Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 15.29

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

15.29.1

ततस्तु राजन्नेतेषामाश्रमे पुण्यकर्मणाम् ।
शिवा नक्षत्रसम्पन्ना सा व्यतीयाय शर्वरी ॥ १५.२९.१ ॥

हे राजन्, तब उन पुण्यकर्मा तपस्वियों के आश्रम में नक्षत्रों से सुशोभित वह मंगलमयी रात्रि बीत गई।

15.29.2

ततस्तत्र कथाश्चासंस्तेषां धर्मार्थलक्षणाः ।
विचित्रपदसञ्चारा नानाश्रुतिभिरन्विताः ॥ १५.२९.२ ॥

तब वहाँ उनके बीच धर्म और अर्थ से युक्त कथाएँ हुईं, जिनमें विविध पदों की सुंदर शैली थी और अनेक प्रकार की श्रुतियों का ज्ञान समाहित था।

15.29.3

पाण्डवास्त्वभितो मातुर्धरण्यां सुषुपुस्तदा ।
उत्सृज्य तु महार्हाणि शयनानि नराधिप ॥ १५.२९.३ ॥

पाण्डव तब अपनी माता के चारों ओर भूमि पर सोए, हे नरपति, बहुमूल्य शय्याओं को त्यागकर।

15.29.4

यदाहारोऽभकवद्राजा धृतराष्ट्रो महामनाः ।
तदाहारा नृवींरास्ते न्यवसंस्तां निशां तदा ॥ १५.२९.४ ॥

महामना राजा धृतराष्ट्र जैसा आहार करते थे, वैसा ही आहार उन नरवीरों ने भी किया; उस रात वे वहीं रहे।

15.29.5

व्यतीतायां तु शर्वर्यां कृतपौर्वाह्णिकक्रियः ।
भ्रातृभिः सहितो राजा ददर्शाश्रममण्डलम् ॥ १५.२९.५ ॥

रात्रि बीत जाने पर, पूर्वाह्न के कर्म पूरे करके, भाइयों के साथ राजा ने आश्रम-मंडल को देखा।

15.29.6

सान्तः पुरपरीवारः सभृत्यः सपुरोहितः ।
यथासुखं यथोद्देशं धृतराष्ट्राभ्यनुज्ञया ॥ १५.२९.६ ॥

अंतःपुर के परिवार, सेवकों और पुरोहित के साथ, धृतराष्ट्र की अनुमति से, जैसा सुखकर और जैसा अभिप्रेत था वैसा।

15.29.7

ददर्श तत्र वेदीश्च सम्प्रज्वलितपावकाः ।
कृताभिषेकैर्मुनिभिर्हुताग्निभिरुपस्थिताः ॥ १५.२९.७ ॥

वहाँ उन्होंने प्रज्वलित अग्नियों वाली वेदियाँ देखीं, जिनके समीप स्नान कर चुके और अग्नि में आहुति दे चुके मुनि उपस्थित थे।

15.29.8

वानेयपुष्पनिकरैराज्यधूमोद्गमैरपि ।
ब्राह्मेण वपुषा युक्ता युक्ता मुनिगणस्य ताः ॥ १५.२९.८ ॥

वे वन के पुष्पों के ढेरों और घी के धुएँ के उठते स्तंभों से भी युक्त थीं; मुनिगण की वे वेदियाँ ब्रह्म-तेज के स्वरूप से संपन्न थीं।

15.29.9

मृगयूथैरनुद्विग्नैस्तत्रतत्र समाश्रितैः ।
अशङ्कितैः पक्षिगणैः प्रगीतैरिव च प्रभो ॥ १५.२९.९ ॥

हे प्रभो! वहाँ-वहाँ आश्रय लिए हुए निर्भय मृगों के झुंड और निःशंक पक्षियों के समूह मानो ऊँचे स्वर में गा रहे थे।

15.29.10

केकाभिर्नीलकण्ठानां दात्यूहानां च कूजितैः ।
कोकिलानां कुहुरवैः सुखैः श्रुतिमनोहरैः ॥ १५.२९.१० ॥

मोरों की केकाध्वनियों और दात्यूह पक्षियों की कूक से, तथा कोयलों की कुहू-कुहू से, जो सुखद और कानों तथा मन को हरने वाली थीं।

15.29.11

प्राधीतद्विजघोषैश्च क्वचित्क्वचिदलङ्कृतम् ।
फलमूलसमाहारैर्महद्भिश्चोपशोभितम् ॥ १५.२९.११ ॥

कहीं-कहीं पढ़े हुए ब्राह्मणों के घोष से अलंकृत, और फल-मूलों के बड़े-बड़े संग्रहों से शोभित।

15.29.12

ततः स राजा प्रददौ तापसार्थमुपाहृतान् ।
कलशान्काञ्चनान्राजंस्तथैवौदुम्बरानपि ॥ १५.२९.१२ ॥

तब उस राजा ने तापसों के लिए लाए गए सोने के कलश दिए, हे राजन्, और उसी प्रकार गूलर की लकड़ी के (कलश) भी दिए।

15.29.13

अजिनानि प्रवेणीश्च स्रुक्स्रुवं च महीपतिः ।
कमण्डलूंश्चि स्थालीश्च पिठराणि च भारत ॥ १५.२९.१३ ॥

हे भरतवंशी! राजा ने मृगचर्म, यज्ञ की रस्सियाँ, स्रुक् और स्रुव, कमण्डलु, थालियाँ तथा पिठर भी दिए।

15.29.14

भाजनानि च लौहानि पात्रीश्च विविधा नृप ।
यद्यदिच्छति यावच्च यदन्यदपि काङ्क्षितम् ॥ १५.२९.१४ ॥

हे नृप! लोहे के पात्र और विविध प्रकार के बर्तन भी दिए। जो-जो वे चाहते थे, जितना चाहते थे, और जो कुछ और भी वांछित था, वह सब दिया।

15.29.15

एवं स राजा धर्मात्मा परीत्याश्रममण्डलम् ।
वसु विश्राण्य तत्सर्वं पुनरायान्महीपतिः ॥ १५.२९.१५ ॥

इस प्रकार वह धर्मात्मा राजा आश्रम-मण्डल की परिक्रमा कर, वह सारा धन बाँटकर, पुनः लौट आए।

15.29.16

कृताह्निकं च राजानं धृतराष्ट्रं महीपतिम् ।
ददर्शासीनमव्यग्रं गान्धारीसहितं तदा ॥ १५.२९.१६ ॥

तब उन्होंने नित्यकर्म सम्पन्न कर चुके, शान्त चित्त वाले राजा धृतराष्ट्र को गान्धारी के साथ बैठे हुए देखा।

15.29.17

मातरं चाविदूरस्थां शिष्यवत्प्रणतां स्थिताम् ।
कुन्तीं ददर्श धर्मात्मा शिष्टाचारसमन्विताम् ॥ १५.२९.१७ ॥

और धर्मात्मा ने अपनी माता कुन्ती को भी देखा, जो समीप ही शिष्य की भाँति विनत होकर खड़ी थीं और शिष्टाचार से युक्त थीं।

15.29.18

स तमभ्यर्च्य राजानं नाम संश्राव्य चात्मनः ।
निषीदेत्यभ्यनुज्ञातो वृस्यामुपविवेश ह ॥ १५.२९.१८ ॥

उन्होंने राजा का अभिवादन-सत्कार किया, अपना नाम सुनाया, और "बैठो" की आज्ञा पाकर आसन पर बैठ गए।

15.29.19

भीमसेनादयश्चैव पाण्डव भरतर्षभ ।
अभिवाद्योपसङ्गृह्य निषेदुः पार्थिवाज्ञया ॥ १५.२९.१९ ॥

हे भरतश्रेष्ठ, भीमसेन आदि पाण्डवों ने भी प्रणाम करके और आलिंगन करके राजा की आज्ञा से बैठ गए।

15.29.20

स तैः परिवृतो राजा शुशुभेऽतीव कौरवः ।
बिभ्रद्ब्राह्मीं श्रियं दीप्तां देवैरिव बृहस्पतिः ॥ १५.२९.२० ॥

उनसे घिरे हुए कौरव राजा अत्यंत शोभित हो रहे थे, जैसे देवताओं से घिरे बृहस्पति दीप्त ब्रह्मतेज धारण करते हैं।

15.29.21

तथा तेषूपविष्टेषु समाजग्मुर्महर्षयः ।
शतयूपप्रभृतयः कुरुक्षेत्रनिवासिनः ॥ १५.२९.२१ ॥

इस प्रकार जब वे बैठे हुए थे, तब कुरुक्षेत्र के निवासी शतयूप आदि महर्षि एकत्र हुए।

15.29.22

व्यासश्च भगवान्विप्रो देवर्षिगणसेवितः ।
वृतः शिष्यैर्महातेजा दर्शयामास पार्थिवम् ॥ १५.२९.२२ ॥

और भगवान व्यास, विप्र, देवर्षिगणों से सेवित, शिष्यों से घिरे, महातेजस्वी ने राजा को दर्शन दिया।

15.29.23

ततः स राजा कौरव्यः कुन्तीपुत्रश्च धर्मराट् ।
भीमसेनादयश्चैव प्रत्युत्थायाभ्यवादयन् ॥ १५.२९.२३ ॥

तब उस कौरव राजा, कुन्ती पुत्र धर्मराज और भीमसेन आदि ने भी उठकर व्यास को प्रणाम किया।

15.29.24

समागतस्ततो व्यासः शतयूपादिभिर्वृतः ।
धृतराष्ट्रं महीपालमास्यतामित्यभाषत ॥ १५.२९.२४ ॥

फिर शतयूप आदि से घिरे व्यास ने, जो आ पहुँचे थे, पृथ्वी-पालक धृतराष्ट्र से कहा, "बैठिए।"

15.29.25

वरं तु विष्टरं कौश्यं कृष्णाजिनकुशोत्तरम् ।
प्रतिपेदे तदा व्यासस्तदर्थमुपकल्पितम् ॥ १५.२९.२५ ॥

तब व्यास ने उनके लिए तैयार किए गए उस उत्तम आसन को स्वीकार किया, जो कुश घास और कृष्णमृगचर्म से ऊपर से सजा हुआ था।

15.29.26

ते च सर्वे द्विजश्रेष्ठा विष्टरेषु समन्ततः ।
द्वैपायनाभ्यनुज्ञाता निषेदुर्विपुलौजसः ॥ १५.२९.२६ ॥

और द्वैपायन की अनुमति पाकर वे सभी महान तेजस्वी श्रेष्ठ द्विज चारों ओर आसनों पर बैठ गए।