মহাভারত · অধ্যায় 14.91
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.91.1
पितामहस्य मे यज्ञे धर्मराजस्य धीमतः ।
यदाश्चर्यमभूत्किञ्चित्तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ १४.९१.१ ॥
জনমেজয় বললেন: আমার পিতামহ ধর্মরাজের বুদ্ধিমান যজ্ঞে যা কিছু আশ্চর্য ঘটেছিল, আপনি তা বলতে যোগ্য।
14.91.2
श्रूयतां राजशार्दूल महदाश्चर्यमुत्तमम् ।
अश्वमेधे महायज्ञे निवृत्ते यदभूत्प्रभो ॥ १४.९१.२ ॥
বৈশম্পায়ন বললেন: হে রাজশার্দূল, শুনুন; অশ্বমেধ মহাযজ্ঞ সমাপ্ত হলে যে মহৎ ও উত্তম আশ্চর্য ঘটেছিল, হে প্রভু।
14.91.3
तर्पितेषु द्विजाग्र्येषु ज्ञातिसम्बन्धिबन्धुषु ।
दीनान्धकृपणे वाऽपि तदा भरतसत्तम ॥ १४.९१.३ ॥
বৈশম্পায়ন বললেন: হে ভরতশ্রেষ্ঠ, তখন শ্রেষ্ঠ দ্বিজ, জ্ঞাতি-সম্বন্ধী ও বন্ধুরা এবং দীন, অন্ধ ও কৃপণেরা তৃপ্ত হলেন।
14.91.4
घुष्यमाणे महादाने दिक्षु सर्वासु भारत ।
पतत्सु पुष्पवर्षेषु धर्मराजस्य मूर्धनि ॥ १४.९१.४ ॥
বৈশম্পায়ন বললেন: হে ভারত, সব দিকে মহাদানের ঘোষণা হচ্ছিল, আর ধর্মরাজের মস্তকে পুষ্পবর্ষণ পড়ছিল।
14.91.5
बिलान्निस्सृत्य नकुलो रुक्मपार्श्वस्तदाऽनघः ।
वज्राशनिसमं नादममुञ्चद्वसुधाधिप ॥ १४.९१.५ ॥
বৈশম্পায়ন বললেন: হে বসুধাধিপ, তখন গর্ত থেকে বেরিয়ে এসে স্বর্ণপার্শ্ব সেই নিষ্পাপ নকুল বজ্র ও অশনির মতো নাদ করল।
14.91.6
सकृदुत्सृज्य तन्नादं त्रासयानो मृगद्विजान् ।
मानुपं वचनं प्राह पुष्पोपरिशयो महान् ॥ १४.९१.६ ॥
বৈশম্পায়ন বললেন: একবার সেই নাদ করে, মৃগ ও পাখিদের ভয় দেখিয়ে, ফুলের উপর শায়িত সেই মহান নকুল মানুষের মতো বাক্য বলল।
14.91.7
सक्तुप्रस्थेन वो नायं यज्ञस्तुल्यो नराधिपाः ।
उच्छवृत्तेर्वदान्यस्य कुरुक्षेत्रनिवासिनः ॥ १४.९१.७ ॥
হে নরাধিপগণ, উঞ্ছবৃত্তিতে জীবনযাপনকারী, উদার, কুরুক্ষেত্রবাসী এক ব্যক্তির এক প্রস্থ সত্তু দানের সমান নয় আপনাদের এই যজ্ঞ।
14.91.8
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा नकुलस्य विशांपते ।
विस्मयं परमं जग्मुः सर्वे ते ब्राह्मणर्षभाः ॥ १४.९१.८ ॥
হে বিশাংপতি, নকুলের সেই বাক্য শুনে সেই শ্রেষ্ঠ ব্রাহ্মণগণ সকলেই পরম বিস্ময় লাভ করলেন।
14.91.9
ततः समेत्य नकुलं पर्यपृच्छन्त ते द्विजाः ।
कुतस्त्वं समनुप्राप्तो यज्ञं साधुसमागमम् ॥ १४.९१.९ ॥
তখন সেই দ্বিজগণ একত্র হয়ে নকুলকে জিজ্ঞাসা করলেন, "তুমি কোথা থেকে এই যজ্ঞে, সাধুসমাগমে এসেছ?"
14.91.10
किं बलं परमं तुभ्यं श्रुतं किं परायणम् ।
कथं भवन्तं विद्याम यो नो यज्ञं विगर्हसे ॥ १४.९१.१० ॥
তোমার পরম বল কী? তুমি কী শুনেছ? তোমার পরায়ণ কী? আমাদের যজ্ঞকে যে নিন্দা করছ, সেই তোমাকে আমরা কীভাবে জানব?
14.91.11
अविलुप्यागमं कृत्स्नं विविधैर्यज्ञियैः कृतम् ।
यथागमं यथान्यायं कर्तव्यं च तथा कृतम् ॥ १४.९१.११ ॥
শাস্ত্রানুসারে, বিবিধ যজ্ঞীয় কর্মের দ্বারা, কিছুই বাদ না দিয়ে সম্পূর্ণরূপে সম্পন্ন হয়েছে; শাস্ত্র ও ন্যায় অনুসারে যেমন করা উচিত, তেমনই করা হয়েছে।
14.91.12
पूजार्हाः पूजिताश्चात्र विधिवच्छास्त्रदर्शात् ।
मन्त्राहुतिहुतश्चाग्निर्दत्तं देयममत्सरम् ॥ १४.९१.१२ ॥
এখানে পূজার্হদের শাস্ত্রনির্দেশ অনুসারে বিধিবৎ পূজা করা হয়েছে; মন্ত্রাহুতিতে অগ্নিতে হোম করা হয়েছে; যা দেওয়ার তা ঈর্ষাহীনভাবে দেওয়া হয়েছে।
14.91.13
तुष्टा द्विजातयश्चात्र दानैर्बहुविधैरपि ।
क्षत्रियाश्चि सुयुद्धेन श्राद्धैश्चापि पितामहाः ॥ १४.९१.१३ ॥
এখানে দ্বিজাতিরা বহুবিধ দানে, ক্ষত্রিয়রা উত্তম যুদ্ধে এবং পিতামহগণ শ্রাদ্ধে সন্তুষ্ট হলেন।
14.91.14
पालनेन विशस्तुष्टाः कामैस्तुष्टा वरस्त्रियः ।
अनुक्रोशैस्तता शूद्रा दानशेषैः पृथग्जनाः ॥ १४.९१.१४ ॥
রক্ষণে বৈশ্যরা, কামনা পূরণে শ্রেষ্ঠ নারীরা, করুণায় শূদ্ররা এবং দানের অবশেষে অন্যান্য মানুষেরা সন্তুষ্ট হলেন।
14.91.15
ज्ञातिसम्बन्धिनस्तुष्टाः शौचेन च नृपस्य नः ।
देवा हविर्भिः पुण्यैस्च रक्षणैः शरणागताः ॥ १४.९१.१५ ॥
আমাদের রাজার শুচিতায় জ্ঞাতি ও আত্মীয়রা সন্তুষ্ট হলেন; পবিত্র হবিঃ, পুণ্যকর্ম ও রক্ষায় শরণাগত দেবতারা সন্তুষ্ট হলেন।
14.91.16
यदत्र तथ्यं तद्ब्रूहि सत्यंसत्यं द्विजातिषु ।
यथाश्रुतं यथादृष्टं पृष्टो ब्राह्मणकाम्यया ॥ १४.९१.१६ ॥
এখানে যা সত্য তা বলো — দ্বিজদের মধ্যে সত্য, সত্যই; যেমন শুনেছ ও যেমন দেখেছ, ব্রাহ্মণদের ইচ্ছায় জিজ্ঞাসিত হয়ে।
14.91.17
श्रद्धेयवाक्यः प्राज्ञस्त्वं दिव्यं रूपं बिभर्षि च ।
समागतश्च विप्रैस्त्वं तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ १४.९१.१७ ॥
আপনার বাক্য বিশ্বাসযোগ্য; আপনি প্রাজ্ঞ, দিব্যরূপ ধারণ করেন; ব্রাহ্মণদের সঙ্গে মিলিত হয়েছেন; অতএব আপনিই বলার যোগ্য।
14.91.18
इति पृष्टो द्विजैस्तैः स प्रहसन्नकुलोऽब्रवीत् ।
नैषा मृषामया वाणी प्रोक्ता दर्पेण वा द्विजाः ॥ १४.९१.१८ ॥
এইভাবে সেই দ্বিজেরা জিজ্ঞাসা করলে নকুল হেসে বললেন — হে দ্বিজগণ, এই বাণী মিথ্যাময় নয়, অহংকারে বলাও নয়।
14.91.19
यन्मयोक्तमिदं वाक्यं युष्माभिश्चाप्युपश्रुतम् ।
सक्तुप्रस्थेन वो नायं यज्ञस्तुल्यो द्विजर्षभाः ॥ १४.९१.१९ ॥
আমি যে কথা বলেছি এবং আপনারাও শুনেছেন—সত্তুর এক প্রস্থ দিয়ে কৃত এই যজ্ঞ আপনাদের সমতুল্য নয়, হে দ্বিজশ্রেষ্ঠগণ।
14.91.20
इत्यवश्यं मयैतद्वो वक्तव्यं द्विजसत्तमाः ।
शृणुताव्यग्रमनसः शंसतो मे यथातथम् ॥ १४.९१.२० ॥
অতএব এই কথা আপনাদের আমাকে অবশ্যই বলতে হবে। হে দ্বিজোত্তমগণ, স্থির মনে শুনুন, যেমনটি ঘটেছিল তেমনই আমি বলছি।
14.91.21
अनुभूतं च दृष्टं च यन्मयाऽद्भुतमुत्तमम् ।
उञ्छवृत्तेर्वदान्यस्य कुरुक्षेत्रनिवासिनः ॥ १४.९१.२१ ॥
আমি যা অনুভব করেছি ও দেখেছি, সেই অদ্ভুত ও উত্তম বিষয়টি — উঞ্ছবৃত্তিতে জীবনযাপনকারী, উদার, কুরুক্ষেত্রে বসবাসকারী এক ব্যক্তির।
14.91.22
स्वर्गं येन द्विजाः प्राप्तः सभार्यः ससुतस्नुषः ।
यथा चार्धं शरीरस्य ममेदं काञ्चनीकृतम् ॥ १४.९१.२२ ॥
হে দ্বিজগণ, যার দ্বারা সে স্ত্রী, পুত্র ও পুত্রবধূসহ স্বর্গ লাভ করেছিল, এবং আমার দেহের এই অর্ধেক সোনায় পরিণত হয়েছিল।