Mahābhārata · Adhyāya 15.16
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.16.1
ततः प्रभाते राजा स धृतराष्ट्रोंऽबिकासुतः ।
आनाय्य पाण्डवान्वीरान्वनषासे कृतक्षणः ॥ १५.१६.१ ॥
Then at dawn King Dhṛtarāṣṭra, son of Ambikā, having summoned the heroic Pāṇḍavas, resolved upon the forest retreat.
15.16.2
गान्धारीसहितो धीमानभ्यनन्दद्यथाविधि ।
कार्तिक्यां कारयित्वेष्टिं ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ॥ १५.१६.२ ॥
The wise Dhṛtarāṣṭra, together with Gāndhārī, duly consented to it, and in the month of Kārttika had a sacrifice performed by brahmins versed in the Vedas.
15.16.3
अग्निहोत्रं पुरस्कृत्य वल्कलाजिनसंवृतः ।
वधूजनवृतो राजा निर्ययौ भवनात्ततः ॥ १५.१६.३ ॥
With the sacred fire carried before him, clad in bark and deerskin, and surrounded by the women, the king then went forth from the palace.
15.16.4
ततः स्त्रियः कौरवपाण्डवानां ।
याञ्चापराः कौरवराजवंश्याः।
तासां नादः प्रादुरासीत्तदानीं ।
वैचित्रिवीर्ये नृपतौ प्रयाते ॥ १५.१६.४ ॥
Then the women of the Kauravas and Pāṇḍavas, of the royal Kuru line, intent upon entreaty, raised their wail, as the king, Vicitravīrya's son, departed.
15.16.5
ततो लाजैः सुमनोभिश्च राजा ।
विचित्राभिस्तद्गृहं पूजयित्वा।
संयोज्याश्वैर्भृत्यवर्गं च सर्वं ।
ततः समुत्सृज्य ययौ नरेन्द्रः ॥ १५.१६.५ ॥
Then the king honoured that house with parched grain, flowers and manifold offerings; having yoked the horses and arranged all the attendants, the lord of men left everything behind and went forth.
15.16.6
ततो राजा प्राञ्जलिर्वेपमानो ।
युधिष्ठिरः सस्वरं बाष्पकण्ठः।
विनद्योच्चैर्गां महाराज साधो ।
क्व यास्यसीत्यपतत्ताति भूमौ ॥ १५.१६.६ ॥
Then King Yudhiṣṭhira, palms joined and trembling, his throat choked with tears, cried out loudly, "Where will you go, great king, good sir?" and fell to the ground.
15.16.7
तथाऽर्जुनस्तीव्रदुःखाभितप्तो ।
मुहुर्मुहुर्निः श्वसन्भारताग्र्यः।
युधिष्ठिरं मैवमित्येवमुक्त्वा ।
निगृह्याथो दीनतरो बभूव ॥ १५.१६.७ ॥
Likewise Arjuna, scorched by intense sorrow and sighing again and again, the foremost of the Bhāratas, said to Yudhiṣṭhira, "Do not do so," and then, restraining himself, became most downcast.
15.16.8
वृकोदरः फल्गुनश्चैव वीरौ ।
माद्रीपुत्रौ विदुरः संजयश्च।
वैश्यापुत्रः सहितो गौतमेन ।
धौम्यो विप्राश्चान्वयुर्बाष्पकण्ठाः ॥ १५.१६.८ ॥
Vṛkodara and Phalguna, those two heroes, the two sons of Mādrī, Vidura and Sañjaya, the son of a vaiśya woman together with Gautama, Dhaumya and the brahmins followed behind, their throats choked with tears.
15.16.9
कुन्ती गान्धारीं बद्धनेत्रां व्रजन्तीं ।
स्कन्धासक्तं हस्तमथोद्वहन्ती।
राजा गान्धार्याः स्कन्धदेशेऽवसज्य ।
पाणिं ययौ धृतराष्ट्रः प्रतीतः ॥ १५.१६.९ ॥
Kuntī, holding up Gāndhārī, who walked blindfolded, and the king Dhṛtarāṣṭra, guided along, went, having placed his hand on the shoulder of Gāndhārī.
15.16.10
तथा कृष्णा द्रौपदी यादवी च ।
बालापत्या चोत्तरा कौरवी च।
चित्राङ्गदा याश्च काश्चित्स्त्रियोऽन्याः ।
सार्धं राज्ञा प्रस्थितास्ता वधूभिः ॥ १५.१६.१० ॥
Likewise Kṛṣṇā Draupadī, the Yādava woman, Uttarā with her infant, the Kaurava daughter-in-law, Citrāṅgadā, and certain other women set out with the king, together with their daughters-in-law.
15.16.11
तासां नादो रुदतीनां तदाऽऽसी-
द्राजन्दुःखात्कुररीणामिवोच्चैः।
ततो निष्पेतुर्ब्राह्मणक्षत्रियाणां ।
विट्शूद्राणां चैव भार्याः समन्तात् ॥ १५.१६.११ ॥
O king, then arose the sound of their weeping, loud as the cries of ospreys in grief. Then the wives of the brahmins and kṣatriyas, and of the vaiśyas and śūdras, came forth from every side.
15.16.12
तन्निर्याणे दुःखितः पौरवर्गो ।
गजाह्वये चैव बभूव राजन्।
यथापूर्वं गच्छतां पाण्डवानां ।
द्यूते राजन्कौरवाणां सभायाम् ॥ १५.१६.१२ ॥
At their departure the citizens grieved, O king, and so too in Gajāhvaya (Hāstinapura). As before, O king, when the Pāṇḍavas departed, grief arose among the people in the assembly of the Kauravas at the dice game.
15.16.13
या नापश्यच्चन्द्रमा नैव सूर्यो ।
रामाः काश्चित्ताः स्म तस्मिन्नरेन्द्रे।
महावनं गच्छति कौरवेन्द्रे ।
शोकेनार्ता राजमार्गं प्रपेदुः ॥ १५.१६.१३ ॥
Some women who had never seen even the moon or the sun, afflicted with grief as that lord of men, the lord of the Kauravas, went toward the great forest, came out onto the royal road.