महाभारत · अध्याय 15.30
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.30.1
ततः समुपविष्टेषु पाण्डवेषु महात्मसु ।
व्यासः सत्यवतीपुत्रः प्रोवाचामन्त्र्य पार्थिवम् ॥ १५.३०.१ ॥
तेव्हा महात्मे पांडव बसले असता, सत्यवतीचा पुत्र व्यास राजाला संबोधून म्हणाले.
15.30.2
धृतराष्ट्र महाबाहो कच्चित्ते वर्तते तपः ।
कच्चिन्मनस्ते प्रीणाति वनवासे नराधिप ॥ १५.३०.२ ॥
हे महाबाहो धृतराष्ट्रा, तुझी तपश्चर्या चालू आहे ना? हे नराधिपा, वनवासात तुझे मन प्रसन्न असते ना?
15.30.3
कच्चिद्धृदि न ते शोको राजन्पुत्रविनाशजः ।
कच्चिज्ज्ञानानि सर्वाणि सुप्रसन्नानि तेऽनघ ॥ १५.३०.३ ॥
हे राजा, पुत्रांच्या विनाशामुळे उत्पन्न झालेला शोक तुझ्या हृदयात नाही ना? हे निष्पाप, तुझी सर्व ज्ञाने अत्यंत प्रसन्न व स्वच्छ आहेत ना?
15.30.4
कच्चिद्बुद्धिं दृढां कृत्वा चरस्यारण्यकं विधिम् ।
कच्चिद्वधूश्च गान्धारी न शोकेनाभिभूयते ॥ १५.३०.४ ॥
बुद्धी स्थिर करून तू वनवासाचे विधी पाळत आहेस ना? तुझी सून गांधारी शोकाने व्याकुळ होत नाही ना?
15.30.5
महाप्रज्ञा बुद्धिमती देवी धर्मार्थदर्शिनी ।
आगमापायतत्त्वज्ञा कच्चिदेषा न शोचति ॥ १५.३०.५ ॥
महाप्रज्ञा, बुद्धिमती देवी, जी धर्मार्थ पाहणारी आणि उत्पत्ती-विनाशाचे तत्त्व जाणणारी आहे, ती शोक करत नाही ना?
15.30.6
कच्चित्कुन्ती च राजंस्त्वां शुश्रूषत्यनहङ्कृता ।
या परित्यज्य स्वं पुत्रं गुरुशुश्रूषणे रता ॥ १५.३०.६ ॥
हे राजा, कुंती निरहंकारपणे तुझी सेवा करते ना? जी आपल्या पुत्रांना सोडून गुरुजनांच्या सेवेत रमली आहे.
15.30.7
कच्चिद्धर्मसुतो राजा त्वया प्रत्यभिनन्दितः ।
भीमार्जुनयमाश्चैव कच्चिदेतेऽपि सान्तिताः ॥ १५.३०.७ ॥
धर्मपुत्र राजा युधिष्ठिराचे तू स्वागत करून त्याचा सन्मान केलास का? भीम, अर्जुन आणि यमळ बंधूंनाही तू सांत्वन दिलेस का?
15.30.8
कच्चिन्नन्दसि दृष्ट्रैतान्कच्चिते निर्मलं मनः ।
कच्चिच्च शुद्धभावोसि जातज्ञानो नराधिप ॥ १५.३०.८ ॥
यांना पाहून तुला आनंद होतो का? तुझे मन निर्मल आहे का? हे नराधिपा, तुझी भावना शुद्ध झाली असून तू ज्ञान प्राप्त केलेस का?
15.30.9
एतद्धि त्रितयं श्रेष्ठं सर्वभूतेषु भारत ।
निर्वैरता महाराज सत्यमक्रोध एव च ॥ १५.३०.९ ॥
हे भारता, सर्व प्राण्यांप्रति हे तिन्ही श्रेष्ठ आहेत: वैरहीनता, हे महाराजा, सत्य आणि क्रोधहीनता.
15.30.10
कच्चित्ते न च मोहोस्ति वनवासेन भारत ।
स्वदत्ते वन्यमन्नं वा उपवासोपि वा भवेत् ॥ १५.३०.१० ॥
हे भारता, वनवासामुळे तुला मोह होत नाही ना? तुला आपोआप मिळणारे वन्य अन्न मिळते का, की कधी उपवासही करावा लागतो?
15.30.11
विदितं चापि राजेन्द्र विदुरस्य महात्मनः ।
गमनं विधिनाऽनेन धर्मस्य सुमहात्मनः ॥ १५.३०.११ ॥
हे राजेंद्रा, महात्मा विदुराचे या विधीने जाणे तुला माहीत आहे, आणि अति महात्मा धर्माचे गमनही.
15.30.12
माण्डव्यशापाद्धि स वै धर्मो विदुरतां गतः ।
महाबुद्धिर्महायोगी महात्मा सुमहामनाः ॥ १५.३०.१२ ॥
माण्डव्याच्या शापामुळेच तो धर्म विदुरत्वाला प्राप्त झाला. तो महाबुद्धी, महायोगी, महात्मा आणि अति उदार मनाचा होता.
15.30.13
बृहस्पतिर्वा देवेषु शुक्रो वाऽप्यसुरेषु च ।
न तथा बुद्धिसम्पन्नो यथा स पुरुषर्षभः ॥ १५.३०.१३ ॥
देवांमध्ये बृहस्पती किंवा असुरांमध्ये शुक्र हेही त्या पुरुषर्षभाइतके बुद्धिसंपन्न नाहीत.
15.30.14
तपोबलव्ययं कृत्वा सुचिरात्सम्भृतं तदा ।
माण्डव्येनर्षिणा धर्मो ह्यभिभूतः सनातनः ॥ १५.३०.१४ ॥
तेव्हा माण्डव्य ऋषींनी दीर्घकाल संचित केलेले तपोबल खर्च करून सनातन धर्माला अभिभूत केले.
15.30.15
नियोगाद्ब्रह्मणः पूर्वं मया स्वेन बलेन च ।
वैचित्रवीर्यके क्षेत्रे जातः स सुमहामतिः ॥ १५.३०.१५ ॥
पूर्वी ब्रह्मदेवाच्या आज्ञेने आणि माझ्याच बलाने विचित्रवीर्याच्या क्षेत्रात तो अत्यंत बुद्धिमान जन्मला.
15.30.16
भ्राता तव महाराज देवदेवः सनातनः ।
धारणान्मनसा ध्यानाद्य धर्म कवयो विदुः ॥ १५.३०.१६ ॥
महाराजा, तुझा बंधू देवदेव सनातन आहेत; धारणेने आणि मनाच्या ध्यानाने ज्ञानी लोक त्यांना धर्म म्हणून जाणतात.
15.30.17
सत्येन संवर्धयति यो दमेन शमेन च ।
अहिंसया च दानेन तपसा च सनातनः ॥ १५.३०.१७ ॥
सत्य, दम, शम, अहिंसा, दान आणि तप यांनी जो वर्धित करतो, तोच सनातन आहे.
15.30.18
येन योगबलाज्जातः कुरुराजो युधिष्ठिरः ।
धर्म इत्येष नृपते प्राज्ञेनामितबुद्धिना ॥ १५.३०.१८ ॥
ज्याच्या योगबलाने कुरुराज युधिष्ठिर जन्मला, हे नृपा, अमित बुद्धीच्या प्राज्ञाने हा धर्म असल्याचे सांगितले आहे.
15.30.19
यथा वह्निर्यथा वायुर्यथाऽऽपः पृथिवी यथा ।
यथाऽऽकाशं तथा धर्म इह चामुत्र च स्थितः ॥ १५.३०.१९ ॥
अग्नी, वायू, जल, पृथ्वी, आकाश जसे स्थित आहेत, तसाच धर्म येथे आणि परलोकीही स्थित आहे.
15.30.20
सर्वगश्चैव राजेन्द्र सर्वं व्याप्य चराचरम् ।
दृश्यते देवदेवैः स सिद्धैर्निर्मुक्तकल्मषैः ॥ १५.३०.२० ॥
हे राजेंद्रा, तो सर्वव्यापी आहे; चराचर सर्व व्यापून आहे. पापमुक्त सिद्धांकडून आणि देवदेवांकडून तो दिसतो.
15.30.21
यो हि धर्मः स विदुरो विदुरो यः स पाण्डवः ।
स एष राजन्दृश्यस्ते माण्डवः प्रेष्यवत्स्थितः ॥ १५.३०.२१ ॥
जो धर्म तोच विदुर, जो विदुर तोच पाण्डव. हे राजा, तो हा माण्डव्य तुला सेवकासारखा उभा असलेला दिसतो.
15.30.22
प्रविष्टः स महात्मानं भ्राता ते बुद्धिसम्मतः ।
दृष्ट्वा महात्मा कौन्तेयं महायोगबलान्वितः ॥ १५.३०.२२ ॥
तुझा बुद्धिसंमत बंधू त्या महात्म्यात प्रविष्ट झाला. महायोगबलाने युक्त त्या महात्म्याने कौंतेयाला पाहिले.
15.30.23
त्वां चापि श्रेयसा योक्ष्ये नचिराद्भरतर्षभ ।
संशयच्छेदनार्थाय प्राप्तं मां विद्धि पुत्रक ॥ १५.३०.२३ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, लवकरच मी तुलाही कल्याणाने युक्त करीन. हे पुत्रा, संशय दूर करण्यासाठी मी आलो आहे असे जाण.
15.30.24
न कृतं यैः पुरा कैश्चित्कर्म लोके महर्षिभिः ।
आश्चर्यभूतं तपसः फलं तद्दर्शयामि वः ॥ १५.३०.२४ ॥
पूर्वी जगात कोणत्याही महर्षींनी न केलेले, तपाचे ते आश्चर्यकारक फल मी तुम्हाला दाखवतो.
15.30.25
किमिच्छसि महीपाल मत्तः प्राप्तुमभीप्सितम् ।
द्रष्ट्रुं स्प्रष्टुमथ श्रोतुं तत्कर्तास्मि तवानघ ॥ १५.३०.२५ ॥
हे महीपाला, माझ्याकडून तू जे प्राप्त करू इच्छितोस, जे पाहू, स्पर्श करू किंवा ऐकू इच्छितोस, ते मी तुझ्यासाठी करीन, हे निष्पाप.