ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 15.31
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.31.1
वनवासं गते विप्र धृतराष्ट्रे महीपतौ ।
सभार्ये नृपशार्दूले वध्वा कुन्त्या समन्विते ॥ १५.३१.१ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਬਨਵਾਸ ਗਏ ਰਾਜਾ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਨੂੰਹ ਕੁੰਤੀ ਨਾਲ।
15.31.2
विदुरे चापि धर्मज्ञे धर्मराजं व्यपश्रिते ।
वसत्सु पाण्डुपुत्रेषु सर्वेष्वाश्रममण्डले ॥ १५.३१.२ ॥
ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਵਿਦੁਰ ਵੀ ਧਰਮਰਾਜ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਸਨ; ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਰੇ ਆਸ਼ਰਮ-ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ।
15.31.3
यत्तदाश्चर्यमिति वै करिष्यामीत्युवाच ह ।
व्यासः परमतेजस्वी महर्षिस्तद्वदस्व मे ॥ १५.३१.३ ॥
'ਇਹ ਮੈਂ ਕਰਾਂਗਾ' ਐਸਾ ਕਹਿ ਕੇ ਪਰਮ ਤੇਜਸਵੀ ਮਹਰਸ਼ੀ ਵਿਆਸ ਨੇ ਜੋ ਅਚਰਜ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
15.31.4
वनवासे च कौरव्याः कियन्तं कालमच्युतः ।
युधिष्ठिरो नरपतिर्न्यवसत्सजनस्तदा ॥ १५.३१.४ ॥
ਬਨਵਾਸ ਵਿੱਚ ਕੌਰਵਾਂ ਦੇ ਅਚੁਤ ਨਰਪਤੀ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਉਦੋਂ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਵਾਸ ਕੀਤਾ?
15.31.5
किमाहाराश्च ते तत्र ससैन्या न्यवसन्प्रभो ।
सान्तःपुरा महात्मान एतदिच्छामि वेदितुम् ॥ १५.३१.५ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉੱਥੇ ਫੌਜ ਅਤੇ ਅੰਤਪੁਰ ਸਮੇਤ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਕਿਹੜੇ ਆਹਾਰ ਨਾਲ ਰਹੇ? ਮੈਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
15.31.6
वनवासगतं राजन्धृतराष्ट्रं महीपतिम् ।
युधिष्ठिरोऽभ्ययाद्द्रष्टुं ससैन्यो भ्रातृभिः सह ॥ १५.३१.६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਬਨਵਾਸ ਗਏ ਮਹੀਪਤੀ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਗਏ।
15.31.7
प्रथमे दिवसे चैषामापो मूलं फलं तथा ।
भोजनं भूमिशय्या च तत्रासीद्भरतर्षभ ॥ १५.३१.७ ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਪਾਣੀ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਲ ਸੀ; ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੇਜ ਸੀ।
15.31.8
तेऽनुज्ञातास्तदा राजन्कुरुराजेन पाण्डवाः ।
विविधान्यन्नपानानि शय्याश्चैवाभजन्वने ॥ १५.३१.८ ॥
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤਦ ਕੁਰੂ ਰਾਜੇ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪਾ ਕੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਨ-ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸੇਜਾਂ ਲਈਆਂ।
15.31.9
मासमेकं विजह्रुस्ते ससैन्यान्तःपुरो वने ।
अथ तत्रागमद्व्यासो यथोक्तं ते मयाऽनघ ॥ १५.३१.९ ॥
ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਅੰਤਹਪੁਰ ਸਮੇਤ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਰਹੇ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਉੱਥੇ ਵਿਆਸ ਆਏ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ।
15.31.10
तथा च तेषां सर्वेषां कथाभिर्नृपसन्निधौ ।
व्यासन्वास्य तं राजन्नाजग्मुर्मुनयोऽपरे ॥ १५.३१.१० ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਮੀਪ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਹੋਰ ਮੁਨੀ ਵੀ ਆਏ।
15.31.11
नारदः पर्वतश्चैव देवलश्च महातपाः ।
विश्वावसुस्तुंबुरुश्च चित्रसेनश्च भारत ॥ १५.३१.११ ॥
ਨਾਰਦ, ਪਰਵਤ, ਅਤੇ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਦੇਵਲ, ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੂ, ਤੁੰਬੁਰੂ ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰਸੇਨ ਵੀ, ਹੇ ਭਾਰਤ।
15.31.12
तेषामपि यथान्यायं पूजां चक्रे महातपाः ।
धृतराष्ट्राभ्यनुज्ञातः कुरराजो युधिष्ठिरः ॥ १५.३१.१२ ॥
ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਦਾ ਯਥਾਯੋਗ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ।
15.31.13
निषेदुस्ते ततः सर्वे पूजां प्राप्य युधिष्ठिरात् ।
आसनेषु च पुण्येषु बर्हिणेषु वरेषउ च ॥ १५.३१.१३ ॥
ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ ਤੋਂ ਆਦਰ ਪਾ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁਸ਼ਾ ਦੇ ਆਸਨਾਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਏ।
15.31.14
तेषु तत्रोपविष्टेषु स तु राजा महामतिः ।
पाण्डुपुत्रैः परिवृतो निषसाद कुरूद्वह ॥ १५.३१.१४ ॥
ਜਦੋਂ ਉਹ ਉੱਥੇ ਬੈਠ ਗਏ, ਤਾਂ ਮਹਾਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਜਾ, ਕੁਰੂਆਂ ਦਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਬੈਠ ਗਿਆ।
15.31.15
गान्धारी चैव कुन्ती च द्रौपदी सात्वती तथा ।
स्त्रियश्चान्यास्तथाऽन्याभिः सहोपविविशुस्ततः ॥ १५.३१.१५ ॥
ਗਾਂਧਾਰੀ, ਕੁੰਤੀ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ, ਸਾਤਵਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਸਤਰੀਆਂ, ਹੋਰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਫਿਰ ਬੈਠ ਗਈਆਂ।
15.31.16
तेषां तत्र कथा दिव्या धर्मिष्ठाश्चाभवन्नृप ।
राजर्षीणां पुराणानां देवासुरविभिश्रिताः ॥ १५.३१.१६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਦਿਵਯ ਅਤੇ ਅਤਿ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਸਨ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ।
15.31.17
ततः कथान्ते व्यासस्तं प्रज्ञाचक्षुषमीश्वरम् ।
प्रोवाच वदतांश्रेष्ठः पुनरेव स तद्वचः ॥ १५.३१.१७ ॥
ਫਿਰ ਕਥਾ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਆਸ ਨੇ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਚਕਸ਼ੁ ਉਸ ਈਸ਼ਵਰ (ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ) ਨੂੰ ਫਿਰ ਉਹੀ ਬੋਲ ਕਹੇ।
15.31.18
प्रीयमाणो महातेजाः सर्ववेदविदांवरः ।
विदितं मम राजेन्द्र यत्ते हृदि विवक्षितम् ॥ १५.३१.१८ ॥
ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ, ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ।"
15.31.19
दह्यमानस्य शोकेन तव पुत्रकृतेन वै ।
गान्धार्याश्चैव यद्दुःखं हृदि तिष्टति नित्यदा ॥ १५.३१.१९ ॥
ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸੋਗ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹੈਂ; ਅਤੇ ਗਾਂਧਾਰੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਦੁੱਖ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ।
15.31.20
कुन्त्याश्च यन्महाराज द्रौपद्याश्च हृदि स्थितम् ।
यच्च धारयते तीव्रं दुःखं पुत्रविनाशजम्।
सुभद्रा कृष्णभगिनी तच्चापि विदितं मम ॥ १५.३१.२० ॥
ਮਹਾਰਾਜ, ਕੁੰਤੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਜੋ ਤੀਬਰ ਪੀੜਾ ਉਹ ਸਹਿ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਭੈਣ ਸੁਭਦਰਾ ਦਾ ਉਹ ਦੁੱਖ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ।
15.31.21
श्रुत्वा समागममिमं सर्वेषां वस्ततो नृप ।
संशयच्छेदनार्थाय प्राप्तः कौरवनन्दन ॥ १५.३१.२१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਇਸ ਮੇਲ ਬਾਰੇ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੰਸੇ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਹੇ ਕੌਰਵਾਂ ਦੇ ਆਨੰਦ, ਮੈਂ ਆਇਆ ਹਾਂ।
15.31.22
इमे च देवगन्धर्वाः सर्वे चेमे महर्षयः ।
पश्यन्तु तपसो वीर्यमद्य मे चिरसम्भृतम् ॥ १५.३१.२२ ॥
ਇਹ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਗੰਧਰਵ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਚਿਰਕਾਲੀ ਸੰਚਿਤ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੇਖਣ।
15.31.23
तदुच्यतां महाप्राज्ञ कं कामं प्रददामि ते ।
प्रवणोस्मि वरं दातुं पश्य मे तपसो बलम् ॥ १५.३१.२३ ॥
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਗਿਆ, ਦੱਸੋ ਤੇਰੀ ਕਿਹੜੀ ਇੱਛਾ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂ। ਵਰ ਦੇਣ ਲਈ ਮੈਂ ਤਿਆਰ ਹਾਂ; ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਬਲ ਵੇਖ।
15.31.24
एवमुक्तः स राजेन्द्रो व्यासेनामितबुद्धिना ।
मुहूर्तमिव संचिन्त्य वचनायोपचक्रमे ॥ १५.३१.२४ ॥
ਅਮਿਤ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਵਿਆਸ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਉਹ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਇੰਦਰ ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਪਲ ਸੋਚ ਕੇ ਬੋਲਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।
15.31.25
धन्योस्म्यनुगृहीतश्च सफलं जीवितं च मे ।
यन्मे समागमोऽद्येह भवद्भिः सह साधुभिः ॥ १५.३१.२५ ॥
ਮੈਂ ਧੰਨ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਪਾਤਰ ਹਾਂ; ਅੱਜ ਇੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਸਾਧੂਆਂ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਮਿਲਾਪ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਸਫਲ ਹੋਇਆ।
15.31.26
अद्य चाप्यवगच्छामि गतिमिष्टामिहात्मनः ।
ब्रह्मकल्पैर्भवद्भिर्यत्समेतोऽहं तपोधनाः ॥ १५.३१.२६ ॥
ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਤ ਗਤੀ ਵੀ ਸਮਝ ਆ ਰਹੀ ਹੈ; ਹੇ ਤਪੋਧਨੋ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮਾਨ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਮਿਲਾਪ ਹੋਇਆ ਹੈ।
15.31.27
दर्शनादेव भवतां पूतोऽहं नात्र संशयः ।
विद्यते न भयं चापि परलोके ममानघाः ॥ १५.३१.२७ ॥
ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ੋ, ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ।
15.31.28
किंतु तस्य सुदुर्बुद्धेर्मन्दस्यापनयैर्भृशम् ।
दूयते मे मनो नित्यं स्मरतः पुत्रगृद्धिनः ॥ १५.३१.२८ ॥
ਪਰ ਉਸ ਅਤਿ ਦੁਰਬੁੱਧੀ, ਮੂਰਖ, ਪੁੱਤਰ-ਲੋਭੀ ਦੇ ਕੁਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਸਦਾ ਬਹੁਤ ਦੁਖਦਾ ਹੈ।
15.31.29
अपापाः पाण्डवा येन निकृताः पापबुद्धिना ।
घातिता पृथिवी येन सहया सनरद्विपा ॥ १५.३१.२९ ॥
ਜਿਸ ਪਾਪੀ ਬੁੱਧੀ ਨੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਘੋੜਿਆਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਵਾਇਆ।
15.31.30
राजानश्च महात्मानो नानाजनपदेश्वराः ।
आगम्य मम पुत्रार्थे सर्वे मृत्युवशं गताः ॥ १५.३१.३० ॥
ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਜੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਆ ਕੇ ਸਾਰੇ ਮੌਤ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਗਏ।
15.31.31
ये ते पितॄश्चं दारांश्च प्राणांश्च मनसः प्रियान् ।
परित्यज्य गताः शूराः प्रेतराजनिवेशनम् ॥ १५.३१.३१ ॥
ਜੋ ਸੂਰਮੇ ਤੇਰੇ ਪਿਤਰਾਂ, ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਪ੍ਰੇਤਰਾਜ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।
15.31.32
का नु तेषां गतिर्ब्रह्मन्मित्रार्थे ये हता मृधे ।
तथैव पुत्रपौत्राणां मम ये निहता युधि ॥ १५.३१.३२ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਲਈ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੀ ਗਤੀ ਹੋਈ? ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪੋਤਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ?
15.31.33
दूयते मे मनोऽभीक्ष्णं घातयित्वा महाबलम् ।
भीष्मं शान्तनवं वृद्धं द्रोणं च द्विजसत्तमम् ॥ १५.३१.३३ ॥
ਮਹਾਬਲੀ, ਬਜ਼ੁਰਗ ਸ਼ਾਂਤਨਵ ਭੀਸ਼ਮ ਅਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਰੋਣ ਦਾ ਵਧ ਕਰਵਾਉਣ ਕਾਰਨ ਮੇਰਾ ਮਨ ਲਗਾਤਾਰ ਦੁਖੀ ਹੈ।
15.31.34
मम पुत्रेण मूढेन पापेनाकृतबुद्धिना ।
क्षयं नीतं कुलं दीप्तं पृथिवीराज्यमिच्छता ॥ १५.३१.३४ ॥
ਮੇਰੇ ਮੂਰਖ, ਪਾਪੀ ਅਤੇ ਅਣਸਮਝ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਚਮਕਦੇ ਕੁਲ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਵੱਲ ਲੈ ਗਿਆ।
15.31.35
एते मदर्थे पुत्रांश्च दारांश्च मनसः प्रियान् ।
भोगांश्च विविधांस्तात इष्टापुर्तांस्तथैव च।
परित्यज्य गताः शूराः प्रेतराजनिवेशनम् ॥ १५.३१.३५ ॥
ਇਹ ਸੂਰਮੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪਤਨੀਆਂ, ਮਨ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਵਿਵਿਧ ਭੋਗਾਂ ਅਤੇ ਇਸ਼ਟਾਪੂਰਤ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਪ੍ਰੇਤਰਾਜ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।
15.31.36
एतत्सर्वमनुस्मृत्य दह्यमानो दिवानिशम् ।
न शान्तिमधिगच्छामि दुःखशोकसमाहतः ॥ १५.३१.३६ ॥
ਇਹ ਸਭ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸੜਦਾ ਹਾਂ; ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
15.31.37
इति मे चिन्तयानस्य पितः शान्तिर्न विद्यते ॥ १५.३१.३७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
15.31.38
तच्छ्रुत्वा विविधं तस्य राजर्षेः परिदेवितम् ।
पुनर्नवीकृतः शोको गान्धार्या जनमेजय ॥ १५.३१.३८ ॥
ਹੇ ਜਨਮੇਜਯ, ਉਸ ਰਾਜਰਸ਼ੀ ਦਾ ਅਨੇਕਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਲਾਪ ਸੁਣ ਕੇ ਗਾਂਧਾਰੀ ਦਾ ਸੋਗ ਮੁੜ ਤਾਜ਼ਾ ਹੋ ਗਿਆ।
15.31.39
कुन्त्या द्रुपदपुत्र्याश्च सुभद्रायास्तथैव च ।
तासां च वरनारीणां वधूनां कौरवस्य ह ॥ १५.३१.३९ ॥
ਕੁੰਤੀ, ਦ੍ਰੁਪਦ ਦੀ ਧੀ (ਦ੍ਰੌਪਦੀ), ਸੁਭੱਦਰਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕੌਰਵਾਂ ਦੀਆਂ ਨੂੰਹਾਂ ਦਾ ਸੋਗ ਵੀ (ਮੁੜ ਜਾਗ ਉੱਠਿਆ)।
15.31.40
पुत्रशोकसमाविष्टा गान्धारी त्विदमब्रवीत् ।
श्वशुरं बद्धनयना देवी प्राञ्जलिरुत्थिता ॥ १५.३१.४० ॥
ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਸੋਗ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਗਾਂਧਾਰੀ ਨੇ ਇਹ ਆਖਿਆ। ਅੱਖਾਂ ਬੰਨ੍ਹੀ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉੱਠ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
15.31.41
लोकान्तरगतान्पुत्रानयं काङ्क्षति मानद ।
तच्चास्य मासं ज्ञातं भगवंस्तपसा त्वया ॥ १५.३१.४१ ॥
ਹੇ ਮਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ! ਇਹ ਰਾਜਾ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗਏ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲੋਚਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਇਹ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਣ ਲਿਆ ਸੀ।
15.31.42
षोडशेमानि वर्षाणि गतानि मुनिपुङ्गव ।
अस्य राज्ञोहतान्पुत्राञ्शोचतो न शमो विभो ॥ १५.३१.४२ ॥
ਹੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਇਹ ਸੋਲਾਂ ਸਾਲ ਬੀਤ ਗਏ ਹਨ। ਮਾਰੇ ਗਏ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਸੋਗ ਕਰਦੇ ਇਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਵਿਭੋ।
15.31.43
पुत्रशोकसमाविष्टो निःश्वसन्ह्येष भूमिपः ।
न शेते वसतीः सर्वा धृतराष्ट्रो महामुने ॥ १५.३१.४३ ॥
ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਇਹ ਰਾਜਾ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਹਾਉਕੇ ਭਰਦਾ ਹੋਇਆ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੌਂਦਾ, ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ।
15.31.44
लोकानन्यान्समर्थोसि स्रष्टुं सर्वांस्तपोबलात् ।
किमु लोकान्तरगतान्राज्ञो दर्शयितुं सुतान् ॥ १५.३१.४४ ॥
ਤਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋ; ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪਰਲੋਕ ਗਏ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਿਖਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕੀ ਔਖਾ ਹੈ?
15.31.45
इयं च द्रौपदी कृष्णा हतज्ञातिसुता भृशम् ।
शोचत्यतीव सर्वासां स्नुषाणां दयिता स्नुषा ॥ १५.३१.४५ ॥
ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਬਹੁਤ ਸੋਗ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਸਾਰੀਆਂ ਨੂੰਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰਹ ਹੈ।
15.31.46
तथा कृष्णस्य भगिनी सुभद्रा भद्रभाषिणी ।
सौभद्रकवधसंतप्ता भृशं शोचति भामिनी ॥ १५.३१.४६ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਭੈਣ ਸੁਭਦ੍ਰਾ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ, ਸੌਭਦ੍ਰਕ ਦੇ ਵਧ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਤੜਫਦੀ ਹੋਈ ਸੋਗ ਕਰਦੀ ਹੈ।
15.31.47
इयं च भूरिश्रवसो भार्या परमसम्मता ।
भर्तृव्यसनशोकार्ता भृशं शोचति भामिनी ॥ १५.३१.४७ ॥
ਇਹ ਭੂਰਿਸ਼ਰਵਾ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰਤ ਪਤਨੀ ਹੈ; ਪਤੀ ਦੀ ਬਿਪਤਾ ਦੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਬਹੁਤ ਸੋਗ ਕਰਦੀ ਹੈ।
15.31.48
यस्यास्तु श्वशुरो धीमान्बाह्लिकः स कुरूद्वहः ।
निहतः सोमदत्तश्च पित्रा सह महारणे ॥ १५.३१.४८ ॥
ਜਿਸ ਦਾ ਸਹੁਰਾ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਬਾਹਲਿਕ ਸੀ, ਉਹ ਕੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅਤੇ ਸੋਮਦੱਤ, ਪਿਤਾ ਸਮੇਤ ਮਹਾਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ।
15.31.49
श्रीमतोस्य महाबुद्धेः सङ्ग्रामेष्वपलायिनः ।
पुत्रस्य ते पुत्रशतं निहतं यद्रणाजिरे ॥ १५.३१.४९ ॥
ਇਸ ਮਹਾਬੁੱਧੀ, ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਪਿੱਠ ਨਾ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਰਣ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ।
15.31.50
तस्य भार्याशतमिदं दुःखशोकसमाहतम् ।
पुनःपुनर्वर्धयानं शोकं रोज्ञो ममैव च।
हताहारेण महता मामुपास्ते महामुने ॥ १५.३१.५० ॥
ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਪੀੜਿਤ ਉਸ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸੌ ਪਤਨੀਆਂ ਰਾਜੇ ਦਾ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਸ਼ੋਕ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਕਠੋਰ ਵਰਤ ਨਾਲ ਉਹ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
15.31.51
ये च शूरा महात्मानः श्वशुरा मे महारथाः ।
सोमदत्तप्रभृतयः का नु तेषां गतिः प्रभो ॥ १५.३१.५१ ॥
ਜੋ ਸੂਰਮੇ, ਮਹਾਤਮਾ, ਮੇਰੇ ਸਹੁਰੇ ਮਹਾਰਥੀ — ਸੋਮਦੱਤ ਆਦਿ — ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੀ ਗਤੀ ਹੋਈ?
15.31.52
तव प्रसादाद्भगवन्विशोकोऽयं महीपतिः ।
कुर्यात्कालमहं चेयं वधूस्तव महामुने ॥ १५.३१.५२ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇਹ ਰਾਜਾ ਸ਼ੋਕ-ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ; ਮੈਂ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਇਹ ਨੂੰਹ ਵੀ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਈਏ। ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ।
15.31.53
इत्युक्तवत्यां गान्धार्यां कुन्ती व्रतकृशानना ।
प्रच्चन्नजातं पुत्रं तु सस्मारादित्यसन्निभम् ॥ १५.३१.५३ ॥
ਗਾਂਧਾਰੀ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ 'ਤੇ, ਵਰਤ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮੁੱਖ ਵਾਲੀ ਕੁੰਤੀ ਨੇ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।
15.31.54
तामृषिर्वरदो व्यासो दूरश्रवणदर्शनः ।
अपश्यद्दुःखितां देवीं मातरं सव्यसाचिनः ॥ १५.३१.५४ ॥
ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਆਸ, ਜੋ ਦੂਰੋਂ ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਵੇਖਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਨੇ ਉਸ ਦੁਖੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ — ਸਵਿਆਸਾਚੀ ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ।
15.31.55
तामुवाच ततो व्यासो यत्ते कार्यं विवक्षितम् ।
तद्बूहि त्वं महाभागे यत्ते मनसि वर्तते ॥ १५.३१.५५ ॥
ਤਦ ਵਿਆਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਮਹਾਭਾਗਾ, ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੰਮ ਕਹਿਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੂੰ ਦੱਸ।"
15.31.56
श्वशुराय तत कुन्ती प्रणम्य शिरसा तदा ।
उवाच वाक्यं सव्रीडा विवृण्वाना पुरातनम् ॥ १५.३१.५६ ॥
ਤਦ ਕੁੰਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰੇ ਨੂੰ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਗੱਲ ਖੋਲ੍ਹਦਿਆਂ ਇਹ ਬੋਲ ਕਹੇ।