మహాభారతం · అధ్యాయం 15.28
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.28.1
युधिष्ठिर महाबाहो कच्चित्वं कुशली ह्यसि ।
सहितो भ्रातृभिः सर्वैः पौरजानपदैस्तथा ॥ १५.२८.१ ॥
మహాబాహు యుధిష్ఠిరా, నీవు క్షేమంగా ఉన్నావా? నీ సోదరులందరితో, పౌరులతో, జనపదవాసులతో కలిసి నీవు కుశలంగా ఉన్నావా?
15.28.2
ये च त्वामनुजीवन्ति कच्चित्तेऽपि निरामयाः ।
सचिवा भृत्यवर्गाश्च गुरवश्चैव ते नृप ॥ १५.२८.२ ॥
నిన్ను ఆశ్రయించి జీవించేవారు కూడా క్షేమంగా ఉన్నారా? ఓ రాజా, నీ మంత్రులు, సేవకవర్గం, గురువులు కూడా ఆరోగ్యంగా ఉన్నారా?
15.28.3
कच्चित्तेऽपि निरातङ्का वसन्ति विषये तव ।
कच्चिद्वर्तसि पौराणीं वृत्तिं राजर्षिसेविताम् ॥ १५.२८.३ ॥
నీ రాజ్యంలో వారు కూడా భయం లేకుండా నివసిస్తున్నారా? రాజర్షులు సేవించిన పురాతన ఆచారాన్ని నీవు అనుసరిస్తున్నావా?
15.28.4
कच्चिन्न्यायाननुच्छिद्य कोशस्तेऽभिप्रपूर्यते ।
अरिमध्यस्थमित्रेषु वर्तसे चानुरूपतः।
ब्राह्मणानग्रहारैर्वा यथावदनुपश्यसि ॥ १५.२८.४ ॥
న్యాయాన్ని అతిక్రమించకుండా నీ ఖజానా నిండుతోందా? శత్రువులు, మధ్యస్థులు, మిత్రుల పట్ల తగినట్లు ప్రవర్తిస్తున్నావా? అగ్రహారాల దానాలతో బ్రాహ్మణులను సక్రమంగా చూస్తున్నావా?
15.28.5
कच्चित्ते परितुष्यन्ति शीलेनि भरतर्षभ ।
शत्रवोपि कुतः पौरा भृत्या वा स्वजनोपि वा ॥ १५.२८.५ ॥
భరతశ్రేష్ఠా, నీ శీలంతో వారు సంతోషపడుతున్నారా? శత్రువులు కూడా సంతోషిస్తున్నారా అంటే, పౌరులు, సేవకులు, స్వజనులు ఇంకెంత సంతోషిస్తారు?
15.28.6
कच्चिद्यजसकि राजेन्द्र श्रद्धावान्पितृदेवताः ।
अतिथीनन्नपानेनि कच्चिदर्चसि भारत ॥ १५.२८.६ ॥
రాజేంద్రా, నీవు శ్రద్ధతో పితృదేవతలకు, దేవతలకు యజ్ఞం చేస్తున్నావా? భారతా, అతిథులను అన్నపానాలతో సత్కరిస్తున్నావా?
15.28.7
कच्चिन्नयपथे विप्राः स्वकर्मनिरतास्तव ।
क्षत्रिया वैश्यवर्णा वा शूद्रा वाऽपि कुटुम्बिनः ॥ १५.२८.७ ॥
మీ బ్రాహ్మణులు న్యాయమార్గంలో నడుస్తూ, తమ తమ ధర్మకర్మల్లో నిమగ్నులై ఉన్నారా? క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రులు—గృహస్థులైనవారు—కూడా అలాగే ఉన్నారా?
15.28.8
कच्चित्स्त्रीबालवृद्धं ते न शोचति न याचते ।
जामयः पूजिताः कच्चित्तव गेहे नरर्षभ ॥ १५.२८.८ ॥
మీ ఇంట్లో స్త్రీలు, బాలురు, వృద్ధులు దుఃఖించకుండా, యాచించకుండా ఉన్నారా? ఓ నరశ్రేష్ఠా, మీ ఇంట్లో స్త్రీ బంధువులు గౌరవించబడుతున్నారా?
15.28.9
कच्चिद्राजर्षिवंशोऽयं त्वामासाद्य महीपतिम् ।
यथोचितं महाराज यशसा नावसीदति ॥ १५.२८.९ ॥
రాజర్షుల ఈ వంశం మిమ్మల్ని వంటి మహీపతిని పొంది, తగిన విధంగా కీర్తితో క్షీణించకుండా ఉన్నదా? ఓ మహారాజా!
15.28.10
इत्येवादिनं तं स न्यायवित्प्रत्यभाषत ।
कुशलप्रश्नसंयुक्तं कुशलो वाक्यमब्रवीत् ॥ १५.२८.१० ॥
అలా మాట్లాడిన ఆయనకు, న్యాయజ్ఞుడు సమాధానమిచ్చాడు. క్షేమ ప్రశ్నలతో కూడిన మాటలను సమర్థుడు పలికాడు.
15.28.11
अपि ते वर्धते राजंस्पपो मन्दः श्रमश्च ते ॥ १५.२८.११ ॥
ఓ రాజా, మీ తపస్సు వృద్ధి చెందుతోందా? మీ బలహీనత, అలసట తగ్గుతున్నాయా?
15.28.12
अपि मे जननी चेयं शुश्रूषुर्विगतक्लमा ।
अथास्याः सफलो राजन्वनवासो भविष्यति ॥ १५.२८.१२ ॥
నా ఈ తల్లి కూడా సేవ చేస్తూ అలసట లేకుండా ఉందా? ఓ రాజా, అప్పుడు ఆమె వనవాసం ఫలవంతమవుతుంది.
15.28.13
इयं च माता ज्येष्ठा मे शीतवाताध्वकर्शिता ।
घोरेण तपसा युक्ता देवी कच्चिन्न शोचति ॥ १५.२८.१३ ॥
చలి, గాలి, దారి ప్రయాణాల వల్ల కృశించిన నా జ్యేష్ఠ మాత, ఘోర తపస్సులో నిమగ్నమైన ఈ దేవి దుఃఖించడం లేదా?
15.28.14
हतान्पुत्रान्महावीर्यान्क्षत्रधर्मपरायणान् ।
नापध्यायति वा कच्चिदस्मान्पापकृतः सदा ॥ १५.२८.१४ ॥
చంపబడిన మహా పరాక్రమశాలులు, క్షత్రధర్మ నిరతులైన కుమారులను ఆమె స్మరించడం లేదా? పాపులమైన మమ్మల్ని కూడా ఎప్పుడూ తలచుకోవడం లేదా?
15.28.15
क्व चासौ विदुरो राजन्नेमं पश्यामहे वयम् ।
संजयः कुशली चायं कच्चिन्नु तपसि स्थिरः ॥ १५.२८.१५ ॥
రాజా, ఆ విదురుడు ఎక్కడ? మేము ఆయనను చూడటం లేదు. ఈ సంజయుడు క్షేమంగా ఉన్నాడు; అతడు కూడా తపస్సులో స్థిరంగా ఉన్నాడా?
15.28.16
इत्युक्तः प्रत्युवाचैनं धृतराष्ट्रो जनाधिपम् ।
कुशली विदुरः पुत्र तपो घोरं समाश्रितः ॥ १५.२८.१६ ॥
ఇలా అనగా, ధృతరాష్ట్రుడు ఆ జనాధిపునికి ప్రత్యుత్తరమిచ్చాడు: 'పుత్రా, విదురుడు క్షేమంగా ఉన్నాడు; ఘోర తపస్సును ఆశ్రయించాడు.'
15.28.17
वायुभक्षो निराहारः कृशो धमनिसंततः ।
कजाचिद्दृश्यते विप्रैः शून्येऽस्मिन्कानने क्वचित् ॥ १५.२८.१७ ॥
గాలినే ఆహారంగా తీసుకుంటూ, ఆహారం లేకుండా, కృశించి, నరాలు ఉబ్బిన శరీరంతో ఆయన ఈ నిర్జన అడవిలో ఎక్కడో కొన్నిసార్లు బ్రాహ్మణులకు కనిపిస్తాడు.
15.28.18
इत्येवं ब्रुवतस्तस्य जटी वीटामुखः कृशः ।
दिग्वासा मलदिग्धाङ्गो वनरेणुसमुक्षितः ॥ १५.२८.१८ ॥
ఇలా మాట్లాడుతుండగా ఆయన — జటాధారి, నోటిలో వీటా, కృశుడు, దిగంబరుడు, మురికి అంటిన శరీరం కలవాడు, అడవి ధూళితో కప్పబడినవాడు.
15.28.19
दूरादालक्षितः क्षत्ता तत्राख्यातो महीपतेः ।
कविदुरस्त्वेष धर्मात्मा जनं दृष्ट्वा निवर्तते ॥ १५.२८.१९ ॥
రాజు చూపిన ఆ ధర్మాత్ముడైన క్షత్త విదురుడు దూరం నుండి కనిపించాడు; ప్రజలను చూసి అతడు వెనక్కి తిరుగుతున్నాడు.
15.28.20
निवर्तमानं सहसा जनं दृष्ट्वाऽऽश्रमं प्रति ।
तमन्वधावन्नृपतिरेक एव युधिष्ठिरः।
प्रविशन्तं वनं घोरं लक्ष्यालक्ष्यं क्वचित्क्वचित् ॥ १५.२८.२० ॥
ప్రజలను చూసి అకస్మాత్తుగా ఆశ్రమం వైపు తిరిగివెళ్తున్న అతన్ని చూసి రాజు యుధిష్ఠిరుడు ఒంటరిగానే అతని వెంట పరుగెత్తాడు; భయంకరమైన అడవిలో ప్రవేశిస్తున్న అతడు కొన్నిసార్లు కనిపించి కొన్నిసార్లు అదృశ్యమయ్యాడు.
15.28.21
भोभो विदुर राजाऽहं दयितस्ते युधिष्ठिरः ।
इति ब्रुवन्नरपतिस्तं यत्नादभ्यधावत ॥ १५.२८.२१ ॥
"ఓ విదురా, ఓ విదురా! నేను రాజు యుధిష్ఠిరుడను, నీకు ప్రియుడను" అని పలుకుతూ రాజు అతని వైపు ప్రయత్నపూర్వకంగా పరుగెత్తాడు.
15.28.22
ततो विविक्त एकान्ते तस्थौ बुद्धिमतां वरः ।
विदुरो वृक्षमाश्रित्य कञ्चित्तत्र वनान्तरे ॥ १५.२८.२२ ॥
అప్పుడు బుద్ధిమంతులలో శ్రేష్ఠుడైన విదురుడు ఆ అడవిలోని ఒక ఏకాంత ప్రదేశంలో ఒక వృక్షాన్ని ఆశ్రయించి నిలిచాడు.
15.28.23
तं राजा क्षीणभूयिष्ठमाकृतीमात्रसूचितम् ।
अभिजज्ञे महाबुद्धिं महाबुद्धिर्युधिष्ठिरः ॥ १५.२८.२३ ॥
అత్యంత కృశించి, ఆకారాన్ని బట్టే గుర్తించదగిన ఆ మహాబుద్ధిమంతుడైన విదురుని రాజు యుధిష్ఠిరుడు గుర్తించాడు; ఆ మహాబుద్ధిమంతుడు యుధిష్ఠిరుడు.
15.28.24
युधिष्ठिरोऽहमस्मीति वाक्यमुक्त्वाऽग्रतः स्थितः ।
विदुरस्याश्रमे राजा स च प्रत्याह संज्ञया ॥ १५.२८.२४ ॥
"నేను యుధిష్ఠిరుడను" అని పలికి రాజు అతని ముందు నిలిచాడు; విదురుని ఆశ్రమంలో అతడు సంజ్ఞతో ప్రతిస్పందించాడు.
15.28.25
ततः सोऽनिमिषो भूत्वा राजानं तमुदैक्षत ।
संयोज्य विदुरस्तस्मिन्दृष्टिं दृष्ट्या समाहितः ॥ १५.२८.२५ ॥
అప్పుడు అతడు రెప్పవేయకుండా ఆ రాజును చూశాడు. విదురుడు తన దృష్టిని అతనిపై స్థిరంగా నిలిపి ఏకాగ్రతతో ఉన్నాడు.
15.28.26
विवेश विदुरो धीमान्गात्रैर्गात्राणि चैव ह ।
प्राणान्प्राणेषु च दधदिन्द्रियाणीन्द्रियेषु च ॥ १५.२८.२६ ॥
బుద్ధిమంతుడైన విదురుడు తన అవయవాలతో అతని అవయవాలలో ప్రవేశించాడు. ప్రాణాలను ప్రాణాలలోనూ, ఇంద్రియాలను ఇంద్రియాలలోనూ నిలిపాడు.
15.28.27
स योगबलमास्थाय विवेश नृपतेस्तनुम् ।
विदुरो धर्मराजस्य तेजसा प्रज्वलन्निव ॥ १५.२८.२७ ॥
అతడు యోగబలాన్ని ఆశ్రయించి రాజు శరీరంలో ప్రవేశించాడు; ధర్మరాజు తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తున్నట్లుగా ఉన్నాడు.
15.28.28
विदुरस्य शरीरं तु तथैव स्तब्धलोचनम् ।
वृक्षाश्रितं तदा राजा ददर्श गतचेतनम् ॥ १५.२८.२८ ॥
అయితే విదురుని శరీరం కూడా అలాగే, నిశ్చలమైన కళ్లతో, ఒక చెట్టుకు ఆనుకుని ఉంది. అప్పుడు రాజు దానిని చేతనలేనిదిగా చూశాడు.
15.28.29
बलवन्तं तथाऽऽत्मानं मेने बहुगुणं तदा ।
धर्मराजो महातेजास्तच्च सस्मार पाण्डवः ॥ १५.२८.२९ ॥
అప్పుడు మహాతేజస్వి అయిన ధర్మరాజు పాండవుడు తనను బలవంతుడిగా, అనేక గుణాలు కలవాడిగా భావించాడు; ఆ విషయాన్ని కూడా గుర్తుచేసుకున్నాడు.
15.28.30
पौराणमात्मनः सर्वं भविष्यं च विशाम्पते ।
योगधर्मं महातेजा व्यासेन कथिनं यथा ॥ १५.२८.३० ॥
ఓ ప్రజాపతీ, మహాతేజస్వి అయిన అతడు తన పూర్వ చరిత్రనంతటినీ, భవిష్యత్తునూ, వ్యాసుడు చెప్పిన యోగధర్మాన్నీ స్మరించాడు.
15.28.31
धर्मराजश्च तत्रैनं सञ्चस्कारयिषुस्तदा ।
दग्धुकामोऽभवद्विद्वानथ वागभ्यभाषत ॥ १५.२८.३१ ॥
అప్పుడు ధర్మరాజు ఆయనకు సంస్కారాలు చేయాలనుకొని దహనం చేయ కోరాడు; అప్పుడు విద్వాంసుడు మాట్లాడాడు.
15.28.32
भोभो राजन्न दग्धव्यमेतद्विदुरसंज्ञकम् ।
कलेबरमिहैवं ते धर्म एष सनातनः ॥ १५.२८.३२ ॥
ఓ రాజా! విదురుడు అనే ఈ దేహాన్ని దహనం చేయకూడదు; ఇక్కడే ఇది నీ సనాతన ధర్మం.
15.28.33
लोको वैकर्तनो नाम भविष्यत्यस्य भारत ।
यतिधर्ममवाप्तोसौ नैष शोच्यः परंतप ॥ १५.२८.३३ ॥
ఓ భారతా! అతని లోకం 'వైకర్తనం' అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందుతుంది; అతడు యతిధర్మాన్ని పొందాడు; ఓ పరంతపా, ఇతడు శోకించదగినవాడు కాడు.
15.28.34
इत्युक्तो धर्मराजः स विनिवृत्य ततः पुनः ।
राज्ञो वैचित्रवीर्यस्य तत्सर्वं प्रत्यवेदयत् ॥ १५.२८.३४ ॥
ఇలా చెప్పబడిన ధర్మరాజు అక్కడినుండి తిరిగి వచ్చి, విచిత్రవీర్యుని కుమారుడైన రాజుకు అంతా తెలియజేశాడు.
15.28.35
ततः स राजा धृतिमान्स च सर्वो जनस्तदा ।
भीमसेनादयश्चैव परं विस्मियमागताः ॥ १५.२८.३५ ॥
అప్పుడు ఆ ధైర్యవంతుడైన రాజు, అందరూ, భీమసేనుడు మొదలైనవారు కూడా మిక్కిలి ఆశ్చర్యపడ్డారు.
15.28.36
तच्छ्रुत्वा प्रीतिमान्राजा भूत्वा धर्मजमब्रवीत् ।
आपो मूलं फलं चैव ममेदं प्रतिगृह्यताम् ॥ १५.२८.३६ ॥
ఇది విని సంతోషించిన రాజు ధర్మకుమారునితో ఇలా అన్నాడు: 'నీరు, దుంపలు, పండ్లు, నా ఈ సమర్పణను స్వీకరించు.'
15.28.37
यदन्नो हि नरो राजंस्तदन्नोऽस्यातिथिः स्मृतः ।
इत्युक्तः स तथेत्येवं प्राह धर्मात्मजो नृपम् ॥ १५.२८.३७ ॥
ఓ రాజా, ఎవరి అన్నాన్ని ఎవరు భుజిస్తారో, అతడే అతనికి అతిథి అని చెప్పబడుతుంది. ఇలా చెప్పగా, ధర్మాత్ముడైన యుధిష్ఠిరుడు రాజుతో 'అలాగే' అని పలికాడు.
15.28.38
फलं मूलं च बुभुजे राज्ञा दत्तं सहानुजः ।
ततस्ते वृक्षमूलेषु कृतवासपरिग्रहाः।
तां रात्रिमवसन्सर्वे फलमूलजलाशनाः ॥ १५.२८.३८ ॥
రాజు ఇచ్చిన ఫలాలను, మూలాలను తన తమ్ములతో కలిసి యుధిష్ఠిరుడు భుజించాడు. తరువాత వారందరూ చెట్ల మూలాల వద్ద నివాసం ఏర్పరచుకుని, ఫలమూలజలాలను ఆహారంగా తీసుకుంటూ ఆ రాత్రి గడిపారు.