महाभारत · अध्याय 15.36
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.36.1
एतच्छ्रुत्वा नृपो विद्वान्हृष्टोऽभूज्जनमेजयः ।
पितामहानां सर्वेषां गमनागमनं तदा ॥ १५.३६.१ ॥
हे ऐकून विद्वान राजा जनमेजय आनंदित झाला; तेव्हा सर्व पितामहांच्या येण्याजाण्याविषयी तो ऐकत होता.
15.36.2
अब्रवीच्च मुदा युक्तः पुनरागमनं प्रति ।
कथं न त्यक्तदेहानां पुनस्तद्रूपदर्शनम् ॥ १५.३६.२ ॥
आनंदाने तो पुन्हा येण्याविषयी म्हणाला: देह त्यागलेल्यांचे ते रूप पुन्हा दिसणे कसे नाही?
15.36.3
इत्युक्तः स द्विजश्रेष्ठो व्यासशिष्यः प्रतापवान् ।
प्रोवाच वदतांश्रेष्ठस्तं नृपं जनमेजयम् ॥ १५.३६.३ ॥
असे विचारले असता तो द्विजश्रेष्ठ, व्यासांचा प्रतापी शिष्य, वक्त्यांमध्ये श्रेष्ठ, त्या राजा जनमेजयाला म्हणाला.
15.36.4
अविप्रणाशः सर्वेषां कर्मणामिति निश्चयः ।
कर्मजानि शरीराणि शरीराकृतयस्तथा ॥ १५.३६.४ ॥
सर्व कर्मांचा नाश होत नाही, असा निश्चय आहे. कर्मांपासून जन्मलेली शरीरे आणि त्यांची रूपेही तशीच.
15.36.5
महाभूतानि नित्यानि भूताधिपतिसंश्रयात् ।
तेषां च नित्यसंवासो न विनाशो वियुज्यताम् ॥ १५.३६.५ ॥
महाभूते नित्य आहेत, कारण ती भूतांच्या अधिपतीच्या आश्रयाला आहेत. त्यांचा नित्य संयोग म्हणजे नाश नव्हे; ती वेगळी झाली तरी नष्ट होत नाहीत.
15.36.6
अनाशया कृतं कर्म तस्य चेष्टः फलागमः ।
आत्मा चैभिः समायुक्तः सुखदुःखमुपाश्नुते ॥ १५.३६.६ ॥
आशेविना केलेले कर्म; त्याचे इष्ट फल येते. आत्मा या सर्वांशी युक्त होऊन सुखदुःख भोगतो.
15.36.7
अविनाश्यस्तथा नित्यं क्षेत्रज्ञ इति निश्चयः ।
भूतानामात्मभावो यो ध्रुवोसौ संविजानताम् ॥ १५.३६.७ ॥
क्षेत्रज्ञ अविनाशी आणि सदैव नित्य आहे, हा निश्चय आहे. जे सत्य जाणतात त्यांच्यासाठी भूतांचे जे आत्मस्वरूप आहे ते स्थिर आहे.
15.36.8
यावन्न क्षीयते कर्म तावत्तस्य स्वरूपता ।
क्षीणकर्मा नरो लोके रूपान्यत्वमुपाश्नुते ॥ १५.३६.८ ॥
कर्म क्षीण होईपर्यंत त्याचे स्वरूप टिकते. ज्याचे कर्म क्षीण झाले आहे, असा मनुष्य जगात दुसरे रूप प्राप्त करतो.
15.36.9
नानाभूतास्तथैकत्वं शरीरं प्राप्य संहताः ।
भवन्ति ते तथा नित्याः पृथग्भावं विजानताम् ॥ १५.३६.९ ॥
नाना भूते शरीर प्राप्त करून एकत्र संहत होतात. तीही तशीच नित्य आहेत; पृथक्भाव जाणणाऱ्यांसाठी हे खरे आहे.
15.36.10
अश्वमेधश्रुतिश्चेयमश्वसंज्ञपनं प्रति ।
लोकान्तरगता नित्यं प्राणा नित्या हि वाजिनः ॥ १५.३६.१० ॥
ही अश्वमेधाची श्रुती आहे; घोड्याच्या वधाविषयी आहे. घोड्यांचे प्राण इतर लोकात गेलेले असून सदैव नित्य आहेत.
15.36.11
अहं हितं वदाम्येतत्प्रियं चेत्तव पार्थिव ।
देवयाना हि पन्थानः श्रुतास्ते यज्ञसंस्तरे ॥ १५.३६.११ ॥
हे राजा, तुला प्रिय वाटल्यास मी हे हितकारक सांगतो. यज्ञविधीत तू देवयान मार्गांविषयी ऐकले आहेस.
15.36.12
सुकृतो यत्र यज्ञस्ते तत्र देवा हितास्तव ।
यदा समन्विता देवाः पशूनां गमनेश्वराः ॥ १५.३६.१२ ॥
जिथे तुझा यज्ञ सुकृत रूपाने पार पडतो तिथे देव तुझ्यासाठी अनुकूल असतात. देव एकत्र येतात तेव्हा ते पशूंच्या गतीचे स्वामी असतात.
15.36.13
गमिमन्तश्च तेनेष्ट्वा नान्ये नित्या भवन्त्युत ।
नित्येऽस्मिन्पञ्चके वर्गे नित्ये चात्मनि पूरुषः ॥ १५.३६.१३ ॥
ज्याने तेनेने यज्ञ केले ते गमनशील होतात; इतर नित्य होत नाहीत. या नित्य पंचक वर्गात आणि नित्य आत्म्यात पुरुष (स्थित होतो).
15.36.14
अस्य नाशं समायोगं यः पश्यति वृथामतिः ।
वियोगे शोचतेऽत्यर्थं स बाल इति मे मतिः ॥ १५.३६.१४ ॥
याचा नाश आणि संयोग पाहणारा तो व्यर्थबुद्धी आहे. वियोगात तो अत्यंत शोक करतो; तो बालक आहे असे माझे मत आहे.
15.36.15
वियोगे दोषदर्शी यः संयोगं स विसर्जयेत् ।
असङ्गे सङ्गमो नास्ति दुःखं भावि वियोगजम ॥ १५.३६.१५ ॥
वियोगात दोष पाहणाऱ्याने संयोगाचा त्याग करावा. असंगात संगम नाही; वियोगातून जन्मलेले दुःख भविष्यात होणार नाही.
15.36.16
परापरज्ञस्त्वपरो नाभिमानादुदीक्षितः ।
अपरज्ञः परां बुद्धिं स्पृष्ट्वा मोहाद्विमुच्यते ॥ १५.३६.१६ ॥
परापर जाणणारा; पण दुसरा अभिमानाने पाहिलेला नाही. अपरज्ञ परम बुद्धीला स्पर्श करून मोहातून मुक्त होतो.
15.36.17
अदर्शनादापतितः पुनश्चादर्शनं गतः ।
नाहं तं वेद्मि नासौ मां न च मेऽस्ति विरागता ॥ १५.३६.१७ ॥
अदर्शनातून आलेला पुन्हा अदर्शनात गेला. मी त्याला ओळखत नाही, तोही मला ओळखत नाही, आणि माझ्यात वैराग्यही नाही.
15.36.18
येनयेन शरीरेणि करोत्ययमनीश्वरः ।
तेनतेन शरीरेण तदवश्यमुपाश्नुते।
मानसं मनसाऽऽप्नोति शरीरं च शरीरवान् ॥ १५.३६.१८ ॥
हा असमर्थ जीव ज्या ज्या शरीराने कर्म करतो, त्याच त्या शरीराने त्याचे फळ अवश्य भोगतो. मानसिक फळ मनाने मिळवतो; देहधारी देहाचे फळ मिळवतो.