Mahābhārata · Adhyāya 15.31
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.31.1
वनवासं गते विप्र धृतराष्ट्रे महीपतौ ।
सभार्ये नृपशार्दूले वध्वा कुन्त्या समन्विते ॥ १५.३१.१ ॥
Oh brahmán, cuando el rey Dhṛtarāṣṭra, tigre entre los reyes, partió al exilio en el bosque con su esposa y su nuera Kuntī.
15.31.2
विदुरे चापि धर्मज्ञे धर्मराजं व्यपश्रिते ।
वसत्सु पाण्डुपुत्रेषु सर्वेष्वाश्रममण्डले ॥ १५.३१.२ ॥
Y también Vidura, conocedor del dharma, se había acogido al rey Dharma, mientras todos los hijos de Pāṇḍu habitaban en el círculo de ermitas.
15.31.3
यत्तदाश्चर्यमिति वै करिष्यामीत्युवाच ह ।
व्यासः परमतेजस्वी महर्षिस्तद्वदस्व मे ॥ १५.३१.३ ॥
Aquella maravilla que el gran sabio Vyāsa, de radiancia suprema, dijo al afirmar: «Haré esto». Dímelo.
15.31.4
वनवासे च कौरव्याः कियन्तं कालमच्युतः ।
युधिष्ठिरो नरपतिर्न्यवसत्सजनस्तदा ॥ १५.३१.४ ॥
Y durante el exilio en el bosque, ¿cuánto tiempo habitó entonces Yudhiṣṭhira, el inmutable señor de los hombres, de los Kauravas, con su gente?
15.31.5
किमाहाराश्च ते तत्र ससैन्या न्यवसन्प्रभो ।
सान्तःपुरा महात्मान एतदिच्छामि वेदितुम् ॥ १५.३१.५ ॥
Oh señor, ¿de qué alimento vivían allí aquellos magnánimos, con su ejército y su harén? Deseo saberlo.
15.31.6
वनवासगतं राजन्धृतराष्ट्रं महीपतिम् ।
युधिष्ठिरोऽभ्ययाद्द्रष्टुं ससैन्यो भ्रातृभिः सह ॥ १५.३१.६ ॥
Oh rey, Yudhiṣṭhira fue con sus hermanos y su ejército a ver al rey Dhṛtarāṣṭra, señor de la tierra, que había partido al exilio en el bosque.
15.31.7
प्रथमे दिवसे चैषामापो मूलं फलं तथा ।
भोजनं भूमिशय्या च तत्रासीद्भरतर्षभ ॥ १५.३१.७ ॥
El primer día su alimento fueron agua, raíces y frutos, y su lecho fue el suelo desnudo, oh toro de los Bharatas.
15.31.8
तेऽनुज्ञातास्तदा राजन्कुरुराजेन पाण्डवाः ।
विविधान्यन्नपानानि शय्याश्चैवाभजन्वने ॥ १५.३१.८ ॥
Entonces, oh rey, con permiso del rey de los Kurus, los Pāṇḍavas tomaron en el bosque diversos alimentos y bebidas, y lechos.
15.31.9
मासमेकं विजह्रुस्ते ससैन्यान्तःपुरो वने ।
अथ तत्रागमद्व्यासो यथोक्तं ते मयाऽनघ ॥ १५.३१.९ ॥
Durante un mes recorrieron el bosque con su ejército y su harén. Entonces llegó allí Vyāsa, oh sin mácula, como te he contado.
15.31.10
तथा च तेषां सर्वेषां कथाभिर्नृपसन्निधौ ।
व्यासन्वास्य तं राजन्नाजग्मुर्मुनयोऽपरे ॥ १५.३१.१० ॥
Así, mientras todos conversaban en presencia del rey, habiendo acomodado a Vyāsa allí, oh rey, llegaron también otros sabios.
15.31.11
नारदः पर्वतश्चैव देवलश्च महातपाः ।
विश्वावसुस्तुंबुरुश्च चित्रसेनश्च भारत ॥ १५.३१.११ ॥
Nārada, Parvata y el gran asceta Devala, Viśvāvasu, Tumburu y también Citrasena, oh Bhārata.
15.31.12
तेषामपि यथान्यायं पूजां चक्रे महातपाः ।
धृतराष्ट्राभ्यनुज्ञातः कुरराजो युधिष्ठिरः ॥ १५.३१.१२ ॥
Con permiso de Dhṛtarāṣṭra, Yudhiṣṭhira, rey de los Kurus, también les rindió a todos el honor debido.
15.31.13
निषेदुस्ते ततः सर्वे पूजां प्राप्य युधिष्ठिरात् ।
आसनेषु च पुण्येषु बर्हिणेषु वरेषउ च ॥ १५.३१.१३ ॥
Entonces todos se sentaron, tras recibir honor de Yudhiṣṭhira, en asientos sagrados de hierba kuśa y en otros excelentes.
15.31.14
तेषु तत्रोपविष्टेषु स तु राजा महामतिः ।
पाण्डुपुत्रैः परिवृतो निषसाद कुरूद्वह ॥ १५.३१.१४ ॥
Cuando ellos se sentaron allí, el rey de gran sabiduría, el mejor de los Kurus, se sentó rodeado por los hijos de Pāṇḍu.
15.31.15
गान्धारी चैव कुन्ती च द्रौपदी सात्वती तथा ।
स्त्रियश्चान्यास्तथाऽन्याभिः सहोपविविशुस्ततः ॥ १५.३१.१५ ॥
Gāndhārī y Kuntī, Draupadī y Sātvatī igualmente, y las demás mujeres junto con las otras se sentaron entonces.
15.31.16
तेषां तत्र कथा दिव्या धर्मिष्ठाश्चाभवन्नृप ।
राजर्षीणां पुराणानां देवासुरविभिश्रिताः ॥ १५.३१.१६ ॥
Su conversación allí, oh rey, se volvió divina y muy justa: historias de los antiguos reyes sabios, entrelazadas con dioses y demonios.
15.31.17
ततः कथान्ते व्यासस्तं प्रज्ञाचक्षुषमीश्वरम् ।
प्रोवाच वदतांश्रेष्ठः पुनरेव स तद्वचः ॥ १५.३१.१७ ॥
Entonces, al final de la conversación, Vyāsa, el mejor de los oradores, volvió a dirigir aquellas palabras a aquel señor de ojos de sabiduría.
15.31.18
प्रीयमाणो महातेजाः सर्ववेदविदांवरः ।
विदितं मम राजेन्द्र यत्ते हृदि विवक्षितम् ॥ १५.३१.१८ ॥
Complacido, el de gran esplendor, el mejor de todos los conocedores de los Vedas, dijo: "Oh rey de reyes, lo que deseas decir en tu corazón me es conocido."
15.31.19
दह्यमानस्य शोकेन तव पुत्रकृतेन वै ।
गान्धार्याश्चैव यद्दुःखं हृदि तिष्टति नित्यदा ॥ १५.३१.१९ ॥
Ardes con el dolor causado por tus hijos, y la pena que permanece siempre en el corazón de Gāndhārī es la misma.
15.31.20
कुन्त्याश्च यन्महाराज द्रौपद्याश्च हृदि स्थितम् ।
यच्च धारयते तीव्रं दुःखं पुत्रविनाशजम्।
सुभद्रा कृष्णभगिनी तच्चापि विदितं मम ॥ १५.३१.२० ॥
Gran rey, conozco el dolor en los corazones de Kuntī y Draupadī, la intensa pena nacida de la destrucción de sus hijos que ellas cargan, y también ese mismo dolor de Subhadrā, hermana de Kṛṣṇa.
15.31.21
श्रुत्वा समागममिमं सर्वेषां वस्ततो नृप ।
संशयच्छेदनार्थाय प्राप्तः कौरवनन्दन ॥ १५.३१.२१ ॥
Oh rey, al enterarme de esta reunión de todos vosotros, he venido, oh deleite de los Kurus, para disipar la duda.
15.31.22
इमे च देवगन्धर्वाः सर्वे चेमे महर्षयः ।
पश्यन्तु तपसो वीर्यमद्य मे चिरसम्भृतम् ॥ १५.३१.२२ ॥
Que estos dioses y gandharvas, y todos estos grandes sabios, vean hoy el poder de mi austeridad, acumulado durante mucho tiempo.
15.31.23
तदुच्यतां महाप्राज्ञ कं कामं प्रददामि ते ।
प्रवणोस्मि वरं दातुं पश्य मे तपसो बलम् ॥ १५.३१.२३ ॥
Por tanto, oh muy sabio, di cuál de tus deseos concederé. Estoy dispuesto a otorgar un don; contempla el poder de mi austeridad.
15.31.24
एवमुक्तः स राजेन्द्रो व्यासेनामितबुद्धिना ।
मुहूर्तमिव संचिन्त्य वचनायोपचक्रमे ॥ १५.३१.२४ ॥
Así interpelado por Vyāsa, de intelecto ilimitado, aquel señor de reyes, tras reflexionar un momento, comenzó a hablar.
15.31.25
धन्योस्म्यनुगृहीतश्च सफलं जीवितं च मे ।
यन्मे समागमोऽद्येह भवद्भिः सह साधुभिः ॥ १५.३१.२५ ॥
Soy afortunado y favorecido, y mi vida ha dado fruto, pues hoy me he reunido aquí con vosotros, los virtuosos.
15.31.26
अद्य चाप्यवगच्छामि गतिमिष्टामिहात्मनः ।
ब्रह्मकल्पैर्भवद्भिर्यत्समेतोऽहं तपोधनाः ॥ १५.३१.२६ ॥
Hoy también percibo mi destino deseado, pues me he unido a vosotros, oh ricos en austeridad, semejantes a Brahmā.
15.31.27
दर्शनादेव भवतां पूतोऽहं नात्र संशयः ।
विद्यते न भयं चापि परलोके ममानघाः ॥ १५.३१.२७ ॥
Solo por veros he sido purificado, de ello no hay duda; y en el otro mundo, oh sin pecado, no tengo temor.
15.31.28
किंतु तस्य सुदुर्बुद्धेर्मन्दस्यापनयैर्भृशम् ।
दूयते मे मनो नित्यं स्मरतः पुत्रगृद्धिनः ॥ १५.३१.२८ ॥
Pero al recordar siempre las malas acciones de aquel malvado y necio, codicioso de su hijo, mi mente se atormenta sin cesar.
15.31.29
अपापाः पाण्डवा येन निकृताः पापबुद्धिना ।
घातिता पृथिवी येन सहया सनरद्विपा ॥ १५.३१.२९ ॥
Aquel de mente perversa que engañó a los Pāṇḍavas, sin pecado, y por quien la tierra, con sus caballos, hombres y elefantes, fue hecha perecer.
15.31.30
राजानश्च महात्मानो नानाजनपदेश्वराः ।
आगम्य मम पुत्रार्थे सर्वे मृत्युवशं गताः ॥ १५.३१.३० ॥
Y los reyes magnánimos, señores de muchos reinos, habiendo venido por mis hijos, todos han caído en poder de la muerte.
15.31.31
ये ते पितॄश्चं दारांश्च प्राणांश्च मनसः प्रियान् ।
परित्यज्य गताः शूराः प्रेतराजनिवेशनम् ॥ १५.३१.३१ ॥
Los héroes que, tras abandonar a sus padres, esposas y vidas queridas por el corazón, han partido a la morada del rey de los muertos.
15.31.32
का नु तेषां गतिर्ब्रह्मन्मित्रार्थे ये हता मृधे ।
तथैव पुत्रपौत्राणां मम ये निहता युधि ॥ १५.३१.३२ ॥
Brahmán, ¿cuál es, pues, el destino de quienes fueron muertos en batalla por amor a sus amigos? ¿Y lo mismo de mis hijos y nietos que cayeron en la guerra?
15.31.33
दूयते मे मनोऽभीक्ष्णं घातयित्वा महाबलम् ।
भीष्मं शान्तनवं वृद्धं द्रोणं च द्विजसत्तमम् ॥ १५.३१.३३ ॥
Mi mente se atormenta sin cesar, pues hice matar al poderoso Bhīṣma, hijo de Śantanu, el anciano, y a Droṇa, el mejor de los nacidos dos veces.
15.31.34
मम पुत्रेण मूढेन पापेनाकृतबुद्धिना ।
क्षयं नीतं कुलं दीप्तं पृथिवीराज्यमिच्छता ॥ १५.३१.३४ ॥
Mi hijo necio, malvado y de mente insensata, deseando el reino de la tierra, llevó a la ruina a la gloriosa familia.
15.31.35
एते मदर्थे पुत्रांश्च दारांश्च मनसः प्रियान् ।
भोगांश्च विविधांस्तात इष्टापुर्तांस्तथैव च।
परित्यज्य गताः शूराः प्रेतराजनिवेशनम् ॥ १५.३१.३५ ॥
Por mi causa estos héroes abandonaron a sus hijos, esposas, los variados placeres queridos por el corazón y las obras de sacrificio y piedad, oh querido, y partieron a la morada del rey de los muertos.
15.31.36
एतत्सर्वमनुस्मृत्य दह्यमानो दिवानिशम् ।
न शान्तिमधिगच्छामि दुःखशोकसमाहतः ॥ १५.३१.३६ ॥
Recordando todo esto, ardo día y noche; herido por el dolor y la pena, no hallo paz.
15.31.37
इति मे चिन्तयानस्य पितः शान्तिर्न विद्यते ॥ १५.३१.३७ ॥
Así, mientras lo pienso, mi padre no encuentra paz.
15.31.38
तच्छ्रुत्वा विविधं तस्य राजर्षेः परिदेवितम् ।
पुनर्नवीकृतः शोको गान्धार्या जनमेजय ॥ १५.३१.३८ ॥
Al oír aquel lamento múltiple del rey sabio, oh Janamejaya, el dolor de Gāndhārī volvió a renacer.
15.31.39
कुन्त्या द्रुपदपुत्र्याश्च सुभद्रायास्तथैव च ।
तासां च वरनारीणां वधूनां कौरवस्य ह ॥ १५.३१.३९ ॥
Y también el dolor de Kuntī, de la hija de Drupada, de Subhadrā y de aquellas excelentes mujeres, las nueras del linaje kuru, se renovó.
15.31.40
पुत्रशोकसमाविष्टा गान्धारी त्विदमब्रवीत् ।
श्वशुरं बद्धनयना देवी प्राञ्जलिरुत्थिता ॥ १५.३१.४० ॥
Abrumada por el dolor de sus hijos, Gāndhārī dijo esto. La diosa, con los ojos vendados, se levantó con las manos juntas y habló a su suegro.
15.31.41
लोकान्तरगतान्पुत्रानयं काङ्क्षति मानद ।
तच्चास्य मासं ज्ञातं भगवंस्तपसा त्वया ॥ १५.३१.४१ ॥
Oh dador de honor, éste anhela a los hijos que han ido a otros mundos. Oh bienaventurado, lo supiste hace un mes por tu austeridad.
15.31.42
षोडशेमानि वर्षाणि गतानि मुनिपुङ्गव ।
अस्य राज्ञोहतान्पुत्राञ्शोचतो न शमो विभो ॥ १५.३१.४२ ॥
Oh mejor de los sabios, han pasado estos dieciséis años, y este rey, afligido por sus hijos muertos, no ha hallado paz, oh poderoso.
15.31.43
पुत्रशोकसमाविष्टो निःश्वसन्ह्येष भूमिपः ।
न शेते वसतीः सर्वा धृतराष्ट्रो महामुने ॥ १५.३१.४३ ॥
Abrumado por el dolor de sus hijos, este señor de la tierra, Dhṛtarāṣṭra, suspirando profundamente, no duerme en ninguna de las moradas, oh gran sabio.
15.31.44
लोकानन्यान्समर्थोसि स्रष्टुं सर्वांस्तपोबलात् ।
किमु लोकान्तरगतान्राज्ञो दर्शयितुं सुतान् ॥ १५.३१.४४ ॥
Por el poder de tu ascetismo puedes crear todos los demás mundos; entonces, ¿qué dificultad hay en mostrar al rey a sus hijos, que han partido a otro mundo?
15.31.45
इयं च द्रौपदी कृष्णा हतज्ञातिसुता भृशम् ।
शोचत्यतीव सर्वासां स्नुषाणां दयिता स्नुषा ॥ १५.३१.४५ ॥
Y esta Draupadī, Kṛṣṇā, cuyos parientes y sus hijos han sido muertos, se lamenta enormemente; es la nuera más querida de todas.
15.31.46
तथा कृष्णस्य भगिनी सुभद्रा भद्रभाषिणी ।
सौभद्रकवधसंतप्ता भृशं शोचति भामिनी ॥ १५.३१.४६ ॥
Asimismo Subhadrā, hermana de Kṛṣṇa, de palabra amable, atormentada por la muerte de Saubhadraka, se lamenta profundamente, la radiante dama.
15.31.47
इयं च भूरिश्रवसो भार्या परमसम्मता ।
भर्तृव्यसनशोकार्ता भृशं शोचति भामिनी ॥ १५.३१.४७ ॥
Y esta, la esposa más honrada de Bhūriśravas, afligida por el dolor de la desgracia de su esposo, se lamenta profundamente, la radiante dama.
15.31.48
यस्यास्तु श्वशुरो धीमान्बाह्लिकः स कुरूद्वहः ।
निहतः सोमदत्तश्च पित्रा सह महारणे ॥ १५.३१.४८ ॥
Cuyo suegro, el sabio Bāhlika, aquel primero de los Kuru, y Somadatta junto con su padre, fueron muertos en la gran batalla.
15.31.49
श्रीमतोस्य महाबुद्धेः सङ्ग्रामेष्वपलायिनः ।
पुत्रस्य ते पुत्रशतं निहतं यद्रणाजिरे ॥ १५.३१.४९ ॥
Los cien hijos de tu hijo, aquel de gran mente y gloria que nunca huyó de las batallas, fueron muertos en el campo de batalla.
15.31.50
तस्य भार्याशतमिदं दुःखशोकसमाहतम् ।
पुनःपुनर्वर्धयानं शोकं रोज्ञो ममैव च।
हताहारेण महता मामुपास्ते महामुने ॥ १५.३१.५० ॥
Estas cien esposas suyas, golpeadas por el dolor y la pena, aumentan una y otra vez el dolor del rey y el mío también; con un ayuno severo me sirven, oh gran sabio.
15.31.51
ये च शूरा महात्मानः श्वशुरा मे महारथाः ।
सोमदत्तप्रभृतयः का नु तेषां गतिः प्रभो ॥ १५.३१.५१ ॥
¿Cuál fue, oh señor, el destino de aquellos héroes, los grandes carros de alma noble que eran mis suegros, Somadatta y los demás?
15.31.52
तव प्रसादाद्भगवन्विशोकोऽयं महीपतिः ।
कुर्यात्कालमहं चेयं वधूस्तव महामुने ॥ १५.३१.५२ ॥
Por tu gracia, oh bendito, que este rey quede libre de dolor, y que yo y esta tu nuera pasemos el tiempo, oh gran sabio.
15.31.53
इत्युक्तवत्यां गान्धार्यां कुन्ती व्रतकृशानना ।
प्रच्चन्नजातं पुत्रं तु सस्मारादित्यसन्निभम् ॥ १५.३१.५३ ॥
Cuando Gāndhārī así habló, Kuntī, con el rostro demacrado por sus votos, recordó al hijo nacido en secreto, semejante al sol.
15.31.54
तामृषिर्वरदो व्यासो दूरश्रवणदर्शनः ।
अपश्यद्दुःखितां देवीं मातरं सव्यसाचिनः ॥ १५.३१.५४ ॥
El sabio Vyāsa, dador de dones, cuyo oído y vista alcanzaban lejos, vio a aquella diosa afligida, la madre de Savyasācin, Arjuna.
15.31.55
तामुवाच ततो व्यासो यत्ते कार्यं विवक्षितम् ।
तद्बूहि त्वं महाभागे यत्ते मनसि वर्तते ॥ १५.३१.५५ ॥
Entonces Vyāsa le dijo: "Oh, gran afortunada, di aquello que deseas expresar, lo que está en tu mente."
15.31.56
श्वशुराय तत कुन्ती प्रणम्य शिरसा तदा ।
उवाच वाक्यं सव्रीडा विवृण्वाना पुरातनम् ॥ १५.३१.५६ ॥
Entonces Kuntī, inclinando la cabeza ante su suegro, pronunció estas palabras con vergüenza, revelando un asunto antiguo.