મહાભારત · અધ્યાય 15.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.3.1
युधिष्ठिरस्य नृपतेर्दुर्योधनपितुस्तदा ।
नान्तरं दद्दशू राज्ये पुरुषाः प्रणयं प्रति ॥ १५.३.१ ॥
ત્યારે દુર્યોધનના પિતા રાજા ધૃતરાષ્ટ્રના રાજ્યમાં યુધિષ્ઠિર પ્રત્યેના સ્નેહ વિશે ગુપ્તચરોને કોઈ અવકાશ દેખાયો નહીં.
15.3.2
यदा तु कौरवो राजा पुत्रं सस्मार बालिशम् ।
तदा भीमं हृदा राजन्नपध्याति स पार्थिवः ॥ १५.३.२ ॥
હે રાજન્! જ્યારે કૌરવ રાજાએ પોતાના મૂર્ખ પુત્રને યાદ કર્યો, ત્યારે તે રાજાએ હૃદયમાં ભીમ પ્રત્યે દ્વેષભાવથી વિચાર કર્યો.
15.3.3
कौरवश्चैव भीमश्च हृदाऽन्योन्यमवर्तताम् ।
ध्यायन्तौ श्लक्ष्णया वाचा त्वन्योन्यमभितिष्टितां ॥ १५.३.३ ॥
કૌરવ અને ભીમ હૃદયમાં એકબીજાનો વિચાર કરતા હતા, અને મધુર વાણીમાં પણ એકબીજાની સામે ઊભા રહ્યા.
15.3.4
अप्रकाशं व्यलीकानि चकारास्य वृकोदरः ।
आज्ञां प्रत्यहरच्चापि कृतकैः पुरुषैः सदा ॥ १५.३.४ ॥
વૃકોદર (ભીમ) ગુપ્ત રીતે તેની વિરુદ્ધ અપકાર કરતો હતો; બનાવટી માણસો દ્વારા તેના આદેશને હંમેશાં રદ કરાવતો હતો.
15.3.5
स्मरन्दुर्मन्त्रितं तस्य वृत्तान्यप्यस्य कानिचित् ।
असकृच्चाप्युवाचेदं हतास्ते मन्दचेतसः ॥ १५.३.५ ॥
તેની દુષ્ટ સલાહ અને તેનાં કેટલાંક કાર્યો યાદ કરીને, તે વારંવાર આ પણ બોલ્યો: "તારા મંદબુદ્ધિ પુત્રો મરાયા."
15.3.6
अथ भीमः सुहृन्मध्ये बाहुशब्दं तथाऽकरोत् ।
संश्रवे धृतराष्ट्रस्य गान्धार्याश्चाप्यमर्षणः ॥ १५.३.६ ॥
પછી અમર્ષી ભીમે મિત્રોની વચ્ચે ભુજાઓ થપથપાવીને અવાજ કર્યો; ધૃતરાષ્ટ્ર અને ગાંધારી સાંભળે તેમ.
15.3.7
स्मृत्वा दुर्योधनं शत्रुं कर्णदुःखासनावपि ।
प्रोवाचेदं सुसंरब्धो भीमः सपरुषं वचः ॥ १५.३.७ ॥
શત્રુ દુર્યોધન, કર્ણ અને દુઃશાસનને સ્મરીને અત્યંત ક્રોધિત ભીમે આ કઠોર વચન કહ્યું.
15.3.8
अन्धस्य नृपतेः पुत्रा मया परिघवाहुना ।
नीता लोकममुं सर्वे नानाशस्त्रास्त्रयोधिनः ॥ १५.३.८ ॥
અંધ રાજાના બધા પુત્રો, વિવિધ શસ્ત્રાસ્ત્રના યોદ્ધાઓ, પરિઘબાહુ એવા મારા વડે તે લોકમાં મોકલાયા.
15.3.9
इमौ तौ परिघप्रख्यौ भुजौ मम दुरासदौ ।
ययोरन्तरमासाद्य धार्तराष्ट्राः क्षयं गताः ॥ १५.३.९ ॥
પરિઘ સમાન આ મારા બે બાહુ દુર્જય છે; જેમની વચ્ચે તક મળતાં ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો નાશ પામ્યા.
15.3.10
ताविमौ चन्दनेनाकौ वन्दनीयौ च मे भुजौ ।
याभ्यां दुर्योधनो नीतः क्षयं ससुतबान्धवः ॥ १५.३.१० ॥
ચંદનથી લેપાયેલા અને વંદનીય એવા મારા આ બે બાહુ; જેમના વડે દુર્યોધન પુત્રો અને બાંધવો સહિત નાશ પામ્યો.
15.3.11
एतास्चान्याश्च विविधाः शल्यभुता नराधिपः ।
वृकोदरस्य ता वाचः श्रुत्वा निर्वेदमागमत् ॥ १५.३.११ ॥
આ અને બીજાં અનેક શલ્ય સમાન વચનો; વૃકોદરના તે વચન સાંભળીને નરાધિપ ખિન્ન થયા.
15.3.12
सा च बुद्धिमती देवी कालपर्यायवेदिनी ।
गान्धारी सर्वधर्मज्ञा तान्यलीकानि शुश्रुवे।
कुन्तीं वर्या तु संवीक्ष्य शापे नास्याकरोन्मति ॥ १५.३.१२ ॥
તે બુદ્ધિમતી દેવી ગાંધારી, કાળના ક્રમને જાણનારી, સર્વધર્મજ્ઞ; તે અસત્ય વચનો તેમણે સાંભળ્યાં. પરંતુ કુંતીને જોઈને તેમણે શાપ આપવાનું મન ન કર્યું.
15.3.13
ततः पञ्चदशे वर्षे समतीते नराधिपः ।
राजा निर्वेदमापेदे भीमवाग्बाणपीडितः ॥ १५.३.१३ ॥
પછી પંદરમું વર્ષ વીતી ગયા પછી, ભીમના વચનબાણોથી પીડિત રાજાને વૈરાગ્ય ઉત્પન્ન થયો.
15.3.14
सुखासक्तं कृच्छ्रपरं ज्ञात्वा चैव युधिष्ठिरम् ।
तपोयोगात्तपस्तप्तुं मनश्चक्रे महामतिः ॥ १५.३.१४ ॥
યુધિષ્ઠિર સુખાસક્ત અને કઠોર તપમાં અરુચિવાળા છે એમ જાણીને, તે મહામતિએ તપોયોગથી તપ કરવાનું મન બનાવ્યું.
15.3.15
नान्वबुध्यत तद्राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
श्वेताश्वोवाऽथकुन्ती वा द्रौपदी वा यशस्विनी ॥ १५.३.१५ ॥
કુંતીપુત્ર રાજા યુધિષ્ઠિરે તે જાણ્યું નહિ; શ્વેતાશ્વ, કુંતી કે યશસ્વિની દ્રૌપદીએ પણ જાણ્યું નહિ.
15.3.16
माद्रीपुत्रौ च भीमस्य मतं तावन्ववर्तताम् ।
राज्ञस्तु चित्तं रक्षन्तौ नोचतुः स्वयमप्रियम् ॥ १५.३.१६ ॥
માદ્રીના બંને પુત્રો ભીમના મતને અનુસરતા હતા; પરંતુ રાજાના ચિત્તનું રક્ષણ કરતાં તેઓએ પોતે કોઈ અપ્રિય વાત કહી નહિ.
15.3.17
ततः समानयामास धृतराष्ट्रः सुहृज्जनम् ।
बाष्पसंदिग्धमत्यर्थमिदमाह च तान्भृशम् ॥ १५.३.१७ ॥
પછી ધૃતરાષ્ટ્રે સ્વજનોને બોલાવ્યા અને આંસુઓથી રુંધાયેલા કંઠે અત્યંત વ્યાકુળ થઈને તેમને આ કહ્યું.
15.3.18
विदितं भवतामेतद्यथा वृत्तः कुरुक्षयः ।
ममापराधात्तत्सर्वमिति ज्ञेयं तु कौरवाः ॥ १५.३.१८ ॥
કુરુઓનો વિનાશ કેવી રીતે થયો તે તમે જાણો છો. હે કૌરવો, એ સર્વ મારા જ અપરાધથી થયું એમ સમજવું.
15.3.19
योऽहं दुष्टमतिं मन्दो ज्ञातीनां भयवर्धनम् ।
दुर्योधनं कौरवाणामाधइपत्येऽभ्यषेचयम्।
यच्चाहं वासुदेवस्य नाश्रौषं वाक्यमर्थवत् ॥ १५.३.१९ ॥
દુષ્ટ બુદ્ધિવાળો અને મૂર્ખ એવો હું, જ્ઞાતિઓનો ભય વધારનાર દુર્યોધનને કૌરવોના આધિપત્ય પર અભિષિક્ત કર્યો; અને વાસુદેવનાં અર્થપૂર્ણ વચનો મેં સાંભળ્યાં નહીં.
15.3.20
वध्यतां साध्वयं पापः सामात्य इति दुर्मतिः ।
पुत्रस्नेहाभिभूतस्तु हितमुक्तो मनीषिभिः ॥ १५.३.२० ॥
'આ પાપી અને દુર્બુદ્ધિ મંત્રીઓ સહિત વધ કરવા યોગ્ય છે' એમ; પણ પુત્રસ્નેહથી અભિભૂત થયેલો હું, જ્ઞાનીઓએ કહેલી હિતવાણી સ્વીકારી નહીં.
15.3.21
विदुरेणाथ भीष्मेण द्रोणेन च कृपेण च ।
पदेपदे भगवता व्यासेन च महात्मना।
संजयेनाथ गान्धार्या तदिदं तप्यते मया ॥ १५.३.२१ ॥
વિદુર, ભીષ્મ, દ્રોણ અને કૃપ વડે, પગલે પગલે ભગવાન વ્યાસ, મહાત્મા સંજય અને ગાંધારી વડે કહેવાયેલી સલાહ — તે જ હવે મને સંતાપે છે.
15.3.22
यच्चाहं पाण्डुपुत्रेषु गुणवत्सु महात्मसु ।
न न्यस्तवाञ्श्रियं दीप्तां पितृपैतामहीमिमाम् ॥ १५.३.२२ ॥
પાંડુના ગુણવાન મહાત્મા પુત્રોને, પિતા-પિતામહ પાસેથી આવેલી આ દીપ્ત રાજલક્ષ્મી મેં સોંપી નહીં.
15.3.23
विनाशं पश्यमानो हि सर्वराज्ञां गदाग्रजः ।
एतच्छ्रेयस्तु परमममन्यत जनार्दनः ॥ १५.३.२३ ॥
બધા રાજાઓનો વિનાશ જોઈને ગદાગ્રજ જનાર્દને આને જ પરમ શ્રેય માન્યું.
15.3.24
सोहमेतान्यलीकानि दुर्वृत्तान्यात्मनस्तदा ।
हृदये शल्यभूतानि धारयामि सहस्रशः ॥ १५.३.२४ ॥
તે હું, તે સમયે કરેલાં મારાં આ અસત્યો અને દુરાચારોને હૃદયમાં કાંટાની જેમ હજારો વાર ધારણ કરું છું.
15.3.25
विशेषतस्तु दह्यामि वर्षे पञ्चदशेऽद्य वै ।
अस्य पापस्य शुद्ध्यर्थं नियतोस्मि सुदुर्मतिः ॥ १५.३.२५ ॥
ખાસ કરીને આજે પંદરમા વર્ષમાં હું બળી રહ્યો છું. આ પાપની શુદ્ધિ માટે હું નિયમમાં બંધાયેલો છું, અતિ દુર્બુદ્ધિ છું.
15.3.26
चतुर्थे नियते काले कदाचिदपि चाष्टमे ।
तृष्णाविनयनं भुञ्जे गान्धारी वेद तन्मम ॥ १५.३.२६ ॥
નિયત સમયે, ચોથા દિવસે, ક્યારેક આઠમા દિવસે પણ, તૃષ્ણા શમાવવા હું ભોજન કરું છું. આ ગાંધારી જાણે છે.
15.3.27
करोत्याहारमिति मां सर्वः परिजनः सदा ।
युधिष्ठिरभयादेति भृशं तप्यति पाण्डवः ॥ १५.३.२७ ॥
'આ મને ભોજન કરાવે છે' એમ મારા સર્વ પરિજનો હંમેશાં કહે છે. યુધિષ્ઠિરના ભયથી પાંડવ અત્યંત સંતાપ પામે છે.
15.3.28
भूमौ शये जप्यपरो दर्भष्वजिनसंवृतः ।
नियमव्यपदेशेन गान्धारी च यशस्विनी ॥ १५.३.२८ ॥
હું ભૂમિ પર સૂઈ રહું છું, જપમાં તત્પર, દર્ભ પર મૃગચર્મથી ઢંકાયેલો. નિયમના બહાને યશસ્વિની ગાંધારી પણ.
15.3.29
अहं पुत्रशतं वीरं सङ्ग्रामेष्वपलायिनम् ।
नानुतप्ये हतं तत्र क्षत्रधर्मं हि तं विदुः ॥ १५.३.२९ ॥
યુદ્ધોમાં પીઠ ન બતાવનાર મારા સો વીર પુત્રો ત્યાં હણાયા તેનો હું શોક કરતો નથી; તેને ક્ષાત્રધર્મ કહે છે.
15.3.30
इत्युक्त्वा धर्मराजानमभ्यभाषत कौरवः ।
भद्रं ते यादवीमातर्वचश्चेदं निबोध मे ॥ १५.३.३० ॥
આમ કહીને કૌરવે ધર્મરાજને સંબોધીને કહ્યું: 'યાદવીના માતા, તમારું કલ્યાણ થાઓ; મારું આ વચન સાંભળો.'
15.3.31
सुखमध्युषितः पुत्र त्वया सुपरिपालितः ।
मया दानानि दत्तानि श्राद्धानि च पुनःपुनः ॥ १५.३.३१ ॥
હે પુત્ર, તું સુખેથી રહ્યો અને સારી રીતે સંરક્ષિત થયો. મેં વારંવાર દાન અને શ્રાદ્ધ આપ્યાં.
15.3.32
प्रकृष्टं च मया पुत्र पुण्यं चीर्णं यथाबलम् ।
गान्धारी हतपुत्रेयं धैर्येणोदीक्षते च माम् ॥ १५.३.३२ ॥
હે પુત્ર, મેં મારી શક્તિ પ્રમાણે ઉત્તમ પુણ્યકર્મો કર્યાં. પુત્રો હણાયેલી આ ગાંધારી ધૈર્યથી મારી તરફ જુએ છે.
15.3.33
द्रौपद्या ह्यपकर्तारस्तव चैश्वर्यहारिणः ।
समतीता नृशंसास्ते स्वधर्मेण हता युधि ॥ १५.३.३३ ॥
દ્રૌપદીનો અપરાધ કરનારા અને તારા ઐશ્વર્યનું હરણ કરનારા તે ક્રૂર લોકો ચાલ્યા ગયા. યુદ્ધમાં તેઓ સ્વધર્મથી હણાયા.
15.3.34
न तेषु प्रतिकर्तव्यं पश्यामि कुरुनन्दन ।
सर्वे शस्त्रजिताँल्लोकान्गतास्तेऽभिमुखं हताः ॥ १५.३.३४ ॥
હે કુરુનંદન, તેમના પર બદલો લેવા જેવું કંઈ હું જોતો નથી. તેઓ બધા શસ્ત્રથી જીતેલા લોકોમાં ગયા; સામસામે ઊભા રહીને હણાયા.
15.3.35
आत्मनस्तु हितं पुण्यं प्रतिकर्तव्यमद्य ते ।
गान्धार्याश्चैव राजेन्द्र तदनुज्ञातुमर्हसि ॥ १५.३.३५ ॥
પણ હે રાજેન્દ્ર, હવે તારા હિત અને પુણ્ય માટે જે કરવાનું છે તે તારે કરવું જોઈએ; ગાંધારીની અનુમતિ મેળવવી પણ તને યોગ્ય છે.
15.3.36
त्वं तु शस्त्रभृतां श्रेष्ठः सततं धर्मवत्सलः ।
राजा गुरुः प्राणभृतां तस्मादेतद्ब्रवीम्यहम् ॥ १५.३.३६ ॥
તું શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ અને સદા ધર્મપ્રિય છે. રાજા પ્રાણીઓનો ગુરુ છે; તેથી હું આ કહું છું.
15.3.37
अनुज्ञातस्त्वया वीर संश्रयेयं वनान्यहम् ।
चीरवल्कलभृद्राजन्गान्धार्या सहितोऽनया ॥ १५.३.३७ ॥
હે વીર, રાજન્! તમારી અનુમતિ મેળવીને હું આની સાથે ચીર અને વલ્કલ ધારણ કરીને વનોનો આશ્રય લઈશ.
15.3.38
तवाशिषः प्रयुञ्जानो भविष्यामि वनेचरः ।
उचितं नः कुले तात सर्वेषां भरतर्षभ।
पुत्रेष्वैश्चर्यमाधाय वयसोन्ते वनं नृप ॥ १५.३.३८ ॥
તમારા આશીર્વાદ માગીને હું વનવાસી થઈશ. હે તાત, ભરતશ્રેષ્ઠ! અમારા કુળમાં સૌ માટે આ જ ઉચિત છે—હે નૃપ, ઉંમરના અંતે પુત્રોને ઐશ્વર્ય સોંપીને વનમાં જવું.
15.3.39
तत्राहं वायुभक्षो वा निराहारोपि वा वसन् ।
पत्न्या सहानया वीर चरिष्यामि तपः परम् ॥ १५.३.३९ ॥
ત્યાં હું વાયુનો આહાર કરીને, અથવા નિરાહાર રહીને પણ, હે વીર, આની સાથે પરમ તપ કરીશ.
15.3.40
त्वं चापि फलभाक्तात तपसः पार्थिवो ह्यसि ।
फलभाजो हि राजानः कल्याणस्येतरस्य वा ॥ १५.३.४० ॥
હે તાત! તું પણ તપના ફળનો ભાગીદાર છે, કારણ કે તું રાજા છે. રાજાઓ જ ખરેખર શુભ અથવા તેનાથી વિપરીતના ફળના ભાગીદાર હોય છે.