महाभारत · अध्याय 15.16
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.16.1
ततः प्रभाते राजा स धृतराष्ट्रोंऽबिकासुतः ।
आनाय्य पाण्डवान्वीरान्वनषासे कृतक्षणः ॥ १५.१६.१ ॥
नंतर पहाटे अंबिकेचा पुत्र राजा धृतराष्ट्र याने वीर पांडवांना बोलावून घेतले; वनप्रस्थाचा निश्चय त्याने केलेला होता.
15.16.2
गान्धारीसहितो धीमानभ्यनन्दद्यथाविधि ।
कार्तिक्यां कारयित्वेष्टिं ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ॥ १५.१६.२ ॥
बुद्धिमान धृतराष्ट्राने गांधारीसह विधिपूर्वक त्याला संमती दिली; कार्तिक महिन्यात वेदपारंगत ब्राह्मणांकडून इष्टियज्ञ करविला.
15.16.3
अग्निहोत्रं पुरस्कृत्य वल्कलाजिनसंवृतः ।
वधूजनवृतो राजा निर्ययौ भवनात्ततः ॥ १५.१६.३ ॥
अग्निहोत्र पुढे ठेवून, वल्कल आणि मृगाजिन परिधान करून, स्त्रियांनी वेढलेला राजा तेव्हा राजवाड्यातून निघाला.
15.16.4
ततः स्त्रियः कौरवपाण्डवानां ।
याञ्चापराः कौरवराजवंश्याः।
तासां नादः प्रादुरासीत्तदानीं ।
वैचित्रिवीर्ये नृपतौ प्रयाते ॥ १५.१६.४ ॥
तेव्हा कौरव-पांडवांच्या स्त्रिया, कुरुराजवंशातील, विनवणी करीत होत्या; विचित्रवीर्याच्या वंशातील राजा निघून जाताच त्यांचा आक्रोश उठला.
15.16.5
ततो लाजैः सुमनोभिश्च राजा ।
विचित्राभिस्तद्गृहं पूजयित्वा।
संयोज्याश्वैर्भृत्यवर्गं च सर्वं ।
ततः समुत्सृज्य ययौ नरेन्द्रः ॥ १५.१६.५ ॥
मग राजाने लाह्या, फुले व विविध वस्तूंनी त्या गृहाची पूजा केली; घोड्यांसह सेवकवर्ग जोडून, सर्व सोडून नरेंद्र निघाला.
15.16.6
ततो राजा प्राञ्जलिर्वेपमानो ।
युधिष्ठिरः सस्वरं बाष्पकण्ठः।
विनद्योच्चैर्गां महाराज साधो ।
क्व यास्यसीत्यपतत्ताति भूमौ ॥ १५.१६.६ ॥
तेव्हा हात जोडून थरथरत युधिष्ठिराने अश्रूंनी दाटलेल्या कंठाने, मोठ्याने हाक मारून "हे महाराजा, हे साधो, कुठे जाणार?" असे म्हणत भूमीवर कोसळला.
15.16.7
तथाऽर्जुनस्तीव्रदुःखाभितप्तो ।
मुहुर्मुहुर्निः श्वसन्भारताग्र्यः।
युधिष्ठिरं मैवमित्येवमुक्त्वा ।
निगृह्याथो दीनतरो बभूव ॥ १५.१६.७ ॥
तसाच अर्जुन तीव्र दुःखाने संतप्त होऊन वारंवार उसासे टाकत, भारतश्रेष्ठ, युधिष्ठिराला 'असे करू नकोस' असे म्हणून, मग स्वतःला आवरून अत्यंत दीन झाला.
15.16.8
वृकोदरः फल्गुनश्चैव वीरौ ।
माद्रीपुत्रौ विदुरः संजयश्च।
वैश्यापुत्रः सहितो गौतमेन ।
धौम्यो विप्राश्चान्वयुर्बाष्पकण्ठाः ॥ १५.१६.८ ॥
वृकोदर आणि फाल्गुन, ते दोन वीर, माद्रीचे दोन पुत्र, विदुर आणि संजय, वैश्यपुत्र, गौतमासह, धौम्य आणि ब्राह्मण, अश्रूंनी दाटलेल्या कंठांनी मागे चालले.
15.16.9
कुन्ती गान्धारीं बद्धनेत्रां व्रजन्तीं ।
स्कन्धासक्तं हस्तमथोद्वहन्ती।
राजा गान्धार्याः स्कन्धदेशेऽवसज्य ।
पाणिं ययौ धृतराष्ट्रः प्रतीतः ॥ १५.१६.९ ॥
कुंती डोळ्यांना पट्टी बांधलेल्या गांधारीला हाताने आधार देत चालत होती. राजा धृतराष्ट्र गांधारीच्या खांद्यावर हात ठेवून तिच्या आधाराने पुढे गेला.
15.16.10
तथा कृष्णा द्रौपदी यादवी च ।
बालापत्या चोत्तरा कौरवी च।
चित्राङ्गदा याश्च काश्चित्स्त्रियोऽन्याः ।
सार्धं राज्ञा प्रस्थितास्ता वधूभिः ॥ १५.१६.१० ॥
तशीच कृष्णा द्रौपदी, यादव स्त्री, बालक असलेली उत्तरा, कौरव सून, चित्रांगदा आणि आणखी काही स्त्रिया सुनांसह राजाबरोबर निघाल्या.
15.16.11
तासां नादो रुदतीनां तदाऽऽसी-
द्राजन्दुःखात्कुररीणामिवोच्चैः।
ततो निष्पेतुर्ब्राह्मणक्षत्रियाणां ।
विट्शूद्राणां चैव भार्याः समन्तात् ॥ १५.१६.११ ॥
हे राजन, दुःखाने कुररी पक्ष्यांप्रमाणे उच्च स्वरात रडणाऱ्या स्त्रियांचा आवाज तेव्हा उठला. मग ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य आणि शूद्रांच्या पत्नी सर्व बाजूंनी बाहेर पडल्या.
15.16.12
तन्निर्याणे दुःखितः पौरवर्गो ।
गजाह्वये चैव बभूव राजन्।
यथापूर्वं गच्छतां पाण्डवानां ।
द्यूते राजन्कौरवाणां सभायाम् ॥ १५.१६.१२ ॥
हे राजन, त्यांच्या निघून जाण्याने गजाह्वयातील (हस्तिनापुरातील) नागरिक दुःखी झाले. पूर्वी पांडव जात असताना, हे राजन, कौरवांच्या सभेत द्यूताच्या वेळी जसे झाले होते, तसेच आताही झाले.
15.16.13
या नापश्यच्चन्द्रमा नैव सूर्यो ।
रामाः काश्चित्ताः स्म तस्मिन्नरेन्द्रे।
महावनं गच्छति कौरवेन्द्रे ।
शोकेनार्ता राजमार्गं प्रपेदुः ॥ १५.१६.१३ ॥
ज्या स्त्रियांना चंद्र-सूर्यही दिसत नसत, त्यांपैकी काही, त्या नरेन्द्र कौरवेंद्र महावनाकडे जात असताना, शोकाने व्याकूळ होऊन राजमार्गावर आल्या.