महाभारत · अध्याय 15.19
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.19.1
कुन्त्यास्तु वचनं श्रुत्वा पाण्डवा राजसत्तम ।
व्रीडिताः संन्यवर्तन्त पाञ्चाल्या सह भारत ॥ १५.१९.१ ॥
कुंतीचे वचन ऐकून, हे राजश्रेष्ठ भरता, पांडव लज्जित होऊन पांचालीसह माघारी फिरले.
15.19.2
ततः शब्दो महानेव सर्वेषामभवत्तदा ।
अन्तःपुराणां रुदतां दृष्ट्वा कुन्तीं तथा गताम् ॥ १५.१९.२ ॥
तेव्हा कुंतीला असे जाताना पाहून अंतःपुरातील सर्व स्त्रिया रडू लागल्या आणि मोठा आवाज झाला.
15.19.3
प्रदक्षिणमथावृत्त्य राजानं पाण्डवास्तदा ।
अभिवाद्य न्यवर्तन्त पृथां तामनिवर्त्य वै ॥ १५.१९.३ ॥
मग पांडवांनी राजाला प्रदक्षिणा घालून वंदन केले; पृथेला परत न आणता ते माघारी फिरले.
15.19.4
ततोऽब्रवीन्महातेजा धृतराष्ट्रोंऽबिकासुतः ।
गान्धारीं विदुरं चैव समाभाष्यावगृह्य च ॥ १५.१९.४ ॥
तेव्हा महातेजस्वी अंबिकापुत्र धृतराष्ट्र गांधारी आणि विदुर यांच्याशी बोलून, त्यांना आलिंगन देऊन म्हणाला.
15.19.5
युधिष्ठिरस्य जननी देवी साधु निवर्त्यताम् ।
यथा युधिष्ठिरः प्राह तत्सर्वं सत्यमेव हि ॥ १५.१९.५ ॥
युधिष्ठिराची माता देवी उत्तम प्रकारे माघारी जावो; युधिष्ठिराने जे सांगितले ते सर्व खरेच आहे.
15.19.6
पुत्रैश्वर्यं महदिदमपास्य च महाफलम् ।
काऽनुगच्छेद्वनं दुर्गं पुत्रानुत्सृज्य मूढवत् ॥ १५.१९.६ ॥
पुत्रांचे हे मोठे ऐश्वर्य आणि मोठे फल सोडून, पुत्रांना टाकून, मूर्खासारखी कोणती स्त्री या दुर्गम वनाच्या मागे जाईल?
15.19.7
राज्यस्थया तपस्तप्तुं कर्तुं दानव्रतं महत् ।
अनया शक्यमेवाद्य श्रूयतां च वचो मम ॥ १५.१९.७ ॥
राज्यात राहूनच तप करणे आणि महान दानव्रत पाळणे आज हिच्याकडून शक्य आहे. म्हणून माझे वचन ऐक.
15.19.8
गान्धारि परितुष्टोस्मि वध्वाः शुश्रूषणेन वै ।
तस्मात्त्वमेनां धर्मज्ञे समनुज्ञातुमर्हसि ॥ १५.१९.८ ॥
गांधारी, सुनेच्या सेवेने मी खरोखर संतुष्ट झालो आहे. म्हणून धर्मज्ञे, तू हिला अनुमती द्यावीस.
15.19.9
इत्युक्ता सौबलेयी तु राज्ञा कुन्तीमुवाच ह ।
तत्सर्वं राजवचनं स्वं च वाक्यं विशेषवत् ॥ १५.१९.९ ॥
राजाने असे सांगितल्यावर सुबलकन्या (गांधारी) कुंतीशी बोलली. राजाचे ते सर्व वचन आणि तिचे स्वतःचे वचनही विशेष अर्थाचे होते.
15.19.10
न च सा वनवासाय देवी कृतमतिं तदा ।
शक्नोत्युपावर्तयितुं कुन्तीं धर्मपरां सतीम् ॥ १५.१९.१० ॥
ती देवी तेव्हा वनवासासाठी निश्चयी होती; म्हणून धर्मपरायण सती कुंतीला परत वळवू शकत नव्हती.
15.19.11
तस्यास्तां तु स्थितिं ज्ञात्वा व्यवसायं कुरुस्त्रियः ।
निवृत्तांश्च कुरुश्रेष्ठान्दृष्ट्वा प्ररुरुदुस्तदा ॥ १५.१९.११ ॥
तिचा तो निश्चय जाणून आणि परत आलेल्या कुरुश्रेष्ठांना पाहून कुरुस्त्रिया तेव्हा मोठ्याने रडू लागल्या.
15.19.12
उपावृत्तेषु पार्थेषु सर्वास्वेव वधूषु च ।
ययौ राजा महाप्राज्ञो धृतराष्ट्रो वनं तदा ॥ १५.१९.१२ ॥
पांडव आणि सर्व सुना परत गेल्यावर महाप्राज्ञ राजा धृतराष्ट्र तेव्हा वनाकडे निघून गेला.
15.19.13
पाण्डवाश्चातिदीनास्ते दुःखशोकपरायणाः ।
यानैः स्त्रीसहिताः सर्वे पुरं प्रविविशुस्तदा ॥ १५.१९.१३ ॥
पाण्डव अत्यंत दीन आणि दुःखशोकात बुडालेले होते. तेव्हा ते सर्व स्त्रियांसह वाहनांतून नगरात प्रवेशले.
15.19.14
तदहृष्टमनानन्दं गतोत्सवमिवाभवत् ।
नगरं हास्तिनपुरं सस्त्रीवृद्धकुमारकम् ॥ १५.१९.१४ ॥
स्त्रिया, वृद्ध आणि मुलांसह ते हस्तिनापूर नगर तेव्हा आनंदहीन आणि उत्सवहीन झाल्यासारखे झाले.
15.19.15
सर्वे चासन्निरुत्साहाः पाण्डवा जातमन्यवः ।
कुन्त्या हीनाः सुदुःखार्ता वत्सा इव विनाकृताः ॥ १५.१९.१५ ॥
सर्व पाण्डव उत्साहहीन होते, क्रोध आणि शोकाने भरलेले होते. कुंतीविना, मातेपासून विलग झालेल्या वासरांसारखे ते अत्यंत दुःखी होते.
15.19.16
धृतराष्ट्रस्तु तेनाह्ना गत्वा सुमहदन्तरम् ।
ततो भागीरथीतीरे निवासमकरोत्प्रभुः ॥ १५.१९.१६ ॥
पण धृतराष्ट्र त्या दिवशी खूप अंतर जाऊन भागीरथीच्या तीरावर निवास स्थापन करता झाला.
15.19.17
प्रादुष्कृता यथान्यायमग्नयो वेदपारगैः ।
व्यराजन्त द्विजश्रेष्ठैस्तत्रतत्र तपोवने।
प्रादुष्कृताग्निरभवत्स च वृद्धो नराधिपः ॥ १५.१९.१७ ॥
वेदपारंगत श्रेष्ठ द्विजांनी यथाविधी प्रज्वलित केलेले अग्नी त्या तपोवनात ठिकठिकाणी तेजाने चमकले; आणि तो वृद्ध राजाही अग्नी प्रज्वलित करणारा झाला.
15.19.18
स राजाऽग्नीन्पर्युपास्य हुत्वा च विधिवत्तदा ।
सन्ध्यागतं सहस्रांशुमुपातिष्ठत भारत ॥ १५.१९.१८ ॥
तो राजा अग्नींची उपासना करून आणि विधिपूर्वक होम करून, हे भारता, तेव्हा संध्याकाळी सहस्रांशू सूर्याची उपासना करू लागला.
15.19.19
विदुरः संजयश्चैव राज्ञः शय्यां कुशैस्ततः ।
चक्रतुः कुरुवीरस्य गान्धार्याश्चाविदूरतः ॥ १५.१९.१९ ॥
विदुर आणि संजय यांनी तेव्हा दर्भांनी कुरुवीराची शय्या तयार केली, गांधारीच्या जवळच.
15.19.20
गान्धार्याः सन्निकर्षे तु निषसाद कुशे सुखम् ।
युधिष्ठिरस्य जननी कुन्ती साधुव्रते स्थिता ॥ १५.१९.२० ॥
गांधारीच्या जवळ युधिष्ठिराची माता कुंती, साधुव्रतात स्थिर राहून, दर्भावर सुखाने बसली.
15.19.21
तेषां संश्रवणे चापि निषेदुर्विदुरादयः ।
याजकाश्च यथोद्देशं द्विजा ये चानुयायिनः ॥ १५.१९.२१ ॥
त्यांच्याजवळ विदुर इत्यादी बसले; याजक आणि अनुयायी द्विजही यथास्थान बसले.
15.19.22
प्राधीतद्विजमुख्या सा संप्रज्वलितपावका ।
बभूव तेषां रजनी ब्राह्मीव प्रीतिवर्धिनी ॥ १५.१९.२२ ॥
श्रेष्ठ द्विजांनी पठण केले आणि अग्नी प्रज्वलित होता, ती रात्र त्यांना ब्राह्मी रात्रीप्रमाणे प्रीती वाढवणारी झाली.
15.19.23
ततो रात्र्यां व्यतीतायां कृतपूर्वाह्णिकक्रियाः ।
हुत्वाऽग्निं विधिवत्सर्वे प्रययुस्ते यथाक्रमम्।
उदङ्मुखा निरीक्षन्त उपवासपरायणाः ॥ १५.१९.२३ ॥
नंतर रात्र सरल्यावर, पूर्वाह्न कर्मे करून, सर्वांनी विधिपूर्वक अग्नीत हवन करून क्रमाने प्रयाण केले; उत्तराभिमुख होऊन, पाहत, उपवासात तत्पर होऊन.
15.19.24
स तेषामतिदुःखोऽभून्निवासः प्रथमेऽहनि ।
शोचतां वदतां चापि पौरजानपदैर्जनैः ॥ १५.१९.२४ ॥
पहिल्या दिवशी त्यांचा तो निवास अत्यंत दुःखदायक होता; नगरवासी आणि जनपदातील लोक शोक करीत बोलत होते.