ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 14.92
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.92.1
हन्त वः कथयिष्यामि दानस्य फलमुत्तमम् ।
न्यायलब्धस्य सूक्ष्मस्य विप्रदत्तस्य यद्द्विजाः ॥ १४.९२.१ ॥
ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କୁ ଦାନର ଉତ୍ତମ ଫଳ କହିବି; ନ୍ୟାୟରେ ଲବ୍ଧ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦତ୍ତ ଦାନର ଫଳ, ହେ ଦ୍ୱିଜଗଣ।
14.92.2
धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे धर्मज्ञैर्बहुभिर्वृते ।
उञ्छवृत्तिर्द्विजः कश्चित्कापोतिरभवत्पुरा ॥ १४.९२.२ ॥
ଧର୍ମଜ୍ଞ ବହୁଜନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ଧର୍ମକ୍ଷେତ୍ର କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ପୂର୍ବେ ଜଣେ ଦ୍ୱିଜ ଥିଲେ; ଉଞ୍ଛବୃତ୍ତିରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରୁଥିବା ସେ କପୋତଧର୍ମୀ ହେଲେ।
14.92.3
सभार्यः सहपुत्रेण सस्नुषस्तपसि स्थितः ।
बभूव शुक्लवृत्तः स धर्मात्मा नियतेन्द्रियः ॥ १४.९२.३ ॥
ପତ୍ନୀ, ପୁତ୍ର ଓ ପୁତ୍ରବଧୂଙ୍କ ସହ ସେ ତପସ୍ୟାରେ ସ୍ଥିତ ଥିଲେ; ଶୁଦ୍ଧ ଆଚରଣୀ, ଧର୍ମାତ୍ମା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟନିଗ୍ରହୀ ହେଲେ।
14.92.4
षष्ठे काले सदा विप्रो भुङ्क्ते तैः सह संवृतः ॥ १४.९२.४ ॥
ଷଷ୍ଠ କାଳରେ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ସର୍ବଦା ସେମାନଙ୍କ ସହ, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ହୋଇ ଭୋଜନ କରନ୍ତି।
14.92.5
षष्ठे काले कदाचित्तु तस्याहारो न विद्यते ।
भुङ्क्तेऽन्यस्मिन्कदाचित्स षष्ठे काले द्विजोत्तमः ॥ १४.९२.५ ॥
କିନ୍ତୁ ଷଷ୍ଠ କାଳରେ କେବେ କେବେ ତାଙ୍କୁ ଆହାର ମିଳୁ ନଥିଲା; ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ କେବେ କେବେ ଅନ୍ୟ କାଳରେ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ।
14.92.6
कपोतधर्मिणस्तस्य दुर्भिक्षे सति दारुणे ।
नाविद्यत तदा विप्राः संचयस्तन्निबोधत ॥ १४.९२.६ ॥
କପୋତଧର୍ମୀ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଥିବା ବେଳେ ସେତେବେଳେ କୌଣସି ସଞ୍ଚୟ ମିଳୁ ନଥିଲା; ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଗଣ, ତାହା ବୁଝନ୍ତୁ।
14.92.7
क्षीणाषैदिसमावापो द्रव्यहीनोऽभवत्तदा ।
कालेकालेऽस्य सम्प्राप्ते नैव विद्येत भोजनम् ॥ १४.९२.७ ॥
ଦୁର୍ଭିକ୍ଷରେ ତାଙ୍କ ଶସ୍ୟ ସଞ୍ଚୟ ସରିଗଲା; ସେ ଧନହୀନ ହେଲେ। ପ୍ରତିବାର ସମୟ ଆସିଲେ ତାଙ୍କୁ ଭୋଜନ ମିଳୁ ନ ଥିଲା।
14.92.8
क्षुधापरिगताः सर्वे प्रातिष्ठन्त तदा तु ते ।
उञ्छं तदा शुक्लपक्षे मध्यं तपति भास्करे ॥ १४.९२.८ ॥
କ୍ଷୁଧାରେ ପୀଡ଼ିତ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତେବେ ବାହାରିଲେ। ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷରେ, ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜଳୁଥିବା ସମୟରେ ସେମାନେ ଉଞ୍ଛ (ଛିଟିଥିବା ଶସ୍ୟ ବାଛିବା) ପାଇଁ ଗଲେ।
14.92.9
उष्णार्तश्च क्षुधार्तश्च विप्रस्तपसि संस्थितः ।
उञ्छमप्राप्तवानेव ब्राह्मणः क्षुच्छ्रमान्वितः ॥ १४.९२.९ ॥
ଉତ୍ତାପ ଓ କ୍ଷୁଧାରେ ପୀଡ଼ିତ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ତପସ୍ୟାରେ ସ୍ଥିର ଥିଲେ। ଉଞ୍ଛ ତାଙ୍କୁ ମିଳିଲା ନାହିଁ; କ୍ଷୁଧା ଓ କ୍ଳାନ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ (ଖାଲି ହାତରେ ରହିଲେ)।
14.92.10
स तथैव क्षुधाविष्टः सार्धं परिजनेन ह ।
क्षपयामास तं कालं कृच्छ्रप्राणो द्विजोत्तमः ॥ १४.९२.१० ॥
କ୍ଷୁଧାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ସେ ନିଜ ପରିବାର ସହିତ ସେହିପରି ସେ ସମୟ ଅତିବାହିତ କଲେ। କଷ୍ଟରେ ପ୍ରାଣ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ (ସେ ସମୟ କଟାଇଲେ)।
14.92.11
अथ षष्ठे गते काले यवप्रस्थमुपार्जयन् ।
यवप्रस्थं तु तं सक्तूनकुर्वन्त तपस्विनः ॥ १४.९२.११ ॥
ଏବେ ଷଷ୍ଠ ସମୟ ଗଲା ପରେ ସେମାନେ ଗୋଟିଏ ଯବପ୍ରସ୍ଥ (ମାପ) ଯବ ସଂଗ୍ରହ କଲେ। ସେ ଯବପ୍ରସ୍ଥରେ ତପସ୍ୱୀମାନେ ସତୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।
14.92.12
कृतजप्याह्निकास्ते तु हुत्वा चाग्निं यथाविधि ।
कुडवंकुडवं सर्वे व्यभजन्त तपस्विनः ॥ १४.९२.१२ ॥
ଜପ ଓ ନିତ୍ୟ କର୍ମ ସମାପ୍ତ କରି, ବିଧି ଅନୁସାରେ ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଇ, ସେହି ତପସ୍ୱୀମାନେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ କୁଡବ ଭାଗ କରି ନେଲେ।
14.92.13
अथागच्छद्द्विजः कश्चिदतिथिर्भुञ्जतां तदा ।
ते तं दृष्ट्वाऽतिथिं प्राप्तं प्रहृष्टमनसोऽभवन् ॥ १४.९२.१३ ॥
ସେତେବେଳେ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ସେମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତିଥି ଆସିଲେ। ଆଗତ ଅତିଥିଙ୍କୁ ଦେଖି ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନମନା ହେଲେ।
14.92.14
तेऽभिवाद्य सुखप्रश्नं पृष्ट्वा तमतिथिं तदा ।
विशुद्धमनसो दान्ताः श्रद्धादमसमन्विताः ॥ १४.९२.१४ ॥
ସେମାନେ ସେହି ଅତିଥିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କୁଶଳ ପଚାରିଲେ। ଶୁଦ୍ଧମନା, ସଂଯମୀ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଦମସମ୍ପନ୍ନ ସେମାନେ ସେତେବେଳେ (ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ)।
14.92.15
अनसूया गतक्रोधाः साधवो वीतमत्सराः ।
त्यक्तमानमदक्रोधा धर्मज्ञा द्विजसत्तमाः ॥ १४.९२.१५ ॥
ସେମାନେ ଈର୍ଷାରହିତ, କ୍ରୋଧତ୍ୟାଗୀ, ସାଧୁ, ମାତ୍ସର୍ଯ୍ୟରହିତ ଥିଲେ; ମାନ, ମଦ ଓ କ୍ରୋଧ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ଥିଲେ।
14.92.16
सब्रह्यचर्यं गोत्रं ते तस्य ख्यात्वा परस्परम् ।
कुटीं प्रवेशयामासुः क्षुधार्तमतिथिं तदा ॥ १४.९२.१६ ॥
ସେମାନେ ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ସେହି ଅତିଥିଙ୍କ ସହାଧ୍ୟାୟୀତ୍ୱ ଓ ଗୋତ୍ର ଜାଣି ଭୋକରେ କ୍ଳାନ୍ତ ସେହି ଅତିଥିଙ୍କୁ ସେତେବେଳେ କୁଟୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କରାଇଲେ।
14.92.17
इदमर्घ्यं च पाद्यं च बृसी चेयं तवानघ ।
शुचयः सक्तवश्चेमे नियमोपार्जिताः प्रभो।
प्रतिगृह्णीष्व भद्रं ते मया दत्ता द्विजर्षभ ॥ १४.९२.१७ ॥
ହେ ନିଷ୍ପାପ, ଏହା ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ପାଦ୍ୟ; ଏହା ଦର୍ଭାସନ ମଧ୍ୟ। ହେ ପ୍ରଭୋ, ନିୟମରେ ଅର୍ଜିତ ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ସତୁ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ମୋ ଦ୍ୱାରା ଦତ୍ତ ଏସବୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।
14.92.18
इत्युक्तः प्रतिगृह्याथ सक्तूनां कुडवं द्विजः ।
भक्षयामास राजेन्द्र न च तुष्टिं जगाम सः ॥ १४.९२.१८ ॥
ଏପରି କୁହାଗଲେ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ସତୁର ଗୋଟିଏ କୁଡବ ଗ୍ରହଣ କରି ଖାଇଲେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ତୃପ୍ତି ହେଲା ନାହିଁ।
14.92.19
स उञ्छवृत्तिस्तं प्रेक्ष्य क्षुधापरिगतं द्विजम् ।
आहारं चिन्तयामास कथं तुष्टो भवेदिति ॥ १४.९२.१९ ॥
ଉଞ୍ଛବୃତ୍ତି ଜୀବୀ ସେ କ୍ଷୁଧାରେ ବ୍ୟାକୁଳ ସେହି ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଦେଖି ଭାବିଲେ ଯେ ସେ କିପରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବ।
14.92.20
तस्य भार्याऽब्रवीद्वाक्यं मद्भागो दीयतामिति ।
गच्छत्वेष यथाकामं परितुष्टो द्विजोत्तमः ॥ १४.९२.२० ॥
ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ କହିଲେ, "ମୋ ଭାଗ ଦିଆଯାଉ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଯାଉନ୍ତୁ।"
14.92.21
इति ब्रुवन्तीं तां साध्वीं भार्यां स द्विजसत्तमः ।
क्षउधापरिगतां ज्ञात्वा तान्सक्तून्नाभ्यनन्दत ॥ १४.९२.२१ ॥
ଏପରି କହୁଥିବା ସେହି ସାଧ୍ୱୀ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଏବଂ କ୍ଷୁଧାରେ ବ୍ୟାକୁଳ ଜାଣି, ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ସେହି ସତ୍ତୁକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ।
14.92.22
आत्मानुमानतो विद्वान्स तु विप्रर्षभस्तदा ।
जानन्वृद्धां क्षुधार्तां च श्रान्तां ग्लानां तपस्विनीम्।
त्वगस्थिभूता वेपन्तीं ततो भार्यामुवाच ह ॥ १४.९२.२२ ॥
ସେତେବେଳେ ସେହି ବିଦ୍ୱାନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିପ୍ର ନିଜ ଅନୁମାନରୁ ବୃଦ୍ଧା, କ୍ଷୁଧାର୍ତ୍ତ, କ୍ଳାନ୍ତ, କ୍ଷୀଣା ଓ ତପସ୍ବିନୀ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଜାଣି, ଚର୍ମ ଓ ଅସ୍ଥି ମାତ୍ର ହୋଇ କମ୍ପୁଥିବା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
14.92.23
अपि कीटपतङ्गानां मृगाणां चैव शोभने ।
स्त्रियो रक्ष्याश्च पोष्पाश्च न त्वेवं वक्तुमर्हसि ॥ १४.९२.२३ ॥
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, କୀଟ, ପତଙ୍ଗ ଓ ହରିଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା ଓ ପୋଷଣ କରାଯାଏ; ତୁମେ ଏପରି କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
14.92.24
अनुकंप्यो नरः पत्न्या पुष्टो रक्षित एव च ।
प्रपतेद्यशसो दीप्तात्स च लोकान्न चाप्नुयात् ॥ १४.९२.२४ ॥
ପତ୍ନୀ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ ଓ ରକ୍ଷିତ ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟ ଅନୁକମ୍ପାର ଯୋଗ୍ୟ; ସେ ଦୀପ୍ତ ଯଶରୁ ପଡ଼େ ଓ ଲୋକସମୂହ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।
14.92.25
धर्मकामार्थकार्याणि शुश्रूषाकुलसंततिः ।
दारेष्वदीनो धर्मस्च पितॄणामात्मनस्तथा ॥ १४.९२.२५ ॥
ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥର କର୍ମ, ସେବାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତାନ, ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୀନତାହୀନ ରହିବା, ଏବଂ ପିତୃପୁରୁଷ ଓ ନିଜ ପ୍ରତି ଧର୍ମ।
14.92.26
न वेत्ति कर्मतो भार्यारक्षणे योऽक्षमः पुमान् ।
अयशो महदाप्नोति नारकांश्चैव गच्छति ॥ १४.९२.२६ ॥
ପତ୍ନୀ ରକ୍ଷାର କର୍ମ ନ ଜାଣି ଅସମର୍ଥ ପୁରୁଷ ମହା ଅପକୀର୍ତ୍ତି ପାଏ ଓ ନରକକୁ ଯାଏ।
14.92.27
इत्युक्ता सा ततः प्राह धर्मार्थौ नौ समौ द्विज ।
सक्तुप्रस्थचतुर्भागं गृहाणेमं प्रसीद मे ॥ १४.९२.२७ ॥
ଏପରି କୁହାଯିବାରୁ ସେ କହିଲା: ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଆମ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ସମାନ; ଏହି ଗୋଟିଏ ପ୍ରସ୍ଥ ସତୁର ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଗ୍ରହଣ କର, ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ।
14.92.28
सत्यं रतिश्च धर्मश्च स्वर्गश्च गुणनिर्जितः ।
स्त्रीणां पतिसमाधीनं काङ्क्षितं च द्विजर्षभ ॥ १४.९२.२८ ॥
ସତ୍ୟ, ରତି, ଧର୍ମ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ — ଗୁଣରେ ଜିତାଯାଉଥିବା; ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେଗୁଡ଼ିକ ପତି ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକ ହିଁ ସେମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛିତ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।
14.92.29
ऋतुर्मातु पितुर्बीजं दैवतं परमं पतिः ।
भर्तुः प्रसादान्नारीणां रतिपुत्रफलं तथा ॥ १४.९२.२९ ॥
ଋତୁ ମାତାଙ୍କର, ବୀଜ ପିତାଙ୍କର, ଏବଂ ପତି ପରମ ଦେବତା; ପତିଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ହିଁ ନାରୀମାନଙ୍କୁ ରତି ଓ ପୁତ୍ରଫଳ ମିଳେ।
14.92.30
पालनाद्धि पतिस्त्वं मे भर्ताऽसि भरणाच्च मे ।
पुत्रप्रदानाद्वरदस्तस्मात्सक्तून्प्रयच्छ मे ॥ १४.९२.३० ॥
ତୁମେ ରକ୍ଷା କରୁଥିବାରୁ ମୋର ପତି; ପୋଷଣ କରୁଥିବାରୁ ମୋର ଭର୍ତ୍ତା; ପୁତ୍ର ଦେଉଥିବାରୁ ବରଦାତା। ଅତଏବ ମୋତେ ସତୁ ଦିଅ।
14.92.31
जरापरिगतो वृद्धः क्षुधार्तो दुर्बलो भृशम् ।
उपवासपरिश्रान्तो यदा त्वमपि कर्शितः ॥ १४.९२.३१ ॥
ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟରେ ଜର୍ଜରିତ ବୃଦ୍ଧ, କ୍ଷୁଧାରେ ପୀଡ଼ିତ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ବଳ, ଉପବାସରେ କ୍ଳାନ୍ତ — ତୁମେ ମଧ୍ୟ କୃଶ ହୋଇଯାଇଛ।
14.92.32
इत्युक्तः स तया सक्तून्प्रगृह्येदं वचोऽब्रवीत् ।
द्विजि सक्तूनिमान्भूयः प्रतिगृह्णीष्व सत्तम ॥ १४.९२.३२ ॥
ସେ ଏହିପରି କହିବାରୁ, ସେ ସତ୍ତୁ ନେଇ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ — 'ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଏହି ସତ୍ତୁ ପୁନର୍ବାର ଗ୍ରହଣ କର, ହେ ସତ୍ତମ।'
14.92.33
स तान्प्रगृह्य भुक्त्वा च न तुष्टिमगमद्द्विजः ।
तमुञ्छवृत्तिरालक्ष्य ततश्चिन्तापरोऽभवत् ॥ १४.९२.३३ ॥
ସେ ତାହା ନେଇ ଖାଇଲେ, ତଥାପି ସେହି ଦ୍ୱିଜଙ୍କର ତୃପ୍ତି ହେଲାନାହିଁ। ତାଙ୍କୁ ଉଞ୍ଛବୃତ୍ତି ଜାଣି ସେ ଚିନ୍ତାରେ ମଗ୍ନ ହେଲେ।
14.92.34
सक्तूनिमान्प्रगृह्य त्वं देहि विप्राय सत्तम ।
इत्येव सुकृतं मन्ये तस्मादेतत्करोम्यहम् ॥ १४.९२.३४ ॥
ହେ ସତ୍ତମ, ଏହି ସତ୍ତୁ ନେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଅ। ଏହାକୁ ହିଁ ମୁଁ ପୁଣ୍ୟକର୍ମ ମନେ କରେ, ତେଣୁ ମୁଁ ଏହା କରୁଛି।
14.92.35
भवान्हि परिपाल्यो मे सर्वदैव प्रयत्नतः ।
साधूनां काङ्क्षितं यस्मात्पितुर्वृद्धस्य पालनम् ॥ १४.९२.३५ ॥
ତୁମେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବଦା ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ପାଳିତ ହେବା ଯୋଗ୍ୟ, କାରଣ ସାଧୁମାନେ ବୃଦ୍ଧ ପିତାଙ୍କ ପାଳନକୁ ହିଁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି।
14.92.36
पुत्रार्थो विहितो ह्येष वार्धके परिपालनम् ।
श्रुतिरेषा हि विप्रर्षे त्रिषु लोकेषु शाश्वती ॥ १४.९२.३६ ॥
ପୁତ୍ରର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଏହିପରି ବିହିତ — ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟରେ ପାଳନ କରିବା। ହେ ବିପ୍ରର୍ଷି, ଏହି ଶ୍ରୁତି ତ୍ରିଲୋକରେ ଶାଶ୍ଵତ।
14.92.37
प्राणाधारणमात्रेण शक्यं कर्तुं तपस्त्वया ।
प्राणो हि परमो धर्मः स्थितो देहेषु देहिनाम् ॥ १४.९२.३७ ॥
କେବଳ ପ୍ରାଣ ଧାରଣ କରିବା ମାତ୍ରେ ତୁମେ ତପସ୍ୟା କରିପାରିବ; କାରଣ ଦେହଧାରୀଙ୍କ ଦେହରେ ରହିଥିବା ପ୍ରାଣ ହିଁ ପରମ ଧର୍ମ।
14.92.38
अपि वर्षसहस्री त्वं बाल एव मतो मम ।
उत्पाद्य पुत्रं हि पिता कृतकृत्यो भवेत्सुतात् ॥ १४.९२.३८ ॥
ତୁମେ ହଜାର ବର୍ଷର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ତୁମେ ଶିଶୁ। ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ଦେଇ ପିତା ପୁତ୍ରରୁ କୃତକୃତ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।
14.92.39
बालानां क्षुद्बलवती जानाम्येतदहं प्रभो ।
वृद्धोऽहं धारयिष्यामि त्वं बली भव पुत्रक ॥ १४.९२.३९ ॥
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଶିଶୁମାନଙ୍କର କ୍ଷୁଧା ପ୍ରବଳ ଏହା ମୁଁ ଜାଣେ। ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ, ମୁଁ ନିଜକୁ ଧାରଣ କରିବି; ପୁତ୍ର, ତୁମେ ବଳବାନ ହୁଅ।
14.92.40
जीर्णेन वयसा पुत्र न मां क्षुद्बाधतेऽपि च ।
दीर्घकालं तपस्तप्तं न मे मरणतो भयम् ॥ १४.९२.४० ॥
ପୁତ୍ର, ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟ ହେତୁ ମୋତେ କ୍ଷୁଧା ମଧ୍ୟ ପୀଡ଼ିତ କରେ ନାହିଁ। ମୁଁ ଦୀର୍ଘକାଳ ତପସ୍ୟା କରିଛି; ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ଭୟ ନାହିଁ।
14.92.41
अपत्यमस्मि ते पुंसस्त्राणात्पुत्र इति स्मृतः ।
आत्मा पुत्रः स्मृतस्तस्मात्त्राह्यात्मानमिहात्मना ॥ १४.९२.४१ ॥
ମୁଁ ତୁମର ସନ୍ତାନ। ମଣିଷକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ହେତୁ ପୁତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଆତ୍ମା ହିଁ ପୁତ୍ର ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ତେଣୁ ଏଠାରେ ମଣିଷ ନିଜେ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
14.92.42
रूपेण सदृशस्त्वं मे शीलेन च दमेन च ।
परीक्षितश्च बहुधा सक्तूनादद्मि ते सुत ॥ १४.९२.४२ ॥
ରୂପରେ ତୁମେ ମୋ ପରି; ଶୀଳ ଓ ଦମରେ ମଧ୍ୟ। ଅନେକ ପ୍ରକାରେ ତୁମର ପରୀକ୍ଷା ହୋଇଛି; ପୁତ୍ର, ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ସତ୍ତୁ ଖାଇବି।
14.92.43
इत्युक्त्वाऽऽदाय तान्सक्तून्प्रीतात्मा द्विजसत्तमः ।
प्रहसन्निव विप्राय स तस्मै प्रददौ तदा ॥ १४.९२.४३ ॥
ଏହା କହି ପ୍ରସନ୍ନ ମନ ଥିବା ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ସେହି ସତ୍ତୁ ନେଇ, ଯେପରି ହସି ହସି, ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସେତେବେଳେ ଦେଲେ।
14.92.44
भुक्त्वा तानपि सक्तून्स नैव तुष्टो बभूव ह ।
उच्छवृत्तिस्तु धर्मात्मा व्रीडामनुजगाम ह ॥ १४.९२.४४ ॥
ସେହି ସତ୍ତୁ ଖାଇ ମଧ୍ୟ ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଉଞ୍ଛବୃତ୍ତିରେ ଜୀବନଯାପନ କରୁଥିବା ସେହି ଧର୍ମାତ୍ମା ଲଜ୍ଜାରେ ଭରିଗଲେ।
14.92.45
तं वै वधूः स्थिता साध्वी ब्राह्मणिप्रियकाम्यया ।
सक्तूनादाय संहृष्टा श्वशुरं वाक्यमब्रवीत् ॥ १४.९२.४५ ॥
ସେତେବେଳେ ସାଧ୍ୱୀ ପୁତ୍ରବଧୂ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହେବାର ଇଚ୍ଛାରେ, ସେହି ସତ୍ତୁ ନେଇ ଆନନ୍ଦରେ ଠିଆ ହୋଇ ନିଜ ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
14.92.46
संतानात्तव संतानं मम विप्र भविष्यति ।
सक्तूनिमानतिथये गृहीत्वा सम्प्रयच्छ मे ॥ १४.९२.४६ ॥
ଆପଣଙ୍କ ସନ୍ତାନରୁ ମୋ ସନ୍ତାନ ହେବ। ହେ ବିପ୍ର, ଏହି ସତ୍ତୁ ନେଇ ଅତିଥି ପାଇଁ ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ।
14.92.47
तव प्रसादान्निर्वृत्ता मम लोकाः किलाक्षयाः ।
पुत्रेण तानवाप्नोति यत्र गत्वा न शोचति ॥ १४.९२.४७ ॥
ଆପଣଙ୍କ କୃପାରୁ ମୋର ଅକ୍ଷୟ ଲୋକ ପ୍ରକୃତରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି। ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ ସେହି ଲୋକ ପାଏ; ସେଠାକୁ ଗଲେ ସେ ଶୋକ କରେ ନାହିଁ।
14.92.48
धर्माद्या हि यथा त्रेता वह्नित्रेता तथैव च ।
तथैव पुत्रपौत्राणां स्वर्गस्त्रेता किलाक्षयः ॥ १४.९२.४८ ॥
ଧର୍ମରୁ ଯେପରି ତିନି ଅଗ୍ନି ହୁଏ, ସେପରି ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ରଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ ତିନି ପ୍ରକାରର ଏବଂ ପ୍ରକୃତରେ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।
14.92.49
पितॄणात्तारयति पुत्र इत्यनुशुश्रुम ।
पुत्रपौत्रैश्च नियतं सादुलोकानुपाश्नुते ॥ १४.९२.४९ ॥
ପୁତ୍ର ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ ବୋଲି ଆମେ ପରମ୍ପରାରେ ଶୁଣିଛୁ। ପୁତ୍ର ଓ ପୌତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେମାନଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
14.92.50
वातातपविशीर्णाङ्गीं त्वां विवर्णां निरीक्ष्य वै ।
कर्शितां सुव्रताचारे क्षुधाविह्वलचेतसम् ॥ १४.९२.५० ॥
ପବନ ଓ ରୌଦ୍ରରେ ତୁମ ଅଙ୍ଗ ଶୁଖି ଯାଇଛି, ରଙ୍ଗ ମଳିନ ହୋଇଛି ଦେଖି — ହେ ସୁବ୍ରତ ଆଚାରିଣୀ, କ୍ଷୁଧାରେ ବିହ୍ୱଳ ଚିତ୍ତା।
14.92.51
कथं सक्तून्ग्रहीष्यामि भूत्वा धर्मोपघातकः ।
कल्याणवृत्ते कल्याणि नैव त्वं वक्तुमर्हसि ॥ १४.९२.५१ ॥
ଧର୍ମର ଘାତକ ହୋଇ ମୁଁ କିପରି ସକ୍ତୁ ନେବି? ହେ କଲ୍ୟାଣ ଆଚାରିଣୀ, ହେ କଲ୍ୟାଣୀ, ତୁମର ଏପରି କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
14.92.52
षष्ठे काले व्रतवतीं शौचशीलतपोन्विताम् ।
कृच्छ्रवृत्तिं निराहारां द्रक्ष्यामि त्वां कथं शुभे ॥ १४.९२.५२ ॥
ଷଷ୍ଠ ସମୟରେ ବ୍ରତଧାରିଣୀ, ଶୌଚ, ଶୀଳ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଯୁକ୍ତା, କଷ୍ଟପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନଯାପନକାରିଣୀ, ନିରାହାରା ତୁମକୁ, ହେ ଶୁଭେ, ମୁଁ କିପରି ଦେଖିବି?
14.92.53
बाला क्षुधार्ता नारी च रक्ष्या त्वं सततं मया ।
उपवासपरिश्रान्ता त्वं हि बान्धवनन्दिनी ॥ १४.९२.५३ ॥
ବାଳିକା, କ୍ଷୁଧାରେ ପୀଡ଼ିତା ନାରୀ ତୁମକୁ ମୁଁ ସର୍ବଦା ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। ଉପବାସରେ କ୍ଳାନ୍ତା ତୁମେ ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦଦାୟିନୀ।
14.92.54
गुरोर्मम गुरुस्त्वं वै यतो दैवतदैवतम् ।
देवातिदेवस्तस्मात्त्वं सक्तूनादत्स्व मे प्रभो ॥ १४.९२.५४ ॥
ମୋ ଗୁରୁଙ୍କ ଗୁରୁ ମଧ୍ୟ ତୁମେ; କାରଣ ତୁମେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦେବତା। ତେଣୁ, ହେ ପ୍ରଭୋ, ମୋ ସକ୍ତୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।
14.92.55
देहः प्राणश्च धर्मश्च शुश्रूषार्थमिदं गुरोः ।
तव विप्र प्रसादेन लोकान्प्राप्स्यामहे शुभान् ॥ १४.९२.५५ ॥
ଏହି ଶରୀର, ପ୍ରାଣ ଏବଂ ଧର୍ମ ଗୁରୁଙ୍କ ସେବା ପାଇଁ। ହେ ବିପ୍ର, ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ଆମେ ଶୁଭ ଲୋକ ପାଇବୁ।
14.92.56
अवेक्ष्या इति कृत्वाऽहं दृढभक्तेति वा द्विज ।
चिन्त्या ममेयमिति वा सक्तूनादानुमर्हसि ॥ १४.९२.५६ ॥
ମୋତେ ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତା ଭାବି, କିମ୍ବା ଏହା ମୋ ସେବା ବୋଲି ଭାବି, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଆପଣ ସତ୍ତୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।
14.92.57
अनेन नित्यं साध्वी त्वं शीलवृत्तेन शोभसे ।
या त्वं धर्मव्रतोपेता गुरुवृत्तिमवेक्षसे ॥ १४.९२.५७ ॥
ଏହି ଶୀଳ ଓ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସଦା ସାଧ୍ୱୀ ଭାବେ ଶୋଭା ପାଉଛ; ଧର୍ମବ୍ରତଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଗୁରୁସେବାରେ ମନୋଯୋଗ ଦେଉଛ।
14.92.58
तस्मात्सक्तून्ग्रहीष्यामि वधु नार्हसि वञ्चनाम् ।
गणयित्वा महाभागे त्वां हि धर्मभृतां वरे ॥ १४.९२.५८ ॥
ତେଣୁ ମୁଁ ସତ୍ତୁ ଗ୍ରହଣ କରିବି; ବୋହୂ, ପ୍ରବଞ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ହେ ମହାଭାଗେ, ତୁମେ ଧର୍ମଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
14.92.59
इत्युक्त्वा तानुपादाय सक्तून्प्रादाद्द्विजातये ।
ततस्तुष्टोऽभवद्विप्रस्तस्य साधोर्महात्मनः ॥ १४.९२.५९ ॥
ଏହା କହି ସେ ସେଗୁଡ଼ିକ ନେଇ ସେ ଦ୍ୱିଜକୁ ସତ୍ତୁ ଦେଲେ। ତେବେ ସେ ବିପ୍ର ସେ ସାଧୁ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରତି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
14.92.60
प्रीतात्मा स तु तं वाक्यमिदमाह द्विजर्षभम् ।
वाग्मी तदा द्विजश्रेष्टो धर्मः पुरुषविग्रहः ॥ १४.९२.६० ॥
ପ୍ରସନ୍ନ ମନରେ ସେହି ବାଗ୍ମୀ, ପୁରୁଷରୂପୀ ଧର୍ମ, ସେହି ଦ୍ୱିଜର୍ଷଭଙ୍କୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
14.92.61
शुद्धेनि तव दानेन न्यायोपात्तेन धर्मतः ।
यथाशक्ति विसृष्टेन प्रीतोस्मि द्विजसत्तम ॥ १४.९२.६१ ॥
ନ୍ୟାୟରେ ଉପାର୍ଜିତ ଓ ଧର୍ମାନୁସାରେ ଯଥାଶକ୍ତି ପ୍ରଦତ୍ତ ତୁମ ଶୁଦ୍ଧ ଦାନରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।
14.92.62
अहो दानं घुष्यते ते स्वर्गे स्वर्गनिवासिभिः ।
गगनात्पुष्पवर्षं च पश्येदं पतितं भुवि ॥ १४.९२.६२ ॥
ଅହୋ! ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ତୁମ ଦାନର ଘୋଷଣା କରୁଛନ୍ତି। ଆକାଶରୁ ପୃଥିବୀରେ ପଡୁଥିବା ଏହି ପୁଷ୍ପବର୍ଷା ଦେଖ।
14.92.63
सुरर्षिदेवगन्धर्वा ये च देवपुरःसराः ।
स्तुवन्तो देवदूताश्च स्थिता दानेन विस्मिताः ॥ १४.९२.६३ ॥
ଦେବତା, ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ଏବଂ ଦେବଦୂତମାନେ ତୁମ ଦାନରେ ବିସ୍ମିତ ହୋଇ ସ୍ତୁତି କରି ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି।
14.92.64
ब्रह्मर्षयो विमानस्था ब्रह्मलोकचरश्च ये ।
काङ्क्षन्ते दर्शनं तुभ्यं दिवं व्रज द्विजर्षभ ॥ १४.९२.६४ ॥
ବିମାନରେ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଓ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ତୁମ ଦର୍ଶନ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ହେ ଦ୍ୱିଜଋଷଭ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଅ।
14.92.65
पितृलोकगताः सर्वे तारिताः पितरस्त्वया ।
अनागताश्च बहवः सुबहूनि युगान्युत ॥ १४.९२.६५ ॥
ତୁମ ଦ୍ୱାରା ପିତୃଲୋକ ଗତ ସମସ୍ତ ପିତୃଗଣ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଛନ୍ତି; ଆଗାମୀ ଅନେକ ପିତୃଗଣ ମଧ୍ୟ, ବହୁ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।
14.92.66
ब्रह्मचर्येण दानेन यज्ञेनि तपसा तथा ।
अगह्वरेण धर्मेण तस्माद्गच्च दिवं द्विज ॥ १४.९२.६६ ॥
ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ଦାନ, ଯଜ୍ଞ, ତପ ଏବଂ ଅଗାଧ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା; ଅତଏବ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଅ।
14.92.67
श्रद्धया परया यरत्वं तपश्चरसि सुव्रत ।
तस्माद्देवास्तवानेन प्रीता ब्राह्मणसत्तम ॥ १४.९२.६७ ॥
ହେ ସୁବ୍ରତ, ତୁମେ ପରମ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ତପସ୍ୟା କରୁଛ; ତେଣୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଥିଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ତୁମ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି।
14.92.68
सर्वमेतद्धि यस्मात्ते दत्तं शुद्धेन चेतसा ।
कृच्छ्रकाले ततः स्वर्गो विजितः कर्मणा त्वया ॥ १४.९२.६८ ॥
କାରଣ ତୁମେ ଏ ସବୁ ଶୁଦ୍ଧ ଚିତ୍ତରେ ଦାନ କରିଛ; ତେଣୁ ସଙ୍କଟ କାଳରେ ତୁମ କର୍ମଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗ ଜିତିଛ।
14.92.69
क्षुधा निर्णुदति प्रज्ञां धर्मबुद्धिं व्यपोहति ।
क्षुधापरिगतज्ञानो धृतिं त्यजति चैव ह ॥ १४.९२.६९ ॥
କ୍ଷୁଧା ପ୍ରଜ୍ଞାକୁ ତଡ଼ି ଦିଏ, ଧର୍ମବୁଦ୍ଧିକୁ ଦୂର କରେ; କ୍ଷୁଧାରେ ଆବୃତ ଜ୍ଞାନ ଥିବା ଲୋକ ଧୈର୍ୟ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ତ୍ୟାଗ କରେ।
14.92.70
बुभुक्षां जयते यस्तु स स्वर्गं जयते ध्रुवम् ।
यदा दानरुचिः स्याद्वै तदा धर्मो न सीदति ॥ १४.९२.७० ॥
ଯିଏ କ୍ଷୁଧାକୁ ଜିଣେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ସ୍ୱର୍ଗ ଜିଣେ; ଦାନରେ ରୁଚି ଥିଲେ ଧର୍ମ ଶିଥିଳ ହୁଏ ନାହିଁ।
14.92.71
अनवेक्ष्य सुतस्नेहं कलत्रस्नेहमेव च ।
धर्ममेव गुरं ज्ञात्वा तृष्णा न गणिता त्वया ॥ १४.९२.७१ ॥
ପୁତ୍ରସ୍ନେହ ଓ ପତ୍ନୀସ୍ନେହକୁ ଅଣଦେଖା କରି, କେବଳ ଧର୍ମକୁ ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁରୁ ଜାଣି, ତୁମେ ତୃଷ୍ଣାକୁ ଗଣନା କରିନାହଁ।
14.92.72
द्रव्यागमो नृणां सूक्ष्मः पात्रे दानं ततः परम् ।
कालः परतरो दानाच्छ्रद्धा चैव ततः परा ॥ १४.९२.७२ ॥
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଧନପ୍ରାପ୍ତି ସୂକ୍ଷ୍ମ; ତା'ପରେ ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ରକୁ ଦାନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଦାନଠାରୁ କାଳ ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
14.92.73
स्वर्गद्वारं सुसूक्ष्मं हि नरैर्माहान्नि दृश्यते ।
सङ्गर्गलं लोभकीलं रागगुप्तं दुरासदम् ॥ १४.९२.७३ ॥
ସ୍ୱର୍ଗର ଦ୍ୱାର ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ; ମହା ଅନ୍ନଦାନରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତାହା ଦେଖନ୍ତି। ତାହା ଆସକ୍ତିର ଅର୍ଗଳ ଓ ଲୋଭର କୀଳକରେ ବନ୍ଦ, ରାଗରେ ଲୁକ୍କାୟିତ ଏବଂ ଦୁର୍ଗମ।
14.92.74
तं तु पश्यन्ति पुरुषा जितदक्रोधा जितेन्द्रियाः ।
ब्राह्मणास्तपसा युक्ता यथाशक्ति प्रदायिनः ॥ १४.९२.७४ ॥
କିନ୍ତୁ ତାହାକୁ ସେହି ପୁରୁଷମାନେ ଦେଖନ୍ତି ଯେଉଁମାନେ କ୍ରୋଧ ଜିତିଛନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜିତିଛନ୍ତି, ତପସ୍ୟାରେ ଯୁକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ଯଥାଶକ୍ତି ଦାନ କରନ୍ତି।
14.92.75
सहस्रशक्तिश्च शतं शतशक्तिर्दशापि च ।
दद्यादपश्च यः शक्त्या सर्वे तुल्यफलाः स्मृताः ॥ १४.९२.७५ ॥
ହଜାର ଶକ୍ତିଥିବା, ଶହେ ଶକ୍ତିଥିବା, ଦଶ ଶକ୍ତିଥିବା ଏବଂ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଜଳ ଦେଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି — ସମସ୍ତେ ସମାନ ଫଳଯୁକ୍ତ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
14.92.76
रन्तिदेवो हि नृपतिरपः प्रादादकिंचनः ।
शुद्धेन मनसा विप्र नाकपृष्ठं ततो गतः ॥ १४.९२.७६ ॥
ହେ ବିପ୍ର, ରାଜା ରନ୍ତିଦେବ ନିଜେ ଅକିଞ୍ଚନ ଥିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ ଜଳ ଦେଲେ; ତାପରେ ସେ ସ୍ୱର୍ଗର ଶିଖରକୁ ଗଲେ।
14.92.77
न धर्मः प्रीयते तात दानैर्दत्तैर्महाफलैः ।
न्यायलब्धैर्यथा सूक्ष्मैः श्रुद्धापूतैः स तुष्यति ॥ १४.९२.७७ ॥
ହେ ବତ୍ସ, ବଡ଼ ଫଳଦାୟୀ ଦାନରେ ଧର୍ମ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ନ୍ୟାୟରେ ଲବ୍ଧ, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପବିତ୍ର ଦାନରେ ହିଁ ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
14.92.78
गोप्रदानसहस्राणि द्विजेभ्योऽदान्नृगो नृपः ।
एकां दत्त्वा स पारक्यां नरकं समपद्यत ॥ १४.९२.७८ ॥
ରାଜା ନୃଗ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ହଜାର ହଜାର ଗୋଦାନ ଦେଲେ; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟର ଗୋଟିଏ ଗାଈ ଦାନ କରି ସେ ନରକରେ ପଡ଼ିଲେ।
14.92.79
आत्ममांसप्रदानेन शिबोरौशीनरो नृपः ।
प्राप्य पुण्यकृताँल्लोकान्मोदत दिवि सुव्रतः ॥ १४.९२.७९ ॥
ନିଜ ମାଂସ ଦାନ କରି ଉଶୀନରପୁତ୍ର ରାଜା ଶିବି ପୁଣ୍ୟକର୍ମୀଙ୍କ ଲୋକ ପାଇ, ସୁବ୍ରତ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
14.92.80
विभवेन नृणां पुण्यं यच्छत्त्या स्वार्जितं न तत् ।
न यज्ञैर्विविधैर्विप्र यथान्यायेन संचितैः ॥ १४.९२.८० ॥
ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପୁଣ୍ୟ ବୈଭବରେ ନୁହେଁ, ଶକ୍ତିରେ ନିଜେ ଅର୍ଜିତ ତାହା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ହେ ବିପ୍ର, ନ୍ୟାୟପୂର୍ବକ ସଞ୍ଚିତ ବିବିଧ ଯଜ୍ଞରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
14.92.81
क्रोधाद्दानफलं हन्ति लोभात्स्वर्गं न गच्छति ।
न्यायवृत्तिर्हि तपसा दानवित्स्वर्गमश्नुते ॥ १४.९२.८१ ॥
କ୍ରୋଧରେ ଦାନର ଫଳ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ଲୋଭରେ ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ ନାହିଁ। ନ୍ୟାୟବୃତ୍ତି ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଦାନକୁ ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ହିଁ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଏ।
14.92.82
न राजसूयैर्बहुभिरिष्टा विपुलदक्षिणैः ।
न चाश्वमेधैर्बहुभिः फलं सममिदं तव ॥ १४.९२.८२ ॥
ବହୁ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ, ବିପୁଳ ଦକ୍ଷିଣାସହ ଯଜ୍ଞରେ, ଏବଂ ବହୁ ଅଶ୍ୱମେଧରେ ମଧ୍ୟ (ସେ ଫଳ) ମିଳେ ନାହିଁ; ତୁମର ଏ ଫଳ ସେମାନଙ୍କ ସମାନ ନୁହେଁ।
14.92.83
सक्तुप्रस्थेन विजितो ब्रह्मलोकस्त्वयाऽक्षयः ।
विरजो ब्रह्मसदनं गच्छ विप्र यतासुखम् ॥ १४.९२.८३ ॥
ଗୋଟିଏ ପ୍ରସ୍ଥ ସତୁରେ ତୁମେ ଅକ୍ଷୟ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ଜିତିଛ। ହେ ବିପ୍ର, ନିର୍ମଳ ବ୍ରହ୍ମସଦନକୁ ସୁଖରେ ଯାଅ।
14.92.84
सर्वेषां वो द्विजश्रेष्ठ दिव्यं यानमुपस्थितम् ।
आरोहत यथाकामं धर्मोस्मि द्विज पश्य माम् ॥ १४.९२.८४ ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଗଣ, ତୁମ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଦିବ୍ୟ ଯାନ ଉପସ୍ଥିତ। ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଆରୋହଣ କର। ହେ ଦ୍ୱିଜ, ମୋତେ ଦେଖ — ମୁଁ ଧର୍ମ।
14.92.85
बाधितो हि त्वया देहो लोके कीर्तिः स्थिरा च ते ।
सभार्यः सहपुत्रश्च सस्नुषश्च दिवं व्रज ॥ १४.९२.८५ ॥
ତୁମେ ଶରୀରକୁ କଷ୍ଟ ଦେଇଛ, କିନ୍ତୁ ଜଗତରେ ତୁମର କୀର୍ତ୍ତି ସ୍ଥିର। ପତ୍ନୀ, ପୁତ୍ର ଓ ପୁତ୍ରବଧୂ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଅ।
14.92.86
इत्युक्तवाक्ये धर्मे तु यानमारुद्य स द्विजः ।
सदारः ससुतश्चैव सस्नुषश्च दिवं गतः ॥ १४.९२.८६ ॥
ଧର୍ମ ଏହା କହିବା ପରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯାନରେ ଚଢ଼ି ପତ୍ନୀ, ପୁତ୍ର ଓ ପୁତ୍ରବଧୂ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।
14.92.87
तस्मिन्विपरे गते स्वर्गं ससुते सस्नुषे तदा ।
भार्याचतुर्थे धर्मज्ञे ततोऽहं निःसृतो बिलात् ॥ १४.९२.८७ ॥
ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପତ୍ନୀ, ପୁତ୍ର ଓ ପୁତ୍ରବଧୂ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲାବେଳେ, ପତ୍ନୀ ସହିତ ଚତୁର୍ଥ ରୂପେ ମୁଁ ସେ ବିଳରୁ ବାହାରିଲି।
14.92.88
ततस्तु सक्तुगन्धेन क्लेदेन सलिलस्य च ।
दिव्यपुष्पविमर्दाच्च साधोर्दानलवैश्च तैः ॥ १४.९२.८८ ॥
ତା'ପରେ ସତ୍ତୁର ଗନ୍ଧ, ଜଳର ଆର୍ଦ୍ରତା, ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପର ମର୍ଦ୍ଦନ, ଓ ହେ ସାଧୋ, ସେ ଦାନର କଣିକାରେ।
14.92.89
विप्रस्य तपसा तस्य शिरो मे काञ्चनीकृतम् ।
तस्य सत्याभिसन्धस्य सक्तुदानेन चैव ह ॥ १४.९२.८९ ॥
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ମୋର ମସ୍ତକ ସୁନା ହୋଇଗଲା; ସତ୍ୟସଂକଳ୍ପ ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିର ସତ୍ତୁ-ଦାନରୁ ମଧ୍ୟ।
14.92.90
शरीरार्धं च मे विप्राः शातकुंभमयं कृतम् ।
पश्यतेमं सुविपुलं तपसा तस्य धीमतः ॥ १४.९२.९० ॥
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଗଣ, ମୋ ଶରୀରର ଅର୍ଦ୍ଧ ଭାଗ ମଧ୍ୟ ସୁନା କରାଯାଇଛି। ସେ ଧୀମାନଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ଏହି ଅତି ବିସ୍ତୃତ (ସୁନା) ଦେଖ।
14.92.91
कथमेवंविधं स्याद्वै पार्श्वमन्यदिति द्विजाः ।
तपोवनानि यज्ञांश्च हृष्टोऽभ्योमि पुनः पुनः। ॥ १४.९२.९१ ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜଗଣ, ଏପରି ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱ କିପରି ହୋଇପାରିବ? ତପୋବନ ଓ ଯଜ୍ଞ ସ୍ମରଣ କରି ମୁଁ ବାରମ୍ବାର ହର୍ଷିତ ହେଉଥିଲି।
14.92.92
यज्ञं त्वहमिमं श्रुत्वा रुरुराजस्य धीमतः ।
आशया परया प्राप्तो न चाहं काञ्चनीकृतः ॥ १४.९२.९२ ॥
କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନୀ ରୁରୁ ରାଜାଙ୍କର ଏହି ଯଜ୍ଞ ଶୁଣି ମହା ଆଶାରେ ମୁଁ ଆସିଲି; ତଥାପି ମୁଁ ସୁନା ହୋଇ ନଥିଲି।
14.92.93
ततो मयोक्तं तद्वाक्यं प्रहस्य ब्राह्मणर्षभाः ।
सक्तुप्रस्थेन यज्ञोऽयं संमितो नेति सर्वथा ॥ १४.९२.९३ ॥
ତା'ପରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠଗଣ, ମୁଁ ହସି ଏହି କଥା କହିଲି: ଏ ଯଜ୍ଞ ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ସତ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ମପା ଯାଇନାହିଁ, କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ନୁହେଁ।
14.92.94
सक्तुप्रस्थलवैस्तैर्हि तदाऽहं काञ्चनीकृतः ।
न हि यज्ञो महानेष सदृशस्तैर्मतो मम ॥ १४.९२.९४ ॥
ସେତେବେଳେ ସେହି ସତ୍ତୁ ପ୍ରସ୍ଥ-ଅଂଶରେ ମୁଁ ସୁନା ହୋଇ ନଥିଲି। ପ୍ରକୃତରେ ଏହି ମହାନ ଯଜ୍ଞ ସେମାନଙ୍କ ସମାନ ବୋଲି ମୋ ମତ ନୁହେଁ।
14.92.95
इत्युक्त्वा नकुलः सर्वान्यज्ञे द्विजवरांस्तदा ।
जगामादर्सनं तेषां विप्रास्ते च ययुर्गृहान् ॥ १४.९२.९५ ॥
ଏହା କହି ନକୁଳ ସେହି ଯଜ୍ଞରେ ଉପସ୍ଥିତ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ; ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
14.92.96
एतत्ते सर्वमाख्यातं मया परपुरंजय ।
यदाश्चर्यमभूत्तत्र वाचिमेधे महाक्रतौ ॥ १४.९२.९६ ॥
ହେ ଶତ୍ରୁନଗର ବିଜେତା, ସେହି ବାଜମେଧ ନାମକ ମହାଯଜ୍ଞରେ ଯେଉଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟିଥିଲା, ତାହା ସବୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି।
14.92.97
न विस्मयस्ते नृपते यज्ञे कार्यः कथञ्चन ।
ऋषिकोटिसहस्राणि तपोभिर्ये दिवं गताः ॥ १४.९२.९७ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଯଜ୍ଞରେ ତୁମେ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ବିସ୍ମୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ତପସ୍ୟାରେ କୋଟି ସହସ୍ର ଋଷି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଛନ୍ତି।
14.92.98
अद्रोहः सर्वभूतेषु संतोषः शीलमार्जवम् ।
तपो दमश्च सत्यं च प्रदानं चेति संमितम् ॥ १४.९२.९८ ॥
ସର୍ବଭୂତ ପ୍ରତି ଅଦ୍ରୋହ, ସନ୍ତୋଷ, ଶୀଳ, ସରଳତା, ତପ, ଦମ, ସତ୍ୟ ଓ ଦାନ — ଏସବୁ ମାପଦଣ୍ଡ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।