महाभारत · अध्याय 15.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.2.1
एवं सम्पूजितो राजा पाण्डवैरंबिकासुतः ।
विजहार यथापूर्वमृषिभिः पर्युपस्थितः ॥ १५.२.१ ॥
अशाप्रकारे पाण्डवांनी सन्मानित केलेला अंबिकापुत्र राजा धृतराष्ट्र पूर्वीप्रमाणेच ऋषींनी वेढलेला राहून विहार करू लागला.
15.2.2
ब्रह्मदेयाग्रहारांश्च प्रददौ स कुरूद्वहः ।
तच्च कुन्तीसुतो राजा सर्वमेवान्वमोदत ॥ १५.२.२ ॥
त्या कुरुश्रेष्ठाने ब्राह्मणांना ब्रह्मदेय भूमी आणि अग्रहार गावे दिली; कुंतीपुत्र राजाने ते सर्व मान्य केले.
15.2.3
आनृशंस्यपरो राजा प्रीयमाणो युधिष्ठिरः ।
उवाच स तदा भ्रातॄनमात्यांश्च महीपतिः।
मया चैव भवद्भिश्च मान्य एष नराधिपः ॥ १५.२.३ ॥
करुणेत तत्पर असलेला राजा युधिष्ठिर आनंदाने तेव्हा बंधू आणि अमात्यांना म्हणाला—"हा नरेश माझ्याकडून आणि तुम्हा सर्वांकडून मान्य आहे."
15.2.4
निदेशे धृतराष्ट्रस्य यस्तिष्ठति स मे सुहृत् ।
विपरीतश्च मे शत्रुर्नियम्यश्च भवेन्नरः ॥ १५.२.४ ॥
धृतराष्ट्राच्या आज्ञेत जो राहतो तो माझा मित्र आहे; जो माझ्या विरोधी आहे तो माझा शत्रू आहे आणि त्याला रोखले पाहिजे.
15.2.5
परिवृत्तेषु चाहःसु पुत्राणां श्राद्धकर्मणि ।
ददौ च राजा वित्तानि यावदस्य चिकीर्षितम् ॥ १५.२.५ ॥
पुत्रांच्या श्राद्धकर्माचे दिवस उलटल्यावर राजाने जितके दान देण्याची इच्छा होती तितके धन दिले.
15.2.6
ततः स राजा कौरव्यो धृतराष्ट्रो महामनाः ।
ब्राह्मणेभ्यो यथार्हेभ्यो ददौ वित्तान्यनेकशः ॥ १५.२.६ ॥
मग त्या कौरव वंशजाने, उदारमनाच्या धृतराष्ट्र राजाने योग्य ब्राह्मणांना अनेक प्रकारे धन दिले.
15.2.7
धर्मिराजश्च भीमश्च सव्यसाची यमावपि ।
तत्सर्वमन्ववर्तन्त धृतराष्ट्रव्यपेक्षया ॥ १५.२.७ ॥
धर्मराज युधिष्ठिर, भीम, सव्यसाची अर्जुन आणि दोन यमज बंधूही धृतराष्ट्राच्या आदरापोटी ते सर्व पाळत राहिले.
15.2.8
कथं नु राजा वृद्धः स पुत्रपौत्रवधार्दितः ।
शोकमस्मत्कृतं प्राप्यि न म्रियेतेति चिन्त्य ते ॥ १५.२.८ ॥
पुत्र-पौत्रांच्या वधाने पीडित झालेला हा वृद्ध राजा, आमच्यामुळे आलेल्या शोकाने कसा मरणार नाही, असा विचार करून ते चिंतित झाले.
15.2.9
यावद्धि कुरुवीरस्य जीवत्पुत्रस्य वै सुखम् ।
तावत्सुखमवाप्नोति भोगांश्चैव व्यवस्थितान् ॥ १५.२.९ ॥
कुरुवीराचा जिवंत पुत्र असेपर्यंतच त्याला सुख मिळते; तोपर्यंतच तो प्रस्थापित भोगही प्राप्त करतो.
15.2.10
ततस्ते सहिताः पञ्च भ्रातरः पाण्डुनन्दनाः ।
तथाशीलाः समातस्थुर्धृतराष्ट्रस्य शासने ॥ १५.२.१० ॥
तेव्हा पांडूचे ते पाच पुत्र एकत्र, तशा स्वभावाचे होऊन, धृतराष्ट्राच्या आज्ञेत तत्पर राहिले.
15.2.11
धृतराष्ट्रश्च तान्सर्वान्विनीतान्नियमे स्थितान् ।
शिष्यवृत्तिं समापन्नान्गुरुवत्प्रत्यपद्यत ॥ १५.२.११ ॥
धृतराष्ट्राने विनीत, नियमात स्थिर आणि शिष्यवृत्ती स्वीकारलेल्या त्या सर्वांना गुरूप्रमाणे स्वीकारले.
15.2.12
गान्धारी चैव पुत्राणां विविधैः श्राद्धकर्मभिः ।
आनृण्यमगमत्कामान्विप्रेभ्यः प्रतिपाद्य सा ॥ १५.२.१२ ॥
गांधारीनेही पुत्रांसाठी विविध श्राद्धकर्मे करून, ब्राह्मणांना इच्छित दान देऊन ऋणमुक्ती मिळवली.
15.2.13
एवं धर्मभृतांश्रेष्ठो धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
भ्रातृभिः सहितो धीमान्पूजयामासं तं नृपम् ॥ १५.२.१३ ॥
अशा प्रकारे धर्म पाळणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या धर्मराज युधिष्ठिरांनी आपल्या बंधूंसह त्या राजाचा आदराने सत्कार केला.
15.2.14
स राजा सुमहातेजा वृद्धः कुरुकुलोद्वहः ।
न ददर्श तदा किञ्चिदप्रियं पाण्डुनन्दने ॥ १५.२.१४ ॥
तो अति तेजस्वी, वृद्ध, कुरुकुलाचा भार वाहणारा राजा त्या वेळी पाण्डुपुत्रांच्या ठायी कोणताही अप्रिय प्रकार पाहत नव्हता.
15.2.15
वर्तमानेषु सद्वृत्तिं पाण्डवेषु महात्मसु ।
प्रीतिमानभवद्राजा धृतराष्ट्रोंऽबिकासुतिः ॥ १५.२.१५ ॥
महात्मे पाण्डव सदाचाराने वागत असताना अंबिकेचा पुत्र राजा धृतराष्ट्र प्रसन्न झाला.
15.2.16
सौबलेयी च गान्धारी पुत्रशोकमपास्य तम् ।
सदैव प्रीतिमत्यासीत्तनयेषु निजेष्विव ॥ १५.२.१६ ॥
सुबलाची कन्या गांधारीही पुत्रशोक सोडून नेहमी आपल्याच पुत्रांप्रमाणे प्रेमळ राहिली.
15.2.17
प्रियाण्येव तु कौरव्यो नाप्रियाणि कुरूद्वहः ।
वैचित्रवीर्य नृपतौ समाचरत सर्वदा ॥ १५.२.१७ ॥
कुरुकुलाचा भार वाहणारा तो कौरव विचित्रवीर्याच्या पुत्र राजाशी नेहमी प्रियच वागला, अप्रिय कधीच वागला नाही.
15.2.18
यद्यद्ब्रूते च किञ्चित्स धृतराष्ट्रो जनाधिपः ।
गुरु वा लघु वा कार्यं गान्धारी च तपस्विनी ॥ १५.२.१८ ॥
जनाधिप धृतराष्ट्र जे काही सांगत, ते मोठे असो वा छोटे कार्य, तपस्विनी गांधारीही तेच करत असे.
15.2.19
तं स राजा महाराज पाण्डवानां धुरंधरः ।
पूजयित्वा वचस्तत्तदकार्षीत्परवीरहा ॥ १५.२.१९ ॥
महाराज, पांडवांचा धुरंधर तो राजा त्याच्या प्रत्येक शब्दाचा सन्मान करून तसेच करत गेला; तो शत्रुवीरांचा संहारक होता.
15.2.20
तेन तस्याभवत्प्रीतो वृत्तेन स नराधिपः ।
अन्वतप्यत संस्मृत्य पुत्रं तं मन्दचेतसम् ॥ १५.२.२० ॥
त्याच्या वर्तनाने तो राजा प्रसन्न झाला; पण त्या मंदबुद्धी पुत्राची आठवण होऊन तो पश्चात्ताप करू लागला.
15.2.21
सदा च प्रातरुत्थाय कृतजप्यः शुचिर्नृपः ।
आशास्ते पाण्डुपुत्राणां समरेष्वपराजयम् ॥ १५.२.२१ ॥
राजा नेहमी पहाटे उठून, जप करून, शुचिर्भूत होऊन पांडुपुत्रांसाठी युद्धांमध्ये अपराजयाची इच्छा करत असे.
15.2.22
ब्राह्मणान्स्वस्तिवाच्याथ हुत्वा चैव हुताशनम् ।
आयूंषि पाण्डुपुत्राणामाशंसत नराधिपः ॥ १५.२.२२ ॥
मग त्या राजाने ब्राह्मणांकडून स्वस्तिवाचन करवून, अग्नीत आहुती देऊन पांडुपुत्रांच्या दीर्घायुष्याची इच्छा केली.
15.2.23
न तां प्रीतिं परामाप पुत्रेभ्यः स तदा पुरा ।
यां प्रीतिं पाण्डुपुत्रेभ्यः सदाऽवाप नराधिपः। ॥ १५.२.२३ ॥
पूर्वी त्या राजाला आपल्या पुत्रांकडून तितकी परम प्रीती मिळाली नव्हती; जी प्रीती तो पांडुपुत्रांकडून सदैव मिळवत असे.
15.2.24
ब्राह्मणानां यथा वृत्तः क्षत्रियाणां यथाविधः ।
तथा विट्शूद्रसङ्घानामभवत्स प्रियस्तदा ॥ १५.२.२४ ॥
ब्राह्मणांशी त्याचे वर्तन जसे होते, क्षत्रियांशी विधिपूर्वक जसे होते, तसेच तेव्हा वैश्य व शूद्र समूहांनाही तो प्रिय झाला.
15.2.25
यच्च किञ्चित्तदा पापं धृतराष्ट्रसुतैः कृतम् ।
अकृत्वा हृदि तत्पापं तं नृपं सोन्ववर्तत ॥ १५.२.२५ ॥
तेव्हा धृतराष्ट्राच्या पुत्रांनी जे पाप केले होते, ते मनात न ठेवता तो त्या राजाचे अनुसरण करीत राहिला.
15.2.26
यः कश्चिदपि यत्किञ्चित्प्रमादादंबिकासुते ।
कुरुते द्वेष्यतामेति स कौन्तेयस्य धीमतः ॥ १५.२.२६ ॥
अंबिकेच्या पुत्राविषयी प्रमादाने जो कोणी काही करतो, तो बुद्धिमान कुंतीपुत्राच्या द्वेषाचा पात्र होतो.
15.2.27
न राज्ञो धृतराष्ट्रस्य न च दुर्योधनस्य वै ।
उवाच दुष्कृतं कश्चिद्युधिष्ठिरभयान्नरः ॥ १५.२.२७ ॥
राजा धृतराष्ट्र किंवा दुर्योधन यांच्याविषयी युधिष्ठिराच्या भीतीने कोणीही दुष्कृत्य सांगितले नाही.
15.2.28
धृत्या तुष्टो नरेन्द्रः स गान्धारी विदुरस्तथा ।
अजातशत्रोर्वृत्तेन न तु भीमस्य पार्थिवः ॥ १५.२.२८ ॥
धैर्याने तो नरेंद्र संतुष्ट झाला; गांधारी आणि विदुरही तसेच; अजातशत्रूच्या वर्तनाने ते संतुष्ट झाले, पण तो राजा भीमाबद्दल संतुष्ट नव्हता.
15.2.29
अन्ववर्तत भीमोपि निश्चितो धर्मजं नृपम् ।
धृतराष्ट्रं च सम्प्रेक्ष्य सदा भवति दुर्मनाः ॥ १५.२.२९ ॥
भीमही निश्चयाने धर्मपुत्र राजाचे अनुसरण करीत होता; पण धृतराष्ट्राला पाहिल्यावर तो नेहमी उदास मनाचा होत असे.
15.2.30
राजानमनुवर्तन्त धर्मपुत्रममित्रहा ।
अन्ववर्तत संक्रुद्धो हृदयेन पराङ्मुखः ॥ १५.२.३० ॥
शत्रूंचा नाश करणारे धर्मपुत्र राजाचे अनुसरण करीत होते; तो संतप्त होता, मनाने पराङ्मुख होऊन अनुसरण करत होता.