Mahābhārata · Adhyāya 14.92
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.92.1
हन्त वः कथयिष्यामि दानस्य फलमुत्तमम् ।
न्यायलब्धस्य सूक्ष्मस्य विप्रदत्तस्य यद्द्विजाः ॥ १४.९२.१ ॥
Ahora os diré el fruto supremo de la dádiva: el de lo obtenido justamente, dado con sutileza a un brahmán, oh nacidos dos veces.
14.92.2
धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे धर्मज्ञैर्बहुभिर्वृते ।
उञ्छवृत्तिर्द्विजः कश्चित्कापोतिरभवत्पुरा ॥ १४.९२.२ ॥
En el campo del dharma, Kurukṣetra, rodeado de muchos que conocen el dharma, hubo en otro tiempo cierto nacido dos veces que vivía de espigar y se volvió de la conducta de la paloma.
14.92.3
सभार्यः सहपुत्रेण सस्नुषस्तपसि स्थितः ।
बभूव शुक्लवृत्तः स धर्मात्मा नियतेन्द्रियः ॥ १४.९२.३ ॥
Con su esposa, su hijo y su nuera permaneció firme en la austeridad; llegó a ser de conducta pura, de alma justa, con los sentidos dominados.
14.92.4
षष्ठे काले सदा विप्रो भुङ्क्ते तैः सह संवृतः ॥ १४.९२.४ ॥
En la sexta ocasión, el brahmán siempre comía junto a ellos, rodeado por ellos.
14.92.5
षष्ठे काले कदाचित्तु तस्याहारो न विद्यते ।
भुङ्क्तेऽन्यस्मिन्कदाचित्स षष्ठे काले द्विजोत्तमः ॥ १४.९२.५ ॥
Pero en la sexta ocasión, a veces no se hallaba alimento para él; aquel mejor de los nacidos dos veces comía a veces en otro momento.
14.92.6
कपोतधर्मिणस्तस्य दुर्भिक्षे सति दारुणे ।
नाविद्यत तदा विप्राः संचयस्तन्निबोधत ॥ १४.९२.६ ॥
Cuando sobrevino una terrible hambruna a aquel que seguía la conducta de la paloma, no se hallaba entonces provisión alguna; oh brahmanes, comprended esto.
14.92.7
क्षीणाषैदिसमावापो द्रव्यहीनोऽभवत्तदा ।
कालेकालेऽस्य सम्प्राप्ते नैव विद्येत भोजनम् ॥ १४.९२.७ ॥
Sus reservas de grano se agotaron y quedó sin riqueza. Cada vez que llegaba el momento, no había comida para él.
14.92.8
क्षुधापरिगताः सर्वे प्रातिष्ठन्त तदा तु ते ।
उञ्छं तदा शुक्लपक्षे मध्यं तपति भास्करे ॥ १४.९२.८ ॥
Todos ellos, abrumados por el hambre, salieron entonces. En la quincena clara, cuando el sol ardía al mediodía, fueron a espigar (uñcha, recoger grano esparcido).
14.92.9
उष्णार्तश्च क्षुधार्तश्च विप्रस्तपसि संस्थितः ।
उञ्छमप्राप्तवानेव ब्राह्मणः क्षुच्छ्रमान्वितः ॥ १४.९२.९ ॥
El brahmán, afligido por el calor y el hambre, permanecía firme en la austeridad. Ni siquiera obtuvo espigas; aquel brahmán, agotado por el hambre y el esfuerzo, quedó con las manos vacías.
14.92.10
स तथैव क्षुधाविष्टः सार्धं परिजनेन ह ।
क्षपयामास तं कालं कृच्छ्रप्राणो द्विजोत्तमः ॥ १४.९२.१० ॥
Asaltado por el hambre, pasó aquel tiempo junto a su familia de la misma manera; aquel mejor de los dos veces nacidos mantenía la vida con dificultad.
14.92.11
अथ षष्ठे गते काले यवप्रस्थमुपार्जयन् ।
यवप्रस्थं तु तं सक्तूनकुर्वन्त तपस्विनः ॥ १४.९२.११ ॥
Entonces, cuando pasó el sexto período, reunieron un yavaprastha (medida) de cebada, y los ascetas hicieron saktu (harina de cebada) con ese yavaprastha.
14.92.12
कृतजप्याह्निकास्ते तु हुत्वा चाग्निं यथाविधि ।
कुडवंकुडवं सर्वे व्यभजन्त तपस्विनः ॥ १४.९२.१२ ॥
Habiendo concluido la recitación y los ritos diarios y ofrecido al fuego según la regla, todos los ascetas lo repartieron, un kuḍava para cada uno.
14.92.13
अथागच्छद्द्विजः कश्चिदतिथिर्भुञ्जतां तदा ।
ते तं दृष्ट्वाऽतिथिं प्राप्तं प्रहृष्टमनसोऽभवन् ॥ १४.९२.१३ ॥
Entonces llegó un brahmán como huésped de quienes estaban comiendo. Al ver al huésped llegado, se alegraron de corazón.
14.92.14
तेऽभिवाद्य सुखप्रश्नं पृष्ट्वा तमतिथिं तदा ।
विशुद्धमनसो दान्ताः श्रद्धादमसमन्विताः ॥ १४.९२.१४ ॥
Habiendo saludado a aquel huésped y preguntado por su bienestar, ellos, de mente pura, dominados y dotados de fe y autocontrol, entonces (le honraron).
14.92.15
अनसूया गतक्रोधाः साधवो वीतमत्सराः ।
त्यक्तमानमदक्रोधा धर्मज्ञा द्विजसत्तमाः ॥ १४.९२.१५ ॥
Estaban libres de envidia, habían abandonado la ira, eran virtuosos y libres de celos; habían dejado atrás el orgullo, la embriaguez y la cólera. Eran conocedores del dharma, los mejores de los dos nacidos.
14.92.16
सब्रह्यचर्यं गोत्रं ते तस्य ख्यात्वा परस्परम् ।
कुटीं प्रवेशयामासुः क्षुधार्तमतिथिं तदा ॥ १४.९२.१६ ॥
Tras averiguar mutuamente el compañerismo de estudio y el linaje de aquel huésped, hicieron entrar en la choza al huésped atormentado por el hambre.
14.92.17
इदमर्घ्यं च पाद्यं च बृसी चेयं तवानघ ।
शुचयः सक्तवश्चेमे नियमोपार्जिताः प्रभो।
प्रतिगृह्णीष्व भद्रं ते मया दत्ता द्विजर्षभ ॥ १४.९२.१७ ॥
Oh sin mancha, esto es agua de honor y agua para tus pies, y esto es un asiento de hierba kuśa para ti. Oh señor, también están estos puros panecillos de harina de cebada, obtenidos mediante disciplina; acéptalos. Que te vaya bien, mejor de los dos nacidos; acepta lo que te he dado.
14.92.18
इत्युक्तः प्रतिगृह्याथ सक्तूनां कुडवं द्विजः ।
भक्षयामास राजेन्द्र न च तुष्टिं जगाम सः ॥ १४.९२.१८ ॥
Así interpelado, el brahmán aceptó un kuḍava de la harina de cebada y la comió, oh mejor de los reyes; sin embargo, no logró saciarse.
14.92.19
स उञ्छवृत्तिस्तं प्रेक्ष्य क्षुधापरिगतं द्विजम् ।
आहारं चिन्तयामास कथं तुष्टो भवेदिति ॥ १४.९२.१९ ॥
Él, que vivía de espigar, al ver a aquel brahmán abrumado por el hambre, pensó en el alimento: ¿cómo podría quedar satisfecho?
14.92.20
तस्य भार्याऽब्रवीद्वाक्यं मद्भागो दीयतामिति ।
गच्छत्वेष यथाकामं परितुष्टो द्विजोत्तमः ॥ १४.९२.२० ॥
Su esposa dijo: «Que se me dé mi parte. Que este mejor de los brahmanes se vaya como desee, plenamente satisfecho.»
14.92.21
इति ब्रुवन्तीं तां साध्वीं भार्यां स द्विजसत्तमः ।
क्षउधापरिगतां ज्ञात्वा तान्सक्तून्नाभ्यनन्दत ॥ १४.९२.२१ ॥
Sabiendo que su virtuosa esposa hablaba así y estaba abrumada por el hambre, aquel mejor de los brahmanes no se alegró por aquellas harinas de cebada.
14.92.22
आत्मानुमानतो विद्वान्स तु विप्रर्षभस्तदा ।
जानन्वृद्धां क्षुधार्तां च श्रान्तां ग्लानां तपस्विनीम्।
त्वगस्थिभूता वेपन्तीं ततो भार्यामुवाच ह ॥ १४.९२.२२ ॥
Entonces aquel sabio toro entre los brahmanes, juzgando por sí mismo y sabiendo que su esposa era anciana, afligida por el hambre, cansada, consumida y asceta, reducida a piel y huesos y temblorosa, le habló.
14.92.23
अपि कीटपतङ्गानां मृगाणां चैव शोभने ।
स्त्रियो रक्ष्याश्च पोष्पाश्च न त्वेवं वक्तुमर्हसि ॥ १४.९२.२३ ॥
¡Oh radiante, incluso entre insectos, polillas y ciervos, las hembras deben ser protegidas y alimentadas. No deberías hablar así.
14.92.24
अनुकंप्यो नरः पत्न्या पुष्टो रक्षित एव च ।
प्रपतेद्यशसो दीप्तात्स च लोकान्न चाप्नुयात् ॥ १४.९२.२४ ॥
Un hombre nutrido y protegido por su esposa es digno de compasión; cae de la fama radiante y no alcanza los mundos.
14.92.25
धर्मकामार्थकार्याणि शुश्रूषाकुलसंततिः ।
दारेष्वदीनो धर्मस्च पितॄणामात्मनस्तथा ॥ १४.९२.२५ ॥
Los deberes del dharma, el deseo y la riqueza; una descendencia llena de servicio; mantenerse firme ante las esposas, y asimismo el deber hacia los antepasados y hacia uno mismo.
14.92.26
न वेत्ति कर्मतो भार्यारक्षणे योऽक्षमः पुमान् ।
अयशो महदाप्नोति नारकांश्चैव गच्छति ॥ १४.९२.२६ ॥
El hombre que, en cuanto a la acción, no sabe proteger a su esposa y es incapaz de hacerlo, incurre en gran deshonra y va a los infiernos.
14.92.27
इत्युक्ता सा ततः प्राह धर्मार्थौ नौ समौ द्विज ।
सक्तुप्रस्थचतुर्भागं गृहाणेमं प्रसीद मे ॥ १४.९२.२७ ॥
Así interpelada, ella dijo entonces: Oh nacido dos veces, el dharma y la riqueza son iguales para ambos; toma este cuarto de un prastha de harina de cebada y sé benévolo conmigo.
14.92.28
सत्यं रतिश्च धर्मश्च स्वर्गश्च गुणनिर्जितः ।
स्त्रीणां पतिसमाधीनं काङ्क्षितं च द्विजर्षभ ॥ १४.९२.२८ ॥
La verdad, el deleite, el dharma y el cielo se ganan con la virtud; para las mujeres dependen del esposo, y son lo que desean, oh mejor de los nacidos dos veces.
14.92.29
ऋतुर्मातु पितुर्बीजं दैवतं परमं पतिः ।
भर्तुः प्रसादान्नारीणां रतिपुत्रफलं तथा ॥ १४.९२.२९ ॥
La estación pertenece a la madre, la semilla al padre, y el esposo es la deidad suprema; por el favor del esposo las mujeres obtienen el deleite y el fruto de los hijos.
14.92.30
पालनाद्धि पतिस्त्वं मे भर्ताऽसि भरणाच्च मे ।
पुत्रप्रदानाद्वरदस्तस्मात्सक्तून्प्रयच्छ मे ॥ १४.९२.३० ॥
Porque me proteges, eres mi esposo; porque me sustentas, eres mi bhartā; porque das un hijo, eres el otorgante de dones. Por tanto, dame la harina de cebada.
14.92.31
जरापरिगतो वृद्धः क्षुधार्तो दुर्बलो भृशम् ।
उपवासपरिश्रान्तो यदा त्वमपि कर्शितः ॥ १४.९२.३१ ॥
Anciano abatido por la vejez, atormentado por el hambre, muy débil, agotado por el ayuno, pues también tú te has consumido.
14.92.32
इत्युक्तः स तया सक्तून्प्रगृह्येदं वचोऽब्रवीत् ।
द्विजि सक्तूनिमान्भूयः प्रतिगृह्णीष्व सत्तम ॥ १४.९२.३२ ॥
Así interpelado por ella, tomó la harina de cebada y dijo estas palabras: «Oh dvija, acepta de nuevo estas harinas, oh mejor de los buenos.»
14.92.33
स तान्प्रगृह्य भुक्त्वा च न तुष्टिमगमद्द्विजः ।
तमुञ्छवृत्तिरालक्ष्य ततश्चिन्तापरोऽभवत् ॥ १४.९२.३३ ॥
Él los tomó y comió, pero el brahmán no quedó satisfecho; al reconocer que vivía de espigar, cayó entonces en profunda preocupación.
14.92.34
सक्तूनिमान्प्रगृह्य त्वं देहि विप्राय सत्तम ।
इत्येव सुकृतं मन्ये तस्मादेतत्करोम्यहम् ॥ १४.९२.३४ ॥
Toma estas harinas de cebada y dáselas al brahmán, oh mejor de los buenos. Considero esto una buena acción, y por eso lo hago.
14.92.35
भवान्हि परिपाल्यो मे सर्वदैव प्रयत्नतः ।
साधूनां काङ्क्षितं यस्मात्पितुर्वृद्धस्य पालनम् ॥ १४.९२.३५ ॥
Usted debe ser siempre cuidado por mí con diligencia, pues eso es lo que desean los buenos: la protección de un padre anciano.
14.92.36
पुत्रार्थो विहितो ह्येष वार्धके परिपालनम् ।
श्रुतिरेषा हि विप्रर्षे त्रिषु लोकेषु शाश्वती ॥ १४.९२.३६ ॥
Para este mismo fin se ordena un hijo: proteger al padre en la vejez. Esta es, oh sabio entre brahmanes, la enseñanza eterna de la escritura en los tres mundos.
14.92.37
प्राणाधारणमात्रेण शक्यं कर्तुं तपस्त्वया ।
प्राणो हि परमो धर्मः स्थितो देहेषु देहिनाम् ॥ १४.९२.३७ ॥
Solo con sostener la vida puedes practicar la austeridad, pues el aliento vital es el dharma supremo, que reside en los cuerpos de los seres encarnados.
14.92.38
अपि वर्षसहस्री त्वं बाल एव मतो मम ।
उत्पाद्य पुत्रं हि पिता कृतकृत्यो भवेत्सुतात् ॥ १४.९२.३८ ॥
Aunque tengas mil años, para mí sigues siendo un niño. Al engendrar un hijo, el padre queda realizado por medio de su hijo.
14.92.39
बालानां क्षुद्बलवती जानाम्येतदहं प्रभो ।
वृद्धोऽहं धारयिष्यामि त्वं बली भव पुत्रक ॥ १४.९२.३९ ॥
Oh señor, sé que el hambre es muy fuerte en los niños. Yo soy viejo, me sostendré; hijo mío, sé fuerte.
14.92.40
जीर्णेन वयसा पुत्र न मां क्षुद्बाधतेऽपि च ।
दीर्घकालं तपस्तप्तं न मे मरणतो भयम् ॥ १४.९२.४० ॥
Hijo, en mi vejez ni siquiera el hambre me atormenta. He practicado la austeridad durante mucho tiempo, y no temo a la muerte.
14.92.41
अपत्यमस्मि ते पुंसस्त्राणात्पुत्र इति स्मृतः ।
आत्मा पुत्रः स्मृतस्तस्मात्त्राह्यात्मानमिहात्मना ॥ १४.९२.४१ ॥
Soy tu descendencia. Se llama hijo porque protege al hombre. Se recuerda que el yo es el hijo; por tanto, aquí el hombre debe salvarse a sí mismo por sí mismo.
14.92.42
रूपेण सदृशस्त्वं मे शीलेन च दमेन च ।
परीक्षितश्च बहुधा सक्तूनादद्मि ते सुत ॥ १४.९२.४२ ॥
En apariencia eres como yo, y también en carácter y dominio de sí. Has sido probado de muchas maneras; hijo, comeré harina de cebada por ti.
14.92.43
इत्युक्त्वाऽऽदाय तान्सक्तून्प्रीतात्मा द्विजसत्तमः ।
प्रहसन्निव विप्राय स तस्मै प्रददौ तदा ॥ १४.९२.४३ ॥
Habiendo dicho esto, el mejor de los nacidos dos veces, con el ánimo complacido, tomó aquellas harinas de cebada y, como sonriendo, se las dio entonces al brahmán.
14.92.44
भुक्त्वा तानपि सक्तून्स नैव तुष्टो बभूव ह ।
उच्छवृत्तिस्तु धर्मात्मा व्रीडामनुजगाम ह ॥ १४.९२.४४ ॥
Aun después de comer aquellas harinas de cebada no quedó satisfecho; pero el de alma justa, que vivía de espigar, se llenó de vergüenza.
14.92.45
तं वै वधूः स्थिता साध्वी ब्राह्मणिप्रियकाम्यया ।
सक्तूनादाय संहृष्टा श्वशुरं वाक्यमब्रवीत् ॥ १४.९२.४५ ॥
Entonces la nuera virtuosa, deseosa de agradar al brahmán, se puso de pie alegre, tomó las harinas de cebada y dijo estas palabras a su suegro.
14.92.46
संतानात्तव संतानं मम विप्र भविष्यति ।
सक्तूनिमानतिथये गृहीत्वा सम्प्रयच्छ मे ॥ १४.९२.४६ ॥
De tu descendencia vendrá mi descendencia. Oh brahmán, toma estas harinas de cebada y dámelas para el huésped.
14.92.47
तव प्रसादान्निर्वृत्ता मम लोकाः किलाक्षयाः ।
पुत्रेण तानवाप्नोति यत्र गत्वा न शोचति ॥ १४.९२.४७ ॥
Por tu gracia, en verdad han sido alcanzados mis mundos imperecederos. Por medio de un hijo el hombre obtiene esos mundos, y yendo allí no se lamenta.
14.92.48
धर्माद्या हि यथा त्रेता वह्नित्रेता तथैव च ।
तथैव पुत्रपौत्राणां स्वर्गस्त्रेता किलाक्षयः ॥ १४.९२.४८ ॥
Así como del dharma surgen los tres fuegos, así también el cielo de los hijos y nietos es triple y verdaderamente imperecedero.
14.92.49
पितॄणात्तारयति पुत्र इत्यनुशुश्रुम ।
पुत्रपौत्रैश्च नियतं सादुलोकानुपाश्नुते ॥ १४.९२.४९ ॥
Hemos oído por tradición que el hijo libra a los padres. Por medio de hijos y nietos, ciertamente alcanza sus mundos.
14.92.50
वातातपविशीर्णाङ्गीं त्वां विवर्णां निरीक्ष्य वै ।
कर्शितां सुव्रताचारे क्षुधाविह्वलचेतसम् ॥ १४.९२.५० ॥
Al verte, con los miembros marchitos por el viento y el sol, pálida y demacrada, oh tú de buenos votos y conducta, con la mente turbada por el hambre.
14.92.51
कथं सक्तून्ग्रहीष्यामि भूत्वा धर्मोपघातकः ।
कल्याणवृत्ते कल्याणि नैव त्वं वक्तुमर्हसि ॥ १४.९२.५१ ॥
¿Cómo tomaré la harina de cebada, convirtiéndome en destructor del dharma? Oh tú de buena conducta, oh auspiciosa, no debes decir tal cosa.
14.92.52
षष्ठे काले व्रतवतीं शौचशीलतपोन्विताम् ।
कृच्छ्रवृत्तिं निराहारां द्रक्ष्यामि त्वां कथं शुभे ॥ १४.९२.५२ ॥
En la sexta hora, observando votos, dotada de pureza, carácter y austeridad, viviendo en penuria, sin alimento, ¿cómo te veré, oh auspiciosa?
14.92.53
बाला क्षुधार्ता नारी च रक्ष्या त्वं सततं मया ।
उपवासपरिश्रान्ता त्वं हि बान्धवनन्दिनी ॥ १४.९२.५३ ॥
Muchacha, atormentada por el hambre, mujer — siempre debo protegerte. Agotada por el ayuno, eres la alegría de tus parientes.
14.92.54
गुरोर्मम गुरुस्त्वं वै यतो दैवतदैवतम् ।
देवातिदेवस्तस्मात्त्वं सक्तूनादत्स्व मे प्रभो ॥ १४.९२.५४ ॥
Tú eres el maestro de mi maestro, pues eres el dios de los dioses. Por tanto, oh señor, acepta mi harina de cebada.
14.92.55
देहः प्राणश्च धर्मश्च शुश्रूषार्थमिदं गुरोः ।
तव विप्र प्रसादेन लोकान्प्राप्स्यामहे शुभान् ॥ १४.९२.५५ ॥
Este cuerpo, el aliento y el deber son para servir al maestro. Oh brahmán, por tu gracia alcanzaremos mundos auspiciosos.
14.92.56
अवेक्ष्या इति कृत्वाऽहं दृढभक्तेति वा द्विज ।
चिन्त्या ममेयमिति वा सक्तूनादानुमर्हसि ॥ १४.९२.५६ ॥
Considerándome una devota firme, o pensando que este es mi servicio, oh dvija, deberías aceptar la harina de cebada.
14.92.57
अनेन नित्यं साध्वी त्वं शीलवृत्तेन शोभसे ।
या त्वं धर्मव्रतोपेता गुरुवृत्तिमवेक्षसे ॥ १४.९२.५७ ॥
Por esta conducta y carácter siempre resplandeces como mujer virtuosa, dotada de votos de deber, atendiendo al servicio del mayor.
14.92.58
तस्मात्सक्तून्ग्रहीष्यामि वधु नार्हसि वञ्चनाम् ।
गणयित्वा महाभागे त्वां हि धर्मभृतां वरे ॥ १४.९२.५८ ॥
Por tanto aceptaré la harina de cebada; nuera, no debes engañar. Oh afortunada, te reconozco como la mejor entre quienes sostienen el dharma.
14.92.59
इत्युक्त्वा तानुपादाय सक्तून्प्रादाद्द्विजातये ।
ततस्तुष्टोऽभवद्विप्रस्तस्य साधोर्महात्मनः ॥ १४.९२.५९ ॥
Dicho esto, las tomó y dio la harina de cebada al dvija; entonces el brahmán quedó complacido con aquella virtuosa de gran alma.
14.92.60
प्रीतात्मा स तु तं वाक्यमिदमाह द्विजर्षभम् ।
वाग्मी तदा द्विजश्रेष्टो धर्मः पुरुषविग्रहः ॥ १४.९२.६० ॥
Con el corazón complacido, Dharma, elocuente y en forma humana, dirigió estas palabras al toro de los brahmanes, el mejor de los dvijas.
14.92.61
शुद्धेनि तव दानेन न्यायोपात्तेन धर्मतः ।
यथाशक्ति विसृष्टेन प्रीतोस्मि द्विजसत्तम ॥ १४.९२.६१ ॥
Estoy complacido con tu puro don, obtenido por medios justos y entregado según el dharma y tu capacidad, oh mejor de los dos veces nacidos.
14.92.62
अहो दानं घुष्यते ते स्वर्गे स्वर्गनिवासिभिः ।
गगनात्पुष्पवर्षं च पश्येदं पतितं भुवि ॥ १४.९२.६२ ॥
¡Oh! Los moradores del cielo proclaman tu don. Mira esta lluvia de flores que cae del cielo sobre la tierra.
14.92.63
सुरर्षिदेवगन्धर्वा ये च देवपुरःसराः ।
स्तुवन्तो देवदूताश्च स्थिता दानेन विस्मिताः ॥ १४.९२.६३ ॥
Los dioses, sabios y gandharvas, los primeros entre los dioses y los mensajeros divinos están de pie alabándote, asombrados por tu don.
14.92.64
ब्रह्मर्षयो विमानस्था ब्रह्मलोकचरश्च ये ।
काङ्क्षन्ते दर्शनं तुभ्यं दिवं व्रज द्विजर्षभ ॥ १४.९२.६४ ॥
Los sabios brahmanes que están en carros celestiales y los que se mueven en el mundo de Brahmā desean verte. Ve al cielo, oh toro entre los dos veces nacidos.
14.92.65
पितृलोकगताः सर्वे तारिताः पितरस्त्वया ।
अनागताश्च बहवः सुबहूनि युगान्युत ॥ १४.९२.६५ ॥
Todos los antepasados que han ido al mundo de los padres han sido liberados por ti, y también muchos que aún no han llegado, y durante muchísimas edades.
14.92.66
ब्रह्मचर्येण दानेन यज्ञेनि तपसा तथा ।
अगह्वरेण धर्मेण तस्माद्गच्च दिवं द्विज ॥ १४.९२.६६ ॥
Por la disciplina del celibato, el don, el sacrificio y la austeridad, y asimismo por el dharma insondable; por tanto, oh dos veces nacido, ve al cielo.
14.92.67
श्रद्धया परया यरत्वं तपश्चरसि सुव्रत ।
तस्माद्देवास्तवानेन प्रीता ब्राह्मणसत्तम ॥ १४.९२.६७ ॥
Practicas la austeridad con suprema fe, oh tú de buenos votos; por eso, oh mejor de los brahmanes, los dioses están complacidos contigo por esto.
14.92.68
सर्वमेतद्धि यस्मात्ते दत्तं शुद्धेन चेतसा ।
कृच्छ्रकाले ततः स्वर्गो विजितः कर्मणा त्वया ॥ १४.९२.६८ ॥
Puesto que has dado todo esto con mente pura, por ello, en tiempo de adversidad, has conquistado el cielo mediante tu acción.
14.92.69
क्षुधा निर्णुदति प्रज्ञां धर्मबुद्धिं व्यपोहति ।
क्षुधापरिगतज्ञानो धृतिं त्यजति चैव ह ॥ १४.९२.६९ ॥
El hambre expulsa la sabiduría y aparta la mente del dharma; el hombre cuyo conocimiento está vencido por el hambre abandona, ciertamente, también la firmeza.
14.92.70
बुभुक्षां जयते यस्तु स स्वर्गं जयते ध्रुवम् ।
यदा दानरुचिः स्याद्वै तदा धर्मो न सीदति ॥ १४.९२.७० ॥
Quien vence el hambre gana ciertamente el cielo; cuando hay deleite en dar, el dharma no decae.
14.92.71
अनवेक्ष्य सुतस्नेहं कलत्रस्नेहमेव च ।
धर्ममेव गुरं ज्ञात्वा तृष्णा न गणिता त्वया ॥ १४.९२.७१ ॥
Desatendiendo el afecto por los hijos y el afecto por la esposa, sabiendo que solo el dharma es el maestro supremo, no tuviste en cuenta la sed.
14.92.72
द्रव्यागमो नृणां सूक्ष्मः पात्रे दानं ततः परम् ।
कालः परतरो दानाच्छ्रद्धा चैव ततः परा ॥ १४.९२.७२ ॥
Para los hombres, la adquisición de riquezas es sutil; después, dar a un receptor digno es superior; el momento es superior al dar, y la fe es aún más elevada.
14.92.73
स्वर्गद्वारं सुसूक्ष्मं हि नरैर्माहान्नि दृश्यते ।
सङ्गर्गलं लोभकीलं रागगुप्तं दुरासदम् ॥ १४.९२.७३ ॥
La puerta del cielo es muy sutil; los hombres la ven en las grandes donaciones de alimento. Está cerrada con el cerrojo del apego, sujeta con el clavo de la codicia, oculta por la pasión y difícil de alcanzar.
14.92.74
तं तु पश्यन्ति पुरुषा जितदक्रोधा जितेन्द्रियाः ।
ब्राह्मणास्तपसा युक्ता यथाशक्ति प्रदायिनः ॥ १४.९२.७४ ॥
Pero lo ven los hombres que han vencido la ira, dominado sus sentidos, son brahmanes dedicados a la austeridad y dan según su capacidad.
14.92.75
सहस्रशक्तिश्च शतं शतशक्तिर्दशापि च ।
दद्यादपश्च यः शक्त्या सर्वे तुल्यफलाः स्मृताः ॥ १४.९२.७५ ॥
El que tiene mil poderes, el que tiene cien, el que tiene diez, y quien da agua según su poder: todos son recordados como de igual fruto.
14.92.76
रन्तिदेवो हि नृपतिरपः प्रादादकिंचनः ।
शुद्धेन मनसा विप्र नाकपृष्ठं ततो गतः ॥ १४.९२.७६ ॥
Oh brahmán, el rey Rantideva, aunque él mismo era indigente, dio agua con mente pura, y después fue a la cima del cielo.
14.92.77
न धर्मः प्रीयते तात दानैर्दत्तैर्महाफलैः ।
न्यायलब्धैर्यथा सूक्ष्मैः श्रुद्धापूतैः स तुष्यति ॥ १४.९२.७७ ॥
Querido, el dharma no se complace con las donaciones, por grandes que sean sus frutos; solo se satisface con donaciones sutiles, obtenidas por medios justos y purificadas por la fe.
14.92.78
गोप्रदानसहस्राणि द्विजेभ्योऽदान्नृगो नृपः ।
एकां दत्त्वा स पारक्यां नरकं समपद्यत ॥ १४.९२.७८ ॥
El rey Nṛga dio miles de donaciones de vacas a los brahmanes, pero habiendo entregado una vaca que pertenecía a otro, cayó en el infierno.
14.92.79
आत्ममांसप्रदानेन शिबोरौशीनरो नृपः ।
प्राप्य पुण्यकृताँल्लोकान्मोदत दिवि सुव्रतः ॥ १४.९२.७९ ॥
Dando su propia carne, el rey Śibi, hijo de Uśīnara, obtuvo los mundos de los virtuosos y se regocijó en el cielo, firme en su voto.
14.92.80
विभवेन नृणां पुण्यं यच्छत्त्या स्वार्जितं न तत् ।
न यज्ञैर्विविधैर्विप्र यथान्यायेन संचितैः ॥ १४.९२.८० ॥
El mérito de los hombres no proviene de la riqueza, ni es lo que uno ha ganado por su propia fuerza; ni, oh brahmín, de los diversos sacrificios reunidos según la regla.
14.92.81
क्रोधाद्दानफलं हन्ति लोभात्स्वर्गं न गच्छति ।
न्यायवृत्तिर्हि तपसा दानवित्स्वर्गमश्नुते ॥ १४.९२.८१ ॥
La ira destruye el fruto de la dádiva; por avaricia uno no va al cielo. Solo quien obra con justicia y conoce la dádiva por la austeridad alcanza el cielo.
14.92.82
न राजसूयैर्बहुभिरिष्टा विपुलदक्षिणैः ।
न चाश्वमेधैर्बहुभिः फलं सममिदं तव ॥ १४.९२.८२ ॥
Ni con muchos sacrificios rājasūya ofrecidos con abundantes dádivas, ni con muchos aśvamedha se obtiene ese fruto; este fruto tuyo no es igual a ellos.
14.92.83
सक्तुप्रस्थेन विजितो ब्रह्मलोकस्त्वयाऽक्षयः ।
विरजो ब्रह्मसदनं गच्छ विप्र यतासुखम् ॥ १४.९२.८३ ॥
Con un prastha de harina de cebada has conquistado el mundo imperecedero de Brahmā. Ve, oh brahmín, con tranquilidad a la morada sin mancha de Brahmā.
14.92.84
सर्वेषां वो द्विजश्रेष्ठ दिव्यं यानमुपस्थितम् ।
आरोहत यथाकामं धर्मोस्मि द्विज पश्य माम् ॥ १४.९२.८४ ॥
Oh los mejores de los brahmines, un vehículo divino ha llegado para todos vosotros; subid como deseéis. Oh brahmín, mirad: yo soy Dharma.
14.92.85
बाधितो हि त्वया देहो लोके कीर्तिः स्थिरा च ते ।
सभार्यः सहपुत्रश्च सस्नुषश्च दिवं व्रज ॥ १४.९२.८५ ॥
Has afligido tu cuerpo, pero tu fama en el mundo es firme. Ve al cielo con tu esposa, tus hijos y tus nueras.
14.92.86
इत्युक्तवाक्ये धर्मे तु यानमारुद्य स द्विजः ।
सदारः ससुतश्चैव सस्नुषश्च दिवं गतः ॥ १४.९२.८६ ॥
Cuando Dharma pronunció estas palabras, aquel brahmán subió al carro y partió al cielo con su esposa, sus hijos y sus nueras.
14.92.87
तस्मिन्विपरे गते स्वर्गं ससुते सस्नुषे तदा ।
भार्याचतुर्थे धर्मज्ञे ततोऽहं निःसृतो बिलात् ॥ १४.९२.८७ ॥
Oh conocedor del dharma, cuando aquel brahmán se fue al cielo con su esposa, sus hijos y sus nueras, entonces yo, cuarto con mi esposa, salí de la madriguera.
14.92.88
ततस्तु सक्तुगन्धेन क्लेदेन सलिलस्य च ।
दिव्यपुष्पविमर्दाच्च साधोर्दानलवैश्च तैः ॥ १४.९२.८८ ॥
Entonces, por el olor de la harina de cebada, la humedad del agua, el aplastamiento de las flores divinas y, oh bueno, por las migajas de aquel don.
14.92.89
विप्रस्य तपसा तस्य शिरो मे काञ्चनीकृतम् ।
तस्य सत्याभिसन्धस्य सक्तुदानेन चैव ह ॥ १४.९२.८९ ॥
Por la austeridad de aquel brahmán mi cabeza se volvió dorada, y en verdad por el don de harina de cebada de aquel cuyo propósito era verdadero.
14.92.90
शरीरार्धं च मे विप्राः शातकुंभमयं कृतम् ।
पश्यतेमं सुविपुलं तपसा तस्य धीमतः ॥ १४.९२.९० ॥
Oh brahmanes, la mitad de mi cuerpo también fue hecha de oro. Contemplad este oro tan vasto por la austeridad de aquel sabio.
14.92.91
कथमेवंविधं स्याद्वै पार्श्वमन्यदिति द्विजाः ।
तपोवनानि यज्ञांश्च हृष्टोऽभ्योमि पुनः पुनः। ॥ १४.९२.९१ ॥
Oh nacidos dos veces, ¿cómo podría haber otro lado de esta clase? Recordando los bosques de asceta y los sacrificios, me alegraba una y otra vez.
14.92.92
यज्ञं त्वहमिमं श्रुत्वा रुरुराजस्य धीमतः ।
आशया परया प्राप्तो न चाहं काञ्चनीकृतः ॥ १४.९२.९२ ॥
Pero al oír de este sacrificio del sabio rey Ruru, vine con la más alta esperanza, y sin embargo no fui convertido en oro.
14.92.93
ततो मयोक्तं तद्वाक्यं प्रहस्य ब्राह्मणर्षभाः ।
सक्तुप्रस्थेन यज्ञोऽयं संमितो नेति सर्वथा ॥ १४.९२.९३ ॥
Entonces, oh toros entre brahmanes, dije esto riendo: este sacrificio no fue medido con un prastha de harina de cebada, de ningún modo.
14.92.94
सक्तुप्रस्थलवैस्तैर्हि तदाऽहं काञ्चनीकृतः ।
न हि यज्ञो महानेष सदृशस्तैर्मतो मम ॥ १४.९२.९४ ॥
Con aquellas porciones de harina de cebada no fui convertido en oro entonces; en verdad este gran sacrificio no me parecía comparable a ellas.
14.92.95
इत्युक्त्वा नकुलः सर्वान्यज्ञे द्विजवरांस्तदा ।
जगामादर्सनं तेषां विप्रास्ते च ययुर्गृहान् ॥ १४.९२.९५ ॥
Dicho esto, Nakula desapareció de la vista de todos los mejores nacidos dos veces en el sacrificio, y aquellos brahmanes regresaron a sus casas.
14.92.96
एतत्ते सर्वमाख्यातं मया परपुरंजय ।
यदाश्चर्यमभूत्तत्र वाचिमेधे महाक्रतौ ॥ १४.९२.९६ ॥
Oh conquistador de ciudades enemigas, todo esto te lo he contado yo: el asombro que ocurrió allí en el gran sacrificio del Vājamedha.
14.92.97
न विस्मयस्ते नृपते यज्ञे कार्यः कथञ्चन ।
ऋषिकोटिसहस्राणि तपोभिर्ये दिवं गताः ॥ १४.९२.९७ ॥
Oh rey, no debes asombrarte en modo alguno del sacrificio, pues miles de millones de sabios han ido al cielo por sus austeridades.
14.92.98
अद्रोहः सर्वभूतेषु संतोषः शीलमार्जवम् ।
तपो दमश्च सत्यं च प्रदानं चेति संमितम् ॥ १४.९२.९८ ॥
No dañar a ningún ser, el contentamiento, la buena conducta, la rectitud, la austeridad, el dominio de sí, la veracidad y la generosidad: estos son declarados como la medida.