Mahābhārata · Adhyāya 14.97
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.97.1
एवमात्मोद्भवं सर्वं यगदुद्दिश्य केशवः ।
धर्मान्धर्मात्मजस्याथ पुण्यानकथयत्प्रभुः ॥ १४.९७.१ ॥
Así Keśava (Kṛṣṇa), refiriéndose a todo lo nacido del yo, relató al hijo de Dharma (Yudhiṣṭhira) los sagrados deberes del dharma.
14.97.2
शृणु पाण्डव तत्वेन पवित्रं पापनाशनम् ।
कथ्यमानं मया पुण्यं धर्मशास्त्रफलं महत् ॥ १४.९७.२ ॥
Escucha, hijo de Pāṇḍu, en verdad: lo que te digo es sagrado, destructor del pecado, meritorio, el gran fruto de las escrituras del dharma.
14.97.3
यः शृणोति शुचिर्भूत्वा एकचित्तस्तपोयुतः ।
स्वर्ग्यं यशस्यामायुष्यं धर्मं ज्ञेयं युधिष्ठिर ॥ १४.९७.३ ॥
Quien lo escucha, puro, con mente única y dotado de austeridad — oh Yudhiṣṭhira, este dharma debe conocerse como otorgador de cielo, gloria y larga vida.
14.97.4
श्रद्दधानस्य तस्येह यत्पापं पूर्वसंचितम् ।
विनश्यत्याशु तत्सर्वं मद्भक्तस्य विशेषतः ॥ १४.९७.४ ॥
Para quien tiene fe, cualquier pecado acumulado antes perece pronto — especialmente para mi devoto.
14.97.5
एवं श्रुत्वा वचः पुण्यं सत्यं केशवभाषितम् ।
प्रहृष्टमनसो भूत्वा चिन्तयन्तोऽद्भुतं परम् ॥ १४.९७.५ ॥
Habiendo oído estas palabras meritorias y verdaderas dichas por Keśava, con ánimo alegre comenzaron a meditar en lo supremamente maravilloso.
14.97.6
देवब्रह्मर्षयः सर्वे गन्धर्वाप्सरसस्तथा ।
भूता यक्षग्रहाश्चैव गुह्यका भुजगास्तथा ॥ १४.९७.६ ॥
Los dioses, los brahmarṣis, todos los gandharvas y apsaras, así como los espíritus, yakṣas, demonios graha, guhyakas y serpientes.
14.97.7
वालखिल्या महात्मानो योगिनस्तत्वदर्शिनः ।
तथा भागवताश्चापि पञ्चकालमुपासकाः ॥ १४.९७.७ ॥
Los magnánimos Vālakhilyas, los yoguis que han visto la verdad, y también los Bhāgavatas que adoran según el rito Pañcakāla.
14.97.8
कौतूहलसमाविष्टाः प्रहृष्टैन्द्रियमानसाः ।
श्रोतुकामाः परं धर्मं वैष्णवं धर्मशासनम्।
हृदि कर्तुं च तद्वाक्यं प्रणेमुः शिरसा नताः ॥ १४.९७.८ ॥
Llenos de curiosidad ansiosa, con los sentidos y las mentes alegres, deseosos de oír la suprema enseñanza vaiṣṇava del dharma y de guardar sus palabras en el corazón, todos se inclinaron con la cabeza baja.
14.97.9
ततस्तान्वासुदेवेन दृष्टान्दिव्येन चक्षुषा ।
विमुक्तपापानालोक्य प्रणम्य शिरसा हरिम्।
पप्रच्छ केशवं धर्मं धर्मपुत्रः प्रतापवान् ॥ १४.९७.९ ॥
Entonces Vāsudeva, al verlos con su ojo divino y reconocerlos libres de pecado, el poderoso hijo de Dharma, habiendo inclinado la cabeza ante Hari Keśava, le preguntó sobre el dharma.
14.97.10
कीदृशी ब्राह्मणस्याथ क्षत्रियस्यापि कीदृशी ।
वैश्यस्य कीदृशी देव गतिः शूद्रस्य कीदृशी ॥ १४.९७.१० ॥
Oh dios, ¿cuál es el destino de un brahmán? ¿Y cuál es el destino de un kṣatriya? ¿Cuál es el destino de un vaiśya, y cuál el de un śūdra?
14.97.11
कथं बध्येत पाशेन ब्राह्मणस्तु यमालये ।
क्षत्रियो वाथ वैश्यो वा शूद्रो वा बध्यते कथम्।
एतत्कर्मफलं ब्रूहि लोकनाथ नमोस्तु ते ॥ १४.९७.११ ॥
En el reino de Yama, ¿cómo es atado con el lazo un brahmán, o un kṣatriya, o un vaiśya, o un śūdra? Dime el fruto de esta acción, oh señor de los mundos; reverencia a ti.
14.97.12
पृष्टोऽथ केशवो ह्येवं धर्मपुत्रेण धीमता ।
उवाच संसारगतिं चातुर्वर्ण्यस्य कर्मजाम् ॥ १४.९७.१२ ॥
Así interrogado por el sabio hijo de Dharma, Keśava habló del curso del saṃsāra que nace de las acciones de los cuatro órdenes.
14.97.13
शृणु वर्णक्रमेणैव धर्मं धर्मभृतां वर ।
नास्ति किंचिन्नरश्रेष्ठ ब्राह्मणस्य तु दुष्कृतम् ॥ १४.९७.१३ ॥
Escucha el dharma según el orden de las clases, oh mejor de los portadores de dharma. Oh mejor de los hombres, el brahmán no tiene ninguna mala acción.
14.97.14
शिखांयज्ञोपवीता ये सन्ध्यां ये चाप्युपासते ।
यैश्च पूर्णाहुतिः प्राप्ता विधिवज्जुह्वते च ये ॥ १४.९७.१४ ॥
Los que llevan el mechón y el cordón sagrado, los que practican la oración del crepúsculo, los que han alcanzado la oblación completa y ofrecen según la regla.
14.97.15
वैश्वदेवं च ये चक्रुः पूजयन्त्यतिथींश्च ये ।
नित्यं स्वाध्यायशीलाश्च जपयज्ञपराश्च ये ॥ १४.९७.१५ ॥
Los que realizan la ofrenda vaiśvadeva, los que honran a los huéspedes, los que se dedican constantemente al estudio védico y los devotos del sacrificio de recitación.
14.97.16
सायंप्रातर्हुताशाश्च शूद्रभोजनवर्जिताः ।
डंभानृतविमुक्ताश्च स्वदारनिरताश्च ये।
पञ्चयज्ञपरा ये च येऽग्निहोत्रमुपासते ॥ १४.९७.१६ ॥
Los que ofrecen en el fuego por la tarde y por la mañana, los que se abstienen de la comida del śūdra, libres de simulación y falsedad, dedicados a sus propias esposas, devotos de los cinco sacrificios y que realizan el Agnihotra.
14.97.17
दहन्ति दुष्कृतं येषां हूयमानास्त्रयोऽग्नयः ।
नष्टदुष्कृतकर्माणो ब्रह्मलोकं व्रजन्ति ते ॥ १४.९७.१७ ॥
Los tres fuegos en los que se vierten las ofrendas queman las malas acciones de aquellos por quienes se ofrecen; destruidas sus malas acciones, van al mundo de Brahmā.
14.97.18
ब्रह्मलोके पुनः कामं गन्धर्वैर्ब्रह्मगायकैः ।
उद्गीयमानाः प्रयतैः पूज्यमानाः स्वयंभुवा।
ब्रह्मिलोके प्रमोदन्ते यावदाभूतसंप्लुवम् ॥ १४.९७.१८ ॥
En el mundo de Brahmā se regocijan de nuevo a voluntad, cantados por los Gandharvas que entonan los himnos de Brahman, cantados por los devotos, honrados por el Autoexistente, hasta la disolución de los seres.
14.97.19
क्षत्रियोपि स्थितो राज्ये स्वधर्मपरिपालकः ।
सम्यक्प्रजाः पालयिता षड्भागनिरतः सदा ॥ १४.९७.१९ ॥
Un guerrero que se mantiene firme en su reino, cumple su propio deber, protege rectamente a sus súbditos y siempre se dedica a recibir la sexta parte.
14.97.20
यज्ञदानरतो धीरः स्वदारनिरतः सदा ।
शास्त्रानुसारी तत्वज्ञः प्रजाकार्यपरायणः ॥ १४.९७.२० ॥
Firme, dedicado al sacrificio y a los dones, siempre fiel a su propia esposa, siguiendo las escrituras, conocedor de la verdad, entregado a los asuntos de su pueblo.
14.97.21
विप्रेभ्यः कामदो नित्यं भृत्यानां भरणे रतः ।
सत्यसन्धः शुचिर्नित्यं लोभडंभविवर्जितः।
क्षत्रियोप्युत्तमां याति गतिं देवनिषेविताम् ॥ १४.९७.२१ ॥
Siempre concede deseos a los brahmanes, dedicado al sustento de sus servidores, fiel a sus votos, siempre puro, libre de avaricia y de fingimiento; también tal guerrero alcanza el destino supremo, servido por los dioses.
14.97.22
तत्र दिव्याप्सरोभिस्तु गन्धर्वैश्च विशेषतः ।
सेव्यमानो महातेजाः क्रीडते शक्रपूजितः ॥ १४.९७.२२ ॥
Allí, atendido por las apsaras celestiales y en especial por los Gandharvas, de gran esplendor, honrado por Indra, se deleita.
14.97.23
चतुर्थगानि वै त्रिंशत्क्रीडित्वा तत्र देववत् ।
इह मानुष्यलोके तु चतुर्वेदी द्विजो भवेत् ॥ १४.९७.२३ ॥
Allí, como un dios, tras haber jugado durante treinta periodos de cuarta parte, nace aquí, en el mundo humano, como brahmán dvija conocedor de los cuatro Vedas.
14.97.24
कृषिगोपालनिरतो धर्मानवेषणतत्परः ।
दानधर्मेपि निरतो विप्रशुश्रूषकस्तथा ॥ १४.९७.२४ ॥
Dedicado a la agricultura y al cuidado del ganado, empeñado en buscar el dharma, también entregado al dharma de la generosidad, y asimismo servidor de los brahmanes.
14.97.25
सत्यसन्धः शुचिर्नित्यं लोभडंभविवर्जितः ।
ऋजुः स्वदारनिरतो हिंसाद्रोहविवर्जितः ॥ १४.९७.२५ ॥
Firme en la verdad, siempre puro, libre de codicia y engaño, recto, devoto de su propia esposa, y libre de violencia y maldad.
14.97.26
वणिग्धर्मान्नमुञ्चन्वै देवब्राह्मणपूजकः ।
वैश्यः स्वर्गतिमाप्नोति पूज्यमानोप्सरोगणैः ॥ १४.९७.२६ ॥
Un vaiśya que no abandona los deberes del comercio y honra a los dioses y a los brahmanes alcanza la senda del cielo, honrado por bandas de apsarás.
14.97.27
चतुर्युगानि वै त्रिंशत्क्रीडित्वा दश पञ्च च ।
इह मानुष्यलोके च राजा भवति वीर्यवान् ॥ १४.९७.२७ ॥
Tras haber disfrutado treinta y quince yugas cósmicas, renace en este mundo humano como un rey poderoso.
14.97.28
सुवर्णकोट्यः पञ्चाशद्रत्नानां च शतं तथा ।
हस्त्यश्वरश्वसंयुक्तो महाभोगांश्च सेवते ॥ १४.९७.२८ ॥
Poseyendo cincuenta crores de oro y cien joyas, y dotado de elefantes, caballos y carros, disfruta de grandes placeres.
14.97.29
त्रयाणामपि वर्णानां शुश्रूषानिरतः सदा ।
विशेषतस्तु विप्राणां दासवद्यस्तु तिष्टति ॥ १४.९७.२९ ॥
Siempre dedicado al servicio de las tres clases, y especialmente quien permanece como un siervo de los brahmanes.
14.97.30
अयाचितप्रदाता च सत्यशौचसमन्वितः ।
गुरुदेवार्चनरतः परदारविवर्जितः ॥ १४.९७.३० ॥
Quien da sin que se lo pidan, está dotado de verdad y pureza, se deleita en honrar a los maestros y a los dioses, y se aparta de las esposas ajenas.
14.97.31
परपीडामकृत्वैव भत्यवर्गं बिभर्ति यः ।
शूद्रोपि स्वर्गमाप्नोति जीवानामभयप्रदः ॥ १४.९७.३१ ॥
Quien sustenta a sus dependientes sin causar daño a otros y da seguridad a los seres vivos, alcanza el cielo aunque sea un śūdra.
14.97.32
स स्वर्गकलोके क्रीडित्वा वर्षकोटिं महातपाः ।
इह मानुषलोके तु वैश्यो धनपतिर्भवेत् ॥ १४.९७.३२ ॥
Tras disfrutar diez millones de años en el mundo celestial, aquel gran asceta nace aquí, en el mundo humano, como un vaiśya opulento, señor de riquezas.
14.97.33
एवं धर्मात्परं नास्ति महत्संसारमोक्षणम् ।
न च धर्मात्पर किंचित्पापकर्मव्यपोहनम् ॥ १४.९७.३३ ॥
Así, no hay nada superior al dharma para liberarse del gran ciclo del saṃsāra, y nada superior al dharma para eliminar las acciones pecaminosas.
14.97.34
तस्माद्धर्मः सदा कार्यो मानुष्यं प्राप्य दुर्लभम् ।
न हि धर्मानुरक्तानां लोके किंचन दुर्लभम् ॥ १४.९७.३४ ॥
Por tanto, uno debe practicar siempre el dharma, habiendo obtenido el raro nacimiento humano; pues para quienes están consagrados al dharma nada en el mundo es difícil de alcanzar.
14.97.35
स्वयंभुविहितो धर्मो यो यस्येह नरेश्वर ।
स तेन क्षपयेत्पापं सम्यगाचरितेन च ॥ १४.९७.३५ ॥
Oh señor de los hombres, el dharma que el Autoexistente ha prescrito aquí para cada cual: quien lo practica debidamente destruye con ello su pecado.
14.97.36
सहजं यद्भदेत्कर्म न तत्त्याज्यं हि केनचित् ।
स एव तस्य धर्मो हि तेन सिद्धिं स गच्छति ॥ १४.९७.३६ ॥
Ninguna acción innata debe ser abandonada por nadie. Ese es, en verdad, su dharma, y por ello alcanza la perfección (siddhi).
14.97.37
विगुणोपि स्वधर्मस्तु पापकर्म व्यपोहति ।
एवमेव तु धर्मोपि क्षीयते पापवर्धनात् ॥ १४.९७.३७ ॥
Incluso el propio dharma, aunque cumplido imperfectamente, aleja la acción pecaminosa. Del mismo modo, el dharma también disminuye por el aumento del pecado.
14.97.38
भगवन्देवदेवेश श्रोतुं कौतूहलं हि मे ।
शुभस्याप्यशुभस्यापि क्षयवृद्धी यथाक्रमम् ॥ १४.९७.३८ ॥
Oh Bienaventurado, señor de los dioses, siento vivo deseo de oír cómo se dan, en orden debido, el declive y el crecimiento tanto de lo auspicioso como de lo inauspicioso.
14.97.39
शृणु पार्थिव तत्सर्वं धर्मसूक्ष्मं सनातनम् ।
दुर्विज्ञेयतमं नित्यं यत्र मग्ना महाजनाः ॥ १४.९७.३९ ॥
Escucha, oh rey, todo ello: el dharma sutil y eterno, lo más difícil de comprender, en el que siempre están sumergidos los grandes hombres.
14.97.40
यथैव शीतमुदकमुष्णेन बहुना वृतम् ।
भवेत्तु तत्क्षणादुष्णं शीतत्वं च विनश्यति ॥ १४.९७.४० ॥
Así como el agua fría rodeada de mucho calor se calienta en ese mismo instante, y su frialdad se destruye.
14.97.41
यथोष्णं वा भवेदल्पं शीतेन बहुना वृतम् ।
शीतलं च भवेत्सर्वमुष्णत्वं च विनश्यति ॥ १४.९७.४१ ॥
O como algo poco caliente, rodeado de mucho frío, se vuelve del todo frío, y su calor se destruye.
14.97.42
एवं च यद्भवेद्भूरि सुकृतं वाऽपि दुष्कृतम् ।
तदल्पं क्षपयेच्छीघ्रं नात्र कार्या विचारणा ॥ १४.९७.४२ ॥
Así, aunque una buena acción o una mala acción sea grande, incluso una pequeña parte de ella la destruye rápidamente; aquí no cabe deliberación.
14.97.43
समत्वे सति राजेन्द्र तयोः सुकृतपापयोः ।
गूहितस्य भवेद्वृद्धिः कीर्तितस्य भवेत्क्षयः ॥ १४.९७.४३ ॥
Oh, mejor de los reyes, cuando esas dos cosas, la buena acción y el pecado, son iguales, lo oculto crece y lo proclamado decae.
14.97.44
ख्यापनेनानुतापेन प्रायः पापं विनश्यति ।
तथा कृतस्तु राजेन्द्र धर्मो नश्यति मानद ॥ १४.९७.४४ ॥
Mediante la declaración y el arrepentimiento, el pecado en su mayor parte se destruye; pero, oh mejor de los reyes, oh dador de honor, si se hace de la misma manera, el dharma se destruye.
14.97.45
तावुभौ गूहितौ सम्यग्वृद्धिं यातो न संशयः ।
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन न पापं गूहयेद्बुधः ॥ १४.९७.४५ ॥
Esas dos cosas, cuando están bien ocultas, ciertamente crecen; no hay duda. Por tanto, el sabio no debe ocultar el pecado con todo esfuerzo.
14.97.46
तस्मादेतत्प्रयत्नेनि कीर्तयेत्क्षयकारणात् ।
तस्मात्संकीर्तयेत्पापं नित्यं धर्मं च गूहयेत् ॥ १४.९७.४६ ॥
Por tanto, debe proclamarse esto con esfuerzo, para la destrucción; así, siempre hay que proclamar el pecado y siempre ocultar el dharma.