ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 15.28
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.28.1
युधिष्ठिर महाबाहो कच्चित्वं कुशली ह्यसि ।
सहितो भ्रातृभिः सर्वैः पौरजानपदैस्तथा ॥ १५.२८.१ ॥
ହେ ମହାବାହୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ତୁମେ କୁଶଳରେ ଅଛ କି? ତୁମେ ସମସ୍ତ ଭାଇ, ନଗରବାସୀ ଓ ଜନପଦବାସୀଙ୍କ ସହିତ ସୁସ୍ଥ ଅଛ କି?
15.28.2
ये च त्वामनुजीवन्ति कच्चित्तेऽपि निरामयाः ।
सचिवा भृत्यवर्गाश्च गुरवश्चैव ते नृप ॥ १५.२८.२ ॥
ଯେଉଁମାନେ ତୁମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଜୀବନଯାପନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବି କି ନିରୋଗ ଅଛନ୍ତି? ହେ ନୃପ, ତୁମ ମନ୍ତ୍ରୀ, ଭୃତ୍ୟବର୍ଗ ଓ ଗୁରୁଜନ କି ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି?
15.28.3
कच्चित्तेऽपि निरातङ्का वसन्ति विषये तव ।
कच्चिद्वर्तसि पौराणीं वृत्तिं राजर्षिसेविताम् ॥ १५.२८.३ ॥
ତୁମ ରାଜ୍ୟରେ ସେମାନେ ବି କି ନିର୍ଭୟରେ ବାସ କରନ୍ତି? ରାଜର୍ଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ପୁରାତନ ଆଚରଣ ତୁମେ ପାଳନ କରୁଛ କି?
15.28.4
कच्चिन्न्यायाननुच्छिद्य कोशस्तेऽभिप्रपूर्यते ।
अरिमध्यस्थमित्रेषु वर्तसे चानुरूपतः।
ब्राह्मणानग्रहारैर्वा यथावदनुपश्यसि ॥ १५.२८.४ ॥
ନ୍ୟାୟ ଲଙ୍ଘନ ନ କରି କି ତୁମ ଭଣ୍ଡାର ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ? ଶତ୍ରୁ, ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଓ ମିତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରତି ଉପଯୁକ୍ତ ଆଚରଣ କରୁଛ କି? ଅଗ୍ରହାର ଦାନରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଯଥାବତ୍ ଦେଖୁଛ କି?
15.28.5
कच्चित्ते परितुष्यन्ति शीलेनि भरतर्षभ ।
शत्रवोपि कुतः पौरा भृत्या वा स्वजनोपि वा ॥ १५.२८.५ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ଶୀଳରେ କି ସେମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଅଛନ୍ତି? ଶତ୍ରୁମାନେ ବି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ, ନଗରବାସୀ, ଭୃତ୍ୟ କିମ୍ବା ସ୍ୱଜନ କେତେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବା ଉଚିତ?
15.28.6
कच्चिद्यजसकि राजेन्द्र श्रद्धावान्पितृदेवताः ।
अतिथीनन्नपानेनि कच्चिदर्चसि भारत ॥ १५.२८.६ ॥
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରୁଛ କି? ହେ ଭାରତ, ଅନ୍ନ-ପାନୀୟରେ ଅତିଥିଙ୍କୁ ସତ୍କାର କରୁଛ କି?
15.28.7
कच्चिन्नयपथे विप्राः स्वकर्मनिरतास्तव ।
क्षत्रिया वैश्यवर्णा वा शूद्रा वाऽपि कुटुम्बिनः ॥ १५.२८.७ ॥
ଆପଣଙ୍କ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କ'ଣ ନ୍ୟାୟପଥରେ ଚାଲନ୍ତି ଓ ନିଜ ନିଜ କର୍ମରେ ନିରତ ଅଛନ୍ତି? କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର—ଯେଉଁମାନେ ଗୃହସ୍ଥ—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ କ'ଣ ସେହିପରି ଅଛନ୍ତି?
15.28.8
कच्चित्स्त्रीबालवृद्धं ते न शोचति न याचते ।
जामयः पूजिताः कच्चित्तव गेहे नरर्षभ ॥ १५.२८.८ ॥
ଆପଣଙ୍କ ଘରେ ସ୍ତ୍ରୀ, ଶିଶୁ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେ ଶୋକ କରନ୍ତି ନାହିଁ ଓ ଯାଚନା କରନ୍ତି ନାହିଁ କି? ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କ ଘରେ ସ୍ତ୍ରୀ-ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସମ୍ମାନିତ କି?
15.28.9
कच्चिद्राजर्षिवंशोऽयं त्वामासाद्य महीपतिम् ।
यथोचितं महाराज यशसा नावसीदति ॥ १५.२८.९ ॥
ରାଜର୍ଷିମାନଙ୍କ ଏହି ବଂଶ ଆପଣଙ୍କ ପରି ମହୀପତିଙ୍କୁ ପାଇ ଯଥୋଚିତ ଭାବେ ଯଶରେ କ୍ଷୀଣ ହେଉନାହିଁ କି? ହେ ମହାରାଜ!
15.28.10
इत्येवादिनं तं स न्यायवित्प्रत्यभाषत ।
कुशलप्रश्नसंयुक्तं कुशलो वाक्यमब्रवीत् ॥ १५.२८.१० ॥
ଏପରି କହୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ନ୍ୟାୟଜ୍ଞ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। କୁଶଳ-ପ୍ରଶ୍ନଯୁକ୍ତ ବାକ୍ୟ କୁଶଳ ଲୋକ କହିଲେ।
15.28.11
अपि ते वर्धते राजंस्पपो मन्दः श्रमश्च ते ॥ १५.२८.११ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଆପଣଙ୍କ ତପ ବଢ଼ୁଛି କି? ଆପଣଙ୍କ ଦୁର୍ବଳତା ଓ କ୍ଳାନ୍ତି କମୁଛି କି?
15.28.12
अपि मे जननी चेयं शुश्रूषुर्विगतक्लमा ।
अथास्याः सफलो राजन्वनवासो भविष्यति ॥ १५.२८.१२ ॥
ମୋ ଏହି ମାତା ମଧ୍ୟ ସେବା କରି କ୍ଳାନ୍ତିହୀନ ଅଛନ୍ତି କି? ହେ ରାଜନ୍, ତେବେ ତାଙ୍କ ବନବାସ ସଫଳ ହେବ।
15.28.13
इयं च माता ज्येष्ठा मे शीतवाताध्वकर्शिता ।
घोरेण तपसा युक्ता देवी कच्चिन्न शोचति ॥ १५.२८.१३ ॥
ଶୀତ, ପବନ ଓ ପଥଯାତ୍ରାରେ କୃଶ ହୋଇଥିବା ମୋ ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ମାତା, ଘୋର ତପସ୍ୟାରେ ରତ ଏହି ଦେବୀ କଅଣ ଶୋକ କରନ୍ତି ନାହିଁ?
15.28.14
हतान्पुत्रान्महावीर्यान्क्षत्रधर्मपरायणान् ।
नापध्यायति वा कच्चिदस्मान्पापकृतः सदा ॥ १५.२८.१४ ॥
ନିହତ ମହାବୀର୍ଯ୍ୟ, କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମରେ ନିରତ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ସେ କଅଣ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ? ପାପୀ ଆମକୁ ମଧ୍ୟ ସେ ସଦା ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି ନାହିଁ କି?
15.28.15
क्व चासौ विदुरो राजन्नेमं पश्यामहे वयम् ।
संजयः कुशली चायं कच्चिन्नु तपसि स्थिरः ॥ १५.२८.१५ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ସେ ବିଦୁର କେଉଁଠି? ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହୁଁ। ଏହି ସଞ୍ଜୟ କୁଶଳରେ ଅଛନ୍ତି; ସେ ମଧ୍ୟ ତପସ୍ୟାରେ ସ୍ଥିର କି?
15.28.16
इत्युक्तः प्रत्युवाचैनं धृतराष्ट्रो जनाधिपम् ।
कुशली विदुरः पुत्र तपो घोरं समाश्रितः ॥ १५.२८.१६ ॥
ଏହିପରି ପଚରାଯିବା ପରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ସେହି ଜନାଧିପଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ହେ ପୁତ୍ର, ବିଦୁର କୁଶଳରେ ଅଛନ୍ତି; ସେ ଘୋର ତପସ୍ୟାର ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି।'
15.28.17
वायुभक्षो निराहारः कृशो धमनिसंततः ।
कजाचिद्दृश्यते विप्रैः शून्येऽस्मिन्कानने क्वचित् ॥ १५.२८.१७ ॥
ପବନ ଖାଇ ବଞ୍ଚୁଥିବା, ନିରାହାର, କୃଶ, ଶିରାଜାଲରେ ଆବୃତ ଶରୀରର ସେ ଏହି ଶୂନ୍ୟ ବନରେ କେବେ କେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି।
15.28.18
इत्येवं ब्रुवतस्तस्य जटी वीटामुखः कृशः ।
दिग्वासा मलदिग्धाङ्गो वनरेणुसमुक्षितः ॥ १५.२८.१८ ॥
ଏହିପରି କହୁଥିବା ସମୟରେ ସେ — ଜଟାଧାରୀ, ମୁଖରେ ବୀଟା, କୃଶ, ଦିଗମ୍ବର, ମଇଳାରେ ଲିପ୍ତ ଅଙ୍ଗବିଶିଷ୍ଟ, ବନଧୂଳିରେ ଆବୃତ।
15.28.19
दूरादालक्षितः क्षत्ता तत्राख्यातो महीपतेः ।
कविदुरस्त्वेष धर्मात्मा जनं दृष्ट्वा निवर्तते ॥ १५.२८.१९ ॥
ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ସେହି ଧର୍ମାତ୍ମା କ୍ଷତ୍ତା ବିଦୁର ଦୂରରୁ ଦେଖାଗଲେ; ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଫେରିଯାଆନ୍ତି।
15.28.20
निवर्तमानं सहसा जनं दृष्ट्वाऽऽश्रमं प्रति ।
तमन्वधावन्नृपतिरेक एव युधिष्ठिरः।
प्रविशन्तं वनं घोरं लक्ष्यालक्ष्यं क्वचित्क्वचित् ॥ १५.२८.२० ॥
ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ହଠାତ୍ ଆଶ୍ରମ ଆଡ଼କୁ ଫେରୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏକାକୀ ତାଙ୍କ ପଛେ ଦୌଡ଼ିଲେ; ଭୟଙ୍କର ବନରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ସେ କେବେ ଦିଶନ୍ତି, କେବେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।
15.28.21
भोभो विदुर राजाऽहं दयितस्ते युधिष्ठिरः ।
इति ब्रुवन्नरपतिस्तं यत्नादभ्यधावत ॥ १५.२८.२१ ॥
"ଓହେ ବିଦୁର, ଓହେ ବିଦୁର! ମୁଁ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ତୁମର ପ୍ରିୟ" ଏହା କହି ରାଜା ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ତାଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଦୌଡ଼ିଲେ।
15.28.22
ततो विविक्त एकान्ते तस्थौ बुद्धिमतां वरः ।
विदुरो वृक्षमाश्रित्य कञ्चित्तत्र वनान्तरे ॥ १५.२८.२२ ॥
ତା'ପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଦୁର ସେହି ବନର ଏକ ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ ଏକ ବୃକ୍ଷକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଠିଆ ହେଲେ।
15.28.23
तं राजा क्षीणभूयिष्ठमाकृतीमात्रसूचितम् ।
अभिजज्ञे महाबुद्धिं महाबुद्धिर्युधिष्ठिरः ॥ १५.२८.२३ ॥
ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୀଣ, କେବଳ ଆକୃତି ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ସେହି ମହାବୁଦ୍ଧି ବିଦୁରଙ୍କୁ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଚିହ୍ନିଲେ; ସେହି ମହାବୁଦ୍ଧି ଯୁଧିଷ୍ଠିର।
15.28.24
युधिष्ठिरोऽहमस्मीति वाक्यमुक्त्वाऽग्रतः स्थितः ।
विदुरस्याश्रमे राजा स च प्रत्याह संज्ञया ॥ १५.२८.२४ ॥
"ମୁଁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର" ଏହା କହି ରାଜା ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଠିଆ ହେଲେ; ଏବଂ ବିଦୁରଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ସେ ସଙ୍କେତରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
15.28.25
ततः सोऽनिमिषो भूत्वा राजानं तमुदैक्षत ।
संयोज्य विदुरस्तस्मिन्दृष्टिं दृष्ट्या समाहितः ॥ १५.२८.२५ ॥
ତା'ପରେ ସେ ଅନିମିଷ ହୋଇ ସେହି ରାଜାଙ୍କୁ ଚାହିଁଲେ। ବିଦୁର ଏକାଗ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ସ୍ଥିର କଲେ।
15.28.26
विवेश विदुरो धीमान्गात्रैर्गात्राणि चैव ह ।
प्राणान्प्राणेषु च दधदिन्द्रियाणीन्द्रियेषु च ॥ १५.२८.२६ ॥
ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଦୁର ନିଜ ଅଙ୍ଗ ସହିତ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ପ୍ରାଣକୁ ପ୍ରାଣରେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ ସ୍ଥାପନ କଲେ।
15.28.27
स योगबलमास्थाय विवेश नृपतेस्तनुम् ।
विदुरो धर्मराजस्य तेजसा प्रज्वलन्निव ॥ १५.२८.२७ ॥
ସେ ଯୋଗବଳ ଆଶ୍ରୟ କରି ରାଜାଙ୍କ ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ତେଜରେ ଜଳୁଥିବା ପରି।
15.28.28
विदुरस्य शरीरं तु तथैव स्तब्धलोचनम् ।
वृक्षाश्रितं तदा राजा ददर्श गतचेतनम् ॥ १५.२८.२८ ॥
କିନ୍ତୁ ବିଦୁରଙ୍କ ଶରୀର ମଧ୍ୟ ସେହିପରି, ସ୍ଥିର ନୟନରେ, ଏକ ବୃକ୍ଷରେ ଆଉଜି ରହିଥିଲା। ସେତେବେଳେ ରାଜା ତାହାକୁ ଚେତନାହୀନ ଦେଖିଲେ।
15.28.29
बलवन्तं तथाऽऽत्मानं मेने बहुगुणं तदा ।
धर्मराजो महातेजास्तच्च सस्मार पाण्डवः ॥ १५.२८.२९ ॥
ସେତେବେଳେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଧର୍ମରାଜ ପାଣ୍ଡବ ନିଜକୁ ବଳବାନ ଓ ବହୁଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଭାବିଲେ; ସେହି କଥା ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କଲେ।
15.28.30
पौराणमात्मनः सर्वं भविष्यं च विशाम्पते ।
योगधर्मं महातेजा व्यासेन कथिनं यथा ॥ १५.२८.३० ॥
ହେ ପ୍ରଜାପତି, ମହାତେଜସ୍ୱୀ ସେ ନିଜର ସମସ୍ତ ପୂର୍ବବୃତ୍ତାନ୍ତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଏବଂ ବ୍ୟାସଙ୍କ କଥିତ ଯୋଗଧର୍ମ ସ୍ମରଣ କଲେ।
15.28.31
धर्मराजश्च तत्रैनं सञ्चस्कारयिषुस्तदा ।
दग्धुकामोऽभवद्विद्वानथ वागभ्यभाषत ॥ १५.२८.३१ ॥
ସେତେବେଳେ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କର ସଂସ୍କାର କରିବାକୁ ଓ ଦହନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ; ସେତେବେଳେ ବିଦ୍ୱାନ କହିଲେ।
15.28.32
भोभो राजन्न दग्धव्यमेतद्विदुरसंज्ञकम् ।
कलेबरमिहैवं ते धर्म एष सनातनः ॥ १५.२८.३२ ॥
ହେ ରାଜନ୍! ବିଦୁର ନାମକ ଏହି ଶରୀର ଦହନ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏଠାରେ ହିଁ ତୁମ୍ଭର ଏହି ସନାତନ ଧର୍ମ।
15.28.33
लोको वैकर्तनो नाम भविष्यत्यस्य भारत ।
यतिधर्ममवाप्तोसौ नैष शोच्यः परंतप ॥ १५.२८.३३ ॥
ହେ ଭାରତ! ତାଙ୍କ ଲୋକ 'ବୈକର୍ତନ' ନାମରେ ଜଣାଯିବ; ସେ ଯତିଧର୍ମ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି; ହେ ପରନ୍ତପ, ଏ ଶୋକ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
15.28.34
इत्युक्तो धर्मराजः स विनिवृत्य ततः पुनः ।
राज्ञो वैचित्रवीर्यस्य तत्सर्वं प्रत्यवेदयत् ॥ १५.२८.३४ ॥
ଏହିପରି କୁହାଯିବାରୁ ଧର୍ମରାଜ ସେଠାରୁ ଫେରି ବିଚିତ୍ରବୀର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ ସବୁ ଜଣାଇଲେ।
15.28.35
ततः स राजा धृतिमान्स च सर्वो जनस्तदा ।
भीमसेनादयश्चैव परं विस्मियमागताः ॥ १५.२८.३५ ॥
ସେତେବେଳେ ସେ ଧୈର୍ଯ୍ୟବାନ ରାଜା, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ଭୀମସେନ ଆଦି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ।
15.28.36
तच्छ्रुत्वा प्रीतिमान्राजा भूत्वा धर्मजमब्रवीत् ।
आपो मूलं फलं चैव ममेदं प्रतिगृह्यताम् ॥ १५.२८.३६ ॥
ଏହା ଶୁଣି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ରାଜା ଧର୍ମପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଜଳ, ମୂଳ ଓ ଫଳ, ମୋର ଏହି ଅର୍ପଣ ଗ୍ରହଣ କର।'
15.28.37
यदन्नो हि नरो राजंस्तदन्नोऽस्यातिथिः स्मृतः ।
इत्युक्तः स तथेत्येवं प्राह धर्मात्मजो नृपम् ॥ १५.२८.३७ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଯାହାର ଅନ୍ନ ମନୁଷ୍ୟ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ତାହାର ଅତିଥି ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଏପରି କୁହାଯିବାରୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ରାଜାଙ୍କୁ 'ସେପରି ହିଁ' ବୋଲି କହିଲେ।
15.28.38
फलं मूलं च बुभुजे राज्ञा दत्तं सहानुजः ।
ततस्ते वृक्षमूलेषु कृतवासपरिग्रहाः।
तां रात्रिमवसन्सर्वे फलमूलजलाशनाः ॥ १५.२८.३८ ॥
ରାଜାଙ୍କ ଦେଇଥିବା ଫଳ ଓ ମୂଳ ସେମାନେ ନିଜ କନିଷ୍ଠ ଭାଇମାନଙ୍କ ସହିତ ଭୋଜନ କଲେ। ତାପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବୃକ୍ଷମୂଳରେ ବାସସ୍ଥାନ କରି ଫଳ, ମୂଳ ଓ ଜଳ ଖାଇ ସେହି ରାତ୍ରି କଟାଇଲେ।