మహాభారతం · అధ్యాయం 15.11
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.11.1
एवमुक्तास्तु ते तेन पौरजानपदा जनाः ।
वृद्धेन राज्ञा कौरव्य नष्टसंज्ञा इवाभवन् ॥ १५.११.१ ॥
కౌరవ్యా, వృద్ధ రాజు ఈ విధంగా చెప్పగా, పట్టణ, గ్రామీణ ప్రజలు స్పృహ కోల్పోయినట్లయ్యారు.
15.11.2
तूष्णींभूतांस्ततस्तांस्तु वाष्पकण्ठान्महीपतिः ।
धृतराष्ट्रो महीपालः पुनरेवाभ्यभाषत ॥ १५.११.२ ॥
అప్పుడు మౌనంగా ఉన్న, కన్నీటితో గొంతు మూసుకుపోయిన వారితో, భూపాలుడైన ధృతరాష్ట్రుడు మళ్లీ మాట్లాడాడు.
15.11.3
वृद्धं च हतपुत्रं च धर्मपत्न्या सहानया ।
विलपन्तं बहुविधं कृपणं चैव सत्तमाः ॥ १५.११.३ ॥
ఉత్తములారా, వృద్ధుడు, పుత్రులను కోల్పోయినవాడు, తన ధర్మపత్నితో కలిసి అనేక విధాలుగా విలపిస్తూ దీనంగా ఉన్నాడు.
15.11.4
पित्रा स्वयमनुज्ञातं कृष्णद्वैपायनेन वै ।
वनवासाय धर्मज्ञा धर्मजेन नृपेण ह ॥ १५.११.४ ॥
ధర్మజ్ఞులారా, తండ్రి కృష్ణద్వైపాయనుడే స్వయంగా వనవాసానికి అనుమతించాడు; ధర్మపుత్రుడైన రాజు కూడా అనుమతించాడు.
15.11.5
सोहं पुनःपुनर्याचे शिरसाऽवनतोऽनघाः ।
गान्धार्या सहितं तन्मां समनुज्ञातुमर्हथ ॥ १५.११.५ ॥
పాపరహితులారా, నేను తలవంచి మళ్ళీ మళ్ళీ వేడుకుంటున్నాను; గాంధారితో కూడిన నన్ను అనుమతించడానికి మీరు అర్హులు.
15.11.6
तच्छ्रुत्वा कुरुराजस्य वाक्यानि करुणानि ते ।
रुरुदुः सर्वशो राजन्समेताः कुरुजाङ्गलाः ॥ १५.११.६ ॥
రాజా, కురురాజు ఆ కరుణ వాక్యాలు విని, అక్కడ సమకూడిన కురు, జాంగల ప్రజలు అంతటా ఏడ్చారు.
15.11.7
उत्तरीयैः करैश्चापि संछाद्य वदनानि ते ।
रुरुदुः शोकसंतप्ता मुहूर्तं पितृमातृवत् ॥ १५.११.७ ॥
వారు ఉత్తరీయాలతో, చేతులతో ముఖాలను కప్పుకొని, శోకంతో తపించి, క్షణకాలం తల్లిదండ్రుల వలె రోదించారు.
15.11.8
हृदयैः शून्यभूतैस्ते धृतराष्ट्रप्रवासजम् ।
दुःखं संधारयन्तो हि नष्टसंज्ञा हवाभवन् ॥ १५.११.८ ॥
శూన్యమైన హృదయాలతో, ధృతరాష్ట్రుని ప్రవాసం వల్ల కలిగిన దుఃఖాన్ని భరిస్తూ వారు నిజంగా స్పృహ కోల్పోయినవారిలా అయ్యారు.
15.11.9
ते विनीय तमायासं धृतराष्ट्रवियोगजम् ।
शनैः शनैस्तदाऽन्योन्यमब्रुवन्स्वमतान्युत ॥ १५.११.९ ॥
ధృతరాష్ట్రుని వియోగం వల్ల కలిగిన ఆ వేదనను తొలగించుకొని, వారు క్రమంగా అప్పుడు ఒకరితో ఒకరు తమ అభిప్రాయాలను చెప్పుకోసాగారు.
15.11.10
ततः सञ्चिन्त्य ते सर्वे वाक्यान्यथ समासतः ।
एकस्मिन्ब्राह्मणे कार्यमावेस्योचुर्नराधिपम् ॥ १५.११.१० ॥
అప్పుడు వారందరూ సంక్షిప్తంగా మాటలను ఆలోచించి, ఒక బ్రాహ్మణునికి కార్యాన్ని అప్పగించి రాజుతో అన్నారు.
15.11.11
ततः स्वाचरणो विप्रः सम्मतोऽर्थविशारदः ।
सम्भाव्यो बह्वृचो राजन्वक्तुं समुपचक्रमे ॥ १५.११.११ ॥
అప్పుడు సదాచారుడు, అందరిచే గౌరవించబడినవాడు, విషయనిపుణుడు, బహు ఋక్కులు తెలిసినవాడైన ఆ బ్రాహ్మణుడు, ఓ రాజా, మాట్లాడటం ప్రారంభించాడు.
15.11.12
अनुमान्य महाराजं सदः समनुभाष्य च ।
विप्रः प्रगल्भो मेधावी स राजानमुवाच ह ॥ १५.११.१२ ॥
మహారాజు అనుమతిని కోరి, సభను సంబోధించి, ఆ ప్రగల్భుడు మేధావి అయిన బ్రాహ్మణుడు రాజుతో అన్నాడు.
15.11.13
राजन्वाक्यं जनस्यास्य मयि सर्वं समर्पितम् ।
वक्ष्यामि तदहं वीर तज्जुषस्व नपाधिप ॥ १५.११.१३ ॥
ఓ రాజా, ఈ ప్రజల మాటంతా నాకు అప్పగించబడింది. ఓ వీరా, నేను దానిని చెబుతాను; రాజాధిపతీ, దానిని అంగీకరించు.
15.11.14
यथा वदसि राजेन्द्र सर्वमेतत्तथा विभो ।
नात्र मिथ्या वचः किञ्चित्सुहृत्त्वं नः परस्परम् ॥ १५.११.१४ ॥
ఓ రాజేంద్రా, నీవు చెప్పినట్లే ఇదంతా ఉంది, ఓ విభూ. ఇందులో అసత్య వాక్యం ఏమీ లేదు; మనలో పరస్పర స్నేహం కూడా అంతే.
15.11.15
न जात्वस्य च वंशस्य राज्ञां कश्चित्कदाचन ।
राजाऽऽसीद्यः प्रजापालः प्रजानामप्रियोऽभवत् ॥ १५.११.१५ ॥
ఈ వంశంలోని రాజుల్లో ఎవరూ ఎప్పుడూ, ప్రజాపాలకుడిగా ఉన్నప్పటికీ, ప్రజలకు అప్రియుడైన రాజు కాలేదు.
15.11.16
पितृवन्मातृवच्चैव भवन्तः पालयन्ति नः ।
न च दुर्योधनः किञ्चिदयुक्तं कृतवान्नृपः ॥ १५.११.१६ ॥
మీరు మమ్మల్ని తండ్రిలా, తల్లిలా కాపాడుతున్నారు. రాజు దుర్యోధనుడు కూడా ఏ అనుచితమైన పనీ చేయలేదు.
15.11.17
प्रियाणि कुर्वन्सर्वेषामनुवृत्त्यर्थमुद्यतः ।
यथा ब्रवीति धर्मात्मा मुनिः सत्यवतीसुतः।
तथा कुरु महाराज स हि नः परमो गुरुः ॥ १५.११.१७ ॥
అందరికీ ప్రియమైనవి చేస్తూ, అనుకూలత కోసం పూనుకుని, ధర్మాత్ముడైన సత్యవతీ పుత్రుడు ముని చెప్పినట్లే చేయి, మహారాజా; ఆయనే మాకు పరమ గురువు.
15.11.18
त्यक्ता वयं तु भवता दुःखशोकपरायणाः ।
भविष्यामश्चिरं राजन्भवद्गुणशतैर्हृताः ॥ १५.११.१८ ॥
కానీ నీవు విడిచిపెట్టడంతో మేము దుఃఖశోకాల్లో మునిగి చాలా కాలం ఉంటాము; ఓ రాజా, నీ వందలాది గుణాలచే ఆకర్షితులమైన మేము.
15.11.19
यथा शन्तनुना गुप्ता राज्ञा चित्राङ्गदेन च ।
भीष्मवीर्योपगूढेन पित्रा तव च पार्थिव।
भवद्बुद्धियुजा चैवि पाण्डुना पृथिवीक्षिता ॥ १५.११.१९ ॥
శంతనుడు, రాజు చిత్రాంగదుడు, భీష్ముని పరాక్రమంతో కాపాడబడిన నీ తండ్రి, ఓ రాజా, నీ బుద్ధితో కూడిన పాండు, భూమీశుడు రక్షించినట్లు.
15.11.20
तथा दुर्योधनेनापि राज्ञा सुपरिपालिताः ।
न स्वल्पमपि पुत्रस्ते व्यलीकं कृतवान्नृप। ॥ १५.११.२० ॥
అదేవిధంగా రాజు దుర్యోధనుడు కూడా మమ్మల్ని బాగా కాపాడాడు; ఓ రాజా, నీ కుమారుడు మాకు కొద్దిపాటి అపరాధమైనా చేయలేదు.
15.11.21
पितरीव सुविश्वस्तास्तस्मिन्नपि नराधिपे ।
वयसा स्म यथा सम्यग्भवतो विदितं तथा ॥ १५.११.२१ ॥
ఆ నరాధిపుడిపైనా తండ్రిలా మేము పూర్తిగా నమ్మకంతో ఉన్నాము; అది నీకు బాగా తెలుసు.
15.11.22
तथा वर्षसहस्राणि कुन्तीपुत्रेण धीमता ।
पाल्यमाना धृतिमता सुखं विन्दामहे नृप ॥ १५.११.२२ ॥
అలాగే వేల సంవత్సరాలు, బుద్ధిమంతుడు ధైర్యవంతుడైన కుంతీపుత్రునిచే రక్షించబడి మేము సుఖం అనుభవించాము, ఓ రాజా.
15.11.23
राजर्षीणां पुराणानां भवतां पुण्यकर्मणाम् ।
कुरुसंवरणादीनां भरतस्य च धीमतः ॥ १५.११.२३ ॥
ప్రాచీన రాజర్షుల, మీ పుణ్యకర్మ చేసిన పూర్వులైన, కురు, సంవరణుడు మొదలైనవారి, బుద్ధిమంతుడైన భరతుని మార్గం.
15.11.24
वृत्तं समनुयात्येष धर्मात्मा भूरिदक्षिणः ।
नात्र वाच्यं महाराज सुसूक्ष्ममपि विद्यते ॥ १५.११.२४ ॥
ఈ ధర్మాత్ముడు, అధిక దక్షిణలిచ్చేవాడు, వారి ఆచరణనే అనుసరిస్తున్నాడు; ఓ మహారాజా, ఇక్కడ చెప్పవలసినది ఏదీ లేదు, అతి సూక్ష్మమైనది కూడా.
15.11.25
उषिताः स्म सुखं नित्यं भवता परिपालिताः ।
सुसूक्ष्मं च व्यलीकं ते सपुत्रस्य न विद्यते ॥ १५.११.२५ ॥
మేము ఎల్లప్పుడూ మీచేత సుఖంగా రక్షింపబడి జీవించాము. కుమారులతో కూడిన మీలో స్వల్పమైన తప్పిదం కూడా లేదు.
15.11.26
यत्तु ज्ञातिविमर्देऽस्मिन्नात्थ दुर्योधनं प्रति ।
भन्तमनुनेष्यामि तत्रापि कुरुनन्दन ॥ १५.११.२६ ॥
కురునందనా, ఈ జ్ఞాతి వినాశంలో దుర్యోధనుని గురించి మీరు చెప్పినదాన్ని కూడా, భక్తుడిని నేను సంతృప్తిపరుస్తాను.
15.11.27
न तद्दुर्योधनकृतं न च तद्भवता कृतम् ।
न कर्णसौबलाभ्यां च कुरवो यत्क्षयं गताः ॥ १५.११.२७ ॥
కురువులు నశించినది దుర్యోధనుడు చేసినది కాదు, మీరు చేసినది కాదు, కర్ణుడు మరియు సౌబలుడు (శకుని) చేసినది కూడా కాదు.
15.11.28
दैवं तत्तु विजानीमो यन्न शक्यं प्रबाधितुम् ।
दैवं पुरुषकारेणि न शक्यमपि बाधितुम् ॥ १५.११.२८ ॥
అడ్డుకోవడానికి వీలుకాని ఆ దైవాన్ని మనం తెలుసుకుంటాం. దైవాన్ని పురుషకారంతో కూడా అడ్డుకోవడం సాధ్యం కాదు.
15.11.29
अक्षौहिण्यो महाराज दशाष्टौ च समागताः ।
अष्टादशाहेन हताः कुरुभिर्योधपुङ्गवैः ॥ १५.११.२९ ॥
మహారాజా, పద్దెనిమిది అక్షౌహిణులు సమకూడగా, పద్దెనిమిది రోజుల్లో కురువుల శ్రేష్ఠ యోధులచే అవి హతమయ్యాయి.
15.11.30
भीष्मद्रोणकृपाद्यैश्च कर्णेन च महात्मना ।
युयुधानेन वीरेण धृष्टद्युम्नेन चाहवे ॥ १५.११.३० ॥
భీష్ముడు, ద్రోణుడు, కృపుడు మొదలైన వారి చేత, మహాత్ముడైన కర్ణుని చేత, వీరుడైన యుయుధానుని చేత, ధృష్టద్యుమ్నుని చేత కూడా యుద్ధంలో.
15.11.31
चतुर्भिः पाण्डुपुत्रैश्च भीमार्जुनयमैस्तथा ।
न च क्षयोऽयं नृपते क्रते दैवबलादभूत् ॥ १५.११.३१ ॥
నలుగురు పాండు పుత్రులచేత, భీమార్జున యములచేత కూడా ఈ నాశనం చేయబడలేదు; ఓ రాజా, ఇది దైవబలం వల్ల జరిగింది.
15.11.32
अवश्यमेव सङ्ग्रामे क्षत्रियेण विशेषतः ।
कर्तव्यं निधनं काले मर्तव्यं क्षत्रबन्धुना ॥ १५.११.३२ ॥
యుద్ధంలో క్షత్రియుడు, ముఖ్యంగా, తన సమయంలో తప్పక మరణాన్ని ఎదుర్కోవాలి; క్షత్రియబంధువు తప్పక మరణించాలి.
15.11.33
तैरियं पुरुषव्याघ्रैर्विद्याबाहुबलान्वितैः ।
पृथिवी निहता सर्वा सहया सरथद्विपा ॥ १५.११.३३ ॥
విద్య, బాహుబలం, శక్తి కలిగిన ఆ పురుషవ్యాఘ్రులచేత ఈ భూమి అంతా గుర్రాలు, రథాలు, ఏనుగులతో సహా సంహరించబడింది.
15.11.34
न स राज्ञां वधे सूनुः कारणं ते महात्मनाम् ।
न भवान्न च ते भृत्या न कर्णो न च सौबलः ॥ १५.११.३४ ॥
రాజుల వధకు ఆ కుమారుడు, నీ కుమారుడు, ఆ మహాత్ములకు కారణం కాదు; నీవూ కాదు, నీ సేవకులూ కాదు, కర్ణుడూ కాదు, సౌబలుడూ కాదు.
15.11.35
यद्विशस्ताः कुरुश्रेष्ठ राजानश्च सहस्रशः ।
सर्वं दैवकृतं विद्धि कोत्र किं वक्तुमर्हति ॥ १५.११.३५ ॥
ఓ కురుశ్రేష్ఠా, వేల మంది రాజులు నశించారు; ఇవన్నీ దైవకృతమని తెలుసుకో. ఇక్కడ ఎవరు ఏమి చెప్పగలరు?
15.11.36
गुरुर्मतो भवानस्य कृत्स्नस्य जगतः प्रभुः ।
धर्मात्मानमतस्तुभ्यमनुजानीमहे सुतम् ॥ १५.११.३६ ॥
నీవే ఈ సమస్త జగత్తుకు గురువుగా, ప్రభువుగా భావింపబడతావు; కాబట్టి ధర్మాత్ముడైన ఈ కుమారుని నీకు అప్పగిస్తున్నాము.
15.11.37
लभतां वीरलोकं स ससहायो नराधिपः ।
द्विजाग्र्यैः समनुज्ञातस्त्रिदिवे मोदतां सुखम्। ॥ १५.११.३७ ॥
ఆ రాజు తన సహచరులతో వీరలోకాన్ని పొందుగాక; శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణులచే అనుమతి పొంది అతడు స్వర్గంలో సుఖంగా ఆనందించుగాక.
15.11.38
प्राप्स्यते च भवान्पुण्यं धर्मे च सततं स्थितः ।
वेद धर्मं महाबाहो लौक्यं वैदिकमेव च ॥ १५.११.३८ ॥
మీరు ఎల్లప్పుడూ ధర్మంలో స్థిరంగా ఉండటం వలన పుణ్యం పొందుతారు. ఓ మహాబాహూ, మీరు లౌకిక ధర్మాన్ని, వైదిక ధర్మాన్ని కూడా తెలుసుకున్నారు.
15.11.39
दृष्टापदानाश्चास्माभिः पाण्डवाः पुरुषर्षभाः ।
समर्थास्त्रिदिवस्यापि पालने किं पुनः क्षितेः ॥ १५.११.३९ ॥
మేము పాండవుల పరాక్రమాలను చూశాము; ఆ పురుషశ్రేష్ఠులు స్వర్గాన్ని రక్షించడానికీ సమర్థులు; ఇక భూమిని రక్షించడం గురించి ఏమి చెప్పాలి?
15.11.40
अनुवर्त्स्यन्ति वा धीमन्समेषु विषमेषु च ।
प्रजाः कुरुकुलश्रेष्ठ पाण्डवाञ्शीलभूषणान् ॥ १५.११.४० ॥
ఓ కురువంశ శ్రేష్ఠుడా, ధీమంతుడా, సుఖకాలంలోనూ కష్టకాలంలోనూ ప్రజలు శీలమే అలంకారంగా ఉన్న పాండవులను అనుసరిస్తారు.
15.11.41
ब्रह्मदेयाग्रहारांश्च पारिबर्हांश्च पार्थिवः ।
पूर्वराजातिसर्गांश्च पालयत्येव पाण्डवः ॥ १५.११.४१ ॥
పాండవ రాజు బ్రహ్మదేయాలను, అగ్రహారాలను, పారిబర్హాలను, పూర్వ రాజులు ఇచ్చిన దానాలను రక్షిస్తూనే ఉన్నాడు.
15.11.42
दीर्घदर्शीं मृदुर्दान्तः सदा वैश्रवणो यथा ।
अक्षुद्रसचिवश्चायं कुन्तीपुत्रो महामनाः ॥ १५.११.४२ ॥
ఈ కుంతీపుత్రుడు మహామనస్కుడు, దూరదృష్టి గలవాడు, మృదువైనవాడు, దాంతుడు; ఎల్లప్పుడూ కుబేరుని వలె ఉంటాడు; అతని మంత్రులు కూడా గొప్పవారు.
15.11.43
अप्यमित्रे दयावांश्च शुचिश्च भरतर्षभः ।
ऋजु पश्यति मेधावी पुत्रवत्पाति नः सदा ॥ १५.११.४३ ॥
శత్రువుల పట్ల కూడా దయగలవాడు, శుచి అయిన భరతవంశ వృషభుడు; బుద్ధిమంతుడు ఋజువుగా చూస్తాడు, ఎల్లప్పుడూ మమ్మల్ని కుమారుల వలె కాపాడుతాడు.
15.11.44
विप्रियं च जनस्यास्य संसर्गाद्धर्मजस्य वै ।
न करिष्यन्ति राजर्षे तथा भीमार्जुनादयः ॥ १५.११.४४ ॥
రాజర్షీ, ధర్మజుని సాంగత్యం వలన, భీమార్జునాదులు ఈ ప్రజలకు అప్రియమైనది చేయరు.
15.11.45
मन्दा मृदुषु कौरव्य तीक्ष्णेष्वाशीविषोपमाः ।
वीर्यवन्तो महात्मानः पौराणां च हिते रताः ॥ १५.११.४५ ॥
కౌరవ్యా, మృదువైన వారి పట్ల మందులు, కఠినులపై విషసర్పాల వంటివారు; వీర్యవంతులైన మహాత్ములు పౌరుల హితంలో రమిస్తారు.
15.11.46
न कुन्ती न च पाञ्चाली न चोलूपी न सात्वती ।
अस्मिञ्जने करिष्यन्ति प्रतिकूलानि कर्हिचित् ॥ १५.११.४६ ॥
కుంతి, పాంచాలి, ఉలూపి, సాత్వతి — ఎవరూ ఈ ప్రజలకు ఎప్పుడూ ప్రతికూలంగా ప్రవర్తించరు.
15.11.47
भवत्कृतमिमं स्नेहं युधिष्ठिरविवर्धितम् ।
न पृष्ठतः करिष्यन्ति पौरा जानपदा जनाः ॥ १५.११.४७ ॥
మీరు కలిగించి, యుధిష్ఠిరుడు పెంచిన ఈ స్నేహాన్ని పౌరులు, జానపదులు వెనుక నుండి చెడగొట్టరు.
15.11.48
अधर्मिष्ठानपि सतः कुन्तीपुत्रा महारथाः ।
मानवान्पालयिष्यन्ति भूत्वा धर्मपरायणाः ॥ १५.११.४८ ॥
కుంతీపుత్రులైన మహారథులు, ధర్మపరాయణులై, అధర్మపరులనైనా సజ్జనులనైనా మానవులను రక్షిస్తారు.
15.11.49
स राजन्मानसं दुःखमपनीय युधिष्ठिरात् ।
कुरु कार्याणि धर्म्याणि नमस्ते पुरुषर्षभ ॥ १५.११.४९ ॥
ఓ రాజా, అతడు యుధిష్ఠిరుని మనోవేదనను తొలగించి ధర్మబద్ధమైన కర్తవ్యాలను నెరవేర్చుము. ఓ పురుషశ్రేష్ఠా, నీకు నమస్కారం.
15.11.50
तस्य तद्वचनं धर्म्यमनुमान्य गुणोत्तरम् ।
साधुसाध्विति सर्वः स जनः प्रतिगृहीतवान् ॥ १५.११.५० ॥
అతని ఆ ధర్మబద్ధమైన, అత్యుత్తమ గుణాలున్న మాటలను అంగీకరించి, "సాధు, సాధు" అంటూ ఆ ప్రజలంతా దానిని స్వీకరించారు.
15.11.51
धृतराष्ट्राश्च तद्वाक्यमभिपूज्य पुनःपुनः ।
विसर्जयामास तदा प्रकृतीस्तु शनैःशनैः ॥ १५.११.५१ ॥
ధృతరాష్ట్రుడు ఆ మాటలను మళ్లీ మళ్లీ గౌరవించి, అప్పుడు ప్రజలను క్రమంగా వీడ్కోలు పలికి పంపించాడు.
15.11.52
स तैः सम्पूजितो राजा शिवेनावेक्षितस्तथा ।
प्राञ्जलिः पूजयामास तं जनं भरतर्षभ ॥ १५.११.५२ ॥
వారిచే గౌరవించబడి, శుభకరమైన దృష్టితో చూడబడిన ఆ రాజు చేతులు జోడించి ఆ ప్రజలను సత్కరించాడు, ఓ భరతశ్రేష్ఠా.
15.11.53
ततो विवेश भवनं गान्धार्या सहितो निजम् ।
आगतायां च शर्वर्यां सुखं शेते नराधिपः ॥ १५.११.५३ ॥
తరువాత అతడు గాంధారితో కలిసి తన భవనంలోకి ప్రవేశించాడు; రాత్రి అయినప్పుడు ఆ నరాధిపుడు సుఖంగా నిద్రించాడు.