মহাভারত · অধ্যায় 15.30
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.30.1
ततः समुपविष्टेषु पाण्डवेषु महात्मसु ।
व्यासः सत्यवतीपुत्रः प्रोवाचामन्त्र्य पार्थिवम् ॥ १५.३०.१ ॥
তখন মহাত্মা পাণ্ডবেরা উপবিষ্ট হলে, সত্যবতীর পুত্র ব্যাস রাজাকে সম্বোধন করে বললেন।
15.30.2
धृतराष्ट्र महाबाहो कच्चित्ते वर्तते तपः ।
कच्चिन्मनस्ते प्रीणाति वनवासे नराधिप ॥ १५.३०.२ ॥
হে মহাবাহু ধৃতরাষ্ট্র, তোমার তপস্যা কি ঠিকমতো চলছে? হে নরাধিপ, বনবাসে তোমার মন কি তৃপ্ত থাকে?
15.30.3
कच्चिद्धृदि न ते शोको राजन्पुत्रविनाशजः ।
कच्चिज्ज्ञानानि सर्वाणि सुप्रसन्नानि तेऽनघ ॥ १५.३०.३ ॥
হে রাজন, পুত্রবিনাশজাত শোক কি তোমার হৃদয়ে নেই? হে নিষ্পাপ, তোমার সকল জ্ঞান কি সুপ্রসন্ন ও স্বচ্ছ নেই?
15.30.4
कच्चिद्बुद्धिं दृढां कृत्वा चरस्यारण्यकं विधिम् ।
कच्चिद्वधूश्च गान्धारी न शोकेनाभिभूयते ॥ १५.३०.४ ॥
বুদ্ধি দৃঢ় করে কি তুমি বনবাসের বিধি পালন করছ? তোমার পুত্রবধূ গান্ধারী কি শোকে অভিভূত হচ্ছে না?
15.30.5
महाप्रज्ञा बुद्धिमती देवी धर्मार्थदर्शिनी ।
आगमापायतत्त्वज्ञा कच्चिदेषा न शोचति ॥ १५.३०.५ ॥
মহাপ্রাজ্ঞা, বুদ্ধিমতী দেবী, যিনি ধর্ম ও অর্থ দেখেন, উদয়-বিলয়ের তত্ত্ব জানেন — তিনি কি শোক করেন না?
15.30.6
कच्चित्कुन्ती च राजंस्त्वां शुश्रूषत्यनहङ्कृता ।
या परित्यज्य स्वं पुत्रं गुरुशुश्रूषणे रता ॥ १५.३०.६ ॥
হে রাজন, কুন্তী কি অহংকারশূন্য হয়ে তোমার সেবা করেন? যিনি নিজের পুত্রদেরও ত্যাগ করে গুরুজনের সেবায় রত আছেন।
15.30.7
कच्चिद्धर्मसुतो राजा त्वया प्रत्यभिनन्दितः ।
भीमार्जुनयमाश्चैव कच्चिदेतेऽपि सान्तिताः ॥ १५.३०.७ ॥
ধর্মপুত্র রাজা যুধিষ্ঠিরকে কি তুমি স্বাগত জানিয়ে সম্মান করেছ? ভীম, অর্জুন ও যমজ ভ্রাতাদেরও কি সান্ত্বনা দিয়েছ?
15.30.8
कच्चिन्नन्दसि दृष्ट्रैतान्कच्चिते निर्मलं मनः ।
कच्चिच्च शुद्धभावोसि जातज्ञानो नराधिप ॥ १५.३०.८ ॥
এদের দেখে কি তুমি আনন্দিত হও? তোমার মন কি নির্মল? হে নরাধিপ, তোমার ভাব কি শুদ্ধ এবং তুমি কি জ্ঞান লাভ করেছ?
15.30.9
एतद्धि त्रितयं श्रेष्ठं सर्वभूतेषु भारत ।
निर्वैरता महाराज सत्यमक्रोध एव च ॥ १५.३०.९ ॥
হে ভরতবংশধর, সকল প্রাণীর প্রতি এই তিনটিই শ্রেষ্ঠ: শত্রুতাহীনতা, হে মহারাজ, সত্য এবং ক্রোধহীনতা।
15.30.10
कच्चित्ते न च मोहोस्ति वनवासेन भारत ।
स्वदत्ते वन्यमन्नं वा उपवासोपि वा भवेत् ॥ १५.३०.१० ॥
হে ভরতবংশধর, বনবাসের জন্য কি তোমার মোহ হয় না? তুমি কি নিজে সংগৃহীত বন্য অন্ন খাও, নাকি কখনো উপবাসও থাকতে হয়?
15.30.11
विदितं चापि राजेन्द्र विदुरस्य महात्मनः ।
गमनं विधिनाऽनेन धर्मस्य सुमहात्मनः ॥ १५.३०.११ ॥
হে রাজেন্দ্র, মহাত্মা বিদুরের এই বিধিবদ্ধ গমন এবং অতি মহাত্মা ধর্মের গমনও তোমার জানা আছে।
15.30.12
माण्डव्यशापाद्धि स वै धर्मो विदुरतां गतः ।
महाबुद्धिर्महायोगी महात्मा सुमहामनाः ॥ १५.३०.१२ ॥
মাণ্ডব্যের অভিশাপেই সেই ধর্ম বিদুরত্ব লাভ করেছিলেন। তিনি মহাবুদ্ধি, মহাযোগী, মহাত্মা এবং অতি উদারচিত্ত ছিলেন।
15.30.13
बृहस्पतिर्वा देवेषु शुक्रो वाऽप्यसुरेषु च ।
न तथा बुद्धिसम्पन्नो यथा स पुरुषर्षभः ॥ १५.३०.१३ ॥
দেবতাদের মধ্যে বৃহস্পতি বা অসুরদের মধ্যে শুক্র—কেউই সেই পুরুষশ্রেষ্ঠের মতো বুদ্ধিমান নন।
15.30.14
तपोबलव्ययं कृत्वा सुचिरात्सम्भृतं तदा ।
माण्डव्येनर्षिणा धर्मो ह्यभिभूतः सनातनः ॥ १५.३०.१४ ॥
তখন মাণ্ডব্য ঋষি দীর্ঘকাল সঞ্চিত তপোবল ব্যয় করে সনাতন ধর্মকে অভিভূত করেছিলেন।
15.30.15
नियोगाद्ब्रह्मणः पूर्वं मया स्वेन बलेन च ।
वैचित्रवीर्यके क्षेत्रे जातः स सुमहामतिः ॥ १५.३०.१५ ॥
পূর্বে ব্রহ্মার আদেশে এবং আমার নিজের বলে বিচিত্রবীর্যের ক্ষেত্রে সেই মহাবুদ্ধিমান জন্মগ্রহণ করেছিলেন।
15.30.16
भ्राता तव महाराज देवदेवः सनातनः ।
धारणान्मनसा ध्यानाद्य धर्म कवयो विदुः ॥ १५.३०.१६ ॥
হে মহারাজ, তোমার ভ্রাতা দেবদেব সনাতন; ধারণা ও মনের ধ্যানে জ্ঞানীরা তাঁকে ধর্ম বলে জানেন।
15.30.17
सत्येन संवर्धयति यो दमेन शमेन च ।
अहिंसया च दानेन तपसा च सनातनः ॥ १५.३०.१७ ॥
সত্য, দম, শম, অহিংসা, দান ও তপস্যার দ্বারা যিনি বর্ধিত করেন, তিনিই সনাতন।
15.30.18
येन योगबलाज्जातः कुरुराजो युधिष्ठिरः ।
धर्म इत्येष नृपते प्राज्ञेनामितबुद्धिना ॥ १५.३०.१८ ॥
যাঁর যোগবলে কুরুরাজ যুধিষ্ঠির জন্মেছিলেন, হে নৃপ, সেই অমিতবুদ্ধি প্রাজ্ঞ এই ধর্ম বলে গেছেন।
15.30.19
यथा वह्निर्यथा वायुर्यथाऽऽपः पृथिवी यथा ।
यथाऽऽकाशं तथा धर्म इह चामुत्र च स्थितः ॥ १५.३०.१९ ॥
অগ্নি, বায়ু, জল, পৃথিবী, আকাশ যেমন অবস্থিত, তেমনি ধর্ম এখানে এবং পরলোকেও অবস্থিত।
15.30.20
सर्वगश्चैव राजेन्द्र सर्वं व्याप्य चराचरम् ।
दृश्यते देवदेवैः स सिद्धैर्निर्मुक्तकल्मषैः ॥ १५.३०.२० ॥
হে রাজেন্দ্র, তিনি সর্বগামী; চরাচর সবকিছু ব্যাপ্ত করে আছেন। পাপমুক্ত সিদ্ধগণ ও দেবদেবগণ তাঁকে দেখেন।
15.30.21
यो हि धर्मः स विदुरो विदुरो यः स पाण्डवः ।
स एष राजन्दृश्यस्ते माण्डवः प्रेष्यवत्स्थितः ॥ १५.३०.२१ ॥
যিনি ধর্ম, তিনিই বিদুর; যিনি বিদুর, তিনিই পাণ্ডব। হে রাজন, সেই এই মাণ্ডব্য তোমার কাছে ভৃত্যের মতো দাঁড়িয়ে আছেন।
15.30.22
प्रविष्टः स महात्मानं भ्राता ते बुद्धिसम्मतः ।
दृष्ट्वा महात्मा कौन्तेयं महायोगबलान्वितः ॥ १५.३०.२२ ॥
তোমার বুদ্ধিসম্মত সেই ভ্রাতা সেই মহাত্মায় প্রবেশ করলেন। মহাযোগবলে সমন্বিত সেই মহাত্মা কৌন্তেয়কে দেখলেন।
15.30.23
त्वां चापि श्रेयसा योक्ष्ये नचिराद्भरतर्षभ ।
संशयच्छेदनार्थाय प्राप्तं मां विद्धि पुत्रक ॥ १५.३०.२३ ॥
হে ভরতশ্রেষ্ঠ, শীঘ্রই তোমাকেও কল্যাণে যুক্ত করব। হে পুত্র, সংশয় ছেদনের জন্য আমি এসেছি জেনো।
15.30.24
न कृतं यैः पुरा कैश्चित्कर्म लोके महर्षिभिः ।
आश्चर्यभूतं तपसः फलं तद्दर्शयामि वः ॥ १५.३०.२४ ॥
পূর্বে জগতে কোনো মহর্ষিই যা করেননি, সেই আশ্চর্য তপস্যার ফল আমি তোমাদের দেখাচ্ছি।
15.30.25
किमिच्छसि महीपाल मत्तः प्राप्तुमभीप्सितम् ।
द्रष्ट्रुं स्प्रष्टुमथ श्रोतुं तत्कर्तास्मि तवानघ ॥ १५.३०.२५ ॥
হে মহীপাল, আমার কাছ থেকে তুমি যা লাভ করতে ইচ্ছা কর, যা দেখতে, স্পর্শ করতে বা শুনতে চাও, হে নিষ্পাপ, তা আমি তোমার জন্য করব।