મહાભારત · અધ્યાય 15.38
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.38.1
दृष्ट्वा पुत्रांस्तथा पौत्रान्सानुबन्धाञ्जनाधिपः ।
धृतराष्ट्रः किमकरोद्राजा चैव युधिष्ठिरः ॥ १५.३८.१ ॥
જનાધિપે પુત્રો અને પૌત્રોને તેમના સગાં-સંબંધીઓ સહિત જોયા પછી, રાજા ધૃતરાષ્ટ્ર અને રાજા યુધિષ્ઠિરે શું કર્યું?
15.38.2
तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं पुत्राणां दर्शनं पुनः ।
वीतशोकः स राजर्षिः पुनराश्रममागमत् ॥ १५.३८.२ ॥
પુત્રોનું તે મહાન અદ્ભુત દર્શન ફરી જોઈને શોકરહિત થયેલા તે રાજર્ષિ ફરી આશ્રમે ગયા.
15.38.3
इतरस्तु जनः सर्वस्ते चैव परमर्षयः ।
प्रतिजग्मुर्यथाकामं धृताराष्ट्राभ्यनुज्ञया ॥ १५.३८.३ ॥
બાકીના સર્વ લોકો અને તે પરમ ઋષિઓ પણ ધૃતરાષ્ટ્રની અનુમતિથી ઇચ્છા મુજબ પાછા ગયા.
15.38.4
पाण्डवास्तु महात्मानो लघुभूयिष्ठसैनिकाः ।
अनुजग्मुर्महात्मानं सदारास्तं महीपतिम् ॥ १५.३८.४ ॥
પરંતુ મહાત્મા પાંડવો, થોડા સૈનિકો સાથે, પત્નીઓ સહિત તે મહાત્મા મહીપતિને અનુસર્યા.
15.38.5
तमाश्रमगतं धीमान्ब्रह्मर्षिर्लोकपूजितः ।
द्वैपायनोऽभ्युपागम्य राजानमिदम्नब्रवीत् ॥ १५.३८.५ ॥
આશ્રમમાં આવેલા તે રાજા પાસે જઈને બુદ્ધિમાન, લોકપૂજિત બ્રહ્મર્ષિ દ્વૈપાયને આ વાત કહી.
15.38.6
धृताष्ट्र महाबाहो शृणु कौरवनन्दन ।
श्रुतास्ते ज्ञानवृद्धानामृषीणां पुण्यकर्मणाम् ॥ १५.३८.६ ॥
હે મહાબાહુ ધૃતરાષ્ટ્ર, સાંભળ, હે કૌરવનંદન! જ્ઞાનવૃદ્ધ, પુણ્યકર્મી ઋષિઓ વિશે તેં સાંભળ્યું છે.
15.38.7
अद्धाभिजनवृद्धानां वेदवेदाङ्गवेदिनाम् ।
धर्मज्ञानां पुराणानां वदतां विविधाः कथाः ॥ १५.३८.७ ॥
ખરેખર ઉત્તમ કુળના વૃદ્ધજનો, વેદ-વેદાંગના જાણકારો, ધર્મજ્ઞો અને પુરાણ કહેનારાઓની વિવિધ કથાઓ.
15.38.8
मा स्म शोके मनः कार्षीर्दिष्टे न व्यथते बुधः ।
श्रुतं देवरहस्यं ते नारदाद्देवदर्शनात् ॥ १५.३८.८ ॥
શોકમાં મન ન લગાવ; જ્ઞાની માણસ ભાગ્યથી વ્યથિત થતો નથી. નારદ પાસેથી અને દેવદર્શનથી તેં દેવનું રહસ્ય સાંભળ્યું છે.
15.38.9
गतास्ते क्षत्रधर्मेण शस्त्रपूतां गतिं शुभाम् ।
यथा दृष्टास्त्वया पुत्रास्तथा कामविहारिणः ॥ १५.३८.९ ॥
તારા પુત્રો ક્ષાત્રધર્મથી શસ્ત્રપવિત્ર શુભ ગતિ પામ્યા છે; તેં જેમ તેમને જોયા હતા તેમ તેઓ ઇચ્છા પ્રમાણે વિહરનારા બન્યા છે.
15.38.10
युधिष्ठिरः स्वयं धीमान्भवन्तमनुरुध्यते ।
सहितो भ्रातृभिः सर्वैःइ सदारः ससुहृज्जनः ॥ १५.३८.१० ॥
બુદ્ધિમાન યુધિષ્ઠિર પોતે તમને પ્રસન્ન કરવા ઇચ્છે છે; સર્વ ભાઈઓ, પત્નીઓ અને મિત્રજનો સહિત.
15.38.11
विसर्जयैनं यात्वेष स्वराज्यमनुशासताम् ।
मासः समधिकस्तेषामतीतो वसतां वने ॥ १५.३८.११ ॥
તેમને વિદાય આપો; પોતાનું રાજ્ય શાસન કરવા એ જાય. વનમાં વસનારાઓને એક મહિનાથી વધુ સમય વીતી ગયો છે.
15.38.12
एतद्धि नित्यं यत्नेन पदं रक्ष्यं नराधिप ।
बहुप्रत्यर्थिकं ह्येतद्राज्यं नाम कुरूद्वह ॥ १५.३८.१२ ॥
હે નરાધિપ! રાજ્યપદની સદા પ્રયત્નથી રક્ષા કરવી જોઈએ; કારણ કે હે કુરુશ્રેષ્ઠ, આ રાજ્ય નામના પદના અનેક પ્રતિસ્પર્ધીઓ હોય છે.
15.38.13
इत्युक्तः कौरवो राजा व्यासेनामितबुद्धिना ।
युधिष्ठिरमथाहूय वाग्मी वचनमब्रवीत् ॥ १५.३८.१३ ॥
અમિતબુદ્ધિ વ્યાસે આમ કહ્યું ત્યારે કૌરવ રાજાએ યુધિષ્ઠિરને બોલાવીને વાગ્મીની જેમ આ વચન કહ્યું.
15.38.14
अजातशत्रो भद्रं ते शृणु मे भ्रातृभिः सह ।
त्वत्प्रसादान्महीपाल शोको नास्मान्प्रबाधते ॥ १५.३८.१४ ॥
હે અજાતશત્રુ, તારું કલ્યાણ થાઓ. ભાઈઓ સાથે મારું સાંભળ. હે મહીપાલ, તારી કૃપાથી શોક અમને પીડતો નથી.
15.38.15
रमे चाहं त्वया पुत्र पुरेव गजसाहये ।
नाथेनानुगतो विद्वन्प्रियेषु परिवर्तिना ॥ १५.३८.१५ ॥
હે પુત્ર, પહેલાં ગજસાહ્વયમાં જેમ રમતો હતો, તેમ હવે તારી સાથે રમું છું. હે વિદ્વાન, પ્રિયજનોમાં ફરતા તારા નાથત્વમાં હું અનુસરાયેલો છું.
15.38.16
प्राप्तं पुत्रफलं त्वत्तः प्रीतिर्मे परमा त्वयि ।
न मे मन्युर्महाबाहो गम्यतां मा चिरं कृथाः ॥ १५.३८.१६ ॥
તારાથી પુત્રફળ મળ્યું છે; તારા પર મારો પરમ પ્રેમ છે. હે મહાબાહુ, મારા મનમાં ક્રોધ નથી. જા, વિલંબ ન કર.
15.38.17
भवन्तं चेह संप्रेक्ष्य तपो मे परिहीयते ।
उपयुक्तं शरीरं च त्वां दृष्ट्वा धारितं पुनः ॥ १५.३८.१७ ॥
અહીં તને જોઈને મારું તપ ઘટે છે. તને જોઈને મારું શરીર ફરી ટકી રહ્યું છે.
15.38.18
मातरौ ते तथैवेमे शीर्णपर्णकृताशने ।
मम तुल्यव्रते पुत्र न चिरं वर्तयिष्यतः ॥ १५.३८.१८ ॥
તારી આ બન્ને માતાઓ પણ, ખરેલાં પાંદડાં ખાઈને જીવતી, મારા જેવા જ વ્રતવાળી છે. હે પુત્ર, તેઓ લાંબો સમય જીવશે નહીં.
15.38.19
दुर्योधनप्रभृतयो दृष्टा लोकान्तरं गताः ।
व्यासस्य तपसो वीर्याद्भवतश्च समागमात् ॥ १५.३८.१९ ॥
વ્યાસના તપના બળથી અને તમારા સમાગમથી દુર્યોધન વગેરે પરલોક ગયેલા જોવાયા.
15.38.20
प्रयोजनं चिरं वृत्तं जीवितस्य ममानघ ।
उग्रं तपः समास्थास्येत्वमनुज्ञातुमर्हसि ॥ १५.३८.२० ॥
હે નિષ્પાપ, મારા લાંબા જીવનનો હેતુ પૂરો થયો; હું ઘોર તપ કરીશ, તમે અનુમતિ આપવા યોગ્ય છો.
15.38.21
त्वय्यद्य पिण्डः कीर्तिश्च कुलं चेदं प्रतिष्ठितम् ।
श्वोवाऽद्य वा महाबाहो गम्यतां माचिरं कृथाः ॥ १५.३८.२१ ॥
તારામાં જ આજે પિંડ, કીર્તિ અને આ કુળ પ્રતિષ્ઠિત છે; હે મહાબાહુ, કાલે કે આજે જ જા, વિલંબ ન કર.
15.38.22
राजनीतिः सुबहुशः श्रुता ते भरतर्षभ ।
संदेष्टव्यं न पश्यामि कृतमेतावता विभो ॥ १५.३८.२२ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તમે રાજનીતિ ઘણી વાર સાંભળી છે; હે વિભુ, ઉપદેશ આપવા જેવું હું જોતો નથી, આટલું જ પૂરતું છે.
15.38.23
इत्युक्तवचनं तं तु नृपो राजानमब्रवीत् ।
न मामर्हसि धर्मज्ञ परित्यक्तुमनागसम् ॥ १५.३८.२३ ॥
આમ કહેવાતાં તે રાજાએ રાજાને કહ્યું: હે ધર્મજ્ઞ, નિર્દોષ એવા મને ત્યજવો તમને યોગ્ય નથી.
15.38.24
कामं गच्छन्तु मे सर्वे भ्रातरोऽनुचरास्तथा ।
भवन्तमहमन्विष्ये मातरौ च यतव्रतः ॥ १५.३८.२४ ॥
મારા બધા ભાઈઓ અને સેવકો ઇચ્છા મુજબ જાય; વ્રતનિષ્ઠ થઈને હું તમને અને બંને માતાઓને શોધીશ.
15.38.25
तमुवाचाथ गान्धारी मैवं पुत्र शृणुष्व च ।
त्वय्यधीनं कुरुकुलं पिण्डश्च श्वशुरस्य मे ॥ १५.३८.२५ ॥
ત્યારે ગાંધારી તેને બોલી, 'પુત્ર, એવું ન કહે, સાંભળ. કુરુકુળ અને મારા સસરાનું પિંડ તારા પર જ આધારિત છે.'
15.38.26
गम्यतां पुत्र पर्याप्तमेतावत्पूजिता वयम् ।
राजा यदाह तत्कार्यं त्वया पुत्र पितुर्वचः ॥ १५.३८.२६ ॥
'પુત્ર, જા. એટલું બસ છે, અમે સન્માનિત થયાં. રાજાએ જે કહ્યું, પુત્ર, એ જ પિતાનું વચન છે; તું તે કર.'
15.38.27
इत्युक्तः स तु गान्धार्या कुन्तीमिदमभाषत ।
स्नेहबाष्पाकुले नेत्रे परिमृज्य विनीतवत् ॥ १५.३८.२७ ॥
ગાંધારીએ એમ કહ્યા પછી તેણે કુંતીને આ કહ્યું; સ્નેહના આંસુથી ભરેલી આંખો લૂછીને, વિનયપૂર્વક.
15.38.28
विसर्जयति मां राजा गान्धारी च यशस्विनी ।
भवत्यां बद्धचित्तस्तु कथं यास्यामि दुःखितः ॥ १५.३८.२८ ॥
રાજા અને યશસ્વિની ગાંધારી મને વિદાય આપે છે; પણ મારું મન તમારામાં બંધાયેલું છે; દુઃખી થઈને હું કેવી રીતે જાઉં?
15.38.29
न चोत्सहे तपोविघ्नं कर्तुं ते धर्मचारिणि ।
तपसो हि परं नास्ति तपसा विन्दते महत् ॥ १५.३८.२९ ॥
ધર્માચારિણી, તારી તપસ્યામાં વિઘ્ન નાખવાની મારી ઇચ્છા નથી. તપથી શ્રેષ્ઠ કંઈ નથી; તપથી જ મહાનતા મળે છે.
15.38.30
ममापि न तथा राज्ञि राज्ये बुद्धिर्यथा पुरा ।
तपस्येवानुरक्तं मे मनः सर्वात्मना तथा ॥ १५.३८.३० ॥
રાણી, પહેલાંની જેમ રાજ્યમાં મારી બુદ્ધિ હવે નથી. મારું મન તપમાં જ સંપૂર્ણપણે આસક્ત છે.
15.38.31
शून्येयं च मही कृत्स्ना न मे प्रीतिकरी शुभे ।
बान्धवा नः परिक्षीणा बलं नो न यथा पुरा ॥ १५.३८.३१ ॥
આ આખી પૃથ્વી સૂની થઈ ગઈ છે; હે શુભે, તે હવે મને આનંદ આપતી નથી. અમારા બંધુઓ અતિશય ક્ષીણ થઈ ગયા છે, અમારું બળ પણ પહેલાં જેવું નથી.
15.38.32
पाञ्चालाः सुभृशं क्षीणाः कन्यामात्रावशेषिताः ।
न तेषां कुलकर्तारं कञ्चित्पश्याम्यहं शुभे ॥ १५.३८.३२ ॥
પાંચાલો અતિશય ક્ષીણ થઈ ગયા છે, માત્ર કન્યાઓ જ બાકી રહી છે. હે શુભે, તેમનામાં કુળ ચલાવનાર કોઈને હું જોતો નથી.
15.38.33
सर्वे हि भस्मासान्नीतास्ते द्रोणेन रणाजिरे ।
अवशिष्टाश्च निहता द्रोणपुत्रेण वै निशि। ॥ १५.३८.३३ ॥
તે બધાને દ્રોણે રણભૂમિ પર ભસ્મ કરી નાખ્યા; બાકી રહેલાઓને દ્રોણપુત્રે રાત્રે મારી નાખ્યા.
15.38.34
चेदयश्चैव मत्स्याश्च दृष्टपूर्वास्तथैव नः ।
केवलं वृष्णिचक्रं च वासुदेवपरिग्रहात्।
यद्दृष्ट्वा स्थातुमिच्छामि धर्मार्थं नार्थहेतुतः ॥ १५.३८.३४ ॥
ચેદિઓ અને મત્સ્યોને અમે પહેલાં જોયા હતા; હવે વાસુદેવના આશ્રયથી માત્ર વૃષ્ણિ સમૂહ બાકી છે. તેને જોઈને હું ધર્મ માટે અહીં રહેવા ઇચ્છું છું, ધન માટે નહીં.
15.38.35
शिवेन पश्य नः सर्वान्दुर्लभं तव दर्शनम् ।
भविष्यत्यंब राजा हि तीव्रं चारप्स्यते तपः ॥ १५.३८.३५ ॥
કલ્યાણપૂર્વક અમને સૌને જુઓ; તમારું દર્શન દુર્લભ છે. માતા, રાજા ઉગ્ર તપ કરશે.
15.38.36
एतच्छ्रुत्वा महाबाहुः सहदेवो युधांपतिः ।
युधिष्ठिरमुवाचेदं बाष्पव्याकुललोचनः ॥ १५.३८.३६ ॥
આ સાંભળીને મહાબાહુ, યોદ્ધાઓના સ્વામી સહદેવે આંસુથી વ્યાકુળ નેત્રે યુધિષ્ઠિરને આ કહ્યું.
15.38.37
नोत्सहेऽहं परित्यक्तुं मातरं भरतर्षभ ।
प्रतियातु भवान्क्षिप्रं तपस्तप्स्याम्यहं वने ॥ १५.३८.३७ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, હું માતાને છોડવા સમર્થ નથી. તમે ઝડપથી પાછા જાઓ; હું વનમાં તપ કરીશ.
15.38.38
इहैव शोषयिष्यामि तपसेदं कलेवरम् ।
पादशुश्रूषणेरक्तो राज्ञो मात्रोस्तथाऽनयोः ॥ १५.३८.३८ ॥
અહીં જ હું તપથી આ શરીરને સુકવી દઈશ; રાજા અને આ બંને માતાઓના પગની સેવામાં લીન રહીને.
15.38.39
तमुवाच ततः कुन्ती परिष्वज्य महाभुजम् ।
गम्यतां पुत्र मैवं त्वं वोचः कुरु वचो मम ॥ १५.३८.३९ ॥
ત્યારે કુંતીએ એ મહાબાહુને આલિંગન આપીને કહ્યું - પુત્ર, જા; એવું ન બોલ; મારું વચન માન.
15.38.40
आगमा वः शिवाः सन्तु स्वस्था भवत पुत्रकाः ।
उपरोधो भवेदेवमस्माकं तपसः कृते ॥ १५.३८.४० ॥
તમારા માર્ગો શુભ થાઓ; મારા પુત્રો, સ્વસ્થ રહો. અમારા તપ માટે આવો અવરોધ થશે.
15.38.41
त्वत्स्नेहपाशबद्धा च हीयेयं तपसः परात् ।
तस्मात्पुत्रक गच्छ त्वं शिष्टमल्पं च नः प्रभो ॥ १५.३८.४१ ॥
તારા સ્નેહપાશથી બંધાયેલી હું શ્રેષ્ઠ તપથી ચ્યુત થઈશ. તેથી પુત્ર, તું જા; પ્રભુ, અમારું બાકીનું જીવન થોડું છે.
15.38.42
एवं संस्तंभितं वाक्यैः कुन्त्या बहुविधैर्मनः ।
सहदेवस्य राजेन्द्र राज्ञश्चैव विशेषतः ॥ १५.३८.४२ ॥
હે રાજેન્દ્ર, કુંતીનાં અનેક પ્રકારનાં વચનોથી સહદેવનું મન આ રીતે રોકાયું; વિશેષ કરીને રાજાનું મન પણ.
15.38.43
ते मात्रा समनुज्ञाता राज्ञा च कुरुपुङ्गवाः ।
अभिवाद्य कुरुश्रेष्ठमामन्त्रयितुमारभन् ॥ १५.३८.४३ ॥
માતા અને રાજાની અનુમતિ મેળવીને એ કુરુશ્રેષ્ઠોએ કુરુવંશના શ્રેષ્ઠને પ્રણામ કરીને વિદાય માગવાનું શરૂ કર્યું.
15.38.44
राज्यं प्रति गमिष्यामः शिवेन प्रतिनन्दितः ।
अनुज्ञातास्त्वया राजन्गमिष्यामो विकल्मषाः ॥ १५.३८.४४ ॥
શુભ આશીર્વાદ સાથે વિદાય પામીને અમે રાજ્ય તરફ જઈશું. હે રાજન, તારી અનુમતિથી નિર્મળ થઈને અમે જઈશું.
15.38.45
एवमुक्तः स राजर्षिर्धर्मराज्ञा महात्मना ।
अनुयज्ञे जयाशीर्भिः पूजयित्वा युधिष्ठिरम् ॥ १५.३८.४५ ॥
મહાત્મા ધર્મરાજે આ પ્રમાણે કહ્યું ત્યારે એ રાજર્ષિએ યજ્ઞાંતે વિજયાશીર્વાદોથી યુધિષ્ઠિરનું સન્માન કરીને...
15.38.46
भीमं च बलिनां श्रेष्ठं सान्त्वयामास पार्थिवः ।
स चास्य सम्यङ्मेधावी प्रत्यपद्यत वीर्यवान् ॥ १५.३८.४६ ॥
રાજાએ બળવાનોમાં શ્રેષ્ઠ ભીમને પણ સાંત્વના આપી; એ બુદ્ધિમાન અને પરાક્રમી તેમની વાત બરાબર સ્વીકારી.
15.38.47
अर्जुनं च समाश्लिष्य यंमौ च भरतर्षभौ ।
अनुयज्ञे स कौरव्यः परिष्वज्याभिनन्द्य च ॥ १५.३८.४७ ॥
અર્જુનને આલિંગન આપીને અને ભરતશ્રેષ્ઠ યમળ ભાઈઓને પણ આલિંગન આપીને, એ કૌરવે યજ્ઞાંતે તેમનું અભિનંદન કરીને...
15.38.48
गान्धार्या चाभ्यनुज्ञाताः कृतपादाभिवादनाः ।
जनन्या समुपाघ्राताः परिष्वक्ताश्च ते नृपम् ॥ १५.३८.४८ ॥
ગાંધારીની અનુમતિ મેળવીને, ચરણોમાં પ્રણામ કરીને, માતા દ્વારા માથું સૂંઘાઈને અને આલિંગન પામીને તેઓ રાજા પાસે ગયા.
15.38.49
चक्रुः प्रदक्षिणं सर्वे वत्सा इव निवारणे ।
पुनः पुनर्निरीक्षन्तः प्रचक्रुस्ते प्रदक्षिणम् ॥ १५.३८.४९ ॥
બાંધેલાં વાછરડાંની જેમ સૌએ પ્રદક્ષિણા કરી; વારંવાર પાછળ જોતા તેમણે પ્રદક્ષિણા કરી.
15.38.50
द्रौपदीप्रमुखाश्चैव सर्वाः कौरवयोषितः ।
न्यायतः श्वशुरे वृत्तिं प्रयुज्य प्रययुस्ततः ॥ १५.३८.५० ॥
દ્રૌપદીની આગેવાનીમાં બધી કૌરવ સ્ત્રીઓ, સસરા પ્રત્યે યોગ્ય વર્તન દાખવીને, ત્યાંથી નીકળી ગઈ.
15.38.51
श्वश्रूभ्यां समनुज्ञाताः परिष्वज्याभिनन्दिताः ।
संदिष्टाश्चेतिकर्तव्यं प्रययुर्भर्तृभिः सह ॥ १५.३८.५१ ॥
સાસુઓની અનુમતિ મેળવી, આલિંગન અને આશીર્વાદ પામી, શું કરવું તેના સૂચનો લઈને, તેઓ પતિઓ સાથે નીકળી ગઈ.
15.38.52
ततः प्रजज्ञे निनदः सूतानां युज्यतामिति ।
उष्ट्राणां क्रोशतां चापि हयानां हेषतामपि ॥ १५.३८.५२ ॥
ત્યારે સારથિઓનો "જોડો" એવો અવાજ ઊઠ્યો; ઊંટોની ચીસો અને ઘોડાઓના હણહણાટ પણ સંભળાયા.
15.38.53
ततो युधिष्ठिरो राजा सदारः सहसैनिकः ।
नगरं हास्तिनपुरं पुनरायात्सबान्धवः ॥ १५.३८.५३ ॥
પછી રાજા યુધિષ્ઠિર પત્નીઓ, સૈનિકો અને સગાંઓ સાથે ફરીથી હસ્તિનાપુર નગરમાં પાછા ફર્યા.