മഹാഭാരതം · അധ്യായം 15.31
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.31.1
वनवासं गते विप्र धृतराष्ट्रे महीपतौ ।
सभार्ये नृपशार्दूले वध्वा कुन्त्या समन्विते ॥ १५.३१.१ ॥
ബ്രാഹ്മണാ, വനവാസത്തിന് പോയ രാജാവായ ധൃതരാഷ്ട്രൻ, ഭാര്യയോടും മരുമകൾ കുന്തിയോടുമൊപ്പം.
15.31.2
विदुरे चापि धर्मज्ञे धर्मराजं व्यपश्रिते ।
वसत्सु पाण्डुपुत्रेषु सर्वेष्वाश्रममण्डले ॥ १५.३१.२ ॥
ധർമ്മജ്ഞനായ വിദുരനും ധർമ്മരാജനെ ശരണം പ്രാപിച്ചിരുന്നു; പാണ്ഡുപുത്രന്മാരെല്ലാം ആശ്രമമണ്ഡലത്തിൽ വസിക്കുമ്പോൾ.
15.31.3
यत्तदाश्चर्यमिति वै करिष्यामीत्युवाच ह ।
व्यासः परमतेजस्वी महर्षिस्तद्वदस्व मे ॥ १५.३१.३ ॥
'ഇത് ഞാൻ ചെയ്യും' എന്ന് പറഞ്ഞ ആ അത്ഭുതം പരമതേജസ്വിയായ മഹർഷി വ്യാസൻ പറഞ്ഞത് എന്നോട് പറയൂ.
15.31.4
वनवासे च कौरव्याः कियन्तं कालमच्युतः ।
युधिष्ठिरो नरपतिर्न्यवसत्सजनस्तदा ॥ १५.३१.४ ॥
വനവാസത്തിൽ കൗരവരിലെ അച്യുതനായ നരപതി യുധിഷ്ഠിരൻ അന്ന് തന്റെ ജനങ്ങളോടൊപ്പം എത്രകാലം വസിച്ചു?
15.31.5
किमाहाराश्च ते तत्र ससैन्या न्यवसन्प्रभो ।
सान्तःपुरा महात्मान एतदिच्छामि वेदितुम् ॥ १५.३१.५ ॥
പ്രഭോ, അവിടെ സൈന്യത്തോടും അന്തഃപുരത്തോടും കൂടി ആ മഹാത്മാക്കൾ എന്ത് ആഹാരം കഴിച്ച് വസിച്ചു? ഇത് അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
15.31.6
वनवासगतं राजन्धृतराष्ट्रं महीपतिम् ।
युधिष्ठिरोऽभ्ययाद्द्रष्टुं ससैन्यो भ्रातृभिः सह ॥ १५.३१.६ ॥
രാജാവേ, വനവാസം പോയ മഹീപതിയായ ധൃതരാഷ്ട്രനെ കാണാൻ യുധിഷ്ഠിരൻ സഹോദരന്മാരോടും സൈന്യത്തോടും കൂടി പോയി.
15.31.7
प्रथमे दिवसे चैषामापो मूलं फलं तथा ।
भोजनं भूमिशय्या च तत्रासीद्भरतर्षभ ॥ १५.३१.७ ॥
ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, ആദ്യദിനം അവർക്ക് വെള്ളവും വേരും പഴവുമായിരുന്നു ഭക്ഷണം; നിലമായിരുന്നു ശയ്യ.
15.31.8
तेऽनुज्ञातास्तदा राजन्कुरुराजेन पाण्डवाः ।
विविधान्यन्नपानानि शय्याश्चैवाभजन्वने ॥ १५.३१.८ ॥
രാജാവേ, അപ്പോൾ കുരുരാജാവിന്റെ അനുമതി ലഭിച്ച പാണ്ഡവർ കാട്ടിൽ വിവിധ ഭക്ഷണപാനീയങ്ങളും ശയ്യകളും സ്വീകരിച്ചു.
15.31.9
मासमेकं विजह्रुस्ते ससैन्यान्तःपुरो वने ।
अथ तत्रागमद्व्यासो यथोक्तं ते मयाऽनघ ॥ १५.३१.९ ॥
അവർ സേനയോടും അന്തഃപുരത്തോടുമൊപ്പം ഒരു മാസം കാട്ടിൽ വിഹരിച്ചു. ഓ നിർമ്മലാ, അവിടെ വ്യാസൻ വന്നു, ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞതുപോലെ.
15.31.10
तथा च तेषां सर्वेषां कथाभिर्नृपसन्निधौ ।
व्यासन्वास्य तं राजन्नाजग्मुर्मुनयोऽपरे ॥ १५.३१.१० ॥
അവരെല്ലാവരുടെയും സംഭാഷണങ്ങൾക്കിടയിൽ, രാജസന്നിധിയിൽ വ്യാസനെ പാർപ്പിച്ച്, ഓ രാജാവേ, മറ്റ് മുനിമാരും വന്നു.
15.31.11
नारदः पर्वतश्चैव देवलश्च महातपाः ।
विश्वावसुस्तुंबुरुश्च चित्रसेनश्च भारत ॥ १५.३१.११ ॥
നാരദൻ, പർവ്വതൻ, മഹാതപസ്വിയായ ദേവലൻ, വിശ്വാവസു, തുംബുരു, ചിത്രസേനൻ എന്നിവരും, ഓ ഭാരതാ.
15.31.12
तेषामपि यथान्यायं पूजां चक्रे महातपाः ।
धृतराष्ट्राभ्यनुज्ञातः कुरराजो युधिष्ठिरः ॥ १५.३१.१२ ॥
ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ അനുമതിയോടെ, കുരുരാജാവായ യുധിഷ്ഠിരനും അവർക്കെല്ലാം യഥാവിധി പൂജ നടത്തി.
15.31.13
निषेदुस्ते ततः सर्वे पूजां प्राप्य युधिष्ठिरात् ।
आसनेषु च पुण्येषु बर्हिणेषु वरेषउ च ॥ १५.३१.१३ ॥
പിന്നീട് എല്ലാവരും യുധിഷ്ഠിരനിൽനിന്ന് ആദരം സ്വീകരിച്ച് പവിത്രമായ ദർഭാസനങ്ങളിൽ ഇരുന്നു.
15.31.14
तेषु तत्रोपविष्टेषु स तु राजा महामतिः ।
पाण्डुपुत्रैः परिवृतो निषसाद कुरूद्वह ॥ १५.३१.१४ ॥
അവർ അവിടെ ഇരുന്നപ്പോൾ മഹാബുദ്ധിമാനായ ആ രാജാവ്, കുരുവംശത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവൻ, പാണ്ഡുപുത്രന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് ഇരുന്നു.
15.31.15
गान्धारी चैव कुन्ती च द्रौपदी सात्वती तथा ।
स्त्रियश्चान्यास्तथाऽन्याभिः सहोपविविशुस्ततः ॥ १५.३१.१५ ॥
ഗാന്ധാരിയും കുന്തിയും ദ്രൗപദിയും സാത്വതിയും മറ്റ് സ്ത്രീകളും മറ്റ് സ്ത്രീകളോടൊപ്പം പിന്നെ ഇരുന്നു.
15.31.16
तेषां तत्र कथा दिव्या धर्मिष्ठाश्चाभवन्नृप ।
राजर्षीणां पुराणानां देवासुरविभिश्रिताः ॥ १५.३१.१६ ॥
രാജാവേ, അവിടെ അവരുടെ കഥകൾ ദിവ്യവും അത്യന്തം ധർമ്മനിഷ്ഠവുമായിരുന്നു; ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ഇഴചേർന്ന പുരാതന രാജർഷിമാരുടെ കഥകളായിരുന്നു.
15.31.17
ततः कथान्ते व्यासस्तं प्रज्ञाचक्षुषमीश्वरम् ।
प्रोवाच वदतांश्रेष्ठः पुनरेव स तद्वचः ॥ १५.३१.१७ ॥
പിന്നെ കഥയുടെ അവസാനം, വക്താക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വ്യാസൻ പ്രജ്ഞാചക്ഷുസ്സായ ആ ഈശ്വരനോട് വീണ്ടും ആ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
15.31.18
प्रीयमाणो महातेजाः सर्ववेदविदांवरः ।
विदितं मम राजेन्द्र यत्ते हृदि विवक्षितम् ॥ १५.३१.१८ ॥
സന്തുഷ്ടനായ മഹാതേജസ്വിയും സർവവേദജ്ഞരിൽ ശ്രേഷ്ഠനുമായ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: "രാജേന്ദ്രാ, നിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ പറയാൻ ഇച്ഛിക്കുന്നത് എനിക്കറിയാം."
15.31.19
दह्यमानस्य शोकेन तव पुत्रकृतेन वै ।
गान्धार्याश्चैव यद्दुःखं हृदि तिष्टति नित्यदा ॥ १५.३१.१९ ॥
നിന്റെ പുത്രന്മാർ മൂലമുണ്ടായ ശോകത്താൽ നീ ദഹിക്കുന്നു; ഗാന്ധാരിയുടെ ഹൃദയത്തിൽ എപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്ന ദുഃഖവും അതുതന്നെ.
15.31.20
कुन्त्याश्च यन्महाराज द्रौपद्याश्च हृदि स्थितम् ।
यच्च धारयते तीव्रं दुःखं पुत्रविनाशजम्।
सुभद्रा कृष्णभगिनी तच्चापि विदितं मम ॥ १५.३१.२० ॥
മഹാരാജാവേ, കുന്തിയുടെയും ദ്രൗപദിയുടെയും ഹൃദയത്തിലുള്ള ദുഃഖവും, പുത്രനാശത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ച തീവ്രവേദന അവർ വഹിക്കുന്നതും, കൃഷ്ണന്റെ സഹോദരി സുഭദ്രയുടെ ദുഃഖവും എനിക്കറിയാം.
15.31.21
श्रुत्वा समागममिमं सर्वेषां वस्ततो नृप ।
संशयच्छेदनार्थाय प्राप्तः कौरवनन्दन ॥ १५.३१.२१ ॥
രാജാവേ, നിങ്ങളെല്ലാവരുടെയും ഈ സമാഗമത്തെക്കുറിച്ച് കേട്ട്, സംശയം നീക്കാനായി, കൗരവരുടെ ആനന്ദമേ, ഞാൻ എത്തിയിരിക്കുന്നു.
15.31.22
इमे च देवगन्धर्वाः सर्वे चेमे महर्षयः ।
पश्यन्तु तपसो वीर्यमद्य मे चिरसम्भृतम् ॥ १५.३१.२२ ॥
ഈ ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും, ഈ മഹർഷിമാരെല്ലാവരും, ഞാൻ ദീർഘകാലം സമ്പാദിച്ച തപസ്സിന്റെ വീര്യം ഇന്ന് കാണട്ടെ.
15.31.23
तदुच्यतां महाप्राज्ञ कं कामं प्रददामि ते ।
प्रवणोस्मि वरं दातुं पश्य मे तपसो बलम् ॥ १५.३१.२३ ॥
അതിനാൽ, മഹാബുദ്ധിമാനേ, നിനക്ക് ഏത് ആഗ്രഹമാണെന്ന് പറയുക. ഏത് ആഗ്രഹമാണ് ഞാൻ നിനക്ക് നൽകേണ്ടത്? വരം നൽകാൻ ഞാൻ ഒരുങ്ങിയിരിക്കുന്നു; എന്റെ തപസ്സിന്റെ ബലം കാണുക.
15.31.24
एवमुक्तः स राजेन्द्रो व्यासेनामितबुद्धिना ।
मुहूर्तमिव संचिन्त्य वचनायोपचक्रमे ॥ १५.३१.२४ ॥
അളവില്ലാത്ത ബുദ്ധിയുള്ള വ്യാസൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ രാജേന്ദ്രൻ ഒരു നിമിഷം ചിന്തിച്ച ശേഷം സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി.
15.31.25
धन्योस्म्यनुगृहीतश्च सफलं जीवितं च मे ।
यन्मे समागमोऽद्येह भवद्भिः सह साधुभिः ॥ १५.३१.२५ ॥
ഞാൻ ധന്യനും അനുഗ്രഹീതനുമാണ്; ഇന്ന് ഇവിടെ നിങ്ങൾ സാധുക്കളുമായി എനിക്ക് സമാഗമം ഉണ്ടായതിനാൽ എന്റെ ജീവിതം സഫലമായി.
15.31.26
अद्य चाप्यवगच्छामि गतिमिष्टामिहात्मनः ।
ब्रह्मकल्पैर्भवद्भिर्यत्समेतोऽहं तपोधनाः ॥ १५.३१.२६ ॥
ഇന്ന് എന്റെ ഇഷ്ടമായ ഗതി ഞാൻ അറിയുന്നു; തപോധനരേ, ബ്രഹ്മതുല്യരായ നിങ്ങളുമായി ഞാൻ സമ്മേളിച്ചതിനാൽ.
15.31.27
दर्शनादेव भवतां पूतोऽहं नात्र संशयः ।
विद्यते न भयं चापि परलोके ममानघाः ॥ १५.३१.२७ ॥
നിങ്ങളുടെ ദർശനത്താൽ തന്നെ ഞാൻ പവിത്രനായി; ഇതിൽ സംശയമില്ല. പാപരഹിതരേ, പരലോകത്തിലും എനിക്ക് ഭയമില്ല.
15.31.28
किंतु तस्य सुदुर्बुद्धेर्मन्दस्यापनयैर्भृशम् ।
दूयते मे मनो नित्यं स्मरतः पुत्रगृद्धिनः ॥ १५.३१.२८ ॥
എന്നാൽ ആ അതിദുർബുദ്ധിയും മൂഢനും പുത്രാസക്തനുമായവന്റെ ദുഷ്കർമ്മങ്ങൾ ഓർക്കുമ്പോൾ എന്റെ മനസ്സ് എപ്പോഴും കഠിനമായി വേദനിക്കുന്നു.
15.31.29
अपापाः पाण्डवा येन निकृताः पापबुद्धिना ।
घातिता पृथिवी येन सहया सनरद्विपा ॥ १५.३१.२९ ॥
പാപബുദ്ധിയായ ആരാണ് നിഷ്പാപരായ പാണ്ഡവരെ വഞ്ചിച്ചത്, കുതിരകളോടും മനുഷ്യരോടും ആനകളോടും കൂടിയ ഭൂമിയെ നശിപ്പിച്ചത്.
15.31.30
राजानश्च महात्मानो नानाजनपदेश्वराः ।
आगम्य मम पुत्रार्थे सर्वे मृत्युवशं गताः ॥ १५.३१.३० ॥
പല ജനപദങ്ങളുടെ അധിപന്മാരായ മഹാത്മാക്കളായ രാജാക്കന്മാർ എന്റെ പുത്രന്മാർക്കുവേണ്ടി വന്ന് എല്ലാവരും മരണത്തിന്റെ വശത്തായി.
15.31.31
ये ते पितॄश्चं दारांश्च प्राणांश्च मनसः प्रियान् ।
परित्यज्य गताः शूराः प्रेतराजनिवेशनम् ॥ १५.३१.३१ ॥
നിന്റെ പിതാക്കന്മാരെയും ഭാര്യമാരെയും മനസ്സിന് പ്രിയമായ പ്രാണനെയും ഉപേക്ഷിച്ച് പ്രേതരാജന്റെ വാസസ്ഥാനത്തേക്ക് പോയ വീരന്മാർ.
15.31.32
का नु तेषां गतिर्ब्रह्मन्मित्रार्थे ये हता मृधे ।
तथैव पुत्रपौत्राणां मम ये निहता युधि ॥ १५.३१.३२ ॥
ബ്രാഹ്മണാ, മിത്രങ്ങൾക്കായി യുദ്ധത്തിൽ വധിക്കപ്പെട്ടവർക്ക് എന്ത് ഗതിയാണുണ്ടായത്? അതുപോലെ എന്റെ പുത്രന്മാരിലും പൗത്രന്മാരിലും യുദ്ധത്തിൽ വധിക്കപ്പെട്ടവർക്ക്?
15.31.33
दूयते मे मनोऽभीक्ष्णं घातयित्वा महाबलम् ।
भीष्मं शान्तनवं वृद्धं द्रोणं च द्विजसत्तमम् ॥ १५.३१.३३ ॥
മഹാബലനായ, വൃദ്ധനായ ശന്തനുവിന്റെ പുത്രൻ ഭീഷ്മരെയും ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനായ ദ്രോണരെയും വധിപ്പിച്ചതിനാൽ എന്റെ മനസ്സ് നിരന്തരം വേദനിക്കുന്നു.
15.31.34
मम पुत्रेण मूढेन पापेनाकृतबुद्धिना ।
क्षयं नीतं कुलं दीप्तं पृथिवीराज्यमिच्छता ॥ १५.३१.३४ ॥
എന്റെ മൂഢനും പാപിയും വിവേകശൂന്യനുമായ പുത്രൻ ഭൂമിയുടെ രാജ്യം ആഗ്രഹിച്ച് പ്രകാശിക്കുന്ന കുലത്തെ നാശത്തിലേക്ക് നയിച്ചു.
15.31.35
एते मदर्थे पुत्रांश्च दारांश्च मनसः प्रियान् ।
भोगांश्च विविधांस्तात इष्टापुर्तांस्तथैव च।
परित्यज्य गताः शूराः प्रेतराजनिवेशनम् ॥ १५.३१.३५ ॥
ഈ വീരന്മാർ എനിക്കുവേണ്ടി പുത്രന്മാരെയും ഭാര്യമാരെയും മനസ്സിന് പ്രിയമായ വിവിധ ഭോഗങ്ങളെയും ഇഷ്ടപൂർത്ത കർമ്മങ്ങളെയും ഉപേക്ഷിച്ച് പ്രേതരാജന്റെ വാസസ്ഥാനത്തേക്ക് പോയി.
15.31.36
एतत्सर्वमनुस्मृत्य दह्यमानो दिवानिशम् ।
न शान्तिमधिगच्छामि दुःखशोकसमाहतः ॥ १५.३१.३६ ॥
ഇതെല്ലാം ഓർത്ത് രാവും പകലും ഞാൻ ദഹിക്കുന്നു; ദുഃഖവും ശോകവും ബാധിച്ച എനിക്ക് ശാന്തി ലഭിക്കുന്നില്ല.
15.31.37
इति मे चिन्तयानस्य पितः शान्तिर्न विद्यते ॥ १५.३१.३७ ॥
ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന എന്റെ പിതാവിന് ശാന്തി ലഭിക്കുന്നില്ല.
15.31.38
तच्छ्रुत्वा विविधं तस्य राजर्षेः परिदेवितम् ।
पुनर्नवीकृतः शोको गान्धार्या जनमेजय ॥ १५.३१.३८ ॥
ജനമേജയാ, ആ രാജർഷിയുടെ നാനാവിധമായ വിലാപം കേട്ടപ്പോൾ ഗാന്ധാരിയുടെ ശോകം വീണ്ടും പുതുക്കപ്പെട്ടു.
15.31.39
कुन्त्या द्रुपदपुत्र्याश्च सुभद्रायास्तथैव च ।
तासां च वरनारीणां वधूनां कौरवस्य ह ॥ १५.३१.३९ ॥
കുന്തി, ദ്രുപദപുത്രിയായ (ദ്രൗപദി), സുഭദ്ര, ആ ശ്രേഷ്ഠ സ്ത്രീകൾ, കൗരവ വധുക്കൾ എന്നിവരുടെയും ശോകം (വീണ്ടും ഉണർന്നു).
15.31.40
पुत्रशोकसमाविष्टा गान्धारी त्विदमब्रवीत् ।
श्वशुरं बद्धनयना देवी प्राञ्जलिरुत्थिता ॥ १५.३१.४० ॥
പുത്രശോകത്താൽ നിറഞ്ഞ ഗാന്ധാരി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു. കണ്ണുകൾ കെട്ടിയ ആ ദേവി, കൈകൂപ്പി എഴുന്നേറ്റ് തന്റെ ശ്വശുരനോട് പറഞ്ഞു.
15.31.41
लोकान्तरगतान्पुत्रानयं काङ्क्षति मानद ।
तच्चास्य मासं ज्ञातं भगवंस्तपसा त्वया ॥ १५.३१.४१ ॥
മാനദായകനേ! ലോകാന്തരത്തിൽ പോയ പുത്രന്മാരെ ഇദ്ദേഹം ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഭഗവാനേ, അങ്ങയുടെ തപസ്സാൽ ഇത് ഒരു മാസം മുമ്പേ അറിഞ്ഞിരുന്നു.
15.31.42
षोडशेमानि वर्षाणि गतानि मुनिपुङ्गव ।
अस्य राज्ञोहतान्पुत्राञ्शोचतो न शमो विभो ॥ १५.३१.४२ ॥
മുനിശ്രേഷ്ഠാ! ഈ പതിനാറ് വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞുപോയി. കൊല്ലപ്പെട്ട പുത്രന്മാർക്കായി ശോകിക്കുന്ന ഈ രാജാവിന് ശാന്തിയില്ല, വിഭോ.
15.31.43
पुत्रशोकसमाविष्टो निःश्वसन्ह्येष भूमिपः ।
न शेते वसतीः सर्वा धृतराष्ट्रो महामुने ॥ १५.३१.४३ ॥
പുത്രശോകത്താൽ വലയുന്ന ഈ ഭൂപതിയായ ധൃതരാഷ്ട്രൻ, നെടുവീർപ്പിട്ടുകൊണ്ട്, ഒരു വാസസ്ഥലത്തും ഉറങ്ങുന്നില്ല, ഓ മഹാമുനേ.
15.31.44
लोकानन्यान्समर्थोसि स्रष्टुं सर्वांस्तपोबलात् ।
किमु लोकान्तरगतान्राज्ञो दर्शयितुं सुतान् ॥ १५.३१.४४ ॥
തപോബലത്താൽ നിനക്ക് മറ്റ് എല്ലാ ലോകങ്ങളെയും സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയും; പിന്നെ മറ്റു ലോകങ്ങളിലേക്ക് പോയ രാജാവിന്റെ പുത്രന്മാരെ കാണിക്കാൻ എന്ത് പ്രയാസം?
15.31.45
इयं च द्रौपदी कृष्णा हतज्ञातिसुता भृशम् ।
शोचत्यतीव सर्वासां स्नुषाणां दयिता स्नुषा ॥ १५.३१.४५ ॥
ബന്ധുക്കളും പുത്രന്മാരും കൊല്ലപ്പെട്ട ഈ കൃഷ്ണ ദ്രൗപദി അത്യന്തം ദുഃഖിക്കുന്നു; എല്ലാ മരുമക്കളിലും ഇവൾ പ്രിയപ്പെട്ട മരുമകൾ.
15.31.46
तथा कृष्णस्य भगिनी सुभद्रा भद्रभाषिणी ।
सौभद्रकवधसंतप्ता भृशं शोचति भामिनी ॥ १५.३१.४६ ॥
അതുപോലെ കൃഷ്ണന്റെ സഹോദരി സുഭദ്ര, മധുരമായി സംസാരിക്കുന്നവൾ, സൗഭദ്രകന്റെ വധത്താൽ അത്യന്തം വേദനിച്ച് ദുഃഖിക്കുന്നു.
15.31.47
इयं च भूरिश्रवसो भार्या परमसम्मता ।
भर्तृव्यसनशोकार्ता भृशं शोचति भामिनी ॥ १५.३१.४७ ॥
ഇവൾ ഭൂരിശ്രവസ്സിന്റെ അത്യന്തം ആദരണീയയായ ഭാര്യ; ഭർത്താവിന്റെ ദുരന്തശോകത്താൽ പീഡിതയായി അത്യന്തം ദുഃഖിക്കുന്നു.
15.31.48
यस्यास्तु श्वशुरो धीमान्बाह्लिकः स कुरूद्वहः ।
निहतः सोमदत्तश्च पित्रा सह महारणे ॥ १५.३१.४८ ॥
ആരുടെ ശ്വശുരനായ ബുദ്ധിമാനായ ബാഹ്ലികനോ, ആ കുരുശ്രേഷ്ഠനും, സോമദത്തനും പിതാവിനോടൊപ്പം മഹായുദ്ധത്തിൽ വധിക്കപ്പെട്ടു.
15.31.49
श्रीमतोस्य महाबुद्धेः सङ्ग्रामेष्वपलायिनः ।
पुत्रस्य ते पुत्रशतं निहतं यद्रणाजिरे ॥ १५.३१.४९ ॥
മഹാബുദ്ധിയും തേജസ്വിയും യുദ്ധത്തിൽ ഒരിക്കലും പിന്തിരിയാത്തവനുമായ നിന്റെ പുത്രന്റെ നൂറു പുത്രന്മാർ രണഭൂമിയിൽ വധിക്കപ്പെട്ടു.
15.31.50
तस्य भार्याशतमिदं दुःखशोकसमाहतम् ।
पुनःपुनर्वर्धयानं शोकं रोज्ञो ममैव च।
हताहारेण महता मामुपास्ते महामुने ॥ १५.३१.५० ॥
ദുഃഖവും ശോകവും ബാധിച്ച അവന്റെ ഈ നൂറു ഭാര്യമാർ രാജാവിന്റെയും എന്റെയും ശോകം വീണ്ടും വീണ്ടും വർധിപ്പിക്കുന്നു. മഹാമുനേ, കഠിനമായ ഉപവാസത്തോടെ അവർ എന്നെ ശുശ്രൂഷിക്കുന്നു.
15.31.51
ये च शूरा महात्मानः श्वशुरा मे महारथाः ।
सोमदत्तप्रभृतयः का नु तेषां गतिः प्रभो ॥ १५.३१.५१ ॥
ശൂരന്മാരും മഹാത്മാക്കളും എന്റെ ശ്വശുരന്മാരുമായ മഹാരഥന്മാർ — സോമദത്തൻ മുതലായവർ — പ്രഭോ, അവരുടെ ഗതി എന്ത്?
15.31.52
तव प्रसादाद्भगवन्विशोकोऽयं महीपतिः ।
कुर्यात्कालमहं चेयं वधूस्तव महामुने ॥ १५.३१.५२ ॥
ഭഗവാനേ, നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഈ രാജാവ് ശോകരഹിതനാകട്ടെ; ഞാനും നിന്റെ മരുമകളായ ഇവളും കാലം കഴിക്കട്ടെ. മഹാമുനേ.
15.31.53
इत्युक्तवत्यां गान्धार्यां कुन्ती व्रतकृशानना ।
प्रच्चन्नजातं पुत्रं तु सस्मारादित्यसन्निभम् ॥ १५.३१.५३ ॥
ഗാന്ധാരി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, വ്രതത്താൽ ക്ഷീണിച്ച മുഖമുള്ള കുന്തി രഹസ്യമായി ജനിച്ച, സൂര്യതുല്യനായ ആ പുത്രനെ ഓർമിച്ചു.
15.31.54
तामृषिर्वरदो व्यासो दूरश्रवणदर्शनः ।
अपश्यद्दुःखितां देवीं मातरं सव्यसाचिनः ॥ १५.३१.५४ ॥
വരദായകനായ ഋഷി വ്യാസൻ, ദൂരെ നിന്നും കേൾക്കാനും കാണാനും കഴിവുള്ളവൻ, ദുഃഖിതയായ ആ ദേവിയെ കണ്ടു — സവ്യസാചിയുടെ മാതാവിനെ.
15.31.55
तामुवाच ततो व्यासो यत्ते कार्यं विवक्षितम् ।
तद्बूहि त्वं महाभागे यत्ते मनसि वर्तते ॥ १५.३१.५५ ॥
അപ്പോൾ വ്യാസൻ അവളോടു പറഞ്ഞു: "മഹാഭാഗേ, നിന്റെ മനസ്സിലുള്ളതും നീ പറയാൻ ഇച്ഛിക്കുന്ന കാര്യവും പറയുക."
15.31.56
श्वशुराय तत कुन्ती प्रणम्य शिरसा तदा ।
उवाच वाक्यं सव्रीडा विवृण्वाना पुरातनम् ॥ १५.३१.५६ ॥
അപ്പോൾ കുന്തി അമ്മായിയച്ഛനെ ശിരസ്സു നമിച്ചു വണങ്ങി, ലജ്ജയോടെ പഴയ കാര്യം വെളിപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.