ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 15.31
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.31.1
वनवासं गते विप्र धृतराष्ट्रे महीपतौ ।
सभार्ये नृपशार्दूले वध्वा कुन्त्या समन्विते ॥ १५.३१.१ ॥
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବନବାସକୁ ଯାଇଥିବା ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଏବଂ ପୁତ୍ରବଧୂ କୁନ୍ତୀଙ୍କ ସହିତ।
15.31.2
विदुरे चापि धर्मज्ञे धर्मराजं व्यपश्रिते ।
वसत्सु पाण्डुपुत्रेषु सर्वेष्वाश्रममण्डले ॥ १५.३१.२ ॥
ଧର୍ମଜ୍ଞ ବିଦୁର ମଧ୍ୟ ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ଥିଲେ; ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ରମ ମଣ୍ଡଳରେ ବାସ କରୁଥିବା ସମୟରେ।
15.31.3
यत्तदाश्चर्यमिति वै करिष्यामीत्युवाच ह ।
व्यासः परमतेजस्वी महर्षिस्तद्वदस्व मे ॥ १५.३१.३ ॥
'ଏହା ମୁଁ କରିବି' ବୋଲି କହି ପରମ ତେଜସ୍ୱୀ ମହର୍ଷି ବ୍ୟାସ ଯେଉଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କହିଥିଲେ, ତାହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
15.31.4
वनवासे च कौरव्याः कियन्तं कालमच्युतः ।
युधिष्ठिरो नरपतिर्न्यवसत्सजनस्तदा ॥ १५.३१.४ ॥
ବନବାସରେ କୌରବ ଅଚ୍ୟୁତ ନରପତି ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସେତେବେଳେ ନିଜ ଲୋକମାନଙ୍କ ସହିତ କେତେ ସମୟ ବାସ କଲେ?
15.31.5
किमाहाराश्च ते तत्र ससैन्या न्यवसन्प्रभो ।
सान्तःपुरा महात्मान एतदिच्छामि वेदितुम् ॥ १५.३१.५ ॥
ହେ ପ୍ରଭୋ, ସେଠାରେ ସେନା ଓ ଅନ୍ତଃପୁର ସହିତ ସେ ମହାତ୍ମାମାନେ କେଉଁ ଆହାରରେ ରହିଲେ? ମୁଁ ଏହା ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
15.31.6
वनवासगतं राजन्धृतराष्ट्रं महीपतिम् ।
युधिष्ठिरोऽभ्ययाद्द्रष्टुं ससैन्यो भ्रातृभिः सह ॥ १५.३१.६ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ବନବାସକୁ ଯାଇଥିବା ମହୀପତି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଭାଇମାନଙ୍କ ଓ ସେନା ସହିତ ଗଲେ।
15.31.7
प्रथमे दिवसे चैषामापो मूलं फलं तथा ।
भोजनं भूमिशय्या च तत्रासीद्भरतर्षभ ॥ १५.३१.७ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରଥମ ଦିନ ସେମାନଙ୍କ ଆହାର ଜଳ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଥିଲା; ଆଉ ଭୂମି ହିଁ ସେମାନଙ୍କ ଶଯ୍ୟା ଥିଲା।
15.31.8
तेऽनुज्ञातास्तदा राजन्कुरुराजेन पाण्डवाः ।
विविधान्यन्नपानानि शय्याश्चैवाभजन्वने ॥ १५.३१.८ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ତେବେ କୁରୁରାଜଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ପାଣ୍ଡବମାନେ ବନରେ ବିବିଧ ଅନ୍ନ-ପାନ ଓ ଶଯ୍ୟା ଗ୍ରହଣ କଲେ।
15.31.9
मासमेकं विजह्रुस्ते ससैन्यान्तःपुरो वने ।
अथ तत्रागमद्व्यासो यथोक्तं ते मयाऽनघ ॥ १५.३१.९ ॥
ସେମାନେ ସେନା ଓ ଅନ୍ତଃପୁର ସହିତ ଏକ ମାସ ବନରେ ବିହାର କଲେ। ହେ ନିଷ୍ପାପ, ସେଠାକୁ ବ୍ୟାସ ଆସିଲେ, ଯେପରି ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଥିଲି।
15.31.10
तथा च तेषां सर्वेषां कथाभिर्नृपसन्निधौ ।
व्यासन्वास्य तं राजन्नाजग्मुर्मुनयोऽपरे ॥ १५.३१.१० ॥
ସେହିପରି ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ କଥାବାର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟରେ, ରାଜାଙ୍କ ସନ୍ନିଧାନରେ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ବସାଇ, ହେ ରାଜନ୍, ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ।
15.31.11
नारदः पर्वतश्चैव देवलश्च महातपाः ।
विश्वावसुस्तुंबुरुश्च चित्रसेनश्च भारत ॥ १५.३१.११ ॥
ନାରଦ, ପର୍ବତ, ଏବଂ ମହାତପସ୍ୱୀ ଦେବଳ, ବିଶ୍ୱାବସୁ, ତୁମ୍ବୁରୁ ଓ ଚିତ୍ରସେନ ମଧ୍ୟ, ହେ ଭାରତ।
15.31.12
तेषामपि यथान्यायं पूजां चक्रे महातपाः ।
धृतराष्ट्राभ्यनुज्ञातः कुरराजो युधिष्ठिरः ॥ १५.३१.१२ ॥
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଅନୁମତିରେ କୁରୁରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ପୂଜା କଲେ।
15.31.13
निषेदुस्ते ततः सर्वे पूजां प्राप्य युधिष्ठिरात् ।
आसनेषु च पुण्येषु बर्हिणेषु वरेषउ च ॥ १५.३१.१३ ॥
ତା'ପରେ ସମସ୍ତେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଠାରୁ ସମ୍ମାନ ପାଇ ପବିତ୍ର କୁଶାସନରେ ବସିଲେ।
15.31.14
तेषु तत्रोपविष्टेषु स तु राजा महामतिः ।
पाण्डुपुत्रैः परिवृतो निषसाद कुरूद्वह ॥ १५.३१.१४ ॥
ସେମାନେ ସେଠାରେ ବସିଲେ ପରେ ସେହି ମହାମତି ରାଜା, କୁରୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ହୋଇ ବସିଲେ।
15.31.15
गान्धारी चैव कुन्ती च द्रौपदी सात्वती तथा ।
स्त्रियश्चान्यास्तथाऽन्याभिः सहोपविविशुस्ततः ॥ १५.३१.१५ ॥
ଗାନ୍ଧାରୀ, କୁନ୍ତୀ, ଦ୍ରୌପଦୀ, ସାତ୍ୱତୀ ଓ ଅନ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଅନ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ତା'ପରେ ବସିଲେ।
15.31.16
तेषां तत्र कथा दिव्या धर्मिष्ठाश्चाभवन्नृप ।
राजर्षीणां पुराणानां देवासुरविभिश्रिताः ॥ १५.३१.१६ ॥
ହେ ରାଜନ, ସେଠାରେ ସେମାନଙ୍କ କଥା ଦିବ୍ୟ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲା; ଦେବ ଓ ଅସୁରଙ୍କ ସହ ଜଡ଼ିତ ପ୍ରାଚୀନ ରାଜର୍ଷିମାନଙ୍କ କାହାଣୀ।
15.31.17
ततः कथान्ते व्यासस्तं प्रज्ञाचक्षुषमीश्वरम् ।
प्रोवाच वदतांश्रेष्ठः पुनरेव स तद्वचः ॥ १५.३१.१७ ॥
ତା'ପରେ କଥା ଶେଷରେ, ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟାସ ପ୍ରଜ୍ଞାଚକ୍ଷୁ ସେହି ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୁଣି ସେହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
15.31.18
प्रीयमाणो महातेजाः सर्ववेदविदांवरः ।
विदितं मम राजेन्द्र यत्ते हृदि विवक्षितम् ॥ १५.३१.१८ ॥
ପ୍ରସନ୍ନ ମହାତେଜସ୍ୱୀ, ସର୍ବବେଦଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ କହିଲେ: "ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମ ହୃଦୟରେ ଯାହା କହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ତାହା ମୁଁ ଜାଣେ।"
15.31.19
दह्यमानस्य शोकेन तव पुत्रकृतेन वै ।
गान्धार्याश्चैव यद्दुःखं हृदि तिष्टति नित्यदा ॥ १५.३१.१९ ॥
ତୁମ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଯୋଗୁଁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶୋକରେ ତୁମେ ଦଗ୍ଧ ହେଉଛ; ଏବଂ ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସଦା ରହିଥିବା ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।
15.31.20
कुन्त्याश्च यन्महाराज द्रौपद्याश्च हृदि स्थितम् ।
यच्च धारयते तीव्रं दुःखं पुत्रविनाशजम्।
सुभद्रा कृष्णभगिनी तच्चापि विदितं मम ॥ १५.३१.२० ॥
ହେ ମହାରାଜ, କୁନ୍ତୀ ଓ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଥିବା ଦୁଃଖ, ପୁତ୍ରବିନାଶରୁ ଜାତ ତୀବ୍ର ଯନ୍ତ୍ରଣା ସେମାନେ ଧାରଣ କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭଉଣୀ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ସେହି ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ମୋ ଜ୍ଞାନରେ ଅଛି।
15.31.21
श्रुत्वा समागममिमं सर्वेषां वस्ततो नृप ।
संशयच्छेदनार्थाय प्राप्तः कौरवनन्दन ॥ १५.३१.२१ ॥
ହେ ନୃପ, ତୁମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଏହି ସମାଗମ ବିଷୟରେ ଶୁଣି, ସଂଶୟ ଛେଦ କରିବା ପାଇଁ, ହେ କୌରବନନ୍ଦନ, ମୁଁ ଆସିଅଛି।
15.31.22
इमे च देवगन्धर्वाः सर्वे चेमे महर्षयः ।
पश्यन्तु तपसो वीर्यमद्य मे चिरसम्भृतम् ॥ १५.३१.२२ ॥
ଏହି ଦେବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ, ଏବଂ ଏହି ସମସ୍ତ ମହର୍ଷି, ଆଜି ମୋର ଦୀର୍ଘକାଳ ସଞ୍ଚିତ ତପସ୍ୟାର ବଳ ଦେଖନ୍ତୁ।
15.31.23
तदुच्यतां महाप्राज्ञ कं कामं प्रददामि ते ।
प्रवणोस्मि वरं दातुं पश्य मे तपसो बलम् ॥ १५.३१.२३ ॥
ତେଣୁ, ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, କୁହ ତୁମର କେଉଁ କାମନା ମୁଁ ପୂରଣ କରିବି। ବର ଦେବାକୁ ମୁଁ ପ୍ରବୃତ୍ତ ଅଛି; ମୋର ତପସ୍ୟାର ବଳ ଦେଖ।
15.31.24
एवमुक्तः स राजेन्द्रो व्यासेनामितबुद्धिना ।
मुहूर्तमिव संचिन्त्य वचनायोपचक्रमे ॥ १५.३१.२४ ॥
ଅମିତ ବୁଦ୍ଧି ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହିପରି କୁହାଗଲେ, ସେହି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଯେପରି କ୍ଷଣେ ଚିନ୍ତା କରି କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
15.31.25
धन्योस्म्यनुगृहीतश्च सफलं जीवितं च मे ।
यन्मे समागमोऽद्येह भवद्भिः सह साधुभिः ॥ १५.३१.२५ ॥
ମୁଁ ଧନ୍ୟ ଓ ଅନୁଗୃହୀତ; ଆଜି ଏଠାରେ ଆପଣ ସାଧୁଜନଙ୍କ ସହ ମୋର ସମାଗମ ହେବାରୁ ମୋ ଜୀବନ ସଫଳ ହେଲା।
15.31.26
अद्य चाप्यवगच्छामि गतिमिष्टामिहात्मनः ।
ब्रह्मकल्पैर्भवद्भिर्यत्समेतोऽहं तपोधनाः ॥ १५.३१.२६ ॥
ଆଜି ମୁଁ ମୋର ଇଷ୍ଟ ଗତି ମଧ୍ୟ ବୁଝୁଛି; ହେ ତପୋଧନଗଣ, ବ୍ରହ୍ମାତୁଲ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ମୁଁ ମିଳିତ ହୋଇଛି।
15.31.27
दर्शनादेव भवतां पूतोऽहं नात्र संशयः ।
विद्यते न भयं चापि परलोके ममानघाः ॥ १५.३१.२७ ॥
କେବଳ ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନରୁ ହିଁ ମୁଁ ପବିତ୍ର ହୋଇଛି, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହେ ନିଷ୍ପାପଗଣ, ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ମୋର ଭୟ ନାହିଁ।
15.31.28
किंतु तस्य सुदुर्बुद्धेर्मन्दस्यापनयैर्भृशम् ।
दूयते मे मनो नित्यं स्मरतः पुत्रगृद्धिनः ॥ १५.३१.२८ ॥
କିନ୍ତୁ ସେହି ଅତି ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି, ମୂର୍ଖ, ପୁତ୍ରାସକ୍ତ ଲୋକର ଅପକର୍ମ ସ୍ମରଣ କରି ମୋ ମନ ସର୍ବଦା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖୀ ହୁଏ।
15.31.29
अपापाः पाण्डवा येन निकृताः पापबुद्धिना ।
घातिता पृथिवी येन सहया सनरद्विपा ॥ १५.३१.२९ ॥
ଯେଉଁ ପାପବୁଦ୍ଧି ନିଷ୍ପାପ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ପ୍ରତାରଣା କଲା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଘୋଡ଼ା, ମଣିଷ ଓ ହାତୀ ସହିତ ପୃଥିବୀ ବିନଷ୍ଟ ହେଲା।
15.31.30
राजानश्च महात्मानो नानाजनपदेश्वराः ।
आगम्य मम पुत्रार्थे सर्वे मृत्युवशं गताः ॥ १५.३१.३० ॥
ଅନେକ ଜନପଦର ଅଧିପତି ମହାତ୍ମା ରାଜାମାନେ ମୋ ପୁଅମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆସି ସମସ୍ତେ ମୃତ୍ୟୁର ବଶରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
15.31.31
ये ते पितॄश्चं दारांश्च प्राणांश्च मनसः प्रियान् ।
परित्यज्य गताः शूराः प्रेतराजनिवेशनम् ॥ १५.३१.३१ ॥
ଯେଉଁ ବୀରମାନେ ତୁମ ପିତୃଗଣ, ପତ୍ନୀ ଓ ମନ ପ୍ରିୟ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରି ପ୍ରେତରାଜଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲେ।
15.31.32
का नु तेषां गतिर्ब्रह्मन्मित्रार्थे ये हता मृधे ।
तथैव पुत्रपौत्राणां मम ये निहता युधि ॥ १५.३१.३२ ॥
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯେଉଁମାନେ ହତ ହେଲେ ସେମାନଙ୍କର କି ଗତି ହେଲା? ସେହିପରି ମୋ ପୁତ୍ର ଓ ପୌତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତ ହେଲେ ସେମାନଙ୍କର?
15.31.33
दूयते मे मनोऽभीक्ष्णं घातयित्वा महाबलम् ।
भीष्मं शान्तनवं वृद्धं द्रोणं च द्विजसत्तमम् ॥ १५.३१.३३ ॥
ମହାବଳ, ବୃଦ୍ଧ ଶାନ୍ତନବ ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ବଧ ଘଟାଇବା ଯୋଗୁ ମୋ ମନ ସର୍ବଦା ଦଗ୍ଧ ହୁଏ।
15.31.34
मम पुत्रेण मूढेन पापेनाकृतबुद्धिना ।
क्षयं नीतं कुलं दीप्तं पृथिवीराज्यमिच्छता ॥ १५.३१.३४ ॥
ମୋ ମୂର୍ଖ, ପାପୀ ଓ ଅବିବେକୀ ପୁତ୍ର ପୃଥିବୀର ରାଜ୍ୟ ଇଚ୍ଛା କରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କୁଳକୁ ବିନାଶ ଆଡ଼କୁ ନେଇଗଲା।
15.31.35
एते मदर्थे पुत्रांश्च दारांश्च मनसः प्रियान् ।
भोगांश्च विविधांस्तात इष्टापुर्तांस्तथैव च।
परित्यज्य गताः शूराः प्रेतराजनिवेशनम् ॥ १५.३१.३५ ॥
ଏହି ବୀରମାନେ ମୋ ପାଇଁ ପୁତ୍ର, ପତ୍ନୀ, ମନ ପ୍ରିୟ ବିବିଧ ଭୋଗ ଓ ଇଷ୍ଟପୂର୍ତ୍ତ କର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରି ପ୍ରେତରାଜଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲେ।
15.31.36
एतत्सर्वमनुस्मृत्य दह्यमानो दिवानिशम् ।
न शान्तिमधिगच्छामि दुःखशोकसमाहतः ॥ १५.३१.३६ ॥
ଏସବୁ ସ୍ମରଣ କରି ମୁଁ ଦିନରାତି ଦଗ୍ଧ ହେଉଛି; ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଆହତ ହୋଇ ମୋତେ ଶାନ୍ତି ମିଳୁନି।
15.31.37
इति मे चिन्तयानस्य पितः शान्तिर्न विद्यते ॥ १५.३१.३७ ॥
ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ମିଳୁନାହିଁ।
15.31.38
तच्छ्रुत्वा विविधं तस्य राजर्षेः परिदेवितम् ।
पुनर्नवीकृतः शोको गान्धार्या जनमेजय ॥ १५.३१.३८ ॥
ହେ ଜନମେଜୟ, ସେହି ରାଜର୍ଷିଙ୍କର ନାନାବିଧ ବିଳାପ ଶୁଣି ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କ ଶୋକ ପୁଣି ନବୀକୃତ ହେଲା।
15.31.39
कुन्त्या द्रुपदपुत्र्याश्च सुभद्रायास्तथैव च ।
तासां च वरनारीणां वधूनां कौरवस्य ह ॥ १५.३१.३९ ॥
କୁନ୍ତୀ, ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ କନ୍ୟା (ଦ୍ରୌପଦୀ), ସୁଭଦ୍ରା, ଏବଂ ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀ ଓ କୌରବଙ୍କ ପୁତ୍ରବଧୂମାନଙ୍କର ଶୋକ ମଧ୍ୟ (ପୁଣି ଜାଗ୍ରତ ହେଲା)।
15.31.40
पुत्रशोकसमाविष्टा गान्धारी त्विदमब्रवीत् ।
श्वशुरं बद्धनयना देवी प्राञ्जलिरुत्थिता ॥ १५.३१.४० ॥
ପୁତ୍ରଶୋକରେ ଆବିଷ୍ଟ ଗାନ୍ଧାରୀ ଏହା କହିଲେ। ଆଖି ବାନ୍ଧିଥିବା ସେହି ଦେବୀ ହାତଯୋଡ଼ି ଉଠି ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କୁ କହିଲେ।
15.31.41
लोकान्तरगतान्पुत्रानयं काङ्क्षति मानद ।
तच्चास्य मासं ज्ञातं भगवंस्तपसा त्वया ॥ १५.३१.४१ ॥
ହେ ମାନଦ! ସେ ଲୋକାନ୍ତରକୁ ଯାଇଥିବା ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛନ୍ତି। ହେ ଭଗବନ୍, ଆପଣଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ଏହା ଏକ ମାସ ପୂର୍ବରୁ ଜଣାପଡ଼ିଥିଲା।
15.31.42
षोडशेमानि वर्षाणि गतानि मुनिपुङ्गव ।
अस्य राज्ञोहतान्पुत्राञ्शोचतो न शमो विभो ॥ १५.३१.४२ ॥
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହି ଷୋଳ ବର୍ଷ ବିତିଗଲା। ନିହତ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୋକ କରୁଥିବା ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ନାହିଁ, ହେ ବିଭୋ।
15.31.43
पुत्रशोकसमाविष्टो निःश्वसन्ह्येष भूमिपः ।
न शेते वसतीः सर्वा धृतराष्ट्रो महामुने ॥ १५.३१.४३ ॥
ପୁତ୍ରଶୋକରେ ଆବିଷ୍ଟ ଏହି ଭୂପତି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି କୌଣସି ବାସସ୍ଥାନରେ ଶୟନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ହେ ମହାମୁନି।
15.31.44
लोकानन्यान्समर्थोसि स्रष्टुं सर्वांस्तपोबलात् ।
किमु लोकान्तरगतान्राज्ञो दर्शयितुं सुतान् ॥ १५.३१.४४ ॥
ତପୋବଳରେ ଆପଣ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ସମର୍ଥ; ତେବେ ଲୋକାନ୍ତରକୁ ଯାଇଥିବା ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦେଖାଇବାରେ କଣ କଷ୍ଟ?
15.31.45
इयं च द्रौपदी कृष्णा हतज्ञातिसुता भृशम् ।
शोचत्यतीव सर्वासां स्नुषाणां दयिता स्नुषा ॥ १५.३१.४५ ॥
ଆତ୍ମୀୟ ଓ ପୁତ୍ରମାନେ ହତ ହୋଇଥିବା ଏହି କୃଷ୍ଣା ଦ୍ରୌପଦୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋକ କରୁଛନ୍ତି; ସମସ୍ତ ପୁତ୍ରବଧୂଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରବଧୂ।
15.31.46
तथा कृष्णस्य भगिनी सुभद्रा भद्रभाषिणी ।
सौभद्रकवधसंतप्ता भृशं शोचति भामिनी ॥ १५.३१.४६ ॥
ସେହିପରି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭଗ୍ନୀ ସୁଭଦ୍ରା, ମଧୁର ବାଣୀ କହୁଥିବା, ସୌଭଦ୍ରକଙ୍କ ବଧରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତପ୍ତ ହୋଇ ଶୋକ କରୁଛନ୍ତି।
15.31.47
इयं च भूरिश्रवसो भार्या परमसम्मता ।
भर्तृव्यसनशोकार्ता भृशं शोचति भामिनी ॥ १५.३१.४७ ॥
ଏ ଭୂରିଶ୍ରବାଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମାନିତା ପତ୍ନୀ; ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ବିପଦର ଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋକ କରୁଛନ୍ତି।
15.31.48
यस्यास्तु श्वशुरो धीमान्बाह्लिकः स कुरूद्वहः ।
निहतः सोमदत्तश्च पित्रा सह महारणे ॥ १५.३१.४८ ॥
ଯାହାର ଶ୍ୱଶୁର ବୁଦ୍ଧିମାନ ବାହ୍ଲିକ, ସେହି କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ସୋମଦତ୍ତ, ପିତା ସହିତ ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତ ହୋଇଥିଲେ।
15.31.49
श्रीमतोस्य महाबुद्धेः सङ्ग्रामेष्वपलायिनः ।
पुत्रस्य ते पुत्रशतं निहतं यद्रणाजिरे ॥ १५.३१.४९ ॥
ଏହି ମହାବୁଦ୍ଧି, ତେଜସ୍ୱୀ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରୁ କେବେ ପଳାୟନ ନ କରିଥିବା ତୁମ ପୁତ୍ରର ଶହେ ପୁତ୍ର ରଣାଙ୍ଗଣରେ ନିହତ ହୋଇଥିଲେ।
15.31.50
तस्य भार्याशतमिदं दुःखशोकसमाहतम् ।
पुनःपुनर्वर्धयानं शोकं रोज्ञो ममैव च।
हताहारेण महता मामुपास्ते महामुने ॥ १५.३१.५० ॥
ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଆହତ ତାଙ୍କର ଏହି ଶହେ ପତ୍ନୀ ରାଜା ଏବଂ ମୋ ଶୋକକୁ ବାରମ୍ବାର ବଢ଼ାଉଛନ୍ତି। ହେ ମହାମୁନି, କଠୋର ଉପବାସରେ ସେମାନେ ମୋର ସେବା କରୁଛନ୍ତି।
15.31.51
ये च शूरा महात्मानः श्वशुरा मे महारथाः ।
सोमदत्तप्रभृतयः का नु तेषां गतिः प्रभो ॥ १५.३१.५१ ॥
ଯେଉଁ ଶୂରମାନେ, ମହାତ୍ମାମାନେ, ମୋ ଶ୍ୱଶୁର ମହାରଥୀ — ସୋମଦତ୍ତ ପ୍ରଭୃତି — ହେ ପ୍ରଭୋ, ସେମାନଙ୍କର ଗତି କ'ଣ ହେଲା?
15.31.52
तव प्रसादाद्भगवन्विशोकोऽयं महीपतिः ।
कुर्यात्कालमहं चेयं वधूस्तव महामुने ॥ १५.३१.५२ ॥
ହେ ଭଗବାନ, ତୁମ କୃପାରେ ଏହି ରାଜା ଶୋକରହିତ ହେଉ; ମୁଁ ଏବଂ ତୁମ ପୁତ୍ରବଧୂ ଏ ମଧ୍ୟ ସମୟ କାଟୁ। ହେ ମହାମୁନି।
15.31.53
इत्युक्तवत्यां गान्धार्यां कुन्ती व्रतकृशानना ।
प्रच्चन्नजातं पुत्रं तु सस्मारादित्यसन्निभम् ॥ १५.३१.५३ ॥
ଗାନ୍ଧାରୀ ଏହା କହିବା ପରେ, ବ୍ରତରେ କୃଶମୁଖୀ କୁନ୍ତୀ ଗୋପନରେ ଜନ୍ମିଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ସେହି ପୁତ୍ରକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।
15.31.54
तामृषिर्वरदो व्यासो दूरश्रवणदर्शनः ।
अपश्यद्दुःखितां देवीं मातरं सव्यसाचिनः ॥ १५.३१.५४ ॥
ବରଦାତା ଋଷି ବ୍ୟାସ, ଯିଏ ଦୂରରୁ ଶୁଣିବା ଓ ଦେଖିବା ଶକ୍ତି ରଖିଥିଲେ, ସେହି ଦୁଃଖିତା ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ — ସବ୍ୟସାଚୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମାତାଙ୍କୁ।
15.31.55
तामुवाच ततो व्यासो यत्ते कार्यं विवक्षितम् ।
तद्बूहि त्वं महाभागे यत्ते मनसि वर्तते ॥ १५.३१.५५ ॥
ତପେ ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ମହାଭାଗେ, ତୁମ ମନରେ ଯାହା କହିବାର ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ତାହା ତୁମେ କୁହ।"
15.31.56
श्वशुराय तत कुन्ती प्रणम्य शिरसा तदा ।
उवाच वाक्यं सव्रीडा विवृण्वाना पुरातनम् ॥ १५.३१.५६ ॥
ତେବେ କୁନ୍ତୀ ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କୁ ମସ୍ତକ ନତ କରି ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ଲଜ୍ଜାରେ ପୁରାତନ କଥା ପ୍ରକାଶ କରି ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।