มหาภารตะ · อัธยายะ 15.28
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.28.1
युधिष्ठिर महाबाहो कच्चित्वं कुशली ह्यसि ।
सहितो भ्रातृभिः सर्वैः पौरजानपदैस्तथा ॥ १५.२८.१ ॥
ยุธิษฐิระ ผู้มีแขนทรงพลัง ท่านสบายดีหรือไม่ ท่านพร้อมด้วยพี่น้องทั้งหมด ชาวเมืองและชาวชนบท มีสุขภาพดีหรือไม่
15.28.2
ये च त्वामनुजीवन्ति कच्चित्तेऽपि निरामयाः ।
सचिवा भृत्यवर्गाश्च गुरवश्चैव ते नृप ॥ १५.२८.२ ॥
บรรดาผู้ที่อาศัยท่านเลี้ยงชีพ ปลอดจากโรคภัยหรือไม่ ข้าแต่พระราชา บรรดาเสนาบดี ข้ารับใช้ และผู้อาวุโสของท่าน ก็มีสุขภาพดีเช่นกันหรือไม่
15.28.3
कच्चित्तेऽपि निरातङ्का वसन्ति विषये तव ।
कच्चिद्वर्तसि पौराणीं वृत्तिं राजर्षिसेविताम् ॥ १५.२८.३ ॥
ผู้คนในแคว้นของท่านอยู่อย่างปราศจากความหวาดกลัวหรือไม่ ท่านดำเนินตามวิถีปฏิบัติโบราณที่บรรดาราชฤๅษีเคยปฏิบัติหรือไม่
15.28.4
कच्चिन्न्यायाननुच्छिद्य कोशस्तेऽभिप्रपूर्यते ।
अरिमध्यस्थमित्रेषु वर्तसे चानुरूपतः।
ब्राह्मणानग्रहारैर्वा यथावदनुपश्यसि ॥ १५.२८.४ ॥
คลังของท่านเต็มขึ้นโดยไม่ละเมิดความยุติธรรมหรือไม่ ท่านประพฤติตนเหมาะสมต่อศัตรู ผู้วางตัวเป็นกลาง และมิตรสหายหรือไม่ ท่านดูแลพราหมณ์ด้วยการพระราชทานที่ดินอัครหารตามสมควรหรือไม่
15.28.5
कच्चित्ते परितुष्यन्ति शीलेनि भरतर्षभ ।
शत्रवोपि कुतः पौरा भृत्या वा स्वजनोपि वा ॥ १५.२८.५ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งภรตวงศ์ ผู้คนพอพระทัยในความประพฤติของท่านหรือไม่ หากแม้แต่ศัตรูยังพอใจ ชาวเมือง ข้ารับใช้ หรือแม้แต่ญาติของท่านเอง จะยิ่งพอใจเพียงใดเล่า
15.28.6
कच्चिद्यजसकि राजेन्द्र श्रद्धावान्पितृदेवताः ।
अतिथीनन्नपानेनि कच्चिदर्चसि भारत ॥ १५.२८.६ ॥
ข้าแต่จอมกษัตริย์ ท่านบูชายัญด้วยศรัทธาแด่บรรพบุรุษและเหล่าเทวดาหรือไม่ ข้าแต่ภรต ท่านต้อนรับแขกด้วยอาหารและเครื่องดื่มหรือไม่
15.28.7
कच्चिन्नयपथे विप्राः स्वकर्मनिरतास्तव ।
क्षत्रिया वैश्यवर्णा वा शूद्रा वाऽपि कुटुम्बिनः ॥ १५.२८.७ ॥
บรรดาพราหมณ์ของท่านซึ่งขวนขวายในหน้าที่ของตน ดำเนินอยู่ในหนทางแห่งความประพฤติอันชอบธรรมหรือไม่ ส่วนกษัตริย์ แพศย์ หรือแม้แต่ศูทรผู้เป็นเจ้าของครอบครัว ก็เป็นเช่นนั้นหรือไม่
15.28.8
कच्चित्स्त्रीबालवृद्धं ते न शोचति न याचते ।
जामयः पूजिताः कच्चित्तव गेहे नरर्षभ ॥ १५.२८.८ ॥
ในเรือนของท่าน สตรี เด็ก และผู้สูงอายุไม่โศกเศร้าและไม่ต้องขอทานหรือไม่ ข้าแต่บุรุษผู้ประเสริฐ บรรดาญาติสตรีของท่านได้รับการยกย่องในเรือนของท่านหรือไม่
15.28.9
कच्चिद्राजर्षिवंशोऽयं त्वामासाद्य महीपतिम् ।
यथोचितं महाराज यशसा नावसीदति ॥ १५.२८.९ ॥
วงศ์ของราชฤๅษีนี้ เมื่อได้ท่านผู้เป็นจอมปฐพีเป็นผู้ปกครอง จะไม่เสื่อมถอยจากเกียรติยศตามที่ควรเป็นหรือไม่ ข้าแต่มหาราชา
15.28.10
इत्येवादिनं तं स न्यायवित्प्रत्यभाषत ।
कुशलप्रश्नसंयुक्तं कुशलो वाक्यमब्रवीत् ॥ १५.२८.१० ॥
ท่านผู้รู้ธรรมได้ตอบแก่ผู้ที่กล่าวเช่นนั้น ผู้เฉลียวฉลาดได้กล่าวถ้อยคำอันประกอบด้วยคำถามถึงความสุขสบาย
15.28.11
अपि ते वर्धते राजंस्पपो मन्दः श्रमश्च ते ॥ १५.२८.११ ॥
ข้าแต่พระราชา ตบะของท่านเพิ่มพูนขึ้นหรือไม่ ความอ่อนแรงและความอ่อนล้าของท่านลดน้อยลงหรือไม่
15.28.12
अपि मे जननी चेयं शुश्रूषुर्विगतक्लमा ।
अथास्याः सफलो राजन्वनवासो भविष्यति ॥ १५.२८.१२ ॥
และมารดาของข้าพเจ้าผู้นี้ ซึ่งอุทิศตนเพื่อการปรนนิบัติ ปลอดจากความเหน็ดเหนื่อยหรือไม่ ข้าแต่พระราชา หากเช่นนั้น การลี้ภัยในป่าของพระนางจะเกิดผลสำเร็จ
15.28.13
इयं च माता ज्येष्ठा मे शीतवाताध्वकर्शिता ।
घोरेण तपसा युक्ता देवी कच्चिन्न शोचति ॥ १५.२८.१३ ॥
และมารดาผู้เป็นใหญ่ของข้าพเจ้าผู้นี้ ซึ่งผอมโซเพราะหนาว ลม และทางไกล ผู้ประกอบด้วยตบะอันเข้มงวด เทวีไม่โศกเศร้าบ้างหรือ
15.28.14
हतान्पुत्रान्महावीर्यान्क्षत्रधर्मपरायणान् ।
नापध्यायति वा कच्चिदस्मान्पापकृतः सदा ॥ १५.२८.१४ ॥
พระนางไม่ครุ่นคิดถึงบรรดาบุตรของพระนางที่ถูกฆ่า ผู้มีพลานุภาพยิ่ง ผู้ยึดมั่นในหน้าที่ของกษัตริย์นักรบ และไม่คิดถึงพวกเราผู้เป็นคนบาปเสมอไปหรือ
15.28.15
क्व चासौ विदुरो राजन्नेमं पश्यामहे वयम् ।
संजयः कुशली चायं कच्चिन्नु तपसि स्थिरः ॥ १५.२८.१५ ॥
ข้าแต่พระราชา วิทุรอยู่ที่ไหนเล่า พวกเราไม่เห็นท่านเลย ส่วนสัญชัยนี้สบายดี เขายังมั่นคงในตบะอยู่หรือไม่
15.28.16
इत्युक्तः प्रत्युवाचैनं धृतराष्ट्रो जनाधिपम् ।
कुशली विदुरः पुत्र तपो घोरं समाश्रितः ॥ १५.२८.१६ ॥
เมื่อถูกถามเช่นนั้น ธฤตราษฎร์ได้ตอบแก่จอมคนนั้นว่า "ลูกเอ๋ย วิทุรสบายดี เขาได้ปฏิบัติตบะอันเข้มงวดแล้ว"
15.28.17
वायुभक्षो निराहारः कृशो धमनिसंततः ।
कजाचिद्दृश्यते विप्रैः शून्येऽस्मिन्कानने क्वचित् ॥ १५.२८.१७ ॥
เขาดำรงชีพด้วยลม ไม่รับอาหาร ผอมโซ มีเส้นเลือดปูดโปน บางครั้งพราหมณ์เห็นเขาในป่าอันเปล่าเปลี่ยวแห่งนี้ที่ใดที่หนึ่ง
15.28.18
इत्येवं ब्रुवतस्तस्य जटी वीटामुखः कृशः ।
दिग्वासा मलदिग्धाङ्गो वनरेणुसमुक्षितः ॥ १५.२८.१८ ॥
ขณะที่เขากล่าวอย่างนั้น ผมของเขาพันเป็นเกลียว มีใบพลูอยู่ในปาก ผอมโซ เปลือยกายด้วยอาภรณ์แห่งทิศ ร่างกายเปรอะด้วยฝุ่นละอองและเกลื่อนด้วยธุลีป่า
15.28.19
दूरादालक्षितः क्षत्ता तत्राख्यातो महीपतेः ।
कविदुरस्त्वेष धर्मात्मा जनं दृष्ट्वा निवर्तते ॥ १५.२८.१९ ॥
แต่ไกลออกไป ปรากฏเห็นผู้พิทักษ์ประตูวิทุร ผู้มีธรรมในใจ ซึ่งพระราชาชี้บอกไว้ เมื่อเห็นผู้คนแล้ว เขาก็หันกลับไป
15.28.20
निवर्तमानं सहसा जनं दृष्ट्वाऽऽश्रमं प्रति ।
तमन्वधावन्नृपतिरेक एव युधिष्ठिरः।
प्रविशन्तं वनं घोरं लक्ष्यालक्ष्यं क्वचित्क्वचित् ॥ १५.२८.२० ॥
เมื่อเห็นผู้คนที่กำลังหันกลับไปสู่อาศรมอย่างกะทันหัน พระยุธิษฐิระองค์เดียวได้วิ่งตามเขาไป ขณะที่เขาเดินเข้าไปในป่าอันน่าสะพรึงกลัว บางครั้งเห็นได้ บางครั้งมองไม่เห็น
15.28.21
भोभो विदुर राजाऽहं दयितस्ते युधिष्ठिरः ।
इति ब्रुवन्नरपतिस्तं यत्नादभ्यधावत ॥ १५.२८.२१ ॥
ข้าแต่วิทุระ ข้าแต่วิทุระ ข้าคือพระเจ้ายุธิษฐิระ ผู้เป็นที่รักของท่าน
15.28.22
ततो विविक्त एकान्ते तस्थौ बुद्धिमतां वरः ।
विदुरो वृक्षमाश्रित्य कञ्चित्तत्र वनान्तरे ॥ १५.२८.२२ ॥
ครั้งนั้น วิทุระผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้มีปัญญา ยืนอยู่ตามลำพังในที่สงัดแห่งหนึ่งของป่านั้น พิงอยู่กับต้นไม้ต้นหนึ่ง
15.28.23
तं राजा क्षीणभूयिष्ठमाकृतीमात्रसूचितम् ।
अभिजज्ञे महाबुद्धिं महाबुद्धिर्युधिष्ठिरः ॥ १५.२८.२३ ॥
พระราชาคือพระยุธิษฐิระผู้มีปัญญายิ่งใหญ่ ทรงจำวิทุระได้ ท่านซูบผอมมาก จำได้เพียงจากรูปร่างเท่านั้น
15.28.24
युधिष्ठिरोऽहमस्मीति वाक्यमुक्त्वाऽग्रतः स्थितः ।
विदुरस्याश्रमे राजा स च प्रत्याह संज्ञया ॥ १५.२८.२४ ॥
พระราชากล่าวคำว่า ข้าคือยุธิษฐิระ แล้วยืนอยู่ต่อหน้าท่าน ในอาศรมของวิทุระ ท่านตอบด้วยการส่งสัญญาณ
15.28.25
ततः सोऽनिमिषो भूत्वा राजानं तमुदैक्षत ।
संयोज्य विदुरस्तस्मिन्दृष्टिं दृष्ट्या समाहितः ॥ १५.२८.२५ ॥
ครั้นนั้น วิทุระไม่กะพริบตาจ้องมองพระราชานั้น ท่านสงบนิ่ง จับสายตาไว้ที่พระองค์
15.28.26
विवेश विदुरो धीमान्गात्रैर्गात्राणि चैव ह ।
प्राणान्प्राणेषु च दधदिन्द्रियाणीन्द्रियेषु च ॥ १५.२८.२६ ॥
วิทุระผู้มีปัญญาได้เข้าไปในอวัยวะของท่านด้วยอวัยวะของท่านเอง ดำรงลมปราณไว้ในลมปราณ และอินทรีย์ไว้ในอินทรีย์
15.28.27
स योगबलमास्थाय विवेश नृपतेस्तनुम् ।
विदुरो धर्मराजस्य तेजसा प्रज्वलन्निव ॥ १५.२८.२७ ॥
ท่านอาศัยพลังโยคะ เข้าไปในพระวรกายของพระราชา วิทุระรุ่งโรจน์ดุจได้รับรัศมีของพระธรรมราช
15.28.28
विदुरस्य शरीरं तु तथैव स्तब्धलोचनम् ।
वृक्षाश्रितं तदा राजा ददर्श गतचेतनम् ॥ १५.२८.२८ ॥
ส่วนร่างของวิทุระนั้น ตาจ้องนิ่งอยู่เช่นเดิม พิงอยู่กับต้นไม้ไร้สติ พระราชาได้ทอดพระเนตรเห็นเช่นนั้น
15.28.29
बलवन्तं तथाऽऽत्मानं मेने बहुगुणं तदा ।
धर्मराजो महातेजास्तच्च सस्मार पाण्डवः ॥ १५.२८.२९ ॥
ครั้งนั้น พระยุธิษฐิระผู้เป็นพระธรรมราช ผู้มีรัศมีอันยิ่งใหญ่ ทรงเห็นพระองค์เองว่าเข้มแข็งและประกอบด้วยคุณความดีมากมาย และทรงระลึกถึงสิ่งนั้นด้วย
15.28.30
पौराणमात्मनः सर्वं भविष्यं च विशाम्पते ।
योगधर्मं महातेजा व्यासेन कथिनं यथा ॥ १५.२८.३० ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งประชาชน พระผู้มีรัศมีอันยิ่งใหญ่ทรงระลึกถึงเรื่องราวทั้งหมดในอดีตและอนาคตของพระองค์เอง และธรรมแห่งโยคะที่ท่านวยาสได้สั่งสอนไว้
15.28.31
धर्मराजश्च तत्रैनं सञ्चस्कारयिषुस्तदा ।
दग्धुकामोऽभवद्विद्वानथ वागभ्यभाषत ॥ १५.२८.३१ ॥
ครั้นนั้น พระธรรมราชยุธิษฐิระทรงประสงค์จะประกอบพิธีศพให้แก่วิทุระ จึงทรงมีพระประสงค์จะเผาร่าง แต่ผู้มีปัญญาจึงตรัสขึ้น
15.28.32
भोभो राजन्न दग्धव्यमेतद्विदुरसंज्ञकम् ।
कलेबरमिहैवं ते धर्म एष सनातनः ॥ १५.२८.३२ ॥
ข้าแต่พระราชา ร่างนี้ที่เรียกว่าวิทุระ ไม่ต้องเผา นี่คือธรรมอันเป็นนิรันดร์ของพระองค์
15.28.33
लोको वैकर्तनो नाम भविष्यत्यस्य भारत ।
यतिधर्ममवाप्तोसौ नैष शोच्यः परंतप ॥ १५.२८.३३ ॥
ข้าแต่ภารตะ โลกของท่านจะมีชื่อว่าไวกรรตนะ ท่านได้บรรลุธรรมของนักพรต ข้าแต่ผู้เผาผลาญศัตรู ท่านไม่ควรถูกโศกเศร้าเลย
15.28.34
इत्युक्तो धर्मराजः स विनिवृत्य ततः पुनः ।
राज्ञो वैचित्रवीर्यस्य तत्सर्वं प्रत्यवेदयत् ॥ १५.२८.३४ ॥
เมื่อได้รับการกล่าวเช่นนั้น พระธรรมราชก็หันกลับไป แล้วรายงานทุกสิ่งนั้นแด่พระราชาผู้เป็นโอรสของวิจิตรวีรยะ
15.28.35
ततः स राजा धृतिमान्स च सर्वो जनस्तदा ।
भीमसेनादयश्चैव परं विस्मियमागताः ॥ १५.२८.३५ ॥
ครั้งนั้น พระราชาผู้มั่นคง และประชาชนทั้งหมด พร้อมด้วยภีมเสนและคนอื่น ๆ ต่างประหลาดใจยิ่งนัก
15.28.36
तच्छ्रुत्वा प्रीतिमान्राजा भूत्वा धर्मजमब्रवीत् ।
आपो मूलं फलं चैव ममेदं प्रतिगृह्यताम् ॥ १५.२८.३६ ॥
เมื่อได้ฟังเช่นนั้น พระราชาทรงพอพระทัยจึงตรัสแก่โอรสของพระธรรม ว่า ขอรับน้ำ รากไม้ และผลไม้นี้จากข้า ขอท่านโปรดรับไว้เถิด
15.28.37
यदन्नो हि नरो राजंस्तदन्नोऽस्यातिथिः स्मृतः ।
इत्युक्तः स तथेत्येवं प्राह धर्मात्मजो नृपम् ॥ १५.२८.३७ ॥
ข้าแต่พระราชา ผู้ใดกินอาหารของผู้ใด ผู้นั้นย่อมถือเป็นแขกของผู้นั้น เมื่อได้รับการกล่าวเช่นนั้น พระธรรมบุตร (ยุธิษฐิระ) จึงตรัสแด่พระราชาว่า "เป็นเช่นนั้นเถิด"
15.28.38
फलं मूलं च बुभुजे राज्ञा दत्तं सहानुजः ।
ततस्ते वृक्षमूलेषु कृतवासपरिग्रहाः।
तां रात्रिमवसन्सर्वे फलमूलजलाशनाः ॥ १५.२८.३८ ॥
พระองค์และพระอนุชาทั้งหลายเสวยผลไม้และรากไม้ที่พระราชาประทานให้ ครั้นแล้วทุกพระองค์ตั้งที่พักอาศัยที่โคนต้นไม้ และพักค้างคืนนั้น โดยฉันเพียงผลไม้ รากไม้ และน้ำ