Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 15.21

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

15.21.1

ततस्तत्र मुनिश्रेष्ठा राजानं द्रष्टुमभ्ययुः ।
नारदः पर्वतश्चैव देवलश्च महातपाः ॥ १५.२१.१ ॥

तब वहाँ मुनियों में श्रेष्ठ नारद, पर्वत और महातपस्वी देवल राजा को देखने आए।

15.21.2

द्वैपायनः सशिष्यश्च सिद्धाश्चान्ये मनीषिणः ।
शतयूपश्च राजर्षिर्वृद्धः परमधार्मिकः ॥ १५.२१.२ ॥

द्वैपायन (व्यास) अपने शिष्यों सहित, सिद्ध और अन्य मनीषी भी आए, तथा वृद्ध और परम धार्मिक राजर्षि शतयूप भी।

15.21.3

तेषां कुन्ती महाराज पूजां चक्रे यथाविधि ।
ते चापि तुतुषुस्तस्यास्तापसाः परिचर्यया ॥ १५.२१.३ ॥

महाराज, कुन्ती ने उनका विधिपूर्वक सत्कार किया, और तपस्वी भी उसकी सेवा से प्रसन्न हुए।

15.21.4

तत्र धर्म्याः कथास्तात चक्रुस्ते परमर्षयः ।
रमयन्तो महात्मानं धृतराष्ट्रं जनाधिपम् ॥ १५.२१.४ ॥

वहाँ परम ऋषियों ने, हे तात, धर्मसम्मत कथाएँ कहीं, जनाधिप महात्मा धृतराष्ट्र को प्रसन्न करते हुए।

15.21.5

कथान्तरे तु कस्मिंश्चिद्देवर्षिर्नारदस्ततः ।
कथामिमामकथयत्सर्वप्रत्यक्षदर्शिवान् ॥ १५.२१.५ ॥

किसी अन्य कथा के बीच में, तब सब कुछ प्रत्यक्ष देखने वाले देवर्षि नारद ने यह कथा कही।

15.21.6

पुरा प्रजापतिसमो राजाऽऽसीदकुतोभयः ।
सहस्रचित्यि इत्युक्तः शतयूपपितामहः ॥ १५.२१.६ ॥

पूर्वकाल में प्रजापति के समान एक राजा हुए, जो किसी ओर से भयभीत नहीं थे; वे सहस्रचित्य कहलाते थे और शतयूप के पितामह थे।

15.21.7

स पुत्रे राज्यमासज्ज्यि ज्येष्ठे परमधार्मिके ।
सहस्रचित्यो धर्मात्मा प्रविवेश वनं नृपः ॥ १५.२१.७ ॥

उस राजा सहस्रचित्य ने परम धार्मिक ज्येष्ठ पुत्र पर राज्य सौंपकर, धर्मात्मा होकर वन में प्रवेश किया।

15.21.8

स गत्वा तपसः पारं दीप्तस्य वसुधाधिपः ।
पुरंदरस्य संस्थानं प्रतिपेदे महाद्युतिः ॥ १५.२१.८ ॥

वह महातेजस्वी वसुधाधिप तप के दीप्त पार को पहुँचकर पुरंदर (इन्द्र) के धाम को प्राप्त हुआ।

15.21.9

दृष्टपूर्वः स बहुशो राजन्सम्पतता मया ।
महेन्द्रसदने राजा तपसा दग्धकिल्बिषः ॥ १५.२१.९ ॥

हे राजन्, मैंने उसे पहले अनेक बार देखा है, जब मैं घूमता हुआ महेन्द्र के सदन में था—वह राजा, तप से जिसके पाप दग्ध हो चुके थे।

15.21.10

तथा शैलालयो राजा भगत्तपितामहः ।
तपोबलेनैव नृपो महेन्द्रसदनं गतः ॥ १५.२१.१० ॥

इसी प्रकार शैलालय राजा भगत्तपितामह भी तपोबल से ही उस राजा महेन्द्र के सदन को प्राप्त हुआ।

15.21.11

तथा पृषध्रो राजाऽऽसीद्राजन्वज्रधरोपमः ।
स चापि तपसा लेभे नाकपृष्ठमितो गतः ॥ १५.२१.११ ॥

इसी प्रकार पृषध्र राजा हुआ था, हे राजन, जो वज्रधर (इन्द्र) के समान था; उसने भी तप से नाकपृष्ठ को प्राप्त किया और यहाँ से प्रस्थान किया।

15.21.12

अस्मिन्नरण्ये नृपते मांधातुरपि चात्मजः ।
पुरुकुत्सो नृपः सिद्धिं महतीं समवाप्तवान् ॥ १५.२१.१२ ॥

हे नृपति, इसी अरण्य में मान्धाता के पुत्र राजा पुरुकुत्स ने भी महती सिद्धि प्राप्त की थी।

15.21.13

भार्या समभवद्यस्य नर्मदा सरितां वरा ।
सोस्मिन्नरण्ये नृपतिस्तपस्तप्त्वा दिवं गतः ॥ १५.२१.१३ ॥

जिसकी पत्नी नदियों में श्रेष्ठ नर्मदा हुई थी, वह राजा इसी वन में तप करके स्वर्ग को गए।

15.21.14

शशलोमा च राजाऽऽसीद्राजन्परमधार्मिकः ।
सम्यगस्मिन्वने तप्त्वा ततो दिवमवाप्तवान् ॥ १५.२१.१४ ॥

और हे राजन्, शशलोमा नाम का एक अत्यंत धार्मिक राजा था, जिसने इसी वन में भलीभाँति तप करके फिर स्वर्ग प्राप्त किया।

15.21.15

द्वैपायनप्रसादाच्च त्वमपीदं तपोवनम् ।
राजन्नवाप्य दुष्प्रापां सिद्धिमग्र्यां गमिष्यसि ॥ १५.२१.१५ ॥

और द्वैपायन की कृपा से तुम भी इस तपोवन में दुर्लभ और श्रेष्ठ सिद्धि प्राप्त करके जाओगे, हे राजन्।

15.21.16

त्वं चापि राजशार्दूल तपसोन्ते श्रिया वृतः ।
गान्धारीसहितो गन्ता गतिं तेषां महात्मनां ॥ १५.२१.१६ ॥

और हे राजशार्दूल, तुम भी तप के अंत में वैभव से घिरे होकर गांधारी के साथ उन महात्माओं की गति को जाओगे।

15.21.17

पाण्डुः स्मरति ते नित्यं बलहन्तुः समीपगः ।
त्वां सदैव महाराज श्रेयसा स च योक्ष्यति ॥ १५.२१.१७ ॥

पाण्डु तुम्हें सदा याद करता है; वह बल के हन्ता (इन्द्र) के समीप रहता है। हे महाराज, वह तुम्हें सदा कल्याण से जोड़ेगा।

15.21.18

तव शुश्रूषया चैव गान्धार्याश्च यशस्विनी ।
भर्तुः सलोकतां कुन्ती गमिष्यति वधूस्तव ॥ १५.२१.१८ ॥

और तुम्हारी तथा गांधारी की सेवा से यशस्विनी तुम्हारी वधू कुन्ती भी अपने पति के लोक को प्राप्त होगी।

15.21.19

युधिष्ठिरस्य जननी स हि धर्मः सनातनः ।
वयमेतत्प्रपश्यामो नृपते दिव्यवक्षुषाः ॥ १५.२१.१९ ॥

युधिष्ठिर की माता वह सनातन धर्म ही है। हे राजन्, हम दिव्य दृष्टि से यह स्पष्ट देखते हैं।

15.21.20

प्रवेक्ष्यति महात्मानं विदुरश्च युधिष्ठिरम् ।
संजयस्तदनुध्यानादितः स्वर्गमवाप्स्यति ॥ १५.२१.२० ॥

विदुर और महात्मा युधिष्ठिर में प्रवेश करेंगे। संजय उनके ध्यान से यहाँ से स्वर्ग को प्राप्त करेंगे।

15.21.21

एतच्छ्रुत्वा कौरवेन्द्रो महात्मा ।
सार्धं पत्न्या प्रीतिमान्सम्बभूव।
विद्वान्वाक्यं नारदस्य प्रशस्य ।
चक्रे पूजां चातुलां नारदाय ॥ १५.२१.२१ ॥

यह सुनकर महात्मा कौरवेंद्र अपनी पत्नी के साथ प्रसन्न हुए। विद्वान ने नारद के वचनों की प्रशंसा करके नारद का अतुलनीय पूजन किया।

15.21.22

ततः सर्वे नारदं विप्रसङ्घाः ।
सम्पूजयामासुरतीव राजन्।
राज्ञः प्रीत्या धृतराष्ट्रस्य ते वै ।
पुनःपुनः सम्प्रहृष्टास्तदानीम् ॥ १५.२१.२२ ॥

तब सभी विप्रसमूहों ने नारद का अत्यंत सम्मानपूर्वक पूजन किया। हे राजन्, राजा धृतराष्ट्र के प्रेम से वे सब उस समय बार-बार अत्यंत हर्षित हुए।