মহাভারত · অধ্যায় 15.29
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.29.1
ततस्तु राजन्नेतेषामाश्रमे पुण्यकर्मणाम् ।
शिवा नक्षत्रसम्पन्ना सा व्यतीयाय शर्वरी ॥ १५.२९.१ ॥
হে রাজা, তখন সেই পুণ্যকর্মাদের আশ্রমে নক্ষত্রখচিত সেই শুভ রাত্রি অতিবাহিত হল।
15.29.2
ततस्तत्र कथाश्चासंस्तेषां धर्मार्थलक्षणाः ।
विचित्रपदसञ्चारा नानाश्रुतिभिरन्विताः ॥ १५.२९.२ ॥
তখন সেখানে তাঁদের মধ্যে ধর্ম ও অর্থের লক্ষণযুক্ত কথা হল; সেগুলি বিচিত্র পদবিন্যাসে ও নানা শ্রুতিজ্ঞানে সমৃদ্ধ ছিল।
15.29.3
पाण्डवास्त्वभितो मातुर्धरण्यां सुषुपुस्तदा ।
उत्सृज्य तु महार्हाणि शयनानि नराधिप ॥ १५.२९.३ ॥
হে নরাধিপ, পাণ্ডবরা তখন মূল্যবান শয্যা ত্যাগ করে মাতার চারপাশে মাটিতে ঘুমালেন।
15.29.4
यदाहारोऽभकवद्राजा धृतराष्ट्रो महामनाः ।
तदाहारा नृवींरास्ते न्यवसंस्तां निशां तदा ॥ १५.२९.४ ॥
মহামনা রাজা ধৃতরাষ্ট্র শিশুর মতো যেমন আহার করতেন, সেই বীর পুরুষেরাও তেমনই আহার করে সেই রাত্রি সেখানে বাস করলেন।
15.29.5
व्यतीतायां तु शर्वर्यां कृतपौर्वाह्णिकक्रियः ।
भ्रातृभिः सहितो राजा ददर्शाश्रममण्डलम् ॥ १५.२९.५ ॥
রাত্রি অতিক্রান্ত হলে, পূর্বাহ্ণ-ক্রিয়া সমাপ্ত করে রাজা ভ্রাতাদের সঙ্গে আশ্রম-মণ্ডল দর্শন করলেন।
15.29.6
सान्तः पुरपरीवारः सभृत्यः सपुरोहितः ।
यथासुखं यथोद्देशं धृतराष्ट्राभ्यनुज्ञया ॥ १५.२९.६ ॥
অন্তঃপুরের পরিজন, ভৃত্য ও পুরোহিতের সঙ্গে, ধৃতরাষ্ট্রের অনুমতিক্রমে, যথাসুখে ও যথাইচ্ছায়।
15.29.7
ददर्श तत्र वेदीश्च सम्प्रज्वलितपावकाः ।
कृताभिषेकैर्मुनिभिर्हुताग्निभिरुपस्थिताः ॥ १५.२९.७ ॥
সেখানে তিনি প্রজ্বলিত অগ্নিযুক্ত বেদি দেখলেন; স্নান সেরে অগ্নিতে আহুতি দেওয়া মুনিরা সেখানে উপস্থিত ছিলেন।
15.29.8
वानेयपुष्पनिकरैराज्यधूमोद्गमैरपि ।
ब्राह्मेण वपुषा युक्ता युक्ता मुनिगणस्य ताः ॥ १५.२९.८ ॥
বনের ফুলের স্তূপ ও ঘি-ধোঁয়ার উদ্গমে সমৃদ্ধ সেই বেদিগুলি মুনিগণের ব্রাহ্ম রূপে যুক্ত ছিল।
15.29.9
मृगयूथैरनुद्विग्नैस्तत्रतत्र समाश्रितैः ।
अशङ्कितैः पक्षिगणैः प्रगीतैरिव च प्रभो ॥ १५.२९.९ ॥
হে প্রভু! সেখানে সেখানে আশ্রিত নির্ভয় হরিণের যূথ ও নিঃশঙ্ক পাখির ঝাঁক যেন উচ্চস্বরে গান গাইছিল।
15.29.10
केकाभिर्नीलकण्ठानां दात्यूहानां च कूजितैः ।
कोकिलानां कुहुरवैः सुखैः श्रुतिमनोहरैः ॥ १५.२९.१० ॥
ময়ূরের কেকাধ্বনি, দাত্যূহ পাখির কূজন ও কোকিলের কুহু-স্বরে—যা সুখকর এবং কান ও মন হরণকারী।
15.29.11
प्राधीतद्विजघोषैश्च क्वचित्क्वचिदलङ्कृतम् ।
फलमूलसमाहारैर्महद्भिश्चोपशोभितम् ॥ १५.२९.११ ॥
কোথাও কোথাও অধীতবেদ ব্রাহ্মণদের মন্ত্রধ্বনিতে অলংকৃত, এবং ফল-মূলের বৃহৎ সম্ভারে শোভিত।
15.29.12
ततः स राजा प्रददौ तापसार्थमुपाहृतान् ।
कलशान्काञ्चनान्राजंस्तथैवौदुम्बरानपि ॥ १५.२९.१२ ॥
তখন সেই রাজা তপস্বীদের জন্য আনীত সোনার কলস দান করলেন; হে রাজন, তেমনই যজ্ঞডুমুর কাঠের কলসও দিলেন।
15.29.13
अजिनानि प्रवेणीश्च स्रुक्स्रुवं च महीपतिः ।
कमण्डलूंश्चि स्थालीश्च पिठराणि च भारत ॥ १५.२९.१३ ॥
হে ভারত! রাজা মৃগচর্ম, রশি, স্রুক ও স্রুব, কমণ্ডলু, থালা এবং পিঠর-পাত্রও দান করলেন।
15.29.14
भाजनानि च लौहानि पात्रीश्च विविधा नृप ।
यद्यदिच्छति यावच्च यदन्यदपि काङ्क्षितम् ॥ १५.२९.१४ ॥
হে নৃপ! লোহার পাত্র ও বিবিধ পাত্রও দিলেন। তাঁরা যা যা চেয়েছিলেন, যতটা চেয়েছিলেন, আর যা কিছু কামনা করেছিলেন সবই দিলেন।
15.29.15
एवं स राजा धर्मात्मा परीत्याश्रममण्डलम् ।
वसु विश्राण्य तत्सर्वं पुनरायान्महीपतिः ॥ १५.२९.१५ ॥
এইভাবে সেই ধর্মাত্মা রাজা আশ্রমমণ্ডল প্রদক্ষিণ করে, সেই সমস্ত ধন বিতরণ করে আবার ফিরে এলেন।
15.29.16
कृताह्निकं च राजानं धृतराष्ट्रं महीपतिम् ।
ददर्शासीनमव्यग्रं गान्धारीसहितं तदा ॥ १५.२९.१६ ॥
তখন তিনি নিত্যকর্ম সম্পন্ন করে, শান্তচিত্তে গান্ধারীর সঙ্গে উপবিষ্ট রাজা ধৃতরাষ্ট্রকে দেখলেন।
15.29.17
मातरं चाविदूरस्थां शिष्यवत्प्रणतां स्थिताम् ।
कुन्तीं ददर्श धर्मात्मा शिष्टाचारसमन्विताम् ॥ १५.२९.१७ ॥
ধর্মাত্মা তাঁর মাতা কুন্তীকেও দেখলেন; তিনি কাছেই শিষ্যের মতো প্রণত হয়ে দাঁড়িয়ে ছিলেন, শিষ্টাচারে ভূষিত।
15.29.18
स तमभ्यर्च्य राजानं नाम संश्राव्य चात्मनः ।
निषीदेत्यभ्यनुज्ञातो वृस्यामुपविवेश ह ॥ १५.२९.१८ ॥
তিনি রাজাকে সম্মান জানালেন, নিজের নাম জানালেন, এবং "বসুন" এই অনুমতি পেয়ে আসনে উপবেশন করলেন।
15.29.19
भीमसेनादयश्चैव पाण्डव भरतर्षभ ।
अभिवाद्योपसङ्गृह्य निषेदुः पार्थिवाज्ञया ॥ १५.२९.१९ ॥
হে ভরতশ্রেষ্ঠ, ভীমসেন প্রভৃতি পাণ্ডবগণও প্রণাম করে আলিঙ্গন করে রাজার আজ্ঞায় উপবেশন করলেন।
15.29.20
स तैः परिवृतो राजा शुशुभेऽतीव कौरवः ।
बिभ्रद्ब्राह्मीं श्रियं दीप्तां देवैरिव बृहस्पतिः ॥ १५.२९.२० ॥
তাঁদের দ্বারা পরিবৃত কৌরব রাজা অত্যন্ত শোভা পেলেন; দেবতাদের দ্বারা বেষ্টিত বৃহস্পতির মতো দীপ্ত ব্রাহ্মী শ্রী ধারণ করে।
15.29.21
तथा तेषूपविष्टेषु समाजग्मुर्महर्षयः ।
शतयूपप्रभृतयः कुरुक्षेत्रनिवासिनः ॥ १५.२९.२१ ॥
তাঁরা উপবিষ্ট হলে শতযূপ প্রভৃতি কুরুক্ষেত্রবাসী মহর্ষিগণ সমবেত হলেন।
15.29.22
व्यासश्च भगवान्विप्रो देवर्षिगणसेवितः ।
वृतः शिष्यैर्महातेजा दर्शयामास पार्थिवम् ॥ १५.२९.२२ ॥
দেবর্ষিগণ কর্তৃক সেবিত ভগবান ব্যাস, শিষ্যদের দ্বারা পরিবৃত মহাতেজা ব্রাহ্মণ রাজাকে দর্শন দিলেন।
15.29.23
ततः स राजा कौरव्यः कुन्तीपुत्रश्च धर्मराट् ।
भीमसेनादयश्चैव प्रत्युत्थायाभ्यवादयन् ॥ १५.२९.२३ ॥
তখন সেই কৌরব রাজা, কুন্তীপুত্র ধর্মরাজ এবং ভীমসেন প্রভৃতি উঠে প্রণাম করলেন।
15.29.24
समागतस्ततो व्यासः शतयूपादिभिर्वृतः ।
धृतराष्ट्रं महीपालमास्यतामित्यभाषत ॥ १५.२९.२४ ॥
তারপর শতযূপ প্রভৃতি পরিবৃত হয়ে আগত ব্যাস পৃথিবীপালক ধৃতরাষ্ট্রকে বললেন, "বসুন।"
15.29.25
वरं तु विष्टरं कौश्यं कृष्णाजिनकुशोत्तरम् ।
प्रतिपेदे तदा व्यासस्तदर्थमुपकल्पितम् ॥ १५.२९.२५ ॥
তখন ব্যাস তাঁদের জন্য প্রস্তুত করা, কৃষ্ণমৃগচর্ম ও কুশঘাসে উপরে সজ্জিত সেই শ্রেষ্ঠ আসন গ্রহণ করলেন।
15.29.26
ते च सर्वे द्विजश्रेष्ठा विष्टरेषु समन्ततः ।
द्वैपायनाभ्यनुज्ञाता निषेदुर्विपुलौजसः ॥ १५.२९.२६ ॥
দ্বৈপায়নের অনুমতি পেয়ে সেই মহাতেজস্বী শ্রেষ্ঠ ব্রাহ্মণেরা সকলে চারদিকে আসনে উপবেশন করলেন।