મહાભારત · અધ્યાય 14.97
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.97.1
एवमात्मोद्भवं सर्वं यगदुद्दिश्य केशवः ।
धर्मान्धर्मात्मजस्याथ पुण्यानकथयत्प्रभुः ॥ १४.९७.१ ॥
એ રીતે કેશવે (કૃષ્ણે) આત્માથી ઉત્પન્ન સર્વ વિષયોનો ઉલ્લેખ કરીને, ધર્માત્માના પુત્રને પુણ્યકારી ધર્મો કહ્યા.
14.97.2
शृणु पाण्डव तत्वेन पवित्रं पापनाशनम् ।
कथ्यमानं मया पुण्यं धर्मशास्त्रफलं महत् ॥ १४.९७.२ ॥
હે પાંડવ, તત્ત્વથી સાંભળ: હું કહું છું તે પવિત્ર, પાપનાશક, પુણ્યકારી અને ધર્મશાસ્ત્રનું મહાન ફળ છે.
14.97.3
यः शृणोति शुचिर्भूत्वा एकचित्तस्तपोयुतः ।
स्वर्ग्यं यशस्यामायुष्यं धर्मं ज्ञेयं युधिष्ठिर ॥ १४.९७.३ ॥
જે શુદ્ધ થઈને, એકાગ્રચિત્તે, તપથી યુક્ત થઈને આ સાંભળે છે — હે યુધિષ્ઠિર, આ ધર્મ સ્વર્ગદાયી, યશદાયી અને દીર્ઘાયુષ્યદાયી જાણવો.
14.97.4
श्रद्दधानस्य तस्येह यत्पापं पूर्वसंचितम् ।
विनश्यत्याशु तत्सर्वं मद्भक्तस्य विशेषतः ॥ १४.९७.४ ॥
શ્રદ્ધાવાન વ્યક્તિનું અહીં જે પૂર્વસંચિત પાપ છે, તે સર્વ ઝડપથી નાશ પામે છે — ખાસ કરીને મારા ભક્તનું.
14.97.5
एवं श्रुत्वा वचः पुण्यं सत्यं केशवभाषितम् ।
प्रहृष्टमनसो भूत्वा चिन्तयन्तोऽद्भुतं परम् ॥ १४.९७.५ ॥
કેશવે કહેલા આ પુણ્ય અને સત્ય વચનો સાંભળીને, પ્રસન્ન મનવાળા થઈને તેઓ અતિ અદ્ભુતનું ચિંતન કરવા લાગ્યા.
14.97.6
देवब्रह्मर्षयः सर्वे गन्धर्वाप्सरसस्तथा ।
भूता यक्षग्रहाश्चैव गुह्यका भुजगास्तथा ॥ १४.९७.६ ॥
દેવો, બ્રહ્મર્ષિઓ, સર્વ ગંધર્વો અને અપ્સરાઓ, તેમજ ભૂતો, યક્ષો, ગ્રહો, ગુહ્યકો અને સર્પો પણ (ત્યાં હતા).
14.97.7
वालखिल्या महात्मानो योगिनस्तत्वदर्शिनः ।
तथा भागवताश्चापि पञ्चकालमुपासकाः ॥ १४.९७.७ ॥
વાલખિલ્ય મહાત્માઓ, તત્ત્વદર્શી યોગીઓ, તથા પંચકાલ ઉપાસના કરનારા ભાગવતો પણ.
14.97.8
कौतूहलसमाविष्टाः प्रहृष्टैन्द्रियमानसाः ।
श्रोतुकामाः परं धर्मं वैष्णवं धर्मशासनम्।
हृदि कर्तुं च तद्वाक्यं प्रणेमुः शिरसा नताः ॥ १४.९७.८ ॥
કુતૂહલથી ભરાયેલા, પ્રસન્ન ઇન્દ્રિયો અને મનવાળા, વૈષ્ણવ પરમ ધર્મશાસન સાંભળવાની ઇચ્છાવાળા, તે વચનોને હૃદયમાં ધારણ કરવા માટે તેઓ સૌ માથું નમાવીને પ્રણામ કરવા લાગ્યા.
14.97.9
ततस्तान्वासुदेवेन दृष्टान्दिव्येन चक्षुषा ।
विमुक्तपापानालोक्य प्रणम्य शिरसा हरिम्।
पप्रच्छ केशवं धर्मं धर्मपुत्रः प्रतापवान् ॥ १४.९७.९ ॥
પછી વાસુદેવે દિવ્ય ચક્ષુથી તેમને જોયા; પાપમુક્ત જાણીને, માથું નમાવીને પ્રણામ કરનાર હરિ કેશવને, પ્રતાપી ધર્મપુત્રે ધર્મ વિશે પૂછ્યું.
14.97.10
कीदृशी ब्राह्मणस्याथ क्षत्रियस्यापि कीदृशी ।
वैश्यस्य कीदृशी देव गतिः शूद्रस्य कीदृशी ॥ १४.९७.१० ॥
હે દેવ, બ્રાહ્મણની ગતિ કેવી છે? ક્ષત્રિયની પણ ગતિ કેવી છે? વૈશ્યની ગતિ કેવી છે, શૂદ્રની ગતિ કેવી છે?
14.97.11
कथं बध्येत पाशेन ब्राह्मणस्तु यमालये ।
क्षत्रियो वाथ वैश्यो वा शूद्रो वा बध्यते कथम्।
एतत्कर्मफलं ब्रूहि लोकनाथ नमोस्तु ते ॥ १४.९७.११ ॥
યમલોકમાં બ્રાહ્મણ, કે ક્ષત્રિય, કે વૈશ્ય, કે શૂદ્ર કેવી રીતે પાશથી બંધાય છે? હે લોકનાથ, આ કર્મફળ કહો; તમને નમસ્કાર.
14.97.12
पृष्टोऽथ केशवो ह्येवं धर्मपुत्रेण धीमता ।
उवाच संसारगतिं चातुर्वर्ण्यस्य कर्मजाम् ॥ १४.९७.१२ ॥
ધર્મપુત્રે આ રીતે પૂછ્યું ત્યારે બુદ્ધિમાન કેશવે ચાતુર્વર્ણ્યના કર્મથી થતી સંસારગતિ કહી.
14.97.13
शृणु वर्णक्रमेणैव धर्मं धर्मभृतां वर ।
नास्ति किंचिन्नरश्रेष्ठ ब्राह्मणस्य तु दुष्कृतम् ॥ १४.९७.१३ ॥
હે ધર્મધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ, વર્ણક્રમ પ્રમાણે ધર્મ સાંભળ. હે નરશ્રેષ્ઠ, બ્રાહ્મણને કોઈ દુષ્કર્મ નથી.
14.97.14
शिखांयज्ञोपवीता ये सन्ध्यां ये चाप्युपासते ।
यैश्च पूर्णाहुतिः प्राप्ता विधिवज्जुह्वते च ये ॥ १४.९७.१४ ॥
શિખા અને યજ્ઞોપવીત ધારણ કરનારા, સંધ્યા ઉપાસના કરનારા, પૂર્ણાહુતિ પામેલા અને વિધિપૂર્વક હોમ કરનારા.
14.97.15
वैश्वदेवं च ये चक्रुः पूजयन्त्यतिथींश्च ये ।
नित्यं स्वाध्यायशीलाश्च जपयज्ञपराश्च ये ॥ १४.९७.१५ ॥
જેઓ વૈશ્વદેવ કરે છે, અતિથિઓની પૂજા કરે છે, નિત્ય સ્વાધ્યાયમાં રત છે અને જપયજ્ઞમાં તત્પર છે.
14.97.16
सायंप्रातर्हुताशाश्च शूद्रभोजनवर्जिताः ।
डंभानृतविमुक्ताश्च स्वदारनिरताश्च ये।
पञ्चयज्ञपरा ये च येऽग्निहोत्रमुपासते ॥ १४.९७.१६ ॥
સવાર-સાંજ અગ્નિમાં આહુતિ આપનારા, શૂદ્રનું ભોજન વર્જનારા, દંભ અને અસત્યથી મુક્ત, પોતાની પત્નીમાં નિરત, પંચયજ્ઞમાં તત્પર અને અગ્નિહોત્ર કરનારા.
14.97.17
दहन्ति दुष्कृतं येषां हूयमानास्त्रयोऽग्नयः ।
नष्टदुष्कृतकर्माणो ब्रह्मलोकं व्रजन्ति ते ॥ १४.९७.१७ ॥
હોમમાં આહુતિ અપાતા ત્રણેય અગ્નિ તેમના દુષ્કર્મો બાળે છે; દુષ્કર્મો નષ્ટ થયેલા લોકો બ્રહ્મલોકમાં જાય છે.
14.97.18
ब्रह्मलोके पुनः कामं गन्धर्वैर्ब्रह्मगायकैः ।
उद्गीयमानाः प्रयतैः पूज्यमानाः स्वयंभुवा।
ब्रह्मिलोके प्रमोदन्ते यावदाभूतसंप्लुवम् ॥ १४.९७.१८ ॥
બ્રહ્મલોકમાં ઇચ્છા મુજબ ફરીથી બ્રહ્મગાન કરનારા ગંધર્વો દ્વારા, સંયમી જનો દ્વારા ગવાતા, સ્વયંભૂ દ્વારા પૂજાતા, ભૂતોના પ્રલય સુધી તેઓ બ્રહ્મલોકમાં આનંદ કરે છે.
14.97.19
क्षत्रियोपि स्थितो राज्ये स्वधर्मपरिपालकः ।
सम्यक्प्रजाः पालयिता षड्भागनिरतः सदा ॥ १४.९७.१९ ॥
રાજ્યમાં સ્થિત, સ્વધર્મનું પાલન કરનાર ક્ષત્રિય પણ પ્રજાનું સમ્યક્ રીતે પાલન કરનાર અને સદા છઠ્ઠા ભાગ (કર)માં તત્પર રહેનાર હોય.
14.97.20
यज्ञदानरतो धीरः स्वदारनिरतः सदा ।
शास्त्रानुसारी तत्वज्ञः प्रजाकार्यपरायणः ॥ १४.९७.२० ॥
યજ્ઞ અને દાનમાં રત, ધીર, સદા પોતાની પત્નીમાં નિરત, શાસ્ત્રાનુસારી, તત્ત્વજ્ઞ, પ્રજાકાર્યમાં તત્પર.
14.97.21
विप्रेभ्यः कामदो नित्यं भृत्यानां भरणे रतः ।
सत्यसन्धः शुचिर्नित्यं लोभडंभविवर्जितः।
क्षत्रियोप्युत्तमां याति गतिं देवनिषेविताम् ॥ १४.९७.२१ ॥
બ્રાહ્મણોને સદા ઇચ્છિત આપનાર, સેવકોના ભરણપોષણમાં રત, સત્યપ્રતિજ્ઞ, સદા શુચિ, લોભ અને દંભ રહિત; એવો ક્ષત્રિય પણ દેવો દ્વારા સેવાયેલી ઉત્તમ ગતિ પામે છે.
14.97.22
तत्र दिव्याप्सरोभिस्तु गन्धर्वैश्च विशेषतः ।
सेव्यमानो महातेजाः क्रीडते शक्रपूजितः ॥ १४.९७.२२ ॥
ત્યાં દિવ્ય અપ્સરાઓ દ્વારા અને વિશેષ કરીને ગંધર્વો દ્વારા સેવાયેલો, મહાતેજસ્વી, ઇન્દ્ર દ્વારા પૂજાયેલો તે ક્રીડા કરે છે.
14.97.23
चतुर्थगानि वै त्रिंशत्क्रीडित्वा तत्र देववत् ।
इह मानुष्यलोके तु चतुर्वेदी द्विजो भवेत् ॥ १४.९७.२३ ॥
ત્યાં દેવની જેમ ત્રીસ ચતુર્થ કાળ સુધી ક્રીડા કરીને, આ મનુષ્યલોકમાં ચારે વેદોનો જાણનાર દ્વિજ થાય છે.
14.97.24
कृषिगोपालनिरतो धर्मानवेषणतत्परः ।
दानधर्मेपि निरतो विप्रशुश्रूषकस्तथा ॥ १४.९७.२४ ॥
ખેતી અને ગોપાલનમાં નિરત, ધર્મની શોધમાં તત્પર, દાનધર્મમાં પણ રત, તથા બ્રાહ્મણોની સેવા કરનાર.
14.97.25
सत्यसन्धः शुचिर्नित्यं लोभडंभविवर्जितः ।
ऋजुः स्वदारनिरतो हिंसाद्रोहविवर्जितः ॥ १४.९७.२५ ॥
સત્યમાં દૃઢ, સદા શુચિ, લોભ અને દંભ રહિત, સરળ, પોતાની પત્નીમાં રત, હિંસા અને દ્રોહ રહિત.
14.97.26
वणिग्धर्मान्नमुञ्चन्वै देवब्राह्मणपूजकः ।
वैश्यः स्वर्गतिमाप्नोति पूज्यमानोप्सरोगणैः ॥ १४.९७.२६ ॥
વેપારધર્મ ન છોડતો, દેવ અને બ્રાહ્મણોનો પૂજક વૈશ્ય અપ્સરાઓના સમૂહો દ્વારા પૂજિત થઈને સ્વર્ગગતિ પામે છે.
14.97.27
चतुर्युगानि वै त्रिंशत्क्रीडित्वा दश पञ्च च ।
इह मानुष्यलोके च राजा भवति वीर्यवान् ॥ १४.९७.२७ ॥
ત્રીસ ચતુર્યુગ અને પંદર યુગ ક્રીડા કરીને, આ મનુષ્યલોકમાં તે વીર્યવાન રાજા થાય છે.
14.97.28
सुवर्णकोट्यः पञ्चाशद्रत्नानां च शतं तथा ।
हस्त्यश्वरश्वसंयुक्तो महाभोगांश्च सेवते ॥ १४.९७.२८ ॥
પચાસ કરોડ સુવર્ણ, સો રત્નો, અને હાથી-ઘોડા-રથથી યુક્ત થઈને તે મહાભોગો ભોગવે છે.
14.97.29
त्रयाणामपि वर्णानां शुश्रूषानिरतः सदा ।
विशेषतस्तु विप्राणां दासवद्यस्तु तिष्टति ॥ १४.९७.२९ ॥
ત્રણેય વર્ણોની સેવામાં સદા રત, અને ખાસ કરીને બ્રાહ્મણોના દાસની જેમ રહેનાર.
14.97.30
अयाचितप्रदाता च सत्यशौचसमन्वितः ।
गुरुदेवार्चनरतः परदारविवर्जितः ॥ १४.९७.३० ॥
માંગ્યા વિના દાન આપનાર, સત્ય અને શુચિતાથી યુક્ત, ગુરુ અને દેવોની પૂજામાં રત, પરસ્ત્રીથી દૂર રહેનાર.
14.97.31
परपीडामकृत्वैव भत्यवर्गं बिभर्ति यः ।
शूद्रोपि स्वर्गमाप्नोति जीवानामभयप्रदः ॥ १४.९७.३१ ॥
બીજાને પીડા આપ્યા વિના સેવકવર્ગનું પોષણ કરનાર અને જીવોને અભય આપનાર, શૂદ્ર હોય તોપણ સ્વર્ગ પામે છે.
14.97.32
स स्वर्गकलोके क्रीडित्वा वर्षकोटिं महातपाः ।
इह मानुषलोके तु वैश्यो धनपतिर्भवेत् ॥ १४.९७.३२ ॥
તે મહાતપસ્વી સ્વર્ગલોકમાં કરોડો વર્ષ ક્રીડા કરીને, અહીં મનુષ્યલોકમાં ધનપતિ વૈશ્ય બને છે.
14.97.33
एवं धर्मात्परं नास्ति महत्संसारमोक्षणम् ।
न च धर्मात्पर किंचित्पापकर्मव्यपोहनम् ॥ १४.९७.३३ ॥
આ રીતે, ધર્મથી ચડિયાતું મહાન સંસારબંધનમાંથી મુક્તિ આપનાર બીજું કંઈ નથી; અને ધર્મથી ચડિયાતું પાપકર્મો દૂર કરનાર પણ કંઈ નથી.
14.97.34
तस्माद्धर्मः सदा कार्यो मानुष्यं प्राप्य दुर्लभम् ।
न हि धर्मानुरक्तानां लोके किंचन दुर्लभम् ॥ १४.९७.३४ ॥
તેથી દુર્લભ માનવજન્મ પામીને સદા ધર્મ કરવો જોઈએ, કારણ કે ધર્મમાં અનુરક્ત લોકો માટે જગતમાં કશું દુર્લભ નથી.
14.97.35
स्वयंभुविहितो धर्मो यो यस्येह नरेश्वर ।
स तेन क्षपयेत्पापं सम्यगाचरितेन च ॥ १४.९७.३५ ॥
હે નરેશ્વર! સ્વયંભૂએ જેના માટે અહીં જે ધર્મ વિહિત કર્યો છે, તે તેને સારી રીતે આચરીને જ પાપનો ક્ષય કરે.
14.97.36
सहजं यद्भदेत्कर्म न तत्त्याज्यं हि केनचित् ।
स एव तस्य धर्मो हि तेन सिद्धिं स गच्छति ॥ १४.९७.३६ ॥
જે કર્મ સહજ હોય, તેને કોઈએ પણ ત્યજવું ન જોઈએ. તે જ તેનો ધર્મ છે, અને તેનાથી જ તે સિદ્ધિ પામે છે.
14.97.37
विगुणोपि स्वधर्मस्तु पापकर्म व्यपोहति ।
एवमेव तु धर्मोपि क्षीयते पापवर्धनात् ॥ १४.९७.३७ ॥
અપૂર્ણ રીતે પાળેલો હોય તોપણ સ્વધર્મ પાપકર્મને દૂર કરે છે. એ જ રીતે પાપ વધવાથી ધર્મ પણ ક્ષીણ થાય છે.
14.97.38
भगवन्देवदेवेश श्रोतुं कौतूहलं हि मे ।
शुभस्याप्यशुभस्यापि क्षयवृद्धी यथाक्रमम् ॥ १४.९७.३८ ॥
હે ભગવાન, હે દેવદેવેશ, શુભ અને અશુભ બંનેના ક્ષય અને વૃદ્ધિ ક્રમાનુસાર કેવી રીતે થાય છે, તે સાંભળવાની મને ઘણી ઉત્સુકતા છે.
14.97.39
शृणु पार्थिव तत्सर्वं धर्मसूक्ष्मं सनातनम् ।
दुर्विज्ञेयतमं नित्यं यत्र मग्ना महाजनाः ॥ १४.९७.३९ ॥
હે રાજન, તે સર્વ સાંભળ — સૂક્ષ્મ અને સનાતન એવો તે ધર્મ, જે અત્યંત દુર્બોધ છે અને જેમાં મહાજનો સદા મગ્ન રહે છે.
14.97.40
यथैव शीतमुदकमुष्णेन बहुना वृतम् ।
भवेत्तु तत्क्षणादुष्णं शीतत्वं च विनश्यति ॥ १४.९७.४० ॥
ઘણી ગરમીથી ઘેરાયેલું ઠંડું પાણી તે જ ક્ષણે ગરમ થઈ જાય છે, અને તેની ઠંડક નષ્ટ થાય છે.
14.97.41
यथोष्णं वा भवेदल्पं शीतेन बहुना वृतम् ।
शीतलं च भवेत्सर्वमुष्णत्वं च विनश्यति ॥ १४.९७.४१ ॥
થોડું ગરમ વસ્તુ ઘણી ઠંડીથી ઘેરાઈ જાય, તો બધું ઠંડું થઈ જાય છે અને તેની ગરમી નષ્ટ થાય છે.
14.97.42
एवं च यद्भवेद्भूरि सुकृतं वाऽपि दुष्कृतम् ।
तदल्पं क्षपयेच्छीघ्रं नात्र कार्या विचारणा ॥ १४.९७.४२ ॥
આ રીતે, પુણ્ય કે પાપ ગમે તેટલું મોટું હોય, તેનો નાનો ભાગ પણ ઝડપથી નાશ કરે છે; આમાં વિચાર કરવાની જરૂર નથી.
14.97.43
समत्वे सति राजेन्द्र तयोः सुकृतपापयोः ।
गूहितस्य भवेद्वृद्धिः कीर्तितस्य भवेत्क्षयः ॥ १४.९७.४३ ॥
હે રાજેન્દ્ર, પુણ્ય અને પાપ સમાન હોય ત્યારે, છુપાવેલાની વૃદ્ધિ થાય છે અને જાહેર કરેલાનો ક્ષય થાય છે.
14.97.44
ख्यापनेनानुतापेन प्रायः पापं विनश्यति ।
तथा कृतस्तु राजेन्द्र धर्मो नश्यति मानद ॥ १४.९७.४४ ॥
પ્રગટ કરવાથી અને પશ્ચાતાપથી પાપ મોટે ભાગે નાશ પામે છે; પરંતુ હે રાજેન્દ્ર, હે માનદ, તેવું કરવામાં આવે તો ધર્મ નાશ પામે છે.
14.97.45
तावुभौ गूहितौ सम्यग्वृद्धिं यातो न संशयः ।
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन न पापं गूहयेद्बुधः ॥ १४.९७.४५ ॥
તે બંને સારી રીતે છુપાવવામાં આવે તો નિશ્ચિત રીતે વધે છે, એમાં શંકા નથી. તેથી બુદ્ધિમાન માણસે સર્વ પ્રયત્નથી પાપ છુપાવવું ન જોઈએ.
14.97.46
तस्मादेतत्प्रयत्नेनि कीर्तयेत्क्षयकारणात् ।
तस्मात्संकीर्तयेत्पापं नित्यं धर्मं च गूहयेत् ॥ १४.९७.४६ ॥
તેથી નાશ માટે આ પ્રયત્નપૂર્વક પ્રગટ કરવું જોઈએ. તેથી પાપ હંમેશા જાહેર કરવું અને ધર્મ હંમેશા છુપાવવો.