మహాభారతం · అధ్యాయం 15.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.3.1
युधिष्ठिरस्य नृपतेर्दुर्योधनपितुस्तदा ।
नान्तरं दद्दशू राज्ये पुरुषाः प्रणयं प्रति ॥ १५.३.१ ॥
అప్పుడు దుర్యోధనుని తండ్రియైన రాజు ధృతరాష్ట్రుని రాజ్యంలో యుధిష్ఠిరుని పట్ల ప్రేమ విషయంలో గూఢచారులు ఎలాంటి అవకాశాన్నీ చూడలేదు.
15.3.2
यदा तु कौरवो राजा पुत्रं सस्मार बालिशम् ।
तदा भीमं हृदा राजन्नपध्याति स पार्थिवः ॥ १५.३.२ ॥
ఓ రాజా! కౌరవ రాజు తన మూర్ఖ పుత్రుని స్మరించినప్పుడు, ఆ రాజు మనసులో భీముని పట్ల ద్వేషంతో ఆలోచించాడు.
15.3.3
कौरवश्चैव भीमश्च हृदाऽन्योन्यमवर्तताम् ।
ध्यायन्तौ श्लक्ष्णया वाचा त्वन्योन्यमभितिष्टितां ॥ १५.३.३ ॥
కౌరవుడు, భీముడు ఇద్దరూ మనసులో ఒకరినొకరు ఆలోచిస్తూ ఉండగా, మధురమైన మాటలలో కూడా ఒకరికొకరు ఎదురుగా నిలిచారు.
15.3.4
अप्रकाशं व्यलीकानि चकारास्य वृकोदरः ।
आज्ञां प्रत्यहरच्चापि कृतकैः पुरुषैः सदा ॥ १५.३.४ ॥
వృకోదరుడు (భీముడు) రహస్యంగా అతనికి వ్యతిరేకంగా అపకారాలు చేశాడు; కృత్రిమ మనుషుల ద్వారా అతని ఆజ్ఞను ఎప్పుడూ తిప్పికొట్టాడు.
15.3.5
स्मरन्दुर्मन्त्रितं तस्य वृत्तान्यप्यस्य कानिचित् ।
असकृच्चाप्युवाचेदं हतास्ते मन्दचेतसः ॥ १५.३.५ ॥
అతని దుర్మంత్రాన్ని, అతని కొన్ని చర్యలను స్మరిస్తూ, అతడు మళ్లీ మళ్లీ ఇలా కూడా అన్నాడు: "నీ మందబుద్ధి కుమారులు హతులయ్యారు."
15.3.6
अथ भीमः सुहृन्मध्ये बाहुशब्दं तथाऽकरोत् ।
संश्रवे धृतराष्ट्रस्य गान्धार्याश्चाप्यमर्षणः ॥ १५.३.६ ॥
అప్పుడు అసహనుడైన భీముడు మిత్రుల మధ్య భుజాలు తట్టి ధ్వని చేశాడు; ధృతరాష్ట్రుడు, గాంధారి వినేలా.
15.3.7
स्मृत्वा दुर्योधनं शत्रुं कर्णदुःखासनावपि ।
प्रोवाचेदं सुसंरब्धो भीमः सपरुषं वचः ॥ १५.३.७ ॥
శత్రువైన దుర్యోధనుడిని, కర్ణ-దుఃశాసనులను స్మరించి, అత్యంత కోపోద్రిక్తుడైన భీముడు ఈ కఠిన వచనాలు పలికాడు.
15.3.8
अन्धस्य नृपतेः पुत्रा मया परिघवाहुना ।
नीता लोकममुं सर्वे नानाशस्त्रास्त्रयोधिनः ॥ १५.३.८ ॥
గుడ్డి రాజు కుమారులందరూ, వివిధ శస్త్రాస్త్రాలలో నిపుణులైన యోధులు, పరిఘ-బాహువైన నాచేత ఆ లోకానికి పంపబడ్డారు.
15.3.9
इमौ तौ परिघप्रख्यौ भुजौ मम दुरासदौ ।
ययोरन्तरमासाद्य धार्तराष्ट्राः क्षयं गताः ॥ १५.३.९ ॥
పరిఘలవంటి ఈ రెండు నా భుజాలు; వాటి మధ్య అవకాశం దొరికి ధృతరాష్ట్ర పుత్రులు నాశనమయ్యారు.
15.3.10
ताविमौ चन्दनेनाकौ वन्दनीयौ च मे भुजौ ।
याभ्यां दुर्योधनो नीतः क्षयं ससुतबान्धवः ॥ १५.३.१० ॥
చందనంతో అలంకరించబడినవి, వందనీయమైనవి అయిన నా ఈ రెండు భుజాలు; వాటి చేత దుర్యోధనుడు కొడుకులు, బంధువులతో సహా నాశనానికి పంపబడ్డాడు.
15.3.11
एतास्चान्याश्च विविधाः शल्यभुता नराधिपः ।
वृकोदरस्य ता वाचः श्रुत्वा निर्वेदमागमत् ॥ १५.३.११ ॥
ఇవీ, మరికొన్ని శల్యాల్లా గుచ్చుకునే వివిధ మాటలు విని, వృకోదరుని ఆ మాటలు విని రాజు మనోవేదనకు గురయ్యాడు.
15.3.12
सा च बुद्धिमती देवी कालपर्यायवेदिनी ।
गान्धारी सर्वधर्मज्ञा तान्यलीकानि शुश्रुवे।
कुन्तीं वर्या तु संवीक्ष्य शापे नास्याकरोन्मति ॥ १५.३.१२ ॥
ఆ బుద్ధిమంతురాలైన దేవి గాంధారి, కాలచక్ర గమనం తెలిసినది, సర్వధర్మజ్ఞురాలు; ఆ అసత్య వచనాలను ఆమె విన్నది. కానీ కుంతిని చూసి ఆమె శాపం ఇవ్వాలని మనసు పెట్టలేదు.
15.3.13
ततः पञ्चदशे वर्षे समतीते नराधिपः ।
राजा निर्वेदमापेदे भीमवाग्बाणपीडितः ॥ १५.३.१३ ॥
అప్పుడు పదిహేనవ సంవత్సరం గడిచిన తరువాత, భీముని వాక్కుల బాణాలచే బాధింపబడిన రాజు విరక్తిని పొందాడు.
15.3.14
सुखासक्तं कृच्छ्रपरं ज्ञात्वा चैव युधिष्ठिरम् ।
तपोयोगात्तपस्तप्तुं मनश्चक्रे महामतिः ॥ १५.३.१४ ॥
యుధిష్ఠిరుడు సుఖాసక్తుడు, కృచ్ఛ్రతపస్సు పట్ల ఆసక్తి లేనివాడు అని తెలుసుకొని, ఆ మహామతి తపోయోగంతో తపస్సు చేయాలని నిశ్చయించుకున్నాడు.
15.3.15
नान्वबुध्यत तद्राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
श्वेताश्वोवाऽथकुन्ती वा द्रौपदी वा यशस्विनी ॥ १५.३.१५ ॥
కుంతీపుత్రుడైన రాజు యుధిష్ఠిరుడు దాన్ని గ్రహించలేదు; శ్వేతాశ్వుడు, కుంతి, లేదా యశస్వినీ ద్రౌపది కూడా గ్రహించలేదు.
15.3.16
माद्रीपुत्रौ च भीमस्य मतं तावन्ववर्तताम् ।
राज्ञस्तु चित्तं रक्षन्तौ नोचतुः स्वयमप्रियम् ॥ १५.३.१६ ॥
మాద్రి కుమారులిద్దరూ భీముని అభిప్రాయాన్ని అనుసరించారు; కాని రాజు మనస్సును రక్షిస్తూ వారు స్వయంగా అప్రియమైన మాట పలకలేదు.
15.3.17
ततः समानयामास धृतराष्ट्रः सुहृज्जनम् ।
बाष्पसंदिग्धमत्यर्थमिदमाह च तान्भृशम् ॥ १५.३.१७ ॥
అప్పుడు ధృతరాష్ట్రుడు మిత్రులను పిలిపించి, కన్నీటితో గొంతు మూగబోయినవాడై, వారితో ఇలా అన్నాడు.
15.3.18
विदितं भवतामेतद्यथा वृत्तः कुरुक्षयः ।
ममापराधात्तत्सर्वमिति ज्ञेयं तु कौरवाः ॥ १५.३.१८ ॥
కురువుల నాశనం ఎలా జరిగిందో మీకు తెలుసు. ఓ కౌరవులారా, అదంతా నా అపరాధం వల్లనే జరిగిందని తెలుసుకోవాలి.
15.3.19
योऽहं दुष्टमतिं मन्दो ज्ञातीनां भयवर्धनम् ।
दुर्योधनं कौरवाणामाधइपत्येऽभ्यषेचयम्।
यच्चाहं वासुदेवस्य नाश्रौषं वाक्यमर्थवत् ॥ १५.३.१९ ॥
దుష్టబుద్ధి, మందబుద్ధి అయిన నేను, బంధువులకు భయాన్ని పెంచే దుర్యోధనుని కౌరవుల ఆధిపత్యంలో అభిషేకించాను; వాసుదేవుని అర్థవంతమైన మాటలను నేను వినలేదు.
15.3.20
वध्यतां साध्वयं पापः सामात्य इति दुर्मतिः ।
पुत्रस्नेहाभिभूतस्तु हितमुक्तो मनीषिभिः ॥ १५.३.२० ॥
'ఈ పాపి, దుర్బుద్ధి గల ఇతడు మంత్రులతో సహా వధించబడాలి' అని; కాని పుత్రస్నేహంతో అభిభూతుడనై, మనీషులు చెప్పిన హితోపదేశాన్ని నేను పాటించలేదు.
15.3.21
विदुरेणाथ भीष्मेण द्रोणेन च कृपेण च ।
पदेपदे भगवता व्यासेन च महात्मना।
संजयेनाथ गान्धार्या तदिदं तप्यते मया ॥ १५.३.२१ ॥
విదురుడు, భీష్ముడు, ద్రోణుడు, కృపుడు, అడుగడుగునా భగవంతుడు వ్యాసుడు, మహాత్ముడు సంజయుడు, గాంధారి చెప్పిన హితవులు — అవే ఇప్పుడు నన్ను బాధిస్తున్నాయి.
15.3.22
यच्चाहं पाण्डुपुत्रेषु गुणवत्सु महात्मसु ।
न न्यस्तवाञ्श्रियं दीप्तां पितृपैतामहीमिमाम् ॥ १५.३.२२ ॥
పాండు గుణవంతులైన మహాత్ములైన కుమారులకు, తండ్రి తాత నుండి వచ్చిన ఈ ప్రకాశించే సంపదను నేను అప్పగించలేదు.
15.3.23
विनाशं पश्यमानो हि सर्वराज्ञां गदाग्रजः ।
एतच्छ्रेयस्तु परमममन्यत जनार्दनः ॥ १५.३.२३ ॥
రాజులందరూ నశించడాన్ని చూచిన గదాగ్రజుడు జనార్దనుడు ఇదే పరమ శ్రేయస్సని భావించాడు.
15.3.24
सोहमेतान्यलीकानि दुर्वृत्तान्यात्मनस्तदा ।
हृदये शल्यभूतानि धारयामि सहस्रशः ॥ १५.३.२४ ॥
ఆ నేను, అప్పుడు చేసిన నా ఈ అసత్యాలను, దుష్కార్యాలను, వేలాది మార్లు హృదయంలో ముళ్ళలా మోస్తున్నాను.
15.3.25
विशेषतस्तु दह्यामि वर्षे पञ्चदशेऽद्य वै ।
अस्य पापस्य शुद्ध्यर्थं नियतोस्मि सुदुर्मतिः ॥ १५.३.२५ ॥
ప్రత్యేకంగా ఈ రోజు పదిహేనవ సంవత్సరంలో నేను దహించుకుపోతున్నాను. ఈ పాపాన్ని శుద్ధి చేసుకోవడానికి నియమానికి కట్టుబడి ఉన్నాను, మహా దుర్బుద్ధిని.
15.3.26
चतुर्थे नियते काले कदाचिदपि चाष्टमे ।
तृष्णाविनयनं भुञ्जे गान्धारी वेद तन्मम ॥ १५.३.२६ ॥
నియమిత కాలంలో, నాలుగవ రోజున, ఒకోసారి ఎనిమిదవ రోజున కూడా, తృష్ణను అణచడానికి నేను భుజిస్తాను. ఇది గాంధారికి తెలుసు.
15.3.27
करोत्याहारमिति मां सर्वः परिजनः सदा ।
युधिष्ठिरभयादेति भृशं तप्यति पाण्डवः ॥ १५.३.२७ ॥
'ఇతడు నాకు ఆహారం పెడుతున్నాడు' అని నా పరిజనులందరూ ఎల్లప్పుడూ అంటారు. యుధిష్ఠిరుని భయంతో పాండవుడు అత్యంత సంతాపపడతాడు.
15.3.28
भूमौ शये जप्यपरो दर्भष्वजिनसंवृतः ।
नियमव्यपदेशेन गान्धारी च यशस्विनी ॥ १५.३.२८ ॥
నేను నేలపై పడుకుంటాను, జపంలో నిమగ్నమై, దర్భలపై చర్మంతో కప్పుకొని. నియమం పేరుతో యశస్విని గాంధారి కూడా.
15.3.29
अहं पुत्रशतं वीरं सङ्ग्रामेष्वपलायिनम् ।
नानुतप्ये हतं तत्र क्षत्रधर्मं हि तं विदुः ॥ १५.३.२९ ॥
యుద్ధాలలో వెనుదీయని నా వీర శతపుత్రులు అక్కడ హతులైనందుకు నేను విచారించను; అదే క్షత్రధర్మమని వారు తెలుసుకుంటారు.
15.3.30
इत्युक्त्वा धर्मराजानमभ्यभाषत कौरवः ।
भद्रं ते यादवीमातर्वचश्चेदं निबोध मे ॥ १५.३.३० ॥
ఇలా చెప్పి, కౌరవుడు ధర్మరాజుతో మాట్లాడాడు: 'యాదవి తల్లీ, నీకు శుభం; నా ఈ మాటను వినుము.'
15.3.31
सुखमध्युषितः पुत्र त्वया सुपरिपालितः ।
मया दानानि दत्तानि श्राद्धानि च पुनःपुनः ॥ १५.३.३१ ॥
కుమారా, నీవు సుఖంగా నివసించావు, బాగా రక్షింపబడ్డావు. నేను పదేపదే దానాలు చేశాను, శ్రాద్ధాలు చేశాను.
15.3.32
प्रकृष्टं च मया पुत्र पुण्यं चीर्णं यथाबलम् ।
गान्धारी हतपुत्रेयं धैर्येणोदीक्षते च माम् ॥ १५.३.३२ ॥
కుమారా, నా శక్తి కొలదీ ఉత్తమ పుణ్యకర్మలు చేశాను. కుమారులు హతులైన ఈ గాంధారి ధైర్యంతో నన్ను చూస్తోంది.
15.3.33
द्रौपद्या ह्यपकर्तारस्तव चैश्वर्यहारिणः ।
समतीता नृशंसास्ते स्वधर्मेण हता युधि ॥ १५.३.३३ ॥
ద్రౌపదికి అపకారం చేసినవారు, నీ ఐశ్వర్యాన్ని అపహరించినవారు ఆ క్రూరులు గతించిపోయారు. యుద్ధంలో వారు తమ స్వధర్మం చేత హతులయ్యారు.
15.3.34
न तेषु प्रतिकर्तव्यं पश्यामि कुरुनन्दन ।
सर्वे शस्त्रजिताँल्लोकान्गतास्तेऽभिमुखं हताः ॥ १५.३.३४ ॥
కురునందనా, వారిపై ప్రతీకారం చేయాల్సినది ఏమీ లేదని నేను భావిస్తున్నాను. వారందరూ శస్త్రముచేత జయించిన లోకాలను పొందారు; ఎదురుగా నిలిచి హతులయ్యారు.
15.3.35
आत्मनस्तु हितं पुण्यं प्रतिकर्तव्यमद्य ते ।
गान्धार्याश्चैव राजेन्द्र तदनुज्ञातुमर्हसि ॥ १५.३.३५ ॥
కానీ రాజేంద్రా, ఇప్పుడు నీ హితము, పుణ్యము కోసం నీవు చేయవలసినది ఉంది; గాంధారి అనుమతిని కూడా పొందడం నీకు తగును.
15.3.36
त्वं तु शस्त्रभृतां श्रेष्ठः सततं धर्मवत्सलः ।
राजा गुरुः प्राणभृतां तस्मादेतद्ब्रवीम्यहम् ॥ १५.३.३६ ॥
నీవు శస్త్రధారులలో శ్రేష్ఠుడవు, ఎల్లప్పుడూ ధర్మాన్ని ప్రేమించేవాడవు. రాజు ప్రాణులకు గురువు; అందుచేత నేను ఇది చెబుతున్నాను.
15.3.37
अनुज्ञातस्त्वया वीर संश्रयेयं वनान्यहम् ।
चीरवल्कलभृद्राजन्गान्धार्या सहितोऽनया ॥ १५.३.३७ ॥
వీరా, రాజా! నీ అనుమతితో నేను ఈమెతో కలిసి చీర వల్కలాలు ధరించి అరణ్యాలను ఆశ్రయిస్తాను.
15.3.38
तवाशिषः प्रयुञ्जानो भविष्यामि वनेचरः ।
उचितं नः कुले तात सर्वेषां भरतर्षभ।
पुत्रेष्वैश्चर्यमाधाय वयसोन्ते वनं नृप ॥ १५.३.३८ ॥
నీ ఆశీర్వాదాలను కోరుతూ నేను వనవాసిగా ఉంటాను. ప్రియ పుత్రా, భరతవంశశ్రేష్ఠా! మన కులంలో అందరికీ ఇదే తగినది—రాజా, వయస్సు పైబడిన తర్వాత పుత్రులకు రాజ్యభారం అప్పగించి అరణ్యానికి వెళ్లడం.
15.3.39
तत्राहं वायुभक्षो वा निराहारोपि वा वसन् ।
पत्न्या सहानया वीर चरिष्यामि तपः परम् ॥ १५.३.३९ ॥
అక్కడ నేను వాయువునే ఆహారంగా తీసుకుని, లేదా ఆహారం లేకుండానే నివసిస్తూ, వీరా, ఈమెతో కలిసి పరమ తపస్సు చేస్తాను.
15.3.40
त्वं चापि फलभाक्तात तपसः पार्थिवो ह्यसि ।
फलभाजो हि राजानः कल्याणस्येतरस्य वा ॥ १५.३.४० ॥
ప్రియ పుత్రా! నువ్వు కూడా తపస్సు ఫలానికి భాగస్వామివి, ఎందుకంటే నువ్వు రాజువు. రాజులే నిశ్చయంగా మంచి లేదా దానికి విరుద్ధమైన దాని ఫలానికి భాగస్వాములు.