มหาภารตะ · อัธยายะ 15.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.3.1
युधिष्ठिरस्य नृपतेर्दुर्योधनपितुस्तदा ।
नान्तरं दद्दशू राज्ये पुरुषाः प्रणयं प्रति ॥ १५.३.१ ॥
จากนั้น ในแคว้นของพระเจ้าธฤตราษฎร์ บิดาของทุรโยธน์ สายสืบจารชนไม่เห็นช่องทางใดที่จะแสดงความรักต่อยุธิษฐิระ
15.3.2
यदा तु कौरवो राजा पुत्रं सस्मार बालिशम् ।
तदा भीमं हृदा राजन्नपध्याति स पार्थिवः ॥ १५.३.२ ॥
ข้าแต่พระราชา เมื่อพระราชากุรุนึกถึงโอรสผู้โง่เขลาของตน พระองค์ก็ครุ่นคิดด้วยความอาฆาตในใจต่อภีมะ
15.3.3
कौरवश्चैव भीमश्च हृदाऽन्योन्यमवर्तताम् ।
ध्यायन्तौ श्लक्ष्णया वाचा त्वन्योन्यमभितिष्टितां ॥ १५.३.३ ॥
ทั้งกุรุและภีมะต่างครุ่นคิดอาฆาตกันในใจ และแม้ในถ้อยคำอ่อนหวาน ทั้งสองก็ยังขัดแย้งกัน
15.3.4
अप्रकाशं व्यलीकानि चकारास्य वृकोदरः ।
आज्ञां प्रत्यहरच्चापि कृतकैः पुरुषैः सदा ॥ १५.३.४ ॥
วฤโกทร (ภีมะ) ได้ก่ออันตรายต่อเขาอย่างลับๆ และด้วยคนปลอมตัว เขาได้ขัดคำสั่งของพระองค์อยู่เสมอ
15.3.5
स्मरन्दुर्मन्त्रितं तस्य वृत्तान्यप्यस्य कानिचित् ।
असकृच्चाप्युवाचेदं हतास्ते मन्दचेतसः ॥ १५.३.५ ॥
เมื่อนึกถึงอุบายชั่วร้ายและการกระทำบางอย่างของพระองค์ ภีมะจึงกล่าวถ้อยคำนี้ซ้ำแล้วซ้ำเล่าว่า "โอรสผู้ปัญญาทรามของท่านถูกสังหารแล้ว"
15.3.6
अथ भीमः सुहृन्मध्ये बाहुशब्दं तथाऽकरोत् ।
संश्रवे धृतराष्ट्रस्य गान्धार्याश्चाप्यमर्षणः ॥ १५.३.६ ॥
ต่อมา ภีมะซึ่งทนไม่ได้ ได้ตบแขนของตนให้เกิดเสียงดังท่ามกลางมิตรสหาย ให้พระธฤตราษฎร์และพระคานธารีได้ยินด้วย
15.3.7
स्मृत्वा दुर्योधनं शत्रुं कर्णदुःखासनावपि ।
प्रोवाचेदं सुसंरब्धो भीमः सपरुषं वचः ॥ १५.३.७ ॥
เมื่อระลึกถึงศัตรูทุรโยธน์ และกรรณะกับทุศศาสนด้วย ภีมะผู้โกรธจัดได้กล่าวถ้อยคำรุนแรงเหล่านี้
15.3.8
अन्धस्य नृपतेः पुत्रा मया परिघवाहुना ।
नीता लोकममुं सर्वे नानाशस्त्रास्त्रयोधिनः ॥ १५.३.८ ॥
บรรดาโอรสของพระราชาตาบอด ผู้ชำนาญอาวุธและศาสตราวุธนานาชนิด ทั้งหมดถูกข้าผู้มีคทาเป็นอาวุธนำไปสู่โลกนั้นแล้ว
15.3.9
इमौ तौ परिघप्रख्यौ भुजौ मम दुरासदौ ।
ययोरन्तरमासाद्य धार्तराष्ट्राः क्षयं गताः ॥ १५.३.९ ॥
แขนทั้งสองของข้านี้เปรียบดังลูกเหล็ก ยากที่ใครจะต้านทาน เมื่อพบช่องว่างระหว่างแขนทั้งสอง โอรสของพระธฤตราษฎร์ก็ถึงความพินาศ
15.3.10
ताविमौ चन्दनेनाकौ वन्दनीयौ च मे भुजौ ।
याभ्यां दुर्योधनो नीतः क्षयं ससुतबान्धवः ॥ १५.३.१० ॥
แขนทั้งสองของข้านี้ ทาด้วยจันทน์หอมและควรได้รับการเคารพ ด้วยแขนทั้งสองนี้ ทุรโยธน์พร้อมด้วยโอรสและญาติก็ถูกนำไปสู่ความพินาศ
15.3.11
एतास्चान्याश्च विविधाः शल्यभुता नराधिपः ।
वृकोदरस्य ता वाचः श्रुत्वा निर्वेदमागमत् ॥ १५.३.११ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำเหล่านี้และอีกมากมายหลายประการที่ดุจหนามแหลม ของวฤโกทร พระราชาผู้เป็นใหญ่แห่งมนุษย์ก็เกิดความท้อแท้เบื่อหน่าย
15.3.12
सा च बुद्धिमती देवी कालपर्यायवेदिनी ।
गान्धारी सर्वधर्मज्ञा तान्यलीकानि शुश्रुवे।
कुन्तीं वर्या तु संवीक्ष्य शापे नास्याकरोन्मति ॥ १५.३.१२ ॥
พระเทวีคานธารี ผู้มีปัญญา รู้วาระแห่งกาลเวลาและรู้ธรรมทั้งปวง ได้ฟังถ้อยคำไม่จริงเหล่านั้น แต่เมื่อเห็นพระกุนตีผู้ประเสริฐ พระนางก็มิได้ตั้งใจสาปแช่งนาง
15.3.13
ततः पञ्चदशे वर्षे समतीते नराधिपः ।
राजा निर्वेदमापेदे भीमवाग्बाणपीडितः ॥ १५.३.१३ ॥
ต่อมา เมื่อปีที่สิบห้าผ่านไป พระราชาผู้เป็นใหญ่ถูกถ้อยคำดุจลูกศรของภีมะเบียดเบียน จึงเกิดความเบื่อหน่ายต่อโลก
15.3.14
सुखासक्तं कृच्छ्रपरं ज्ञात्वा चैव युधिष्ठिरम् ।
तपोयोगात्तपस्तप्तुं मनश्चक्रे महामतिः ॥ १५.३.१४ ॥
เมื่อทรงทราบว่ายุธิษฐิระยึดติดในความสุข และไม่ชอบความยากลำบาก พระราชาผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่จึงตั้งพระทัยจะบำเพ็ญตบะด้วยการฝึกสมาธิแห่งการบำเพ็ญเพียร
15.3.15
नान्वबुध्यत तद्राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
श्वेताश्वोवाऽथकुन्ती वा द्रौपदी वा यशस्विनी ॥ १५.३.१५ ॥
พระเจ้ายุธิษฐิระ โอรสของพระกุนตี ไม่ทรงรู้เรื่องนั้น ทั้งศเวตาศวะ พระกุนตี และพระทราปที ผู้มีชื่อเสียง ก็มิได้รู้เช่นกัน
15.3.16
माद्रीपुत्रौ च भीमस्य मतं तावन्ववर्तताम् ।
राज्ञस्तु चित्तं रक्षन्तौ नोचतुः स्वयमप्रियम् ॥ १५.३.१६ ॥
โอรสทั้งสองของพระมาทรีคล้อยตามความเห็นของภีมะ แต่เพื่อรักษาพระทัยของพระราชา ทั้งสองจึงไม่กล่าวสิ่งที่ไม่น่าพอพระทัยด้วยตนเอง
15.3.17
ततः समानयामास धृतराष्ट्रः सुहृज्जनम् ।
बाष्पसंदिग्धमत्यर्थमिदमाह च तान्भृशम् ॥ १५.३.१७ ॥
จากนั้น พระธฤตราษฎร์ทรงเรียกประชุมบรรดามิตรสหาย และด้วยน้ำเสียงที่สั่นเครือด้วยน้ำตา ทรงกล่าวกับพวกเขาอย่างเศร้าโศกยิ่ง
15.3.18
विदितं भवतामेतद्यथा वृत्तः कुरुक्षयः ।
ममापराधात्तत्सर्वमिति ज्ञेयं तु कौरवाः ॥ १५.३.१८ ॥
พวกท่านทราบแล้วว่าความพินาศของกุรุเกิดขึ้นอย่างไร ข้าแต่กาวราวทั้งหลาย พึงทราบเถิดว่าทั้งหมดนั้นเกิดขึ้นเพราะความผิดของข้า
15.3.19
योऽहं दुष्टमतिं मन्दो ज्ञातीनां भयवर्धनम् ।
दुर्योधनं कौरवाणामाधइपत्येऽभ्यषेचयम्।
यच्चाहं वासुदेवस्य नाश्रौषं वाक्यमर्थवत् ॥ १५.३.१९ ॥
ข้าผู้มีใจชั่วร้ายและโง่เขลา ได้อภิเษกทุรโยธน์ ผู้เพิ่มความหวาดกลัวแก่ญาติ ให้ขึ้นครองความเป็นใหญ่เหนือกุรุ และข้าก็มิได้ฟังถ้อยคำอันมีประโยชน์ของพระวาสุเทพ
15.3.20
वध्यतां साध्वयं पापः सामात्य इति दुर्मतिः ।
पुत्रस्नेहाभिभूतस्तु हितमुक्तो मनीषिभिः ॥ १५.३.२० ॥
"ควรประหารคนบาปผู้นี้พร้อมทั้งเสนาอำมาตย์ของเขาเสียโดยชอบ" แต่ข้าผู้ถูกความรักต่อโอรสครอบงำ ได้ละเลยคำแนะนำอันเป็นประโยชน์ที่ปราชญ์ทั้งหลายกล่าวไว้
15.3.21
विदुरेणाथ भीष्मेण द्रोणेन च कृपेण च ।
पदेपदे भगवता व्यासेन च महात्मना।
संजयेनाथ गान्धार्या तदिदं तप्यते मया ॥ १५.३.२१ ॥
คำแนะนำที่วิทุระ ภีษมะ โทรณะ และกฤปะให้ไว้ และทุกก้าวย่างที่พระวยาสผู้ทรงพระภาคให้ไว้ สัญชัยผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ และคานธารีให้ไว้ บัดนี้สิ่งนี้เผาผลาญข้าพเจ้าอยู่
15.3.22
यच्चाहं पाण्डुपुत्रेषु गुणवत्सु महात्मसु ।
न न्यस्तवाञ्श्रियं दीप्तां पितृपैतामहीमिमाम् ॥ १५.३.२२ ॥
และข้าพเจ้ามิได้มอบราชสมบัติอันรุ่งโรจน์นี้ซึ่งสืบทอดมาจากบิดาและปู่ให้แก่บุตรของปาณฑุผู้มีคุณธรรมและมีจิตใจยิ่งใหญ่
15.3.23
विनाशं पश्यमानो हि सर्वराज्ञां गदाग्रजः ।
एतच्छ्रेयस्तु परमममन्यत जनार्दनः ॥ १५.३.२३ ॥
พระชนารทนะ ผู้เป็นพี่ชายของคทา ทรงเห็นความพินาศของกษัตริย์ทั้งปวง จึงทรงเห็นว่านี่คือความดีงามสูงสุด
15.3.24
सोहमेतान्यलीकानि दुर्वृत्तान्यात्मनस्तदा ।
हृदये शल्यभूतानि धारयामि सहस्रशः ॥ १५.३.२४ ॥
ข้าพเจ้าผู้เป็นคนนั้นเอง ยังคงแบกรับในใจนับพันเรื่องอันไม่จริงและการกระทำชั่วของตนเองเหล่านี้ ประดุจหนามที่ทิ่มแทง
15.3.25
विशेषतस्तु दह्यामि वर्षे पञ्चदशेऽद्य वै ।
अस्य पापस्य शुद्ध्यर्थं नियतोस्मि सुदुर्मतिः ॥ १५.३.२५ ॥
โดยเฉพาะวันนี้ในปีที่สิบห้า ข้าพเจ้าเร่าร้อนยิ่งนัก เพื่อชำระบาปนี้ ข้าพเจ้าจึงผูกพันด้วยคำปฏิญาณ ข้าพเจ้าผู้มีจิตใจชั่วร้ายยิ่งนัก
15.3.26
चतुर्थे नियते काले कदाचिदपि चाष्टमे ।
तृष्णाविनयनं भुञ्जे गान्धारी वेद तन्मम ॥ १५.३.२६ ॥
ในวาระที่กำหนดไว้ คือวันที่สี่ และบางครั้งก็วันที่แปด ข้าพเจ้าจะฉันเพื่อระงับความทะยานอยาก คานธารีรู้เรื่องนี้เกี่ยวกับข้าพเจ้า
15.3.27
करोत्याहारमिति मां सर्वः परिजनः सदा ।
युधिष्ठिरभयादेति भृशं तप्यति पाण्डवः ॥ १५.३.२७ ॥
คนในครัวเรือนของข้าพเจ้าทุกคนมักพูดว่า 'เขากำลังให้อาหารแก่เขา' และด้วยความกลัวยุธิษฐิระ ปาณฑพจึงโศกเศร้าอย่างยิ่ง
15.3.28
भूमौ शये जप्यपरो दर्भष्वजिनसंवृतः ।
नियमव्यपदेशेन गान्धारी च यशस्विनी ॥ १५.३.२८ ॥
ข้าพเจ้านอนบนพื้นดิน มุ่งมั่นในการสวดภาวนา ห่อตัวด้วยหนังกวางบนหญ้ากุศะ และภายใต้ข้ออ้างแห่งคำปฏิญาณ คานธารีผู้มีเกียรติก็เช่นกัน
15.3.29
अहं पुत्रशतं वीरं सङ्ग्रामेष्वपलायिनम् ।
नानुतप्ये हतं तत्र क्षत्रधर्मं हि तं विदुः ॥ १५.३.२९ ॥
ข้าพเจ้ามิได้เศร้าโศกถึงบุตรชายผู้กล้าหาญหนึ่งร้อยคนของข้าพเจ้า ผู้ซึ่งมิได้หลบหนีในการสงคราม และถูกสังหารที่นั่น เพราะนั่นคือหน้าที่ของนักรบ ดังที่พวกเขารู้กัน
15.3.30
इत्युक्त्वा धर्मराजानमभ्यभाषत कौरवः ।
भद्रं ते यादवीमातर्वचश्चेदं निबोध मे ॥ १५.३.३० ॥
เมื่อกล่าวเช่นนี้แล้ว ชาวกุรุจึงกล่าวกับพระราชาแห่งธรรม ว่า 'ขอให้เจ้าจงมีความดีงาม โอ้มารดาของหญิงแห่งยาทพ โปรดฟังถ้อยคำของข้าพเจ้านี้'
15.3.31
सुखमध्युषितः पुत्र त्वया सुपरिपालितः ।
मया दानानि दत्तानि श्राद्धानि च पुनःपुनः ॥ १५.३.३१ ॥
โอ้บุตรเอ๋ย เจ้าได้อยู่อย่างสุขสบายและได้รับการคุ้มครองอย่างดี ข้าพเจ้าได้ถวายทานและประกอบพิธีศราทธ์ซ้ำแล้วซ้ำเล่า
15.3.32
प्रकृष्टं च मया पुत्र पुण्यं चीर्णं यथाबलम् ।
गान्धारी हतपुत्रेयं धैर्येणोदीक्षते च माम् ॥ १५.३.३२ ॥
โอ้บุตรเอ๋ย ข้าพเจ้าได้ทำบุญอันยิ่งใหญ่ตามกำลังของข้าพเจ้า คานธารีผู้มีบุตรถูกสังหาร มองข้าพเจ้าด้วยความอดทน
15.3.33
द्रौपद्या ह्यपकर्तारस्तव चैश्वर्यहारिणः ।
समतीता नृशंसास्ते स्वधर्मेण हता युधि ॥ १५.३.३३ ॥
ผู้ที่ทำร้ายเทราปทีและผู้ที่ปล้นอำนาจอธิปไตยของเจ้า คนโหดร้ายเหล่านั้นได้จากไปแล้ว ถูกสังหารในการรบด้วยหน้าที่ของตนเอง
15.3.34
न तेषु प्रतिकर्तव्यं पश्यामि कुरुनन्दन ।
सर्वे शस्त्रजिताँल्लोकान्गतास्तेऽभिमुखं हताः ॥ १५.३.३४ ॥
โอ้ความปีติของกุรุ ข้าพเจ้าเห็นว่าไม่จำเป็นต้องตอบแทนพวกเขา ทั้งหมดได้ไปยังโลกที่ได้มาด้วยอาวุธ ถูกสังหารต่อหน้า
15.3.35
आत्मनस्तु हितं पुण्यं प्रतिकर्तव्यमद्य ते ।
गान्धार्याश्चैव राजेन्द्र तदनुज्ञातुमर्हसि ॥ १५.३.३५ ॥
แต่โอ้จอมกษัตริย์ บัดนี้เจ้าควรกระทำสิ่งที่เป็นประโยชน์และเป็นบุญแก่ตนเอง และเจ้าก็ควรขออนุญาตจากคานธารีด้วย
15.3.36
त्वं तु शस्त्रभृतां श्रेष्ठः सततं धर्मवत्सलः ।
राजा गुरुः प्राणभृतां तस्मादेतद्ब्रवीम्यहम् ॥ १५.३.३६ ॥
เจ้าเป็นผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ถืออาวุธ และรักธรรมอยู่เสมอ พระราชาเป็นครูของสิ่งมีชีวิตทั้งหลาย ดังนั้นข้าพเจ้าจึงกล่าวเช่นนี้
15.3.37
अनुज्ञातस्त्वया वीर संश्रयेयं वनान्यहम् ।
चीरवल्कलभृद्राजन्गान्धार्या सहितोऽनया ॥ १५.३.३७ ॥
โอ้วีรบุรุษ โอ้พระราชา เมื่อได้รับอนุญาตจากเจ้าแล้ว ข้าพเจ้าจะไปอยู่ในป่า สวมผ้าเปลือกไม้และเครื่องนุ่งห่มจากเปลือกไม้ พร้อมกับคานธารี
15.3.38
तवाशिषः प्रयुञ्जानो भविष्यामि वनेचरः ।
उचितं नः कुले तात सर्वेषां भरतर्षभ।
पुत्रेष्वैश्चर्यमाधाय वयसोन्ते वनं नृप ॥ १५.३.३८ ॥
ข้าพเจ้าจะแสวงหาพรจากเจ้า และจะกลายเป็นผู้อาศัยอยู่ในป่า โอ้บุตรที่รัก ผู้ประเสริฐแห่งภรตะ นี่เป็นสิ่งที่เหมาะสมสำหรับทุกคนในตระกูลของเรา โอ้พระราชา เมื่อสิ้นอายุขัย ได้มอบอำนาจอธิปไตยไว้แก่บุตรทั้งหลายแล้ว จึงไปสู่ป่า
15.3.39
तत्राहं वायुभक्षो वा निराहारोपि वा वसन् ।
पत्न्या सहानया वीर चरिष्यामि तपः परम् ॥ १५.३.३९ ॥
ที่นั่น ข้าพเจ้าจะอยู่โดยกินลม หรือแม้กระทั่งอดอาหาร อยู่ร่วมกับภรรยาคนนี้ โอ้วีรบุรุษ ข้าพเจ้าจะบำเพ็ญตบะอันสูงสุด
15.3.40
त्वं चापि फलभाक्तात तपसः पार्थिवो ह्यसि ।
फलभाजो हि राजानः कल्याणस्येतरस्य वा ॥ १५.३.४० ॥
โอ้บุตรที่รัก แม้เจ้าก็เป็นผู้มีส่วนในผลแห่งตบะ เพราะเจ้าเป็นพระราชา พระราชาย่อมมีส่วนในผลแห่งความดีงาม หรือผลแห่งสิ่งตรงข้ามเช่นกัน