महाभारत · अध्याय 15.23
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.23.1
वनं गते कौरवेन्द्रे दुःखशोकसमन्विताः ।
बभूवुः पाण्डवा राजन्मातृशोकेनि चान्विताः ॥ १५.२३.१ ॥
कौरवेंद्र वनात गेल्यावर पांडव दुःख आणि शोकाने भरून गेले. हे राजा, ते मातेच्या शोकानेही व्यथित झाले.
15.23.2
तथा पौरजनः सर्वः शोचन्नास्ते जनाधिपम् ।
कुर्वाणाश्च कथास्तत्र ब्राह्मणा नृपतिं प्रति ॥ १५.२३.२ ॥
त्याचप्रमाणे नगरातील सर्व लोक राजासाठी शोक करीत तिथेच राहिले; तेथे ब्राह्मण राजाविषयी बोलत होते.
15.23.3
कथं न राजा वृद्धः स वने वसति निर्जने ।
गान्धारी च महाभागा सा च कुन्ती पृथा कथम् ॥ १५.२३.३ ॥
तो वृद्ध राजा निर्जन वनात कसा राहतो? महाभागा गांधारी आणि ती कुंती पृथा कशा आहेत?
15.23.4
सुखार्हः स हि राजर्षिरसुखी तद्वनं महत् ।
किमवस्थः समासाद्य प्रज्ञाचक्षुर्महामनाः ॥ १५.२३.४ ॥
तो राजर्षी सुखास पात्र आहे, पण त्या विशाल वनात तो दुःखी आहे. प्रज्ञाचक्षू, महामनस्वी तो राजा त्या वनात पोहोचून कोणत्या स्थितीत आहे?
15.23.5
सुदुष्करं कृतवती कुन्ती पुत्रानपास्य सा ।
राज्यश्रियं परित्यज्य वनं सा समरोचयत् ॥ १५.२३.५ ॥
कुंतीने अत्यंत कठीण कार्य केले; पुत्रांना सोडून, राज्यलक्ष्मीचा त्याग करून तिने वनाचीच निवड केली.
15.23.6
विदुरः किमवस्थश्च भ्रातृशुश्रूषुरात्मवान् ।
स च गावल्गणिर्धीमान्भर्तृपिण्डानुपालकः ॥ १५.२३.६ ॥
बंधूंच्या सेवेत रत असलेला आत्मसंयमी विदुर कशा स्थितीत आहे? स्वामीचे पिंड जपणारा तो बुद्धिमान गावल्गणि (संजय) देखील कोणत्या स्थितीत आहे?
15.23.7
आकुमारं च पौरास्ते चिन्ताशोकसमाहताः ।
तत्रतत्र कथाश्चक्रुः समासाद्य परस्परम् ॥ १५.२३.७ ॥
लहान मुलांपर्यंत सर्व नगरवासी चिंता आणि शोकाने व्यथित होते; ठिकठिकाणी एकमेकांना भेटून ते बोलत होते.
15.23.8
पाण्डवाश्चैव ते सर्वे भृशं शोकपरायणाः ।
शोचन्तो मातरं वृद्धामूषुर्नातिचिरं पुरे ॥ १५.२३.८ ॥
ते सर्व पांडव अत्यंत शोकात बुडाले होते; वृद्ध मातेसाठी शोक करीत ते नगरात फार काळ राहिले नाहीत.
15.23.9
तथैव वृद्धं पितरं हतपुत्रं जनेश्वरम् ।
गान्धारीं च महाभागां विदुरं च महामतिम् ॥ १५.२३.९ ॥
तसेच वृद्ध पिता, पुत्र मारले गेलेले जनेश्वर, महाभागा गांधारी आणि महामती विदुर यांच्याबद्दलही (ते शोक करत होते).
15.23.10
नैषां बभूव सम्प्रीतिस्तान्विचिन्तयतां तदा ।
न राज्ये न च नारीषु न वेदाध्ययनेषु च ॥ १५.२३.१० ॥
त्या वेळी त्यांचा विचार करणाऱ्या त्यांना राज्यात, स्त्रियांत किंवा वेदाध्ययनात कोणताही आनंद उरला नव्हता.
15.23.11
परं निर्वेदमगमंश्चिन्तयन्ता नराधिपम् ।
तं च ज्ञातिवधं घोरं संस्मरन्तः पुनःपुनः ॥ १५.२३.११ ॥
नरेश्वराचा विचार करीत ते अत्यंत विरक्त झाले, आणि त्या भयंकर ज्ञातिवधाचे वारंवार स्मरण करीत राहिले.
15.23.12
अभिमन्योश्च बालस्य विनाशं रणमूर्धनि ।
कर्णस्य च महाबाहोः सङ्ग्रामेष्वपलायिनः ॥ १५.२३.१२ ॥
रणभूमीच्या अग्रभागी बालक अभिमन्यूचा नाश, आणि युद्धांत कधीही पळून न गेलेल्या महाबाहू कर्णाचा (वधही त्यांच्या मनात होता).
15.23.13
तथैव द्रौपदेयानामन्येषां सुहृदामपि ।
वधं संस्मृत्य ते वीरा नातिप्रमनसोऽभवन् ॥ १५.२३.१३ ॥
त्याचप्रमाणे द्रौपदीच्या पुत्रांचा व इतर मित्रांचा वध आठवून ते वीर फारसे प्रसन्न नव्हते.
15.23.14
हतप्रवीरां पृथिवीं हृतरत्नां च भारत ।
सदैव चिन्तयन्तस्ते न शमं चोपलेभिरे ॥ १५.२३.१४ ॥
हे भरता, प्रमुख वीर मारले गेलेल्या आणि रत्नांनी हिरावलेल्या पृथ्वीचा सतत विचार करून त्यांना शांती मिळाली नाही.
15.23.15
द्रौपदी हतपुत्रा च सुभद्रा चैव भामिनी ।
नातिप्रीतियुते देव्यौ तदास्तामप्रहृष्टवत् ॥ १५.२३.१५ ॥
पुत्र मारले गेलेली द्रौपदी आणि तेजस्वी सुभद्रा या दोन देवी तेव्हा फारशा प्रसन्न नव्हत्या, जणू आनंदलेल्या नव्हत्या.
15.23.16
वैराट्यास्तनयं दृष्ट्वा पितरं ते परिक्षितम् ।
धारयन्ति स्म ते प्राणांस्तव पूर्वपितामहाः ॥ १५.२३.१६ ॥
विराटाच्या कन्येचा पुत्र आणि तुझे पिता परीक्षित यांना पाहून तुझ्या पूर्वज पितामहांनी प्राण धारण केले.