మహాభారతం · అధ్యాయం 14.92
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.92.1
हन्त वः कथयिष्यामि दानस्य फलमुत्तमम् ।
न्यायलब्धस्य सूक्ष्मस्य विप्रदत्तस्य यद्द्विजाः ॥ १४.९२.१ ॥
ఇప్పుడు మీకు దానఫలంలో అత్యుత్తమమైనదాన్ని చెబుతాను; న్యాయంగా సంపాదించి, సూక్ష్మమైనదిగా, బ్రాహ్మణునికి ఇచ్చినదానిది, ఓ ద్విజులారా.
14.92.2
धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे धर्मज्ञैर्बहुभिर्वृते ।
उञ्छवृत्तिर्द्विजः कश्चित्कापोतिरभवत्पुरा ॥ १४.९२.२ ॥
ధర్మజ్ఞులైన అనేకులతో చుట్టుముట్టబడిన ధర్మక్షేత్రమైన కురుక్షేత్రంలో పూర్వం ఒక ద్విజుడుండెను; ఉంఛవృత్తితో జీవించిన అతడు కపోతధర్మిగా మారెను.
14.92.3
सभार्यः सहपुत्रेण सस्नुषस्तपसि स्थितः ।
बभूव शुक्लवृत्तः स धर्मात्मा नियतेन्द्रियः ॥ १४.९२.३ ॥
భార్య, కుమారుడు, కోడలితో కలిసి అతడు తపస్సులో స్థిరంగా ఉండెను; శుద్ధ ఆచారం కలవాడై, ధర్మాత్ముడై, ఇంద్రియ నిగ్రహం కలవాడాయెను.
14.92.4
षष्ठे काले सदा विप्रो भुङ्क्ते तैः सह संवृतः ॥ १४.९२.४ ॥
ఆరవ సమయంలో ఆ బ్రాహ్మణుడు ఎప్పుడూ వారితో కలిసి, వారితో చుట్టుముట్టబడి భోజనం చేసేవాడు.
14.92.5
षष्ठे काले कदाचित्तु तस्याहारो न विद्यते ।
भुङ्क्तेऽन्यस्मिन्कदाचित्स षष्ठे काले द्विजोत्तमः ॥ १४.९२.५ ॥
అయితే ఆరవ సమయంలో కొన్నిసార్లు అతనికి ఆహారం లభించేది కాదు; ఆ ఉత్తమ ద్విజుడు మరొక సమయంలో భోజనం చేసేవాడు.
14.92.6
कपोतधर्मिणस्तस्य दुर्भिक्षे सति दारुणे ।
नाविद्यत तदा विप्राः संचयस्तन्निबोधत ॥ १४.९२.६ ॥
కపోతధర్మం పాటించే అతనికి భయంకర కరువు ఏర్పడినప్పుడు అప్పుడు ఎలాంటి నిల్వ దొరకలేదు; ఓ బ్రాహ్మణులారా, దానిని గ్రహించండి.
14.92.7
क्षीणाषैदिसमावापो द्रव्यहीनोऽभवत्तदा ।
कालेकालेऽस्य सम्प्राप्ते नैव विद्येत भोजनम् ॥ १४.९२.७ ॥
కరువులో అతని ధాన్య నిల్వ అంతరించింది; అతడు ధనహీనుడయ్యాడు. ప్రతిసారి సమయం వచ్చినప్పుడు అతనికి భోజనం దొరకలేదు.
14.92.8
क्षुधापरिगताः सर्वे प्रातिष्ठन्त तदा तु ते ।
उञ्छं तदा शुक्लपक्षे मध्यं तपति भास्करे ॥ १४.९२.८ ॥
ఆకలితో బాధపడిన వారందరూ అప్పుడు బయలుదేరారు. శుక్లపక్షంలో, మధ్యాహ్నం సూర్యుడు మండుతున్నప్పుడు వారు ఉంఛం (చెల్లాచెదురైన ధాన్యం ఏరుకోవడం) కోసం వెళ్లారు.
14.92.9
उष्णार्तश्च क्षुधार्तश्च विप्रस्तपसि संस्थितः ।
उञ्छमप्राप्तवानेव ब्राह्मणः क्षुच्छ्रमान्वितः ॥ १४.९२.९ ॥
ఎండతో, ఆకలితో బాధపడిన ఆ బ్రాహ్మణుడు తపస్సులో నిలిచి ఉన్నాడు. ఉంఛం అతనికి దొరకలేదు; ఆకలితో, అలసటతో నిండిన ఆ బ్రాహ్మణుడు (చేతులు ఖాళీగా ఉన్నాడు).
14.92.10
स तथैव क्षुधाविष्टः सार्धं परिजनेन ह ।
क्षपयामास तं कालं कृच्छ्रप्राणो द्विजोत्तमः ॥ १४.९२.१० ॥
ఆకలితో ఆక్రమింపబడిన అతడు తన కుటుంబంతో కలిసి ఆ కాలాన్ని గడిపాడు. కష్టంతో ప్రాణం నిలుపుకుంటూ ఆ ఉత్తమ ద్విజుడు (ఆ సమయాన్ని గడిపాడు).
14.92.11
अथ षष्ठे गते काले यवप्रस्थमुपार्जयन् ।
यवप्रस्थं तु तं सक्तूनकुर्वन्त तपस्विनः ॥ १४.९२.११ ॥
అప్పుడు ఆరవ కాలం గడిచాక వారు ఒక యవప్రస్థం (కొలత) బార్లీ సేకరించారు. ఆ యవప్రస్థంతో తపస్వులు సత్తు చేసుకున్నారు.
14.92.12
कृतजप्याह्निकास्ते तु हुत्वा चाग्निं यथाविधि ।
कुडवंकुडवं सर्वे व्यभजन्त तपस्विनः ॥ १४.९२.१२ ॥
జపం, నిత్య కర్మలు పూర్తిచేసి, విధి ప్రకారం అగ్నికి హవనం చేసిన తర్వాత, ఆ తపస్విలందరూ ఒక్కొక్కరికి ఒక కుడవం చొప్పున పంచుకున్నారు.
14.92.13
अथागच्छद्द्विजः कश्चिदतिथिर्भुञ्जतां तदा ।
ते तं दृष्ट्वाऽतिथिं प्राप्तं प्रहृष्टमनसोऽभवन् ॥ १४.९२.१३ ॥
అప్పుడు భోజనం చేస్తున్న వారి వద్దకు ఒక బ్రాహ్మణ అతిథి వచ్చాడు. వచ్చిన అతిథిని చూసి వారు సంతోషమనస్కులయ్యారు.
14.92.14
तेऽभिवाद्य सुखप्रश्नं पृष्ट्वा तमतिथिं तदा ।
विशुद्धमनसो दान्ताः श्रद्धादमसमन्विताः ॥ १४.९२.१४ ॥
వారు ఆ అతిథికి నమస్కరించి సుఖప్రశ్న అడిగారు. శుద్ధమనస్కులు, ఇంద్రియనిగ్రహులు, శ్రద్ధ మరియు దమములతో కూడినవారు అయిన వారు అప్పుడు (అతనిని ఆదరించారు).
14.92.15
अनसूया गतक्रोधाः साधवो वीतमत्सराः ।
त्यक्तमानमदक्रोधा धर्मज्ञा द्विजसत्तमाः ॥ १४.९२.१५ ॥
వారు అసూయ లేనివారు, కోపం విడిచినవారు, సాధువులు, మత్సరం లేనివారు; గర్వం, మదం, కోపం త్యజించినవారు. వారు ధర్మజ్ఞులైన శ్రేష్ఠ ద్విజులు.
14.92.16
सब्रह्यचर्यं गोत्रं ते तस्य ख्यात्वा परस्परम् ।
कुटीं प्रवेशयामासुः क्षुधार्तमतिथिं तदा ॥ १४.९२.१६ ॥
వారు పరస్పరం ఆ అతిథి సహాధ్యాయిత్వాన్ని, గోత్రాన్ని తెలుసుకుని, ఆకలితో బాధపడుతున్న ఆ అతిథిని అప్పుడు కుటీరంలోకి ప్రవేశింపజేశారు.
14.92.17
इदमर्घ्यं च पाद्यं च बृसी चेयं तवानघ ।
शुचयः सक्तवश्चेमे नियमोपार्जिताः प्रभो।
प्रतिगृह्णीष्व भद्रं ते मया दत्ता द्विजर्षभ ॥ १४.९२.१७ ॥
ఓ పాపరహితుడా, ఇది నీకు అర్ఘ్యం, పాద్యం; ఇది దర్భాసనం కూడా. ఓ ప్రభూ, నియమంతో సంపాదించిన ఈ శుద్ధమైన సత్తులు కూడా ఉన్నాయి. ద్విజశ్రేష్ఠా, నీకు శుభం కలుగుగాక; నేను ఇచ్చిన వీటిని స్వీకరించు.
14.92.18
इत्युक्तः प्रतिगृह्याथ सक्तूनां कुडवं द्विजः ।
भक्षयामास राजेन्द्र न च तुष्टिं जगाम सः ॥ १४.९२.१८ ॥
ఇలా చెప్పబడిన ఆ బ్రాహ్మణుడు సత్తులలో ఒక కుడవాన్ని స్వీకరించి తిన్నాడు, ఓ రాజేంద్రా; అయినా అతనికి తృప్తి కలగలేదు.
14.92.19
स उञ्छवृत्तिस्तं प्रेक्ष्य क्षुधापरिगतं द्विजम् ।
आहारं चिन्तयामास कथं तुष्टो भवेदिति ॥ १४.९२.१९ ॥
ఉంఛవృత్తి జీవించే ఆయన ఆకలితో బాధపడుతున్న ఆ ద్విజుడిని చూసి, అతడు ఎలా తృప్తి చెందగలడో అని ఆహారం గురించి ఆలోచించాడు.
14.92.20
तस्य भार्याऽब्रवीद्वाक्यं मद्भागो दीयतामिति ।
गच्छत्वेष यथाकामं परितुष्टो द्विजोत्तमः ॥ १४.९२.२० ॥
ఆయన భార్య ఇలా అన్నది: "నా వాటాను ఇవ్వండి. ఈ ఉత్తమ ద్విజుడు తన కోరిక ప్రకారం పూర్తిగా తృప్తిచెంది వెళ్లనివ్వండి."
14.92.21
इति ब्रुवन्तीं तां साध्वीं भार्यां स द्विजसत्तमः ।
क्षउधापरिगतां ज्ञात्वा तान्सक्तून्नाभ्यनन्दत ॥ १४.९२.२१ ॥
ఇలా మాట్లాడుతున్న ఆ సాధ్వి భార్యను, ఆకలితో బాధపడుతున్నదని తెలుసుకుని, ఆ ఉత్తమ ద్విజుడు ఆ సత్తులను ఆనందంగా స్వీకరించలేదు.
14.92.22
आत्मानुमानतो विद्वान्स तु विप्रर्षभस्तदा ।
जानन्वृद्धां क्षुधार्तां च श्रान्तां ग्लानां तपस्विनीम्।
त्वगस्थिभूता वेपन्तीं ततो भार्यामुवाच ह ॥ १४.९२.२२ ॥
అప్పుడు ఆ విద్వాంసుడైన ఉత్తమ విప్రుడు, తన అనుమానంతో, వృద్ధురాలై, ఆకలితో బాధపడుతూ, అలసిపోయి, క్షీణించి, తపస్విని అయిన భార్యను తెలుసుకుని, చర్మమూ ఎముకలూ మాత్రమై వణుకుతున్న ఆమెతో ఇలా అన్నాడు.
14.92.23
अपि कीटपतङ्गानां मृगाणां चैव शोभने ।
स्त्रियो रक्ष्याश्च पोष्पाश्च न त्वेवं वक्तुमर्हसि ॥ १४.९२.२३ ॥
ఓ సుందరీ, కీటకాలు, పతంగాలు, జింకలకు కూడా స్త్రీలను రక్షించి పోషించాలి; నువ్వు ఇలా అనకూడదు.
14.92.24
अनुकंप्यो नरः पत्न्या पुष्टो रक्षित एव च ।
प्रपतेद्यशसो दीप्तात्स च लोकान्न चाप्नुयात् ॥ १४.९२.२४ ॥
భార్య చేత పోషింపబడి రక్షింపబడిన పురుషుడు కూడా దయకు అర్హుడు; అతడు ప్రకాశించే కీర్తి నుండి పడిపోయి లోకాలను పొందడు.
14.92.25
धर्मकामार्थकार्याणि शुश्रूषाकुलसंततिः ।
दारेष्वदीनो धर्मस्च पितॄणामात्मनस्तथा ॥ १४.९२.२५ ॥
ధర్మ, కామ, అర్థ కార్యాలు, సేవతో నిండిన సంతానం, భార్యల పట్ల దీనత్వం లేకుండా ఉండటం, అలాగే పితృదేవతలకు మరియు తనకు ధర్మం.
14.92.26
न वेत्ति कर्मतो भार्यारक्षणे योऽक्षमः पुमान् ।
अयशो महदाप्नोति नारकांश्चैव गच्छति ॥ १४.९२.२६ ॥
భార్యను రక్షించడంలో కర్మను తెలియక అసమర్థుడైన పురుషుడు గొప్ప అపకీర్తిని పొంది నరకాలకు వెళ్తాడు.
14.92.27
इत्युक्ता सा ततः प्राह धर्मार्थौ नौ समौ द्विज ।
सक्तुप्रस्थचतुर्भागं गृहाणेमं प्रसीद मे ॥ १४.९२.२७ ॥
ఇలా చెప్పబడిన ఆమె ఇలా అంది: ఓ ద్విజా, మనిద్దరికీ ధర్మమూ అర్థమూ సమానమే; ఈ ఒక ప్రస్థ సత్తు నాలుగో భాగాన్ని స్వీకరించు, నాపై దయ చూపు.
14.92.28
सत्यं रतिश्च धर्मश्च स्वर्गश्च गुणनिर्जितः ।
स्त्रीणां पतिसमाधीनं काङ्क्षितं च द्विजर्षभ ॥ १४.९२.२८ ॥
సత్యం, రతి, ధర్మం, స్వర్గం — గుణాలతో జయించబడేవి; స్త్రీలకు అవి భర్తపై ఆధారపడి ఉంటాయి, అవే వారి కాంక్షితాలు, ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా.
14.92.29
ऋतुर्मातु पितुर्बीजं दैवतं परमं पतिः ।
भर्तुः प्रसादान्नारीणां रतिपुत्रफलं तथा ॥ १४.९२.२९ ॥
ఋతువు తల్లిది, బీజం తండ్రిది, పతియే పరమ దైవం; భర్త అనుగ్రహం వల్లనే స్త్రీలకు రతి, పుత్రఫలం లభిస్తుంది.
14.92.30
पालनाद्धि पतिस्त्वं मे भर्ताऽसि भरणाच्च मे ।
पुत्रप्रदानाद्वरदस्तस्मात्सक्तून्प्रयच्छ मे ॥ १४.९२.३० ॥
నువ్వు రక్షించడం వల్ల నాకు పతివి; పోషించడం వల్ల నాకు భర్తవి; పుత్రుడిని ఇవ్వడం వల్ల వరదాతవు. అందువల్ల నాకు సత్తు ఇవ్వు.
14.92.31
जरापरिगतो वृद्धः क्षुधार्तो दुर्बलो भृशम् ।
उपवासपरिश्रान्तो यदा त्वमपि कर्शितः ॥ १४.९२.३१ ॥
ముసలితనంతో కృశించిన వృద్ధుడా, ఆకలితో బాధపడుతూ అత్యంత దుర్బలుడవై, ఉపవాసంతో అలసినవాడవై, నీవు కూడా చిక్కిపోయావు.
14.92.32
इत्युक्तः स तया सक्तून्प्रगृह्येदं वचोऽब्रवीत् ।
द्विजि सक्तूनिमान्भूयः प्रतिगृह्णीष्व सत्तम ॥ १४.९२.३२ ॥
ఆమె ఇలా చెప్పగా, అతడు సత్తులను తీసుకుని ఈ మాట అన్నాడు — 'ద్విజుడా, ఈ సత్తులను మళ్లీ స్వీకరించు, సత్తముడా'.
14.92.33
स तान्प्रगृह्य भुक्त्वा च न तुष्टिमगमद्द्विजः ।
तमुञ्छवृत्तिरालक्ष्य ततश्चिन्तापरोऽभवत् ॥ १४.९२.३३ ॥
అతడు వాటిని తీసుకుని తిన్నాడు, అయినా ఆ బ్రాహ్మణునికి తృప్తి కలగలేదు. అతడు ఉంఛవృత్తితో జీవించేవాడని తెలిసి, అతడు చింతలో మునిగిపోయాడు.
14.92.34
सक्तूनिमान्प्रगृह्य त्वं देहि विप्राय सत्तम ।
इत्येव सुकृतं मन्ये तस्मादेतत्करोम्यहम् ॥ १४.९२.३४ ॥
సత్తముడా, ఈ సత్తులను తీసుకుని బ్రాహ్మణునికి ఇవ్వు. ఇదే పుణ్యకార్యమని నేను భావిస్తున్నాను, అందుచేత నేను ఇదే చేస్తున్నాను.
14.92.35
भवान्हि परिपाल्यो मे सर्वदैव प्रयत्नतः ।
साधूनां काङ्क्षितं यस्मात्पितुर्वृद्धस्य पालनम् ॥ १४.९२.३५ ॥
మీరు ఎల్లప్పుడూ శ్రద్ధగా నాచేత రక్షించబడవలసినవారు, ఎందుకంటే సాధువులు కోరేది వృద్ధుడైన తండ్రిని పోషించడమే.
14.92.36
पुत्रार्थो विहितो ह्येष वार्धके परिपालनम् ।
श्रुतिरेषा हि विप्रर्षे त्रिषु लोकेषु शाश्वती ॥ १४.९२.३६ ॥
పుత్రుని ప్రయోజనంగా ఇదే విధింపబడింది — వార్ధకంలో పోషించడం. విప్రర్షీ, ఈ శ్రుతి మూడు లోకాలలోనూ శాశ్వతమైనది.
14.92.37
प्राणाधारणमात्रेण शक्यं कर्तुं तपस्त्वया ।
प्राणो हि परमो धर्मः स्थितो देहेषु देहिनाम् ॥ १४.९२.३७ ॥
ప్రాణాన్ని నిలుపుకోవడం మాత్రంతోనే నీవు తపస్సు చేయగలవు; ఎందుకంటే దేహధారుల దేహాలలో నిలిచి ఉండే ప్రాణమే పరమ ధర్మం.
14.92.38
अपि वर्षसहस्री त्वं बाल एव मतो मम ।
उत्पाद्य पुत्रं हि पिता कृतकृत्यो भवेत्सुतात् ॥ १४.९२.३८ ॥
నీవు వేయి సంవత్సరాల వయసువాడివైనా, నాకు నీవు ఇంకా బాలుడిగానే కనిపిస్తావు. కుమారుడిని కని, తండ్రి కుమారుని ద్వారా కృతకృత్యుడవుతాడు.
14.92.39
बालानां क्षुद्बलवती जानाम्येतदहं प्रभो ।
वृद्धोऽहं धारयिष्यामि त्वं बली भव पुत्रक ॥ १४.९२.३९ ॥
ప్రభూ, పిల్లలకు ఆకలి చాలా బలమైనదని నాకు తెలుసు. నేను వృద్ధుడను, నన్ను నేను పోషించుకుంటాను; కుమారా, నీవు బలవంతుడవు కమ్ము.
14.92.40
जीर्णेन वयसा पुत्र न मां क्षुद्बाधतेऽपि च ।
दीर्घकालं तपस्तप्तं न मे मरणतो भयम् ॥ १४.९२.४० ॥
కుమారా, వృద్ధాప్యం వల్ల ఆకలి కూడా నన్ను బాధించదు. నేను దీర్ఘకాలం తపస్సు చేశాను; నాకు మరణభయం లేదు.
14.92.41
अपत्यमस्मि ते पुंसस्त्राणात्पुत्र इति स्मृतः ।
आत्मा पुत्रः स्मृतस्तस्मात्त्राह्यात्मानमिहात्मना ॥ १४.९२.४१ ॥
నేను నీ సంతానాన్ని. మనిషిని రక్షించడం వల్ల కుమారుడు అనబడతాడు. ఆత్మయే కుమారుడని స్మరించబడింది; కాబట్టి ఇక్కడ మనిషి తనను తానే రక్షించుకోవాలి.
14.92.42
रूपेण सदृशस्त्वं मे शीलेन च दमेन च ।
परीक्षितश्च बहुधा सक्तूनादद्मि ते सुत ॥ १४.९२.४२ ॥
రూపంలో నీవు నాకు సమానుడవు; శీలంలోనూ దమంలోనూ కూడా. అనేక విధాలుగా నిన్ను పరీక్షించాను; కుమారా, నీ కోసం సత్తు తింటాను.
14.92.43
इत्युक्त्वाऽऽदाय तान्सक्तून्प्रीतात्मा द्विजसत्तमः ।
प्रहसन्निव विप्राय स तस्मै प्रददौ तदा ॥ १४.९२.४३ ॥
ఇలా చెప్పి, ప్రసన్న మనస్కుడైన ఆ ద్విజశ్రేష్ఠుడు ఆ సత్తుపిండిని తీసుకుని, నవ్వుతున్నట్లుగా ఆ బ్రాహ్మణునికి అప్పుడు ఇచ్చాడు.
14.92.44
भुक्त्वा तानपि सक्तून्स नैव तुष्टो बभूव ह ।
उच्छवृत्तिस्तु धर्मात्मा व्रीडामनुजगाम ह ॥ १४.९२.४४ ॥
ఆ సత్తుపిండిని కూడా తిన్నా అతడు తృప్తి చెందలేదు; కానీ ఉంఛవృత్తితో జీవించే ఆ ధర్మాత్ముడు సిగ్గును పొందాడు.
14.92.45
तं वै वधूः स्थिता साध्वी ब्राह्मणिप्रियकाम्यया ।
सक्तूनादाय संहृष्टा श्वशुरं वाक्यमब्रवीत् ॥ १४.९२.४५ ॥
అప్పుడు సాధ్వి అయిన కోడలు, బ్రాహ్మణునికి ప్రియమైనది చేయాలనే కోరికతో, ఆ సత్తుపిండిని తీసుకుని సంతోషంగా నిలిచి తన మామతో ఈ మాట చెప్పింది.
14.92.46
संतानात्तव संतानं मम विप्र भविष्यति ।
सक्तूनिमानतिथये गृहीत्वा सम्प्रयच्छ मे ॥ १४.९२.४६ ॥
మీ సంతానం వల్ల నా సంతానం కలుగుతుంది. ఓ విప్రుడా, ఈ సత్తుపిండిని తీసుకుని అతిథి కోసం నాకు ఇవ్వండి.
14.92.47
तव प्रसादान्निर्वृत्ता मम लोकाः किलाक्षयाः ।
पुत्रेण तानवाप्नोति यत्र गत्वा न शोचति ॥ १४.९२.४७ ॥
మీ అనుగ్రహంతో నా అక్షయ లోకాలు నిజంగా సిద్ధించాయి. కొడుకు ద్వారా మనిషి ఆ లోకాలను పొందుతాడు; అక్కడికి చేరితే అతడు శోకించడు.
14.92.48
धर्माद्या हि यथा त्रेता वह्नित्रेता तथैव च ।
तथैव पुत्रपौत्राणां स्वर्गस्त्रेता किलाक्षयः ॥ १४.९२.४८ ॥
ధర్మం నుండి మూడు అగ్నులు కలిగినట్లే, కొడుకులు, మనవళ్ల స్వర్గం కూడా మూడు విధాలుగా, నిజంగా అక్షయంగా ఉంటుంది.
14.92.49
पितॄणात्तारयति पुत्र इत्यनुशुश्रुम ।
पुत्रपौत्रैश्च नियतं सादुलोकानुपाश्नुते ॥ १४.९२.४९ ॥
పుత్రుడు పితరులను తరింపజేస్తాడని మనం విన్నాము. పుత్రులు, పౌత్రుల ద్వారా నిశ్చయంగా అతడు వారి లోకాలను పొందుతాడు.
14.92.50
वातातपविशीर्णाङ्गीं त्वां विवर्णां निरीक्ष्य वै ।
कर्शितां सुव्रताचारे क्षुधाविह्वलचेतसम् ॥ १४.९२.५० ॥
గాలికి, ఎండకు నీ అంగాలు వాడిపోయి, రంగు మాసిపోయి ఉండడం చూసి — మంచి వ్రతాచారం కలదానా, ఆకలితో చిత్తం కలతపడినదానా.
14.92.51
कथं सक्तून्ग्रहीष्यामि भूत्वा धर्मोपघातकः ।
कल्याणवृत्ते कल्याणि नैव त्वं वक्तुमर्हसि ॥ १४.९२.५१ ॥
ధర్మాన్ని నాశనం చేసేవాడిగా నేను సత్తుపిండిని ఎలా స్వీకరించగలను? మంచి ప్రవర్తన కలదానా, కల్యాణీ, నువ్వు అలా అనడం తగదు.
14.92.52
षष्ठे काले व्रतवतीं शौचशीलतपोन्विताम् ।
कृच्छ्रवृत्तिं निराहारां द्रक्ष्यामि त्वां कथं शुभे ॥ १४.९२.५२ ॥
ఆరవ సమయంలో వ్రతం చేసే, శౌచం, శీలం, తపస్సు కలిగిన, కష్టమైన జీవనం గడిపే, ఆహారం లేకుండా ఉన్న నిన్ను, ఓ శుభే, నేను ఎలా చూడగలను?
14.92.53
बाला क्षुधार्ता नारी च रक्ष्या त्वं सततं मया ।
उपवासपरिश्रान्ता त्वं हि बान्धवनन्दिनी ॥ १४.९२.५३ ॥
బాలిక, ఆకలితో బాధపడుతున్న స్త్రీ అయిన నిన్ను నేను ఎల్లప్పుడూ రక్షించాలి. ఉపవాసంతో అలసిన నువ్వు బంధువులకు ఆనందం కలిగించేదానివి.
14.92.54
गुरोर्मम गुरुस्त्वं वै यतो दैवतदैवतम् ।
देवातिदेवस्तस्मात्त्वं सक्तूनादत्स्व मे प्रभो ॥ १४.९२.५४ ॥
నా గురువుకు గురువు నువ్వే; ఎందుకంటే నువ్వు దేవతలకు దేవుడివి. కాబట్టి ఓ ప్రభూ, నా సత్తుపిండిని స్వీకరించు.
14.92.55
देहः प्राणश्च धर्मश्च शुश्रूषार्थमिदं गुरोः ।
तव विप्र प्रसादेन लोकान्प्राप्स्यामहे शुभान् ॥ १४.९२.५५ ॥
ఈ దేహం, ప్రాణం, ధర్మం అన్నీ గురువుకు సేవ చేయడానికే. విప్రుడా, మీ కృపతో మేము శుభ లోకాలను పొందుతాము.
14.92.56
अवेक्ष्या इति कृत्वाऽहं दृढभक्तेति वा द्विज ।
चिन्त्या ममेयमिति वा सक्तूनादानुमर्हसि ॥ १४.९२.५६ ॥
నన్ను దృఢ భక్తురాలిగా భావించి, లేదా ఇది నా సేవ అని తలచి, ద్విజా, సత్తును స్వీకరించడం తగును.
14.92.57
अनेन नित्यं साध्वी त्वं शीलवृत्तेन शोभसे ।
या त्वं धर्मव्रतोपेता गुरुवृत्तिमवेक्षसे ॥ १४.९२.५७ ॥
ఈ శీలవృత్తితో నీవు ఎల్లప్పుడూ సాధ్వివై ప్రకాశిస్తావు; ధర్మవ్రతాన్వితురాలవై గురుసేవను చూస్తావు.
14.92.58
तस्मात्सक्तून्ग्रहीष्यामि वधु नार्हसि वञ्चनाम् ।
गणयित्वा महाभागे त्वां हि धर्मभृतां वरे ॥ १४.९२.५८ ॥
కాబట్టి నేను సత్తును స్వీకరిస్తాను; వధూ, వంచన చేయరాదు. మహాభాగ్యవతీ, నీవు ధర్మధారులలో శ్రేష్ఠురాలవు.
14.92.59
इत्युक्त्वा तानुपादाय सक्तून्प्रादाद्द्विजातये ।
ततस्तुष्टोऽभवद्विप्रस्तस्य साधोर्महात्मनः ॥ १४.९२.५९ ॥
అని చెప్పి వాటిని తీసుకుని ఆ ద్విజునికి సత్తులు ఇచ్చాడు. అప్పుడు ఆ విప్రుడు ఆ సాధువైన మహాత్ముని పట్ల సంతోషించాడు.
14.92.60
प्रीतात्मा स तु तं वाक्यमिदमाह द्विजर्षभम् ।
वाग्मी तदा द्विजश्रेष्टो धर्मः पुरुषविग्रहः ॥ १४.९२.६० ॥
ఆనందించిన మనసుతో ఆ ద్విజశ్రేష్ఠుడు, వాక్చతురుడు, పురుషరూపుడైన ధర్ముడు ఆ ద్విజర్షభునికి ఈ మాటలు పలికాడు.
14.92.61
शुद्धेनि तव दानेन न्यायोपात्तेन धर्मतः ।
यथाशक्ति विसृष्टेन प्रीतोस्मि द्विजसत्तम ॥ १४.९२.६१ ॥
న్యాయంగా సంపాదించి ధర్మానుసారం యథాశక్తి ఇచ్చిన నీ శుద్ధమైన దానంతో నేను సంతుష్టుడను, ఓ ద్విజోత్తమా.
14.92.62
अहो दानं घुष्यते ते स्वर्गे स्वर्गनिवासिभिः ।
गगनात्पुष्पवर्षं च पश्येदं पतितं भुवि ॥ १४.९२.६२ ॥
అహో! స్వర్గవాసులు నీ దానాన్ని కీర్తిస్తున్నారు. ఆకాశం నుండి భూమిపై పడుతున్న ఈ పుష్పవర్షాన్ని చూడు.
14.92.63
सुरर्षिदेवगन्धर्वा ये च देवपुरःसराः ।
स्तुवन्तो देवदूताश्च स्थिता दानेन विस्मिताः ॥ १४.९२.६३ ॥
దేవతలు, ఋషులు, గంధర్వులు, దేవతల్లో ముఖ్యులు, దేవదూతలు నీ దానంతో విస్మయంతో స్తుతిస్తూ నిలిచి ఉన్నారు.
14.92.64
ब्रह्मर्षयो विमानस्था ब्रह्मलोकचरश्च ये ।
काङ्क्षन्ते दर्शनं तुभ्यं दिवं व्रज द्विजर्षभ ॥ १४.९२.६४ ॥
విమానాలలో ఉన్న బ్రహ్మర్షులు, బ్రహ్మలోకంలో సంచరించేవారు నీ దర్శనం కోరుకుంటున్నారు. ఓ ద్విజోత్తమా, స్వర్గానికి వెళ్ళు.
14.92.65
पितृलोकगताः सर्वे तारिताः पितरस्त्वया ।
अनागताश्च बहवः सुबहूनि युगान्युत ॥ १४.९२.६५ ॥
పితృలోకానికి చేరిన పితరులందరూ నీ ద్వారా తరించారు, రాబోయే అనేక పితరులు కూడా, ఎన్నో యుగాల పాటు.
14.92.66
ब्रह्मचर्येण दानेन यज्ञेनि तपसा तथा ।
अगह्वरेण धर्मेण तस्माद्गच्च दिवं द्विज ॥ १४.९२.६६ ॥
బ్రహ్మచర్యం, దానం, యజ్ఞం, తపస్సు, అలాగే అగాధమైన ధర్మంతో; కాబట్టి, ఓ ద్విజా, స్వర్గానికి వెళ్ళు.
14.92.67
श्रद्धया परया यरत्वं तपश्चरसि सुव्रत ।
तस्माद्देवास्तवानेन प्रीता ब्राह्मणसत्तम ॥ १४.९२.६७ ॥
సుబ్రతుడా, నీవు పరమ శ్రద్ధతో తపస్సు చేస్తున్నావు; కాబట్టి, బ్రాహ్మణోత్తమా, దీనివల్ల దేవతలు నీపై ప్రీతి చెందారు.
14.92.68
सर्वमेतद्धि यस्मात्ते दत्तं शुद्धेन चेतसा ।
कृच्छ्रकाले ततः स्वर्गो विजितः कर्मणा त्वया ॥ १४.९२.६८ ॥
ఎందుకంటే నీవు ఇవన్నీ శుద్ధ మనసుతో దానం చేశావు; కాబట్టి కష్ట సమయంలో నీ కర్మ ద్వారా స్వర్గాన్ని జయించావు.
14.92.69
क्षुधा निर्णुदति प्रज्ञां धर्मबुद्धिं व्यपोहति ।
क्षुधापरिगतज्ञानो धृतिं त्यजति चैव ह ॥ १४.९२.६९ ॥
ఆకలి ప్రజ్ఞను తరిమివేస్తుంది, ధర్మబుద్ధిని తొలగిస్తుంది; ఆకలిచే ఆవరించబడిన జ్ఞానం గలవాడు ధైర్యాన్ని కూడా విడిచిపెడతాడు.
14.92.70
बुभुक्षां जयते यस्तु स स्वर्गं जयते ध्रुवम् ।
यदा दानरुचिः स्याद्वै तदा धर्मो न सीदति ॥ १४.९२.७० ॥
ఆకలిని జయించినవాడు నిశ్చయంగా స్వర్గాన్ని జయిస్తాడు; దానంలో అభిరుచి ఉన్నప్పుడు ధర్మం క్షీణించదు.
14.92.71
अनवेक्ष्य सुतस्नेहं कलत्रस्नेहमेव च ।
धर्ममेव गुरं ज्ञात्वा तृष्णा न गणिता त्वया ॥ १४.९२.७१ ॥
కుమారుల పట్ల స్నేహాన్ని, భార్య పట్ల స్నేహాన్ని లెక్కచేయకుండా, ధర్మాన్నే గురువుగా తెలుసుకొని, నీవు తృష్ణను లెక్కలోకి తీసుకోలేదు.
14.92.72
द्रव्यागमो नृणां सूक्ष्मः पात्रे दानं ततः परम् ।
कालः परतरो दानाच्छ्रद्धा चैव ततः परा ॥ १४.९२.७२ ॥
మనుషులకు ధనప్రాప్తి సూక్ష్మమైనది; ఆ తర్వాత అర్హునికి దానం శ్రేష్ఠం; దానం కంటే కాలం గొప్పది, దానికంటే శ్రద్ధ ఇంకా గొప్పది.
14.92.73
स्वर्गद्वारं सुसूक्ष्मं हि नरैर्माहान्नि दृश्यते ।
सङ्गर्गलं लोभकीलं रागगुप्तं दुरासदम् ॥ १४.९२.७३ ॥
స్వర్గ ద్వారం అత్యంత సూక్ష్మమైనది; గొప్ప అన్నదానాలలో మనుషులకు అది కనిపిస్తుంది. అది ఆసక్తి అనే గడియతో, లోభం అనే మేకుతో మూసివేయబడి, రాగంతో దాగి, చేరుకోలేనిది.
14.92.74
तं तु पश्यन्ति पुरुषा जितदक्रोधा जितेन्द्रियाः ।
ब्राह्मणास्तपसा युक्ता यथाशक्ति प्रदायिनः ॥ १४.९२.७४ ॥
కానీ దానిని కోపాన్ని జయించినవారు, ఇంద్రియాలను జయించినవారు, తపస్సులో నిలిచిన బ్రాహ్మణులు, తమ శక్తి కొద్దీ దానం చేసేవారు చూస్తారు.
14.92.75
सहस्रशक्तिश्च शतं शतशक्तिर्दशापि च ।
दद्यादपश्च यः शक्त्या सर्वे तुल्यफलाः स्मृताः ॥ १४.९२.७५ ॥
వెయ్యి శక్తులు కలవాడు, వంద శక్తులు కలవాడు, పది శక్తులు కలవాడు, తన శక్తి కొద్దీ నీరైనా ఇచ్చేవాడు — వీరందరూ సమాన ఫలితం కలవారని స్మృతి చెబుతోంది.
14.92.76
रन्तिदेवो हि नृपतिरपः प्रादादकिंचनः ।
शुद्धेन मनसा विप्र नाकपृष्ठं ततो गतः ॥ १४.९२.७६ ॥
ఓ బ్రాహ్మణా, రాజు రంతిదేవుడు, తానే నిరుపేద అయినప్పటికీ, పవిత్ర మనస్సుతో నీరు ఇచ్చాడు; తరువాత అతడు స్వర్గ శిఖరానికి వెళ్ళాడు.
14.92.77
न धर्मः प्रीयते तात दानैर्दत्तैर्महाफलैः ।
न्यायलब्धैर्यथा सूक्ष्मैः श्रुद्धापूतैः स तुष्यति ॥ १४.९२.७७ ॥
ఓ నాయనా, గొప్ప ఫలితాన్నిచ్చే దానాలతో ధర్మం సంతోషించదు; న్యాయంగా సంపాదించిన, సూక్ష్మమైన, శ్రద్ధతో పవిత్రమైన దానాలతోనే అది తృప్తి చెందుతుంది.
14.92.78
गोप्रदानसहस्राणि द्विजेभ्योऽदान्नृगो नृपः ।
एकां दत्त्वा स पारक्यां नरकं समपद्यत ॥ १४.९२.७८ ॥
రాజు నృగుడు బ్రాహ్మణులకు వేలకొద్దీ గోదానాలు ఇచ్చాడు; కానీ పరులదైన ఒక గోవును దానం చేసి అతడు నరకంలో పడ్డాడు.
14.92.79
आत्ममांसप्रदानेन शिबोरौशीनरो नृपः ।
प्राप्य पुण्यकृताँल्लोकान्मोदत दिवि सुव्रतः ॥ १४.९२.७९ ॥
తన స్వంత మాంసాన్ని దానం చేసి, ఉశీనరుని కుమారుడైన శిబి రాజు, పుణ్యకర్మల లోకాలను పొంది, సువ్రతుడై స్వర్గంలో ఆనందించాడు.
14.92.80
विभवेन नृणां पुण्यं यच्छत्त्या स्वार्जितं न तत् ।
न यज्ञैर्विविधैर्विप्र यथान्यायेन संचितैः ॥ १४.९२.८० ॥
మనుషుల పుణ్యం సంపదవల్ల కాదు, శక్తితో స్వయంగా సంపాదించినదీ కాదు; ఓ విప్రుడా, న్యాయంగా కూడబెట్టిన వివిధ యజ్ఞాల వల్లా కాదు.
14.92.81
क्रोधाद्दानफलं हन्ति लोभात्स्वर्गं न गच्छति ।
न्यायवृत्तिर्हि तपसा दानवित्स्वर्गमश्नुते ॥ १४.९२.८१ ॥
కోపం దానఫలాన్ని నాశనం చేస్తుంది; లోభం వల్ల స్వర్గానికి వెళ్ళడు. న్యాయంగా ప్రవర్తించేవాడు, తపస్సుతో దానాన్ని తెలిసినవాడే స్వర్గాన్ని పొందుతాడు.
14.92.82
न राजसूयैर्बहुभिरिष्टा विपुलदक्षिणैः ।
न चाश्वमेधैर्बहुभिः फलं सममिदं तव ॥ १४.९२.८२ ॥
అనేక రాజసూయ యజ్ఞాలు, విపుల దక్షిణలతో చేసిన యజ్ఞాలు, అనేక అశ్వమేధ యజ్ఞాలు చేసినా ఆ ఫలం రాదు; నీ ఈ ఫలం వాటితో సమానం కాదు.
14.92.83
सक्तुप्रस्थेन विजितो ब्रह्मलोकस्त्वयाऽक्षयः ।
विरजो ब्रह्मसदनं गच्छ विप्र यतासुखम् ॥ १४.९२.८३ ॥
ఒక ప్రస్థం సత్తుపిండితో నీవు అక్షయమైన బ్రహ్మలోకాన్ని జయించావు. ఓ విప్రుడా, విరజమైన బ్రహ్మసదనానికి సుఖంగా వెళ్ళు.
14.92.84
सर्वेषां वो द्विजश्रेष्ठ दिव्यं यानमुपस्थितम् ।
आरोहत यथाकामं धर्मोस्मि द्विज पश्य माम् ॥ १४.९२.८४ ॥
ఓ ద్విజశ్రేష్ఠులారా, మీ అందరికీ దివ్య వాహనం వచ్చింది. మీ ఇష్టం వచ్చినట్లు ఎక్కండి. ఓ ద్విజుడా, నన్ను చూడు — నేను ధర్మాన్ని.
14.92.85
बाधितो हि त्वया देहो लोके कीर्तिः स्थिरा च ते ।
सभार्यः सहपुत्रश्च सस्नुषश्च दिवं व्रज ॥ १४.९२.८५ ॥
నీవు శరీరాన్ని బాధించుకున్నావు, కానీ లోకంలో నీ కీర్తి స్థిరంగా ఉంది. భార్య, కుమారులు, కోడళ్లతో కలిసి స్వర్గానికి వెళ్ళు.
14.92.86
इत्युक्तवाक्ये धर्मे तु यानमारुद्य स द्विजः ।
सदारः ससुतश्चैव सस्नुषश्च दिवं गतः ॥ १४.९२.८६ ॥
ధర్ముడు ఇలా పలికిన తర్వాత, ఆ బ్రాహ్మణుడు వాహనమెక్కి భార్య, కుమారులు, కోడళ్లతో కలిసి స్వర్గానికి వెళ్ళాడు.
14.92.87
तस्मिन्विपरे गते स्वर्गं ससुते सस्नुषे तदा ।
भार्याचतुर्थे धर्मज्ञे ततोऽहं निःसृतो बिलात् ॥ १४.९२.८७ ॥
ధర్మజ్ఞా, ఆ బ్రాహ్మణుడు భార్య, కుమారులు, కోడళ్లతో స్వర్గానికి వెళ్ళినప్పుడు, అప్పుడు నేను నాలుగవ వ్యక్తిగా ఆ బిలం నుండి బయటకు వచ్చాను.
14.92.88
ततस्तु सक्तुगन्धेन क्लेदेन सलिलस्य च ।
दिव्यपुष्पविमर्दाच्च साधोर्दानलवैश्च तैः ॥ १४.९२.८८ ॥
తరువాత సత్తు వాసన, నీటి తడి, దివ్య పుష్పాల నలుగుట, ఓ సాధూ, ఆ దానపు కణాల వల్ల (ఆ మార్పు కలిగింది).
14.92.89
विप्रस्य तपसा तस्य शिरो मे काञ्चनीकृतम् ।
तस्य सत्याभिसन्धस्य सक्तुदानेन चैव ह ॥ १४.९२.८९ ॥
ఆ బ్రాహ్మణుని తపస్సు వల్ల నా తల బంగారంగా మారింది; సత్యసంకల్పుడైన అతని సత్తు దానం వల్ల కూడా.
14.92.90
शरीरार्धं च मे विप्राः शातकुंभमयं कृतम् ।
पश्यतेमं सुविपुलं तपसा तस्य धीमतः ॥ १४.९२.९० ॥
ఓ బ్రాహ్మణులారా, నా శరీరంలో సగభాగం కూడా బంగారంగా చేయబడింది. ఆ ధీమంతుని తపస్సు వల్ల ఈ అతి విశాలమైన (బంగారాన్ని) చూడండి.
14.92.91
कथमेवंविधं स्याद्वै पार्श्वमन्यदिति द्विजाः ।
तपोवनानि यज्ञांश्च हृष्टोऽभ्योमि पुनः पुनः। ॥ १४.९२.९१ ॥
ఓ ద్విజులారా, ఇలాంటి మరో పార్శ్వం ఎలా ఉండగలదు? తపోవనాలను, యజ్ఞాలను తలచుకుని నేను మళ్లీ మళ్లీ సంతోషించాను.
14.92.92
यज्ञं त्वहमिमं श्रुत्वा रुरुराजस्य धीमतः ।
आशया परया प्राप्तो न चाहं काञ्चनीकृतः ॥ १४.९२.९२ ॥
కాని జ్ఞాని అయిన రురు రాజు ఈ యజ్ఞం గురించి విని, గొప్ప ఆశతో నేను వచ్చాను; అయితే నేను బంగారంగా మార్చబడలేదు.
14.92.93
ततो मयोक्तं तद्वाक्यं प्रहस्य ब्राह्मणर्षभाः ।
सक्तुप्रस्थेन यज्ञोऽयं संमितो नेति सर्वथा ॥ १४.९२.९३ ॥
అప్పుడు, బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠులారా, నేను నవ్వుతూ ఈ మాట అన్నాను: ఈ యజ్ఞం ఒక ప్రస్థ సత్తుతో కొలవబడినది కాదు, ఏ విధంగానూ కాదు.
14.92.94
सक्तुप्रस्थलवैस्तैर्हि तदाऽहं काञ्चनीकृतः ।
न हि यज्ञो महानेष सदृशस्तैर्मतो मम ॥ १४.९२.९४ ॥
అప్పుడు ఆ సత్తు ప్రస్థ భాగాలతో నేను బంగారంగా మార్చబడలేదు. నిజంగా ఈ మహా యజ్ఞం వాటికి సమానమని నా అభిప్రాయం కాదు.
14.92.95
इत्युक्त्वा नकुलः सर्वान्यज्ञे द्विजवरांस्तदा ।
जगामादर्सनं तेषां विप्रास्ते च ययुर्गृहान् ॥ १४.९२.९५ ॥
ఇలా చెప్పి నకులుడు ఆ యజ్ఞంలో ఉన్న శ్రేష్ఠ ద్విజులందరి దృష్టి నుండి అదృశ్యమయ్యాడు; ఆ బ్రాహ్మణులు తమ ఇళ్లకు వెళ్లిపోయారు.
14.92.96
एतत्ते सर्वमाख्यातं मया परपुरंजय ।
यदाश्चर्यमभूत्तत्र वाचिमेधे महाक्रतौ ॥ १४.९२.९६ ॥
ఓ శత్రునగరాలను జయించినవాడా, ఆ వాజమేధ మహా యజ్ఞంలో జరిగిన ఆశ్చర్యమంతా నేను నీకు చెప్పాను.
14.92.97
न विस्मयस्ते नृपते यज्ञे कार्यः कथञ्चन ।
ऋषिकोटिसहस्राणि तपोभिर्ये दिवं गताः ॥ १४.९२.९७ ॥
రాజా, యజ్ఞంలో నీకు ఏ విధంగానూ ఆశ్చర్యం కలగకూడదు; తపస్సుతో కోట్ల వేల ఋషులు స్వర్గానికి వెళ్ళారు.
14.92.98
अद्रोहः सर्वभूतेषु संतोषः शीलमार्जवम् ।
तपो दमश्च सत्यं च प्रदानं चेति संमितम् ॥ १४.९२.९८ ॥
సర్వ ప్రాణులపట్ల ద్రోహము లేకపోవడం, సంతృప్తి, శీలం, ఋజుత్వం, తపస్సు, దమం, సత్యం, దానం — ఇవే ప్రమాణమని చెప్పబడ్డాయి.