મહાભારત · અધ્યાય 14.93
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.93.1
यज्ञे सक्ता नृपतयस्तपःसका महर्षयः ।
शान्तिव्यवस्थिता विप्राः शमे दम इति प्रभो ॥ १४.९३.१ ॥
હે પ્રભો, રાજાઓ યજ્ઞમાં આસક્ત હોય છે, મહર્ષિઓ તપમાં આસક્ત હોય છે, અને બ્રાહ્મણો શાંતિ અને દમમાં સ્થિત હોય છે.
14.93.2
तस्माद्यज्ञफलैस्तुल्यं न किञ्चिदिह दृश्यते ।
इति मे वर्तते बुद्धिस्तथा चैतदसंशयम् ॥ १४.९३.२ ॥
તેથી અહીં યજ્ઞફળ સમાન કંઈ જોવા મળતું નથી; એવી મારી બુદ્ધિ છે, અને એમાં કોઈ શંકા નથી.
14.93.3
यज्ञैरिष्ट्वा तु बहवो राजानो द्विजसत्तमाः ।
इह कीर्ति परां प्राप्य प्रेत्य स्वर्गमितो गताः ॥ १४.९३.३ ॥
હે દ્વિજોત્તમો, યજ્ઞો દ્વારા પૂજા કરીને ઘણા રાજાઓ અહીં પરમ કીર્તિ પામીને મૃત્યુ પછી અહીંથી સ્વર્ગે ગયા છે.
14.93.4
देवराजः सहस्राक्षः क्रतुभिर्भूरिदक्षिणैः ।
देवराज्यं महातेजाःक प्राप्तवानखिलं विभुः ॥ १४.९३.४ ॥
સહસ્રાક્ષ દેવરાજ ઇન્દ્રે પ્રચુર દક્ષિણાવાળા યજ્ઞોથી મહાતેજસ્વી અને સમર્થ થઈને દેવરાજ્ય સંપૂર્ણ પ્રાપ્ત કર્યું.
14.93.5
अतो युधिष्ठिरो राजा भीमार्जुनपुरःसरः ।
सदृशो देवराजेन समृद्ध्या विक्रमेण च ॥ १४.९३.५ ॥
તેથી ભીમ અને અર્જુનને આગળ રાખીને રાજા યુધિષ્ઠિર સમૃદ્ધિ અને પરાક્રમમાં દેવરાજ ઇન્દ્ર સમાન હતા.
14.93.6
अथ कस्मात्स नकुलो गर्हयामास तं क्रतुम् ।
अश्वमेधं महायज्ञं राज्ञस्तस्य महात्मनः ॥ १४.९३.६ ॥
તો પછી નકુલે તે મહાત્મા રાજાના અશ્વમેધ મહાયજ્ઞની નિંદા શા માટે કરી?
14.93.7
यज्ञस्य विधिमग्र्यं वै फलं चापि नराधिप ।
गदतः शृणु मे राजन्यथावदिह भारत ॥ १४.९३.७ ॥
હે રાજન, યજ્ઞની શ્રેષ્ઠ વિધિ અને તેનું ફળ હું યથાવત્ કહું છું; હે ભરતવંશી, અહીં મારું સાંભળો.
14.93.8
पुरा शक्रस्य यजतः सर्व ऊचुर्महर्षयः ।
ऋत्विक्षु कर्मव्यग्रेषु वितते यज्ञकर्मणि ॥ १४.९३.८ ॥
પૂર્વે ઇન્દ્ર યજ્ઞ કરતા હતા ત્યારે, યજ્ઞકર્મ વિસ્તરેલું હતું અને ઋત્વિજો કર્મમાં વ્યસ્ત હતા, ત્યારે બધા મહર્ષિઓએ કહ્યું.
14.93.9
हूयमाने तथा वह्नौ होत्रा गुणसमन्विते ।
देवष्वाहूयमानेषु स्थितेषु परमर्षिषु ॥ १४.९३.९ ॥
અગ્નિમાં આહુતિ અપાતી હતી, ગુણવાન હોતાઓ હતા, દેવતાઓનું આવાહન થતું હતું, પરમ ઋષિઓ ઊભા હતા.
14.93.10
सुप्रतीतैस्तथा विप्रैः स्वागमैः सुस्वरैर्नृप ।
अश्रान्तैश्चापि लघुभिरध्वर्युवृषभैस्तथा ॥ १४.९३.१० ॥
હે નૃપ, પ્રસન્ન બ્રાહ્મણો સાથે, પોતપોતાના આગમ પ્રમાણે, સુમધુર સ્વરવાળા, અથાક અને ચપળ શ્રેષ્ઠ અધ્વર્યુઓ સાથે.
14.93.11
आलम्भसमये तस्मिन्गृहीतेषु पशुष्वथ ।
महर्षयो महाराज बभूवुः कृपयाऽन्विताः ॥ १४.९३.११ ॥
બલિ માટે પશુઓ પકડાયા ત્યારે, હે મહારાજ, મહર્ષિઓ કરુણાથી ભરાઈ ગયા.
14.93.12
ततो दीनान्पशून्दृष्ट्वा ऋषयस्ते तपोधनाः ।
ऊचुः शक्रं समागम्य नायं यज्ञविधिः शुभः ॥ १४.९३.१२ ॥
ત્યારે દીન પશુઓને જોઈને તે તપોધન ઋષિઓ ઇન્દ્ર પાસે જઈને બોલ્યા — આ યજ્ઞવિધિ શુભ નથી.
14.93.13
अपरिज्ञानमेतत्ते महान्तं धर्ममिच्छतः ।
सन्ति यज्ञे बहुगुणा विधिदृष्टाः पुरंदर ॥ १४.९३.१३ ॥
હે પુરંદર, મહાન ધર્મની ઇચ્છા રાખનાર તારું આ અજ્ઞાન છે; વિધિથી દર્શાવેલા યજ્ઞમાં અનેક ગુણો છે.
14.93.14
धर्मोपघातकस्त्वेष समारंभस्तव प्रभो ।
नायं धर्मकृतो यज्ञो न हिंसा धर्म उच्यते ॥ १४.९३.१४ ॥
હે પ્રભુ, તારો આ આરંભ ધર્મનો વિનાશક છે; આ યજ્ઞ ધર્મકાર્ય નથી, હિંસાને ધર્મ કહેવાતો નથી.
14.93.15
आगमेनैव ते यज्ञं कुर्वन्तु यदि चेच्छसि ।
विधिदृष्टेन यज्ञेन धर्मस्ते सुमहान्भवेत् ॥ १४.९३.१५ ॥
જો તું ઇચ્છે તો તેઓ આગમ અનુસાર જ તારો યજ્ઞ કરે; વિધિથી દર્શાવેલા યજ્ઞથી તારો ધર્મ અત્યંત મહાન થશે.
14.93.16
यज्ञं बीजैः सहस्राक्ष त्रिवर्षपरमोषितेः ।
एष धर्मो महाञ्शक्र चिन्तयानोसि गम्यते ॥ १४.९३.१६ ॥
હે સહસ્રાક્ષ, ત્રણ વર્ષથી વધુ રાખેલા બીજથી યજ્ઞ કર; આ જ મહાન ધર્મ છે, હે શક્ર, તું ચિંતન કરતાં તે પ્રાપ્ત થાય છે.
14.93.17
शतक्रतुस्तु तद्वाक्यमृषिभिस्तत्त्वदर्शिभिः ।
उक्तं न प्रतिजग्राह मानमोहवशं गतः ॥ १४.९३.१७ ॥
પરંતુ શતક્રતુ ઇન્દ્રે તત્ત્વદર્શી ઋષિઓએ કહેલું તે વચન સ્વીકાર્યું નહીં; તે માન અને મોહના વશમાં ગયો હતો.
14.93.18
तेषां विवादः सुमहाञ्शक्रयज्ञे तपस्विनाम् ।
जङ्गमैः स्थावरैर्वाऽपि यष्टव्यमिति भारत ॥ १४.९३.१८ ॥
હે ભારત, શક્રના યજ્ઞમાં તે તપસ્વીઓ વચ્ચે મોટો વિવાદ થયો; જંગમ પ્રાણીઓથી યજ્ઞ કરવો કે સ્થાવર વસ્તુઓથી, એ વિશે.
14.93.19
ते तु खिन्ना विवादेन ऋषयस्तत्त्वदर्शिनः ।
अभिसंधाय शक्रेण पप्रच्छुर्नृपतिं वसुम् ॥ १४.९३.१९ ॥
તત્ત્વદર્શી એ ઋષિઓ વિવાદથી ખિન્ન થઈ, ઇન્દ્ર સાથે નિશ્ચય કરીને રાજા વસુને પૂછવા લાગ્યા.
14.93.20
धर्मसंशयमापन्नान्सत्यं ब्रूहि महामते ।
महाभाग कथं यज्ञेष्वागमो नृपसत्तम।
यष्टव्यं पशुभिर्मेध्यैरथो बीजैरजैरिति ॥ १४.९३.२० ॥
હે મહામતિ, ધર્મસંશયમાં પડેલા અમને સત્ય કહો. હે મહાભાગ, નૃપશ્રેષ્ઠ, યજ્ઞોમાં પરંપરા શી—પવિત્ર પશુઓથી, બીજોથી, કે અજોથી યજન કરવું?
14.93.21
तच्छ्रुत्वा तु वसुस्तेषामविचार्य बलाबलम् ।
यथोपनीतैर्यष्टव्यमिति प्रोवाच पार्थिवः ॥ १४.९३.२१ ॥
એ સાંભળીને વસુએ, તેમની દલીલોનું બળાબળ વિચાર્યા વિના, જે જેમ લાવવામાં આવ્યું હોય તેનાથી યજન કરવું એમ રાજાએ કહ્યું.
14.93.22
एवमुक्त्वा स नृपतिः प्रविवेश रसातलम् ।
उक्त्वेह वितथं राजंश्चेदीनामीश्वरः प्रभुः ॥ १४.९३.२२ ॥
એમ કહીને તે રાજા રસાતલમાં પ્રવેશ્યો. હે રાજન, અહીં અસત્ય કહીને, ચેદીઓનો સમર્થ અધિપતિ (નીચે ગયો).
14.93.23
तस्मान्नि वाच्यं ह्येकेन बहुज्ञेनापि संशये ।
प्रजापतिमपाहाय स्वयंभुवमृते प्रभुम् ॥ १४.९३.२३ ॥
તેથી સંશયમાં એકલો ઘણો જ્ઞાની હોય તો પણ કંઈ ન કહેવું—પ્રજાપતિ, સ્વયંભૂ પ્રભુ સિવાય.
14.93.24
तेन दत्तानि दानानि पापेनाशुद्धबुद्धिना ।
तानि सर्वाण्यनादृत्य नश्यन्ति विपुलान्यपि ॥ १४.९३.२४ ॥
તે પાપી, અશુદ્ધ બુદ્ધિવાળાએ આપેલાં દાન—તે ગમે તેટલાં વિપુલ હોય છતાં, અનાદર પામીને નાશ પામે છે.
14.93.25
तस्याधर्मप्रवृत्तस्य हिंसकस्य दुरात्मनः ।
दानेन कीर्तिर्भवति न प्रेत्येह च दुर्मतेः ॥ १४.९३.२५ ॥
અધર્મમાં પ્રવૃત્ત, હિંસક, દુરાત્મા અને દુર્મતિ માણસને દાનથી કીર્તિ મળતી નથી, આ લોકમાં કે પરલોકમાં નહીં.
14.93.26
अन्यायोपगतं द्रव्यमभीक्ष्णं यो ह्यपण्डितः ।
धर्माभिकाङ्क्षी त्यजति न स धर्मफलं लभेत् ॥ १४.९३.२६ ॥
અન્યાયથી મેળવેલું ધન જે અજ્ઞાની વારંવાર ત્યજે છે, તે ધર્મની ઇચ્છા રાખે તોય ધર્મફળ મેળવતો નથી.
14.93.27
धर्मवैतंसिको यस्तु पापात्मा पुरुषाधमः ।
ददाति दानं विप्रेभ्यो लोकविश्वासकारणम् ॥ १४.९३.२७ ॥
જે પાપાત્મા, મનુષ્યોમાં અધમ, ધર્મનો દેખાવ કરનાર છે, તે લોકવિશ્વાસ મેળવવા બ્રાહ્મણોને દાન આપે છે.
14.93.28
पापेन कर्मणा विप्रो धनं प्राप्य निरङ्कुशः ।
रागमोहान्वितः सोन्ते कलुषां गतिमश्नुते ॥ १४.९३.२८ ॥
પાપકર્મથી ધન મેળવીને, અનિયંત્રિત અને રાગ-મોહથી યુક્ત એ બ્રાહ્મણ અંતે કલુષિત ગતિ પામે છે.
14.93.29
अपि संचयबुद्धिर्हि लोभमोहवशं गतः ।
यज्ञं करोति भूतानि पापेनाशुद्धबुद्धिना ॥ १४.९३.२९ ॥
લોભ અને મોહને વશ થયેલો, સંચયબુદ્ધિવાળો પણ યજ્ઞ કરે છે; જીવો પાપ અને અશુદ્ધ બુદ્ધિથી એમ કરે છે.
14.93.30
एवं लब्ध्वा धनं मोहाद्यो हि दद्याद्यजेत वा ।
न तस्य स फलं प्रेत्य भुंक्ते पापधनागमात् ॥ १४.९३.३० ॥
આ રીતે ધન મેળવીને મોહથી જે દાન આપે કે યજ્ઞ કરે, તેને પાપધનના આગમનને કારણે મૃત્યુ પછી તેનું ફળ મળતું નથી.
14.93.31
उञ्छं मूलं फलं शाकमुदपात्रं तपोधनाः ।
दानं विभवतो दत्त्वा नराः स्वर्यान्ति धार्मिकाः ॥ १४.९३.३१ ॥
ઉંછ, મૂળ, ફળ, શાક, જળપાત્ર — હે તપોધનો! પોતાના વૈભવ અનુસાર દાન આપીને ધાર્મિક મનુષ્યો સ્વર્ગે જાય છે.
14.93.32
एष धर्मो महायोगो दानं भूतदया तथा ।
ब्रह्मचर्यं तथा सत्यमनुक्रोशो धृतिः क्षमा ॥ १४.९३.३२ ॥
આ ધર્મ છે, મહાયોગ છે: દાન, ભૂતદયા, બ્રહ્મચર્ય, સત્ય, કરુણા, ધૈર્ય અને ક્ષમા.
14.93.33
सनातनस्य धर्मस्य फलमेतत्सनातनम् ।
श्रूयन्ते हि पुरावृत्ता विश्वामित्रादयो नृपाः ॥ १४.९३.३३ ॥
સનાતન ધર્મનું આ જ ફળ સનાતન છે; પ્રાચીન કથાઓમાં સંભળાય છે કે વિશ્વામિત્ર આદિ રાજાઓ (આના દ્વારા સિદ્ધ થયા).
14.93.34
विश्वामित्रोसितश्चैवं जनसश्च महीपतिः ।
कक्षसेनार्ष्टिसेनौ च सिन्धुद्वीपश्च पार्थिवः ॥ १४.९३.३४ ॥
વિશ્વામિત્ર, અસિત, એ જ રીતે જનસ નામના મહીપતિ, કક્ષસેન, અરિષ્ટસેન, અને સિંધુદ્વીપ નામના રાજા.
14.93.35
एते चान्ये च बहवः सिद्धिं परमिकां गताः ।
नृपाः सत्यैश्च दानैश्च न्यायलब्धैस्तपोधनाः ॥ १४.९३.३५ ॥
આ અને બીજા ઘણા રાજાઓ, તપોધન, સત્ય અને ન્યાયથી મેળવેલા ધનથી કરેલા દાનો દ્વારા પરમ સિદ્ધિ પામ્યા.
14.93.36
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा ये चाश्रितास्तपः ।
दानधर्माग्निना शुद्धास्ते स्वर्गं यान्ति भारत ॥ १४.९३.३६ ॥
બ્રાહ્મણો, ક્ષત્રિયો, વૈશ્યો, અને તપનો આશ્રય લેનારા શૂદ્રો — દાન અને ધર્મરૂપી અગ્નિથી શુદ્ધ થઈને તેઓ સ્વર્ગે જાય છે, હે ભારત.