्र ॥ १४.९.५ ॥
हे विप्रा, तू सर्व इच्छा प्राप्त केल्या आहेस. देवांचा पुरोहित म्हणून तू त्यांना सल्ला देतोस. तुझी जरा व मृत्यू दोन्ही निघून गेली आहेत. हे विप्रा, आज संवर्त तुझे काय करू शकेल?
14.9.6
देवैः सह त्वमसुरान्सम्प्रणुद्य ।
जिघांससे चाप्युत सानुबन्धान्।
यंयं समृद्धं पश्यसि तत्रतत्र ।
दुःखं सपत्नेषु समृद्धिभावः ॥ १४.९.६ ॥
देवांसह तू असुरांना हुसकावून, त्यांच्या अनुयायांसह त्यांना मारू इच्छितोस. जिथे जिथे समृद्धी पाहतोस, तिथे शत्रूंमध्ये दुःख आणि समृद्धीची भावना निर्माण होते.
14.9.7
अतोस्मि देवेन्द्र विवर्णरूपः ।
सपत्नो मे वर्धते तन्निशम्य।
सर्वोपायैर्मघवन्संनियच्छ ।
संवर्तं वा पार्थिवं वा मरुत्तम् ॥ १४.९.७ ॥
म्हणून, हे देवेंद्रा, मी विवर्ण रूपाचा झालो आहे; हे ऐकून माझा शत्रू वाढत आहे. हे मघवन्, सर्व उपायांनी संवर्ताला किंवा राजाला आवर, हे मरुतांत श्रेष्ठा.
14.9.8
एहि गच्छ प्रहितो जातवेदो ।
बृहस्पतिं परिदातुं मरुत्ते।
अयं वै त्वां याजयिता बृहस्पति-
स्तथाऽमरं चैव करिष्यतीति ॥ १४.९.८ ॥
ये, जा; हे जातवेदा, माझ्याकडून पाठवलेला तू मरुत्ताकडे बृहस्पतीला घेऊन येण्यासाठी जा. हाच बृहस्पती तुझा यज्ञ करवेल, आणि अशा प्रकारे तुला अमरही करेल.
14.9.9
अहं गच्छामि तव शक्राद्य दूतो ।
बृहस्पतिं परिदातुं मरुत्ते।
वाचं सत्यां पुरुहूतस्य कर्तुं ।
बृहस्पतेश्चापचितिं चिकीर्षुः ॥ १४.९.९ ॥
हे शक्रा, आज तुझा दूत होऊन मी मरुत्ताकडे बृहस्पतीला घेऊन येण्यासाठी जात आहे. पुरुहूताचे सत्य वचन पूर्ण करण्याच्या आणि बृहस्पतीचा सन्मान करण्याच्या इच्छेने.
14.9.10
तः प्रायाद्धूमकेतुर्महात्मा ।
वनस्पतीन्वीरुधश्चावमृद्गन्।
कामाद्धिमान्ते परिवर्तमानः ।
काष्ठातिगो मातरिश्वेव नर्दन् ॥ १४.९.१० ॥
तो धूमकेतू, महात्मा अग्नी, निघाला. वृक्ष आणि वेली तुडवत, इच्छेनुसार हिमांमधून फिरत, दिशा ओलांडत, मातरिश्व्यासारखा गर्जना करत.
14.9.11
आश्वर्यमद्ययामि रूपिणं वह्निमागतम् ।
आसनं सलिलं पाद्यं गां चोपानय वै मुने ॥ १४.९.११ ॥
आज मी एक आश्चर्य पाहत आहे — रूप धारण करून अग्नी आले आहेत. हे मुने, आसन, जल, पाद्य आणि गाय आणा.
14.9.12
आसनं सलिलं पाद््रतिनन्दामि तेऽनघ ।
इन्द्रेण तु समादिष्टं विद्धि मां दूतमागतम् ॥ १४.९.१२ ॥
हे निष्पाप, आपण दिलेले आसन, जल आणि पाद्य मी आनंदाने स्वीकारतो. इंद्राने पाठवलेला दूत म्हणून मी आलो आहे, हे जाणा.
14.9.13
कच्चिच्छ्सुखी च ।
कच्चिच्चास्मान्प्रीयते धूमकेतो।
कच्चिद्देवा अस्य वशे यथाव-
त्प्रब्रूहि त्वं मम कार्त्स्न्येन देव ॥ १४.९.१३ ॥
ते सुखी आहेत का? ते आमच्यावर प्रसन्न असतात का, हे धूमकेतो? देव त्यांच्या अधीन यथोचित आहेत का? हे देवा, मला पूर्णपणे सांगा.
14.9.14
शक्रो भृशं सुसुखी पार्थरातिं चेच्छत्यजरां वै त्वया सः ।
देवाश्च सर्वे वशगास्तस्य राज-
न्संदेशं त्वं शृणु मे देवराज्ञः ॥ १४.९.१४ ॥
इंद्र अत्यंत सुखी आहे; पार्थाचे (पृथापुत्राचे) राज्य तुमच्याद्वारे अजर व्हावे अशी त्याची इच्छा आहे. सर्व देव त्याच्या अधीन आहेत. हे राजा, देवराजाचा संदेश ऐका.
14.9.15
यदर्थं मां प्राहिणोत्त्वत्सकाशं ।
बृहस्पतिं परिदातुं मरुत्ते।
अयं गुरुर्याजयतां नृप त्वां ।
मर्त्यं सन्तममरं त्वां करोतु ॥ १४.९.१५ ॥
ज्या कारणासाठी त्यांनी मला तुमच्याकडे पाठवले, ते हे: मरुतांसाठी बृहस्पतीला तुम्हाला अर्पण करणे. हे गुरू तुमच्याकडून यज्ञ करवोत, हे नृपा; मरणशील अशा तुम्हाला अमर करोत.
14.9.16
संवर्तोऽयं याजयिता द्विजो मां ।
बृहस्पतेरञ्जलिरेष तस्य।
न चैवासौ याजयित्वा महेन्द्रं ।
मर्त्यं सन्तं याजयन्नद्य शोभेत् ॥ १४.९.१६ ॥
हा संवर्त माझ्याकडून यज्ञ करवून घेणारा द्विज आहे; हा बृहस्पतीसाठी अंजली आहे. ज्याने महेन्द्राचा यज्ञ करविला, तो आज मर्त्य असलेल्या एकासाठी यज्ञ करवणे शोभणार नाही.
14.9.17
ये वै लोका देवलोके महान्तः ।
सम्प्राप्स्यसे तान्देवराजप्रसादात्।
त्वां चेदसौ याजयेद्वै बृहस्पति-
र्नूनं स्वर्गं त्वं जयेः कीर्तियुक्तः ॥ १४.९.१७ ॥
देवलोकातील जे महान लोक आहेत, ते देवराजाच्या प्रसादाने तू प्राप्त करशील. बृहस्पतीने तुझा यज्ञ करविला तर निश्चितच कीर्तियुक्त होऊन तू स्वर्ग जिंकशील.
14.9.18
तथा लोका मानुषा ये च दिव्याः ।
प्रजापतेश्चापि ये वै महान्तः।
तेते जिता देवराज्यं च कृत्स्नं ।
बृहस्पतिर्याजयेच्चेन्नरेन्द्र ॥ १४.९.१८ ॥
तसेच मनुष्यांचे लोक, दिव्य लोक, प्रजापतीचे जे महान लोक, आणि संपूर्ण देवराज्य, हे नरेन्द्रा, बृहस्पतीने यज्ञ करविला तर जिंकले जाईल.
14.9.19
मा स्मैव त्वं पुनरागाः कथंचि-
द्बृहस्पतिं परिदातुं मरुत्ते।
मा त्वां धक्ष्ये चक्षुषा दारुणेन ।
संक्रुद्धोऽहं पावक त्वं निबोधः ॥ १४.९.१९ ॥
बृहस्पतीला मरुत्तापासून हिसकावून घेण्यासाठी कोणत्याही प्रकारे तू पुन्हा येऊ नकोस. क्रुद्ध झालेला मी भयंकर दृष्टीने तुला भस्म करीन; हे पावका, हे जाणून घे.
14.9.20
ततो देवानगमद्धूमकेतु-
दीहाद्भीतो व्यथितोऽश्वत्थपर्णवत्।
तं वै दृष्ट्वा प्राह शक्रो महात्मा ।
बृहस्पतेः सन्निधौ हव्यवाहम् ॥ १४.९.२० ॥
नंतर धूमकेतू (अग्नी) भीतीने, पिंपळाच्या पानासारखा थरथरत देवतांकडे गेला. त्याला पाहून महात्मा शक्र बृहस्पतीच्या सान्निध्यात हव्यवाहनाला म्हणाला.
14.9.21
यस्त्वं गतः प्रहितो जातवेदो ।
बृहस्पतिं परिदातुं मरुत्ते।
तत्किं प्राह स नृपो यक्ष्यमाणः ।
कच्चिद्वचः प्रतिगृह्णाति तच्च। ॥ १४.९.२१ ॥
हे जातवेदा, बृहस्पतीला मरुत्ताकडे सोडून देण्यासाठी तू पाठवलास. यज्ञ करणार्‍या त्या राजाने काय म्हटले? त्याने तुझे वचन स्वीकारले का?
14.9.22
न ते वाचं रोचयते मरुत्तो ।
बृहस्पतेरञ्जलिं प्राहिणोत्सः।
संवर्तो मां याजयितेत्युवाच ।
पुनः पुनः स मया याच्यमानः ॥ १४.९.२२ ॥
मरुत्ताला तुझे वचन आवडले नाही. त्याने बृहस्पतीकडे अंजली पाठवली. 'संवर्त माझा यज्ञ करवील' असे तो म्हणाला. मी वारंवार विनंती केली तरीही तो तेच म्हणत राहिला.
14.9.23
उवाचेदं मानुषा ये च दिव्या ।
प्रजापतेर्ये च लोका महान्तः।
तांश्चेल्लभेयं संविदं तेन कृत्वा ।
तथापि नेच्छेयमिति प्रतीतः ॥ १४.९.२३ ॥
तो असे म्हणाला: मनुष्यांचे, दिव्यांचे आणि प्रजापतीचे महान लोक मी मिळवले आणि त्यांच्याशी करार केला, तरीही मी ते इच्छिणार नाही.
14.9.24
पुनर्गत्वा पार्थिवं त्वं समेत्य ।
वाक्यं मदीयं प्रापय स्वार्थयुक्तम्।
पुनर्यद्युक्तो न करिष्यते वच-
स्त्वत्तो वज्रं सम्प्रहर्तास्मि तस्मै ॥ १४.९.२४ ॥
तू पुन्हा जाऊन त्या राजाला भेट आणि माझा स्वार्थयुक्त संदेश त्याला पोहोचव. जर तो पुन्हा माझे वचन पाळणार नाही, तर तुझ्याद्वारे मी त्याच्यावर वज्र टाकीन.
14.9.25
गन्धर्वराड्यात्वयं तत्र दूतो ।
बिभेम्यहं वासव तत्र गन्तुम्।
संरब्धो मामब्रवीत्तीक्ष्णरोषः ।
संवर्तो वाक्यं चरितब्रह्मचर्यः ॥ १४.९.२५ ॥
हे वासवा, गंधर्वराज दूत म्हणून तेथे जातो; तेथे जायला मला भीती वाटते. तीव्र रोषाने संतप्त झालेल्या, ब्रह्मचर्य पाळलेल्या संवर्ताने मला हे वचन सांगितले.
14.9.26
यद्यागच्छेः पुनरेवं कथंचि-
द्बृहस्पतिं परिदातुं मरुत्ते।
दहेयं त्वां चक्षुषा दारुणेन ।
संक्रुद्ध इत्येतदवैहि शक्र ॥ १४.९.२६ ॥
तू पुन्हा कसेही करून बृहस्पतीला सोडवण्यासाठी आलास, हे मरुतांच्या स्वामी, तर मी भयंकर दृष्टीने तुला जाळीन. हे शक्रा, मी संतप्त आहे हे जाण.
14.9.27
त्वमेवान्यान्दहसे जातवेदो ।
न हि त्वदन्यो विद्यते भस्मकर्ता।
त्वत्संस्पर्शात्सर्वलोको बिभेति ।
अश्रद्धेयं वदसे हव्यवाह ॥ १४.९.२७ ॥
हे जातवेदा, तूच इतरांना जाळतोस; तुझ्याशिवाय भस्म करणारा दुसरा कोणी नाही. तुझ्या स्पर्शाने सर्व लोक भिऊन जातात. हे हव्यवाहा, तू अविश्वसनीय बोलत आहेस.
14.9.28
दिवं देवेन्द्र पृथिवीं च सर्वां ।
संवेष्टयेस्त्वं स्वबलेनैव शक्र।
एवंविधस्येह सतस्तवासौ ।
कथं वृत्रस्त्रिदिवं प्राग्जहार ॥ १४.९.२८ ॥
हे देवेंद्रा, तू स्वतःच्या बळानेच स्वर्ग आणि संपूर्ण पृथ्वी वेढू शकतोस, हे शक्रा. असा सामर्थ्यवान तू येथे असताना वृत्राने पूर्वी त्रिदिव कसे हरण केले?
14.9.29
नगण्डिकाकारयोगं करेऽणुं ।
न चारिसोमं प्रपिबामि वह्ने।
न क्षीणशक्तौ प्रहारामि वज्रं ।
को मे सुखाय प्रहरेत मर्त्यः ॥ १४.९.२९ ॥
हे वह्ने, मी हातातील लहान गण्डिका-मिश्रण किंवा शत्रूचा सोम पीत नाही, आणि शक्ती क्षीण झाल्यावर वज्र प्रहार करीत नाही. माझ्या सुखासाठी कोणता मर्त्य प्रहार करील?
14.9.30
प्रव्रजयेयं कालकेयान्पृथिव्या-
मपाकर्षन्दानवानन्तरिक्षात्।
दिवः प्रह्लादमवसानमानयं ।
को मेऽसुखाय प्रहरेत मानवः ॥ १४.९.३० ॥
मी कालकेयांना पृथ्वीवरून हाकलले, दानवांना अंतरिक्षातून खेचले, आणि शेवटी प्रह्लादाला स्वर्गातून आणले. माझ्या दुःखासाठी कोणता मानव प्रहार करील?
14.9.31
यत्र शर्यातिं च्यवनो याजयिष्य-
न्सहाश्विभ्यां सोममगृह्णदेकः।
तं त्वं क्रुद्धः प्रत्यषेधीः पुरस्ता-
च्छर्यातियज्ञं स्म तं महेन्द्र ॥ १४.९.३१ ॥
च्यवन अश्विनींसह शर्यातीसाठी यज्ञ करवणार असताना एकट्याने सोम घेतला, तेव्हा हे महेंद्रा, तू क्रुद्ध होऊन त्याला आधीच अडवलेस — शर्यातीच्या यज्ञालाही.
14.9.32
वज्रं गृहीत्वा च पुरन्दर त्वं ।
सम्प्राहार्षीश्च्यवनस्यातिघोरम्।
स ते विप्रः सह वज्रेणि बाहु-
मपागृह्णात्तपसा जातमन्युः ॥ १४.९.३२ ॥
हे पुरंदरा, तू वज्र घेऊन च्यवनावर अत्यंत भयंकर प्रहार केलास. तेव्हा त्या ब्राह्मणाने क्रोधाने तपोबळाने वज्रासह तुझा बाहू धरला.
14.9.33
ततो रोषात्सर्वतो घोररूपं ।
सपत्नं ते जनयामास भूयः।
मदं नाम्ना चासुरं विश्वरूपं ।
यं त्वं दृष्ट्वा चक्षुषी संन्यमीलः ॥ १४.९.३३ ॥
नंतर रागाने त्यांनी तुझ्यासाठी पुन्हा एक शत्रू निर्माण केला; सर्व बाजूंनी भयंकर रूप असलेला. त्याचे नाव मद, विश्वरूप नावाचा असुर; त्याला पाहून तू डोळे मिटून घेतलेस.
14.9.34
हनुरेका जगतीस्था तथैका ।
दिवं गता महतो दानवस्य।
सहस्रं दन्तानां शतयोजनानां ।
सुतीक्ष्णानां घोररूपं बभूव ॥ १४.९.३४ ॥
त्या महान दानवाचा एक जबडा पृथ्वीवर उभा होता, दुसरा स्वर्गापर्यंत पोहोचला होता. शंभर योजने लांब, अतिशय तीक्ष्ण अशा हजार दातांनी तो भयंकर रूप बनला.
14.9.35
वृत्ताः स्थूला रजतस्तम्भवर्णा ।
दंष्ट्राश्चतस्रो द्वे शते योजनानाम्।
स त्वां दन्तान्विदशन्नभ्यधाव-
ज्जिघांसया शूलमुद्यम्य घोरम् ॥ १४.९.३५ ॥
गोल, जाड, चांदीच्या खांबासारख्या रंगाचे चार सुळे होते; ते दोनशे योजने लांब होते. मारण्याच्या इच्छेने भयंकर त्रिशूळ उचलून, दातांनी चावत तो तुझ्यावर धावून आला.
14.9.36
तं नापश्यस्त्वं तदा घोररूपं ।
सर्वे वै त्वां ददृशुर्दर्शनीयम्।
यस्माद्भीतः प्राञ्जलिस्त्वं महर्षि-
मागच्छेथाः शरणं दानवघ्न ॥ १४.९.३६ ॥
तेव्हा तू तो भयंकर रूप पाहिला नाहीस; सर्वांनी तुला पाहण्यायोग्य रूपात पाहिले. हे दानवसंहारका, भयभीत होऊन हात जोडून तू महर्षींना शरण आलास.
14.9.37
क्षात्राद्बलाद्ब्रह्मबलं गरीयो ।
न ब्रह्मतः किञ्चिदन्यद्गरीयः।
सोहं जानन्ब्रह्मतेजो यथाव-
न्न संवर्त गन्तुमिच्छामि शक्र ॥ १४.९.३७ ॥
क्षात्र बलापेक्षा ब्रह्मबल श्रेष्ठ आहे; ब्रह्मापेक्षा श्रेष्ठ असे दुसरे काहीच नाही. म्हणून हे शक्रा, ब्रह्मतेज नीट जाणणारा मी संवर्ताकडे जाऊ इच्छित नाही.