महाभारत · अध्याय 14.91
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.91.1
पितामहस्य मे यज्ञे धर्मराजस्य धीमतः ।
यदाश्चर्यमभूत्किञ्चित्तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ १४.९१.१ ॥
जनमेजय म्हणाला: माझे पितामह धर्मराजाच्या बुद्धिमान यज्ञात जे काही आश्चर्य घडले, ते आपण सांगण्यास योग्य आहात.
14.91.2
श्रूयतां राजशार्दूल महदाश्चर्यमुत्तमम् ।
अश्वमेधे महायज्ञे निवृत्ते यदभूत्प्रभो ॥ १४.९१.२ ॥
वैशंपायन म्हणाले: हे राजशार्दूला, ऐका; अश्वमेध महायज्ञ संपल्यावर जे महान व उत्तम आश्चर्य घडले, हे प्रभो.
14.91.3
तर्पितेषु द्विजाग्र्येषु ज्ञातिसम्बन्धिबन्धुषु ।
दीनान्धकृपणे वाऽपि तदा भरतसत्तम ॥ १४.९१.३ ॥
वैशंपायन म्हणाले: हे भरतश्रेष्ठा, तेव्हा श्रेष्ठ द्विज, ज्ञाती-संबंधी व बांधव, तसेच दीन, आंधळे व कृपण यांना तृप्त करण्यात आले.
14.91.4
घुष्यमाणे महादाने दिक्षु सर्वासु भारत ।
पतत्सु पुष्पवर्षेषु धर्मराजस्य मूर्धनि ॥ १४.९१.४ ॥
वैशंपायन म्हणाले: हे भारता, सर्व दिशांना महादानाची घोषणा होत असताना धर्मराजाच्या मस्तकावर पुष्पवृष्टी होत होती.
14.91.5
बिलान्निस्सृत्य नकुलो रुक्मपार्श्वस्तदाऽनघः ।
वज्राशनिसमं नादममुञ्चद्वसुधाधिप ॥ १४.९१.५ ॥
वैशंपायन म्हणाले: हे वसुधाधिपा, तेव्हा बिळातून बाहेर येऊन सुवर्णपार्श्व, निष्पाप नकुलाने वज्र व विजेसारखा नाद केला.
14.91.6
सकृदुत्सृज्य तन्नादं त्रासयानो मृगद्विजान् ।
मानुपं वचनं प्राह पुष्पोपरिशयो महान् ॥ १४.९१.६ ॥
वैशंपायन म्हणाले: एकदा तो नाद करून, मृग व पक्ष्यांना भयभीत करत, फुलांवर पडलेला तो महान नकुल मनुष्यासारख्या वाणीत बोलला.
14.91.7
सक्तुप्रस्थेन वो नायं यज्ञस्तुल्यो नराधिपाः ।
उच्छवृत्तेर्वदान्यस्य कुरुक्षेत्रनिवासिनः ॥ १४.९१.७ ॥
हे नराधिपांनो, उञ्छवृत्तीने जगणाऱ्या, उदार, कुरुक्षेत्रात राहणाऱ्या एका माणसाच्या एक प्रस्थ सत्तू दानाइतका तुमचा हा यज्ञ नाही.
14.91.8
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा नकुलस्य विशांपते ।
विस्मयं परमं जग्मुः सर्वे ते ब्राह्मणर्षभाः ॥ १४.९१.८ ॥
हे विशांपते, नकुलाचे ते वचन ऐकून ते सर्व श्रेष्ठ ब्राह्मण अत्यंत आश्चर्यचकित झाले.
14.91.9
ततः समेत्य नकुलं पर्यपृच्छन्त ते द्विजाः ।
कुतस्त्वं समनुप्राप्तो यज्ञं साधुसमागमम् ॥ १४.९१.९ ॥
मग ते द्विज एकत्र जमून नकुलाला विचारू लागले, "तू कुठून या यज्ञाला, या साधुजनांच्या मेळाव्याला आला आहेस?"
14.91.10
किं बलं परमं तुभ्यं श्रुतं किं परायणम् ।
कथं भवन्तं विद्याम यो नो यज्ञं विगर्हसे ॥ १४.९१.१० ॥
तुझे परम बल काय आहे? तू काय ऐकले आहेस? तुझा आधार कोणता? आमच्या यज्ञाची निंदा करणाऱ्या तुला आम्ही कसे ओळखावे?
14.91.11
अविलुप्यागमं कृत्स्नं विविधैर्यज्ञियैः कृतम् ।
यथागमं यथान्यायं कर्तव्यं च तथा कृतम् ॥ १४.९१.११ ॥
शास्त्रानुसार, विविध यज्ञकर्मांनी, काहीही वगळता पूर्णपणे केले; शास्त्र आणि न्याय सांगतात तसे करावयाचे ते केले आहे.
14.91.12
पूजार्हाः पूजिताश्चात्र विधिवच्छास्त्रदर्शात् ।
मन्त्राहुतिहुतश्चाग्निर्दत्तं देयममत्सरम् ॥ १४.९१.१२ ॥
येथे पूजनीय जनांची शास्त्रोपदेशानुसार विधिवत पूजा केली; मंत्राहुतींनी अग्नीत हवन केले; जे द्यावयाचे ते मत्सरावाचून दिले.
14.91.13
तुष्टा द्विजातयश्चात्र दानैर्बहुविधैरपि ।
क्षत्रियाश्चि सुयुद्धेन श्राद्धैश्चापि पितामहाः ॥ १४.९१.१३ ॥
येथे द्विजाती अनेक प्रकारच्या दानांनी, क्षत्रिय उत्तम युद्धाने आणि पितर श्राद्धांनी संतुष्ट झाले.
14.91.14
पालनेन विशस्तुष्टाः कामैस्तुष्टा वरस्त्रियः ।
अनुक्रोशैस्तता शूद्रा दानशेषैः पृथग्जनाः ॥ १४.९१.१४ ॥
संरक्षणाने वैश्य, इच्छापूर्तीने श्रेष्ठ स्त्रिया, करुणेने शूद्र आणि दानाच्या उरलेल्या भागाने इतर लोक संतुष्ट झाले.
14.91.15
ज्ञातिसम्बन्धिनस्तुष्टाः शौचेन च नृपस्य नः ।
देवा हविर्भिः पुण्यैस्च रक्षणैः शरणागताः ॥ १४.९१.१५ ॥
आमच्या राजाच्या शुचितेने ज्ञाती व सांबंधिक संतुष्ट झाले; पवित्र हविर्द्रव्ये, पुण्यकर्मे व संरक्षणाने शरणागत देव संतुष्ट झाले.
14.91.16
यदत्र तथ्यं तद्ब्रूहि सत्यंसत्यं द्विजातिषु ।
यथाश्रुतं यथादृष्टं पृष्टो ब्राह्मणकाम्यया ॥ १४.९१.१६ ॥
येथे जे सत्य आहे ते सांग — द्विजांमध्ये सत्यच सत्य; जसे ऐकले आणि जसे पाहिले, ब्राह्मणांच्या इच्छेने विचारले गेल्यामुळे.
14.91.17
श्रद्धेयवाक्यः प्राज्ञस्त्वं दिव्यं रूपं बिभर्षि च ।
समागतश्च विप्रैस्त्वं तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ १४.९१.१७ ॥
तुमची वचने विश्वासार्ह आहेत; तुम्ही प्राज्ञ आहात, दिव्य रूप धारण करता; ब्राह्मणांसह सभेत आला आहात; म्हणून तुम्हीच सांगण्यास योग्य आहात.
14.91.18
इति पृष्टो द्विजैस्तैः स प्रहसन्नकुलोऽब्रवीत् ।
नैषा मृषामया वाणी प्रोक्ता दर्पेण वा द्विजाः ॥ १४.९१.१८ ॥
अशा प्रकारे त्या द्विजांनी विचारल असता नकुल हसत म्हणाला — हे द्विजांनो, ही वाणी असत्यमय नाही, किंवा गर्वाने बोललेली नाही.
14.91.19
यन्मयोक्तमिदं वाक्यं युष्माभिश्चाप्युपश्रुतम् ।
सक्तुप्रस्थेन वो नायं यज्ञस्तुल्यो द्विजर्षभाः ॥ १४.९१.१९ ॥
मी जे वाक्य बोललो आणि तुम्हीही ऐकले, की सत्तूच्या एका प्रस्थाने केलेला हा यज्ञ तुमच्या बरोबरीचा नाही, हे द्विजश्रेष्ठांनो.
14.91.20
इत्यवश्यं मयैतद्वो वक्तव्यं द्विजसत्तमाः ।
शृणुताव्यग्रमनसः शंसतो मे यथातथम् ॥ १४.९१.२० ॥
म्हणून हे मला तुम्हाला अवश्य सांगायला हवे. हे द्विजोत्तमांनो, शांत मनाने ऐका, जसे घडले तसे मी सांगतो.
14.91.21
अनुभूतं च दृष्टं च यन्मयाऽद्भुतमुत्तमम् ।
उञ्छवृत्तेर्वदान्यस्य कुरुक्षेत्रनिवासिनः ॥ १४.९१.२१ ॥
मी जे अनुभवले आणि पाहिले ते अद्भुत आणि उत्तम आहे — उञ्छवृत्तीने जगणाऱ्या, उदार, कुरुक्षेत्रात राहणाऱ्या एका पुरुषाचे.
14.91.22
स्वर्गं येन द्विजाः प्राप्तः सभार्यः ससुतस्नुषः ।
यथा चार्धं शरीरस्य ममेदं काञ्चनीकृतम् ॥ १४.९१.२२ ॥
हे द्विजांनो, ज्याच्यामुळे तो पत्नी, पुत्र आणि सून यांच्यासह स्वर्गाला गेला, आणि माझ्या शरीराचा हा अर्धा भाग सोन्याचा झाला.