महाभारत · अध्याय 15.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्
प्राप्य पैतामहं राज्यं मम पूर्वपितामहाः ।
कथमासन्महाराजे धृतराष्ट्रे महात्मनि ॥ १५.१.१ ॥
नारायणाला नमस्कार करून, नरांमध्ये श्रेष्ठ नराला, देवी सरस्वतीला आणि व्यासांना नमस्कार करून नंतर 'जय' उच्चारावा. माझे पूर्वपितामह पैतामह राज्य मिळवून महात्मा महाराज धृतराष्ट्र यांच्या काळात कसे होते?
15.1.2
स तु राजा हतामात्यो हतपुत्रो निराश्रयः ।
कथमासीद्धतैश्वर्यो गान्धारी च तपस्विनी ॥ १५.१.२ ॥
ज्याचे अमात्य मारले गेले, पुत्र मारले गेले, जो आश्रयहीन झाला तो राजा कसा होता? ऐश्वर्य गमावलेला तो आणि तपस्विनी गांधारी कशा होत्या?
15.1.3
कियन्तं चैव कालं ते मम पूर्वपितामहाः ।
स्थिता राज्ये महात्मानस्तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १५.१.३ ॥
माझे पूर्वपितामह महात्मे किती काळ राज्यात राहिले? ते मला सांगणे योग्य आहे.
15.1.4
प्राप्य राज्यं महात्मानः पाण्डवा हतशत्रवः ।
धृतराष्ट्रं पुरस्कृत्य पृथिवीं पर्यपालयन् ॥ १५.१.४ ॥
राज्य मिळवून महात्मे पांडव, ज्यांचे शत्रू मारले गेले होते, धृतराष्ट्राला पुढे ठेवून पृथ्वीचे पालन करू लागले.
15.1.5
धृतराष्ट्रमुपातिष्ठद्विदुरः संजयस्तथा ।
वैश्यापुत्रश्च मेधावी युयुत्सुः कुरुसत्तम ॥ १५.१.५ ॥
धृतराष्ट्राची सेवा विदुर आणि संजय यांनी केली; तसेच वैश्यपुत्र मेधावी युयुत्सूनेही, हे कुरुश्रेष्ठा.
15.1.6
पाण्डवाः सर्वकार्येषु पर्यपृच्चन्त तं नृपम् ।
चक्रुस्तेनाभ्यनुज्ञाता वर्षाणि दश पञ्च च ॥ १५.१.६ ॥
पांडव सर्व कामांत त्या राजाचा सल्ला घेत; त्याची अनुज्ञा घेऊन पंधरा वर्षे (कारभार) करीत राहिले.
15.1.7
सदाऽभिगम्य ते वीराः पर्युपासन्त तं नृपम् ।
पादाभिवादनं कृत्वा धर्मिराजमते स्थिताः ॥ १५.१.७ ॥
नेहमी त्यांच्याजवळ जाऊन ते वीर त्या राजाची सेवा करत; पायांना नमस्कार करून धर्मराजाच्या मतानुसार उभे राहत.
15.1.8
ते मूर्ध्नि समुपाघ्राताः सर्वकार्याणि चक्रिरे ।
कुन्तिभोजसुता चैव गान्धारीमन्ववर्तत ॥ १५.१.८ ॥
त्यांनी त्यांचे मस्तक हुंगून प्रेमाने सर्व कामे केली; कुंतिभोजाची कन्या कुंती गांधारीच्या मागोमाग सेवा करत राहिली.
15.1.9
द्रौपदी च सुभद्रा च याश्चान्याः पाण्डवस्त्रियः ।
समां वृत्तिमवर्तन्त तयोः श्वश्र्वोर्यथाविधि ॥ १५.१.९ ॥
द्रौपदी, सुभद्रा आणि इतर पांडव-स्त्रिया त्या दोन सासवांशी विधीनुसार समान वर्तन करीत.
15.1.10
शयनानि महार्हाणि वासांस्याभरणानि च ।
राजार्हाणि च सर्वाणि भक्ष्यभोज्यान्यनेकशः ॥ १५.१.१० ॥
अतिमौल्यवान शय्या, वस्त्रे व अलंकार, राजाला योग्य सर्व काही, आणि अनेक प्रकारचे खाद्य-भोज्य पदार्थ.
15.1.11
युधिष्ठिरो महाराज धृतराष्ट्रेऽभ्युपाहरत् ।
तथैव कुन्ती गान्धार्यां गुरुवृत्तिमवर्तत ॥ १५.१.११ ॥
महाराज युधिष्ठिराने धृतराष्ट्राला (सर्व काही) अर्पण केले; त्याचप्रमाणे कुंती गांधारीशी वडिलधाऱ्यांस योग्य वर्तन करीत राहिली.
15.1.12
विदुरः संजयश्चैव युयुत्सुश्चैव कौरव ।
उपासते स्म तं वृद्धं हतपुत्रं जनाधिपम् ॥ १५.१.१२ ॥
हे कौरवा, विदुर, संजय आणि युयुत्सु हेही त्या वृद्ध, पुत्रहीन जनाधिपाची सेवा करीत.
15.1.13
श्यालो द्रोणस्य यश्चासीद्दयितो ब्राह्ममो महान् ।
स च तस्मिन्महेष्वासः कृपः समभवत्तदा ॥ १५.१.१३ ॥
जो द्रोणाचा मेहुणा आणि त्याचा प्रिय महान ब्राह्मण होता, तो महाधनुर्धर कृप त्या वेळी तेथे प्रकट झाला होता.
15.1.14
व्यासश्च भगवान्नित्यमासांचक्रे नृपेण ह ।
कथाः कुर्वन्पुराणर्षिर्देवर्षिपितृरक्षसाम् ॥ १५.१.१४ ॥
भगवान व्यासही सदैव राजासोबत राहून, पुराणऋषी म्हणून देवर्षी, पितर आणि राक्षसांच्या कथा सांगत असत.
15.1.15
धर्मयुक्तानि कार्याणि व्यवहारान्वितानि च ।
धृतराष्ट्राभ्यनुज्ञातो विदुरस्तान्यकारयत् ॥ १५.१.१५ ॥
धर्मानुकूल कार्ये आणि व्यवहारासंबंधीची कामे धृतराष्ट्राच्या अनुमतीने विदुराने पार पाडविली.
15.1.16
सामन्तेभ्यः प्रियाण्यस्य कार्याणि सुबहून्यपि ।
प्राप्यन्तेऽर्थेः सुलघुभिः सुनयाद्विदुरस्य वै ॥ १५.१.१६ ॥
सामंतांकडून त्याची अनेक प्रिय कार्येही विदुराच्या उत्तम नीतीमुळे अगदी सोप्या उपायांनीच साध्य होत.
15.1.17
अकरोद्बन्धमोक्षं च वध्यानां मोक्षणं तथा ।
न च धर्मसुतो राजा कदाचित्किञ्चिदब्रवीत् ॥ १५.१.१७ ॥
त्याने बंधमुक्ती केली आणि वध्यांनाही सोडले; पण धर्मपुत्र राजा कधीच काही बोलत नसे.
15.1.18
विहारयात्रासु पुनः कुरुराजो युधिष्ठिरः ।
सर्वान्कामानुपस्थाप्य धृतराष्ट्रे न्यवेदयत् ॥ १५.१.१८ ॥
विहारयात्रांमध्येही कुरुराज युधिष्ठिराने सर्व इच्छा पुरवून धृतराष्ट्राला कळवले.
15.1.19
आरालिकाः सूपकारा रागषाडविकास्तथा ।
उपातिष्ठन्त राजानं धृतराष्ट्रं यथापुरम् ॥ १५.१.१९ ॥
स्वयंपाकी, सूप बनवणारे आणि राग-षाडव पेये बनवणारे पूर्वीप्रमाणेच राजा धृतराष्ट्राची सेवा करण्यास उपस्थित झाले.
15.1.20
वासांसि च महार्हाणि माल्यानि विविधानि च ।
उपाजह्रुर्यथाकालं धृतराष्ट्रस्य पाण्डवाः ॥ १५.१.२० ॥
पांडवांनी योग्य वेळी धृतराष्ट्रासाठी मौल्यवान वस्त्रे आणि विविध प्रकारच्या माळा आणल्या.
15.1.21
मैरेयमधुमांसानि पानकानि लघूनि च ।
चित्रान्भक्ष्यविकारांश्च चक्रुस्तस्य यथा पुरा ॥ १५.१.२१ ॥
मैरेय मद्य, मध, मांस, हलकी पेये आणि विविध प्रकारचे खाद्यपदार्थ पूर्वीप्रमाणे त्याच्यासाठी तयार केले.
15.1.22
ये चापि पृथिवीपालाः समाजग्मुस्ततस्ततः ।
उपातिष्ठन्त ते सर्वे कौरवेन्द्रं यथापुरा ॥ १५.१.२२ ॥
जे पृथ्वीचे पालक राजे इतस्ततः एकत्र आले होते, ते सर्व पूर्वीप्रमाणे कौरवेंद्राची सेवा करण्यास उपस्थित झाले.
15.1.23
कुन्ती च द्रौपदी चैव सात्वती च यशस्विनी ।
उलूपी नागकन्या च देवी चित्राङ्गदा तथा ॥ १५.१.२३ ॥
कुंती, द्रौपदी, यशस्विनी सात्वती, नागकन्या उलूपी आणि देवी चित्रांगदा हीसुद्धा (त्याच्या सेवेत होत्या).
15.1.24
धृष्टकेतोश्च भगिनी जरासन्धसुता तथा ।
एताश्चान्याश्च बह्व्यो वै योषितः पुरुषर्षभ।
किंकराः पर्युपातिष्ठन्सर्वाः सुबलजां तथा ॥ १५.१.२४ ॥
धृष्टकेतूची भगिनी आणि जरासंधाची कन्याही, आणि या व अन्य बऱ्याच स्त्रिया, हे पुरुषश्रेष्ठा, सेवक म्हणून सर्वत्र सेवेस हजर होत्या; सुबलाची कन्याही तशीच.
15.1.25
यथा पुत्रवियुक्तोऽयं न किञ्चिद्दुःखमाप्नुयात् ।
इति तानन्वशाद्भातॄन्नित्यमेव युधिष्ठिरः ॥ १५.१.२५ ॥
पुत्रवियोग झालेल्या या माणसाला कोणतेही दुःख होऊ नये, असे युधिष्ठिर नेहमी आपल्या बंधूंना सांगत असे.
15.1.26
एवं ते धर्मराजस्य श्रुत्वा वचनमर्थवत् ।
सविशेषमवर्तन्ति भीममेकं तदा विना ॥ १५.१.२६ ॥
धर्मराजाचे हे अर्थपूर्ण शब्द ऐकून तेव्हा भीम वगळता सर्वजण विशेष आदराने वागू लागले.
15.1.27
न हि तत्तस्य वीरस्य हृदयादपसर्पति ।
धृतराष्ट्रस्य दुर्बुद्ध्या यद्वृत्तं द्यूतमण्डले ॥ १५.१.२७ ॥
द्यूतसभेत धृतराष्ट्राच्या दुर्बुद्धीमुळे जे घडले, ते त्या वीराच्या हृदयातून कधीच जात नाही.