มหาภารตะ · อัธยายะ 15.11
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.11.1
एवमुक्तास्तु ते तेन पौरजानपदा जनाः ।
वृद्धेन राज्ञा कौरव्य नष्टसंज्ञा इवाभवन् ॥ १५.११.१ ॥
เมื่อพระราชาผู้ชราตรัสดังนี้แล้ว โอ้ผู้สืบเชื้อสายกุรุ ประชาชนทั้งในนครและชนบทต่างก็ตะลึงงันราวกับหมดสติ
15.11.2
तूष्णींभूतांस्ततस्तांस्तु वाष्पकण्ठान्महीपतिः ।
धृतराष्ट्रो महीपालः पुनरेवाभ्यभाषत ॥ १५.११.२ ॥
จากนั้น พระเจ้าธฤตราษฎร์ ผู้ปกครองแผ่นดิน ได้ตรัสต่อคนเหล่านั้นอีกครั้ง ผู้ซึ่งเงียบงัน มีลำคอสะอื้นด้วยน้ำตา
15.11.3
वृद्धं च हतपुत्रं च धर्मपत्न्या सहानया ।
विलपन्तं बहुविधं कृपणं चैव सत्तमाः ॥ १५.११.३ ॥
โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ดี พระราชาผู้ชราซึ่งบุตรทั้งหลายถูกฆ่าตาย ได้คร่ำครวญด้วยประการต่าง ๆ พร้อมกับพระมเหสีผู้ทรงธรรมของพระองค์ น่าสงสารยิ่งนัก
15.11.4
पित्रा स्वयमनुज्ञातं कृष्णद्वैपायनेन वै ।
वनवासाय धर्मज्ञा धर्मजेन नृपेण ह ॥ १५.११.४ ॥
โอ้ผู้รู้ธรรม บิดาคือพระกฤษณไทวไปายนได้ทรงอนุญาตให้ไปอยู่ป่าด้วยพระองค์เอง และพระราชาผู้เกิดจากธรรมก็ทรงอนุญาตเช่นกัน
15.11.5
सोहं पुनःपुनर्याचे शिरसाऽवनतोऽनघाः ।
गान्धार्या सहितं तन्मां समनुज्ञातुमर्हथ ॥ १५.११.५ ॥
โอ้ผู้ไร้บาปทั้งหลาย ข้าพเจ้าก้มศีรษะลงขอร้องซ้ำแล้วซ้ำเล่า ขอให้ท่านทั้งหลายอนุญาตข้าพเจ้าพร้อมด้วยพระนางคานธารี
15.11.6
तच्छ्रुत्वा कुरुराजस्य वाक्यानि करुणानि ते ।
रुरुदुः सर्वशो राजन्समेताः कुरुजाङ्गलाः ॥ १५.११.६ ॥
โอ้พระราชา เมื่อได้ฟังถ้อยคำอันน่าสงสารของพระราชากุรุนั้น ชาวกุรุและชางคละซึ่งมาประชุมกันต่างก็ร่ำไห้ทุกทิศทาง
15.11.7
उत्तरीयैः करैश्चापि संछाद्य वदनानि ते ।
रुरुदुः शोकसंतप्ता मुहूर्तं पितृमातृवत् ॥ १५.११.७ ॥
คนเหล่านั้นปิดหน้าด้วยผ้าคลุมไหล่และมือของตน ถูกความโศกเผาไหม้ ร่ำไห้อยู่ครู่หนึ่งราวกับร่ำไห้ให้บิดามารดา
15.11.8
हृदयैः शून्यभूतैस्ते धृतराष्ट्रप्रवासजम् ।
दुःखं संधारयन्तो हि नष्टसंज्ञा हवाभवन् ॥ १५.११.८ ॥
ด้วยใจที่ว่างเปล่า ทนแบกรับความทุกข์อันเกิดจากการจากไปของพระเจ้าธฤตราษฎร์ พวกเขาจึงหมดสติไปราวกับสูญสิ้นความรู้สึก
15.11.9
ते विनीय तमायासं धृतराष्ट्रवियोगजम् ।
शनैः शनैस्तदाऽन्योन्यमब्रुवन्स्वमतान्युत ॥ १५.११.९ ॥
เมื่อขจัดความทุกข์ระทมอันเกิดจากการพรากจากพระเจ้าธฤตราษฎร์ได้แล้ว พวกเขาจึงค่อย ๆ เริ่มกล่าวความเห็นของตนแก่กันและกัน
15.11.10
ततः सञ्चिन्त्य ते सर्वे वाक्यान्यथ समासतः ।
एकस्मिन्ब्राह्मणे कार्यमावेस्योचुर्नराधिपम् ॥ १५.११.१० ॥
ครั้นแล้ว ทุกคนพิจารณาเรื่องนั้นโดยย่อ แล้วมอบหมายงานให้แก่พราหมณ์ผู้เดียว จากนั้นจึงกราบทูลพระราชาผู้เป็นจอมคน
15.11.11
ततः स्वाचरणो विप्रः सम्मतोऽर्थविशारदः ।
सम्भाव्यो बह्वृचो राजन्वक्तुं समुपचक्रमे ॥ १५.११.११ ॥
ครั้งนั้น พราหมณ์ผู้มีความประพฤติดี เป็นที่นับถือ ชำนาญในเรื่องประโยชน์ เป็นที่เคารพ รู้จักฤๅทั้งหลายมากมาย โอ้พระราชา ได้เริ่มกล่าวขึ้น
15.11.12
अनुमान्य महाराजं सदः समनुभाष्य च ।
विप्रः प्रगल्भो मेधावी स राजानमुवाच ह ॥ १५.११.१२ ॥
พราหมณ์ผู้กล้าหาญและมีปัญญานั้น ได้ขออนุญาตพระมหาราชา และกล่าวต่อที่ประชุมแล้ว จึงทูลพระราชาว่า
15.11.13
राजन्वाक्यं जनस्यास्य मयि सर्वं समर्पितम् ।
वक्ष्यामि तदहं वीर तज्जुषस्व नपाधिप ॥ १५.११.१३ ॥
โอ้พระราชา ถ้อยคำทั้งปวงของประชาชนนี้ได้มอบไว้แก่ข้าพเจ้าทั้งสิ้น โอ้วีรบุรุษ ข้าพเจ้าจะกล่าวถ้อยคำเหล่านั้น ขอพระองค์โปรดรับไว้ด้วยเถิด โอ้จอมกษัตริย์
15.11.14
यथा वदसि राजेन्द्र सर्वमेतत्तथा विभो ।
नात्र मिथ्या वचः किञ्चित्सुहृत्त्वं नः परस्परम् ॥ १५.११.१४ ॥
ดังที่พระองค์ตรัส โอ้จอมกษัตริย์ ทุกสิ่งนี้เป็นเช่นนั้นจริง โอ้ผู้ยิ่งใหญ่ ในเรื่องนี้ไม่มีถ้อยคำใดเป็นเท็จ มิตรภาพระหว่างเรากับพระองค์เป็นของแท้
15.11.15
न जात्वस्य च वंशस्य राज्ञां कश्चित्कदाचन ।
राजाऽऽसीद्यः प्रजापालः प्रजानामप्रियोऽभवत् ॥ १५.११.१५ ॥
ในราชวงศ์นี้ไม่เคยมีพระราชาองค์ใดที่ปกป้องราษฎรแล้วกลับไม่เป็นที่รักของราษฎรเลย
15.11.16
पितृवन्मातृवच्चैव भवन्तः पालयन्ति नः ।
न च दुर्योधनः किञ्चिदयुक्तं कृतवान्नृपः ॥ १५.११.१६ ॥
ท่านทั้งหลายคุ้มครองพวกเราเหมือนบิดาและมารดา และพระเจ้าทุรโยธน์ก็มิได้ทรงกระทำสิ่งใดที่ไม่เหมาะสมเลย
15.11.17
प्रियाणि कुर्वन्सर्वेषामनुवृत्त्यर्थमुद्यतः ।
यथा ब्रवीति धर्मात्मा मुनिः सत्यवतीसुतः।
तथा कुरु महाराज स हि नः परमो गुरुः ॥ १५.११.१७ ॥
ทรงกระทำสิ่งที่เป็นที่พอพระทัยแก่ทุกคน ทรงมุ่งมั่นเพื่อความสามัคคี โอ้มหาราชา ขอทรงทำตามที่มุนีผู้มีธรรมะ บุตรของพระนางสัตยวดี ตรัส เพราะท่านเป็นครูผู้สูงสุดของพวกเรา
15.11.18
त्यक्ता वयं तु भवता दुःखशोकपरायणाः ।
भविष्यामश्चिरं राजन्भवद्गुणशतैर्हृताः ॥ १५.११.१८ ॥
แต่พวกเราซึ่งถูกทอดทิ้งโดยพระองค์ จะต้องจมอยู่กับความทุกข์และโศกเศร้าเป็นเวลายาวนาน โอ้พระราชา พวกเราที่ถูกคุณความดีนับร้อยของพระองค์ดึงดูดไปแล้ว
15.11.19
यथा शन्तनुना गुप्ता राज्ञा चित्राङ्गदेन च ।
भीष्मवीर्योपगूढेन पित्रा तव च पार्थिव।
भवद्बुद्धियुजा चैवि पाण्डुना पृथिवीक्षिता ॥ १५.११.१९ ॥
เช่นเดียวกับที่พวกเราได้รับการคุ้มครองโดยพระศานตนุ พระเจ้าจิตรางคทะ และบิดาของพระองค์ ซึ่งได้รับการโอบอุ้มด้วยพลังแห่งภีษมะ และโดยพระปาณฑุผู้ร่วมปัญญากับพระองค์ โอ้เจ้าแผ่นดิน
15.11.20
तथा दुर्योधनेनापि राज्ञा सुपरिपालिताः ।
न स्वल्पमपि पुत्रस्ते व्यलीकं कृतवान्नृप। ॥ १५.११.२० ॥
ในทำนองเดียวกัน พระเจ้าทุรโยธน์ก็ทรงคุ้มครองพวกเราเป็นอย่างดี โอ้พระราชา และพระโอรสของพระองค์มิได้ทรงกระทำความผิดแม้เพียงเล็กน้อยต่อพวกเรา
15.11.21
पितरीव सुविश्वस्तास्तस्मिन्नपि नराधिपे ।
वयसा स्म यथा सम्यग्भवतो विदितं तथा ॥ १५.११.२१ ॥
พวกเราไว้วางใจพระราชานั้นอย่างเต็มที่ เสมือนดั่งบิดา ดังที่ท่านทราบดีแล้วนั่นเอง
15.11.22
तथा वर्षसहस्राणि कुन्तीपुत्रेण धीमता ।
पाल्यमाना धृतिमता सुखं विन्दामहे नृप ॥ १५.११.२२ ॥
เช่นนั้นเอง เป็นเวลาหลายพันปี ที่พวกเราได้รับการคุ้มครองจากโอรสของพระนางกุนตีผู้มีปัญญาและมั่นคง จึงได้รับความสุข ข้าแต่พระราชา
15.11.23
राजर्षीणां पुराणानां भवतां पुण्यकर्मणाम् ।
कुरुसंवरणादीनां भरतस्य च धीमतः ॥ १५.११.२३ ॥
ว่าด้วยบรรดาราชฤๅษีผู้เป็นบรรพชนของท่านในกาลก่อน ผู้กระทำบุญกรรม ได้แก่ กุรุ สังวรณะ และผู้อื่น และว่าด้วยภรตผู้มีปัญญา
15.11.24
वृत्तं समनुयात्येष धर्मात्मा भूरिदक्षिणः ।
नात्र वाच्यं महाराज सुसूक्ष्ममपि विद्यते ॥ १५.११.२४ ॥
ผู้มีจิตใจชอบธรรมและให้ทานมากนี้ย่อมดำเนินตามความประพฤติของบรรพชนเหล่านั้น ข้าแต่มหาราช ในเรื่องนี้ไม่มีสิ่งใดที่ต้องกล่าวเพิ่มเติม แม้เพียงเรื่องที่ละเอียดอ่อนที่สุดก็ไม่มี
15.11.25
उषिताः स्म सुखं नित्यं भवता परिपालिताः ।
सुसूक्ष्मं च व्यलीकं ते सपुत्रस्य न विद्यते ॥ १५.११.२५ ॥
พวกเราอยู่อย่างสุขสบายอยู่เสมอ ได้รับการคุ้มครองจากท่าน และในตัวท่านพร้อมทั้งโอรสของท่าน ไม่มีความผิดแม้เพียงเล็กน้อยต่อพวกเราเลย
15.11.26
यत्तु ज्ञातिविमर्देऽस्मिन्नात्थ दुर्योधनं प्रति ।
भन्तमनुनेष्यामि तत्रापि कुरुनन्दन ॥ १५.११.२६ ॥
ข้าแต่ความยินดีของกุรุ ส่วนที่ท่านกล่าวถึงทุรโยธน์ในการทำลายล้างญาติพี่น้องครั้งนี้ ข้าพเจ้าจะทำให้แม้ผู้ภักดีนั้นพอพระทัยเช่นกัน
15.11.27
न तद्दुर्योधनकृतं न च तद्भवता कृतम् ।
न कर्णसौबलाभ्यां च कुरवो यत्क्षयं गताः ॥ १५.११.२७ ॥
การทำลายล้างของตระกูลกุรุนั้นมิได้เกิดจากทุรโยธน์ และมิได้เกิดจากท่านเช่นกัน ก็มิได้เกิดจากกรรณะและสௌพละ (ศกุนิ)
15.11.28
दैवं तत्तु विजानीमो यन्न शक्यं प्रबाधितुम् ।
दैवं पुरुषकारेणि न शक्यमपि बाधितुम् ॥ १५.११.२८ ॥
เรารู้ว่านั่นคือโชคชะตา ซึ่งไม่อาจขัดขวางได้ โชคชะตาไม่อาจขัดขวางได้แม้ด้วยความเพียรของมนุษย์
15.11.29
अक्षौहिण्यो महाराज दशाष्टौ च समागताः ।
अष्टादशाहेन हताः कुरुभिर्योधपुङ्गवैः ॥ १५.११.२९ ॥
ข้าแต่มหาราช กองทัพอักเษาหิณีสิบแปดกองได้มารวมกัน และถูกสังหารภายในสิบแปดวัน โดยนักรบเอกของตระกูลกุรุ
15.11.30
भीष्मद्रोणकृपाद्यैश्च कर्णेन च महात्मना ।
युयुधानेन वीरेण धृष्टद्युम्नेन चाहवे ॥ १५.११.३० ॥
ในสนามรบ โดยภีษมะ โทรณะ กฤปะ และผู้อื่น โดยกรรณะผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ โดยยุยุธานผู้กล้าหาญ และโดยธฤษฏทยุมนะ
15.11.31
चतुर्भिः पाण्डुपुत्रैश्च भीमार्जुनयमैस्तथा ।
न च क्षयोऽयं नृपते क्रते दैवबलादभूत् ॥ १५.११.३१ ॥
มิใช่โดยโอรสทั้งสี่ของปาณฑุ หรือโดยภีมะ อรชุน และฝาแฝดทั้งสอง การทำลายล้างนี้มิได้เกิดขึ้นเพราะพวกเขา ข้าแต่พระราชา มันเกิดขึ้นด้วยพลังของโชคชะตา
15.11.32
अवश्यमेव सङ्ग्रामे क्षत्रियेण विशेषतः ।
कर्तव्यं निधनं काले मर्तव्यं क्षत्रबन्धुना ॥ १५.११.३२ ॥
แน่นอนว่าในการรบ โดยเฉพาะกษัตริย์ย่อมต้องพบความตายตามเวลาที่กำหนด ญาติของวรรณะกษัตริย์ย่อมต้องตายเป็นแน่
15.11.33
तैरियं पुरुषव्याघ्रैर्विद्याबाहुबलान्वितैः ।
पृथिवी निहता सर्वा सहया सरथद्विपा ॥ १५.११.३३ ॥
โดยบุรุษผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์เหล่านั้น ผู้ประกอบด้วยความรู้ แขนที่แข็งแรง และพลัง แผ่นดินทั้งหมดนี้พร้อมด้วยม้า รถรบ และช้าง ได้ถูกทำลายลง
15.11.34
न स राज्ञां वधे सूनुः कारणं ते महात्मनाम् ।
न भवान्न च ते भृत्या न कर्णो न च सौबलः ॥ १५.११.३४ ॥
ในการสังหารกษัตริย์เหล่านั้น โอรสของท่านมิใช่เหตุแห่งความตายของผู้ยิ่งใหญ่เหล่านั้น ท่านก็มิใช่ บริวารของท่านก็มิใช่ กรรณะก็มิใช่ สௌพละ (ศกุนิ) ก็มิใช่
15.11.35
यद्विशस्ताः कुरुश्रेष्ठ राजानश्च सहस्रशः ।
सर्वं दैवकृतं विद्धि कोत्र किं वक्तुमर्हति ॥ १५.११.३५ ॥
เพราะกษัตริย์นับพันถูกสังหาร ข้าแต่ผู้ประเสริฐสุดของตระกูลกุรุ จงรู้เถิดว่าทั้งหมดนี้เป็นสิ่งที่โชคชะตากระทำ ใครเล่าในที่นี้จะกล่าวอะไรได้
15.11.36
गुरुर्मतो भवानस्य कृत्स्नस्य जगतः प्रभुः ।
धर्मात्मानमतस्तुभ्यमनुजानीमहे सुतम् ॥ १५.११.३६ ॥
ท่านได้รับการยอมรับว่าเป็นครูและเป็นเจ้าผู้ปกครองของโลกทั้งสิ้นนี้ ฉะนั้นพวกเราจึงอนุญาตแก่ท่านเกี่ยวกับโอรสผู้มีจิตใจชอบธรรมนี้
15.11.37
लभतां वीरलोकं स ससहायो नराधिपः ।
द्विजाग्र्यैः समनुज्ञातस्त्रिदिवे मोदतां सुखम्। ॥ १५.११.३७ ॥
ขอให้พระราชานั้นพร้อมด้วยผู้ติดตามได้บรรลุโลกของวีรชน และเมื่อได้รับอนุญาตโดยถูกต้องจากผู้ประเสริฐสุดในหมู่ทวิชาติ ก็ขอให้ได้ชื่นชมความสุขในสวรรค์
15.11.38
प्राप्स्यते च भवान्पुण्यं धर्मे च सततं स्थितः ।
वेद धर्मं महाबाहो लौक्यं वैदिकमेव च ॥ १५.११.३८ ॥
ท่านจะได้รับบุญ เพราะท่านดำรงมั่นในธรรมอยู่เสมอ ข้าแต่ผู้มีแขนทรงพลัง ท่านรู้ธรรมของโลกและธรรมของพระเวทเช่นเดียวกัน
15.11.39
दृष्टापदानाश्चास्माभिः पाण्डवाः पुरुषर्षभाः ।
समर्थास्त्रिदिवस्यापि पालने किं पुनः क्षितेः ॥ १५.११.३९ ॥
พวกเราได้เห็นการกระทำอันยิ่งใหญ่ของปาณฑพ ผู้เป็นวัวกระทิงในหมู่มนุษย์ พวกเขาสามารถปกป้องแม้สวรรค์ได้ ป่วยกล่าวไปไยถึงแผ่นดิน
15.11.40
अनुवर्त्स्यन्ति वा धीमन्समेषु विषमेषु च ।
प्रजाः कुरुकुलश्रेष्ठ पाण्डवाञ्शीलभूषणान् ॥ १५.११.४० ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐสุดของตระกูลกุรุ ข้าแต่ผู้มีปัญญา ไม่ว่าในยามปกติหรือยามวิกฤต ประชาราษฎร์จะติดตามปาณฑพ ผู้มีศีลเป็นเครื่องประดับ
15.11.41
ब्रह्मदेयाग्रहारांश्च पारिबर्हांश्च पार्थिवः ।
पूर्वराजातिसर्गांश्च पालयत्येव पाण्डवः ॥ १५.११.४१ ॥
กษัตริย์ปาณฑพย่อมปกป้องที่ดินพรหมเทยะและอัครหาระ ของกำนัลอันเป็นราชบรรณาการ และพระราชทานที่เคยพระราชทานมาแต่ก่อนของบรรดากษัตริย์รุ่นก่อน
15.11.42
दीर्घदर्शीं मृदुर्दान्तः सदा वैश्रवणो यथा ।
अक्षुद्रसचिवश्चायं कुन्तीपुत्रो महामनाः ॥ १५.११.४२ ॥
โอรสของนางกุนตีผู้นี้มีจิตใจยิ่งใหญ่ มองการณ์ไกล อ่อนโยนและข่มใจได้ เป็นเหมือนท้าววิศรวัณ (กุเบร) อยู่เสมอ และเสนาอำมาตย์ของพระองค์ก็ล้วนมีความประเสริฐ
15.11.43
अप्यमित्रे दयावांश्च शुचिश्च भरतर्षभः ।
ऋजु पश्यति मेधावी पुत्रवत्पाति नः सदा ॥ १५.११.४३ ॥
แม้ต่อศัตรู พระองค์ก็ทรงเมตตาและบริสุทธิ์ ภรตรรษภะผู้ฉลาดทรงมองอย่างตรงไปตรงมาและปกป้องพวกเราเสมอดั่งบุตร
15.11.44
विप्रियं च जनस्यास्य संसर्गाद्धर्मजस्य वै ।
न करिष्यन्ति राजर्षे तथा भीमार्जुनादयः ॥ १५.११.४४ ॥
ดูกรราชฤษี เพราะการคบหาโอรสของพระธรรม ภีมะ อรชุน และผู้อื่นๆ จะไม่ทำสิ่งใดให้ประชาชนเหล่านี้ไม่พอใจเป็นแน่
15.11.45
मन्दा मृदुषु कौरव्य तीक्ष्णेष्वाशीविषोपमाः ।
वीर्यवन्तो महात्मानः पौराणां च हिते रताः ॥ १५.११.४५ ॥
ดูกรกุรุวงศ์ ต่อผู้อ่อนโยนพวกเขาเชื่องช้า และต่อผู้ดุร้ายพวกเขาเหมือนงูพิษ ผู้มีพลังและจิตใจยิ่งใหญ่เหล่านั้นยินดีในประโยชน์สุขของชาวเมือง
15.11.46
न कुन्ती न च पाञ्चाली न चोलूपी न सात्वती ।
अस्मिञ्जने करिष्यन्ति प्रतिकूलानि कर्हिचित् ॥ १५.११.४६ ॥
ไม่ว่ากุนตี เทราปที อุลูปี หรือสาตวตี จะไม่ทำสิ่งใดที่ไม่เป็นคุณแก่ประชาชนเหล่านี้เป็นอันขาด
15.11.47
भवत्कृतमिमं स्नेहं युधिष्ठिरविवर्धितम् ।
न पृष्ठतः करिष्यन्ति पौरा जानपदा जनाः ॥ १५.११.४७ ॥
ความรักใคร่นี้ที่ท่านสร้างขึ้นและยุธิษฐิระได้บำรุงเลี้ยงไว้ ชาวเมืองและชาวชนบทจะไม่ทำลายลับหลัง
15.11.48
अधर्मिष्ठानपि सतः कुन्तीपुत्रा महारथाः ।
मानवान्पालयिष्यन्ति भूत्वा धर्मपरायणाः ॥ १५.११.४८ ॥
บรรดามหารถนักรบ โอรสของนางกุนตี แม้จะปกครองคนที่ไม่ตั้งอยู่ในธรรม และคนดีทั้งหลาย ก็จะคอยปกป้องมนุษย์เหล่านั้น โดยตั้งมั่นอยู่ในธรรม
15.11.49
स राजन्मानसं दुःखमपनीय युधिष्ठिरात् ।
कुरु कार्याणि धर्म्याणि नमस्ते पुरुषर्षभ ॥ १५.११.४९ ॥
ดูกรพระราชา เมื่อได้ขจัดความทุกข์ในใจของยุธิษฐิระแล้ว จงปฏิบัติกิจอันชอบด้วยธรรมเถิด ข้าขอนอบน้อมแด่พระองค์ ดูกรปุรุษรรษภะ
15.11.50
तस्य तद्वचनं धर्म्यमनुमान्य गुणोत्तरम् ।
साधुसाध्विति सर्वः स जनः प्रतिगृहीतवान् ॥ १५.११.५० ॥
เมื่อพระองค์ได้ยอมรับถ้อยคำอันชอบธรรมและประเสริฐยิ่งนั้นแล้ว ประชาชนทั้งหมดก็รับไว้ พลางกล่าวว่า "ดีแล้ว ดีแล้ว"
15.11.51
धृतराष्ट्राश्च तद्वाक्यमभिपूज्य पुनःपुनः ।
विसर्जयामास तदा प्रकृतीस्तु शनैःशनैः ॥ १५.११.५१ ॥
ท้าวธฤตราษฎร์ก็ทรงสรรเสริญถ้อยคำนั้นซ้ำแล้วซ้ำเล่า แล้วจึงค่อยๆ ทรงให้ประชาชนเหล่านั้นกลับไป
15.11.52
स तैः सम्पूजितो राजा शिवेनावेक्षितस्तथा ।
प्राञ्जलिः पूजयामास तं जनं भरतर्षभ ॥ १५.११.५२ ॥
พระราชาได้รับการสักการะจากพวกเขา และได้รับการมองด้วยสายตาอันเมตตา จึงทรงประนมมือเคารพประชาชนเหล่านั้น ดูกรภรตรรษภะ
15.11.53
ततो विवेश भवनं गान्धार्या सहितो निजम् ।
आगतायां च शर्वर्यां सुखं शेते नराधिपः ॥ १५.११.५३ ॥
จากนั้นพระองค์เสด็จเข้าสู่พระราชวังของตน พร้อมด้วยคานธารี และเมื่อราตรีมาถึง ผู้เป็นใหญ่แห่งมนุษย์ก็บรรทมอย่างสุขสบาย