มหาภารตะ · อัธยายะ 15.38
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.38.1
दृष्ट्वा पुत्रांस्तथा पौत्रान्सानुबन्धाञ्जनाधिपः ।
धृतराष्ट्रः किमकरोद्राजा चैव युधिष्ठिरः ॥ १५.३८.१ ॥
ท้าวธฤตราษฎร์และพระยุธิษฐิระ ได้ทอดพระเนตรเห็นบุตรและหลานพร้อมทั้งญาติของตน แล้วทรงกระทำสิ่งใดต่อไป ข้าแต่จอมชนผู้ปกครองประชา
15.38.2
तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं पुत्राणां दर्शनं पुनः ।
वीतशोकः स राजर्षिः पुनराश्रममागमत् ॥ १५.३८.२ ॥
พระราชฤๅษีผู้ปราศจากความโศก ได้ทอดพระเนตรเห็นภาพอันน่าอัศจรรย์ใหญ่หลวงนั้นอีกครั้ง ซึ่งเป็นการได้พบบุตรทั้งหลาย แล้วจึงเสด็จกลับไปยังอาศรมอีกครั้ง
15.38.3
इतरस्तु जनः सर्वस्ते चैव परमर्षयः ।
प्रतिजग्मुर्यथाकामं धृताराष्ट्राभ्यनुज्ञया ॥ १५.३८.३ ॥
ส่วนประชาชนที่เหลือทั้งปวง และฤๅษีผู้ยิ่งใหญ่เหล่านั้นด้วย ต่างกลับไปตามที่ปรารถนา โดยได้รับอนุญาตจากท้าวธฤตราษฎร์
15.38.4
पाण्डवास्तु महात्मानो लघुभूयिष्ठसैनिकाः ।
अनुजग्मुर्महात्मानं सदारास्तं महीपतिम् ॥ १५.३८.४ ॥
ส่วนพวกปาณฑพผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ มีกองทัพเล็กน้อยกว่ามาก ได้ตามเสด็จพระราชาผู้ยิ่งใหญ่และเป็นจอมแห่งแผ่นดินนั้นไป พร้อมด้วยบรรดาพระชายา
15.38.5
तमाश्रमगतं धीमान्ब्रह्मर्षिर्लोकपूजितः ।
द्वैपायनोऽभ्युपागम्य राजानमिदम्नब्रवीत् ॥ १५.३८.५ ॥
พระทไวปายนผู้เป็นพราหมณ์ฤๅษีผู้มีปัญญา เป็นที่สักการบูชาของโลกทั้งหลาย ได้เสด็จเข้าไปหาพระราชาผู้เสด็จมาถึงอาศรม แล้วตรัสถ้อยคำเหล่านี้
15.38.6
धृताष्ट्र महाबाहो शृणु कौरवनन्दन ।
श्रुतास्ते ज्ञानवृद्धानामृषीणां पुण्यकर्मणाम् ॥ १५.३८.६ ॥
ข้าแต่ธฤตราษฎร์ ผู้มีพระพาหาอันทรงพลัง ขอทรงฟังเถิด ข้าแต่ความยินดีของเหล่ากุรุ พระองค์ได้ทรงสดับเรื่องราวของฤๅษีทั้งหลาย ผู้เจริญด้วยปัญญาและผู้กระทำกรรมอันเป็นบุญ
15.38.7
अद्धाभिजनवृद्धानां वेदवेदाङ्गवेदिनाम् ।
धर्मज्ञानां पुराणानां वदतां विविधाः कथाः ॥ १५.३८.७ ॥
แท้จริงแล้ว เรื่องราวต่าง ๆ นานาที่ผู้เจริญด้วยตระกูลชาติสูงส่ง ผู้รู้พระเวทและเวทางค์ ผู้รู้ธรรม และผู้สวดปุราณะ เล่าสืบกันมา
15.38.8
मा स्म शोके मनः कार्षीर्दिष्टे न व्यथते बुधः ।
श्रुतं देवरहस्यं ते नारदाद्देवदर्शनात् ॥ १५.३८.८ ॥
อย่าให้ใจของพระองค์จมอยู่ในความโศกเลย ผู้มีปัญญาย่อมไม่หวั่นไหวต่อสิ่งที่ถูกกำหนดไว้ พระองค์ได้ทรงสดับความลับอันเป็นทิพย์จากพระนารท และจากการได้เห็นเทพเจ้าแล้ว
15.38.9
गतास्ते क्षत्रधर्मेण शस्त्रपूतां गतिं शुभाम् ।
यथा दृष्टास्त्वया पुत्रास्तथा कामविहारिणः ॥ १५.३८.९ ॥
บุตรของพระองค์ได้บรรลุคติอันงดงามที่บริสุทธิ์ด้วยศัสตราวุธ โดยอาศัยธรรมของกษัตริย์ และดังที่พระองค์ได้ทอดพระเนตรเห็นบุตรทั้งหลาย บัดนี้พวกเขาก็ท่องเที่ยวไปตามความปรารถนาอย่างเสรี
15.38.10
युधिष्ठिरः स्वयं धीमान्भवन्तमनुरुध्यते ।
सहितो भ्रातृभिः सर्वैःइ सदारः ससुहृज्जनः ॥ १५.३८.१० ॥
พระยุธิษฐิระผู้มีปัญญาเอง ปรารถนาจะทำให้พระองค์พอพระทัย พร้อมด้วยบรรดาพระอนุชาทั้งหมด พระชายา และมิตรสหายกับญาติทั้งหลาย
15.38.11
विसर्जयैनं यात्वेष स्वराज्यमनुशासताम् ।
मासः समधिकस्तेषामतीतो वसतां वने ॥ १५.३८.११ ॥
ขอทรงปล่อยท่านไปเถิด ให้ท่านไปปกครองราชอาณาจักรของตนเถิด เวลาเกินกว่าหนึ่งเดือนได้ล่วงไปแล้ว สำหรับพวกเขาที่อาศัยอยู่ในป่า
15.38.12
एतद्धि नित्यं यत्नेन पदं रक्ष्यं नराधिप ।
बहुप्रत्यर्थिकं ह्येतद्राज्यं नाम कुरूद्वह ॥ १५.३८.१२ ॥
ข้าแต่จอมคน ราชบัลลังก์นี้ต้องรักษาด้วยความเพียรพยายามอยู่เสมอ เพราะราชอาณาจักรนี้ ข้าแต่ผู้ยอดเยี่ยมแห่งกุรุ มีผู้แข่งขันมากมาย
15.38.13
इत्युक्तः कौरवो राजा व्यासेनामितबुद्धिना ।
युधिष्ठिरमथाहूय वाग्मी वचनमब्रवीत् ॥ १५.३८.१३ ॥
เมื่อวยาสผู้มีปัญญาอันหาที่สุดมิได้ตรัสแล้วดังนี้ พระราชาแห่งเการพะ ได้ทรงเรียกพระยุธิษฐิระมา แล้วตรัสถ้อยคำด้วยวาทศิลป์
15.38.14
अजातशत्रो भद्रं ते शृणु मे भ्रातृभिः सह ।
त्वत्प्रसादान्महीपाल शोको नास्मान्प्रबाधते ॥ १५.३८.१४ ॥
ข้าแต่ยุธิษฐิระผู้ไม่มีศัตรู ขอให้โชคดีจงมีแด่ท่าน ขอท่านจงฟังเราพร้อมกับพี่น้องทั้งหลายของท่าน ข้าแต่ผู้ปกป้องแผ่นดิน ด้วยพระคุณของท่าน ความโศกจึงไม่รบกวนพวกเรา
15.38.15
रमे चाहं त्वया पुत्र पुरेव गजसाहये ।
नाथेनानुगतो विद्वन्प्रियेषु परिवर्तिना ॥ १५.३८.१५ ॥
ลูกเอ๋ย เหมือนดังที่เคยเป็นในกชสาหวัย เราก็ยังยินดีอยู่กับเจ้า ข้าแต่ผู้รู้ เมื่อมีเจ้าเป็นผู้คุ้มครองติดตามไป และเคลื่อนไปท่ามกลางผู้เป็นที่รักของเรา เราก็พบความปีติยินดี
15.38.16
प्राप्तं पुत्रफलं त्वत्तः प्रीतिर्मे परमा त्वयि ।
न मे मन्युर्महाबाहो गम्यतां मा चिरं कृथाः ॥ १५.३८.१६ ॥
เราได้รับผลแห่งการมีบุตรจากเจ้า และความรักอันสูงสุดของเรานั้นมีอยู่ในเจ้า ข้าแต่ผู้มีพระพาหาอันทรงพลัง เราไม่มีความโกรธ จงไปเถิด อย่าให้ล่าช้านานนัก
15.38.17
भवन्तं चेह संप्रेक्ष्य तपो मे परिहीयते ।
उपयुक्तं शरीरं च त्वां दृष्ट्वा धारितं पुनः ॥ १५.३८.१७ ॥
เมื่อได้เห็นท่านอยู่ที่นี่ การบำเพ็ญตบะของเราก็เสื่อมลง แต่เมื่อได้เห็นท่านแล้ว ร่างกายของเราก็ได้รับการค้ำจุนและพยุงไว้อีกครั้ง
15.38.18
मातरौ ते तथैवेमे शीर्णपर्णकृताशने ।
मम तुल्यव्रते पुत्र न चिरं वर्तयिष्यतः ॥ १५.३८.१८ ॥
มารดาทั้งสองของเจ้าก็เช่นกัน ผู้ดำรงชีวิตด้วยการกินใบไม้ที่ร่วงหล่น ถือข้อปฏิบัติเช่นเดียวกับเรา ลูกเอ๋ย พวกเธอจะดำรงอยู่ได้ไม่นาน
15.38.19
दुर्योधनप्रभृतयो दृष्टा लोकान्तरं गताः ।
व्यासस्य तपसो वीर्याद्भवतश्च समागमात् ॥ १५.३८.१९ ॥
ทุรโยธน์และคนอื่น ๆ เห็นได้ว่าได้ไปสู่อีกโลกหนึ่งแล้ว ด้วยอำนาจแห่งการบำเพ็ญตบะของวยาส และด้วยการได้พบกับท่าน
15.38.20
प्रयोजनं चिरं वृत्तं जीवितस्य ममानघ ।
उग्रं तपः समास्थास्येत्वमनुज्ञातुमर्हसि ॥ १५.३८.२० ॥
ข้าแต่ผู้ไร้บาป วัตถุประสงค์ของชีวิตอันยาวนานของเราได้สำเร็จแล้ว เราจะบำเพ็ญตบะอย่างเคร่งครัด ขอท่านโปรดอนุญาตเถิด
15.38.21
त्वय्यद्य पिण्डः कीर्तिश्च कुलं चेदं प्रतिष्ठितम् ।
श्वोवाऽद्य वा महाबाहो गम्यतां माचिरं कृथाः ॥ १५.३८.२१ ॥
วันนี้ปิณฑะ เกียรติ และวงศ์ตระกูลนี้ตั้งอยู่บนท่าน ข้าแต่ผู้มีแขนทรงพลัง จงไปเสียในวันนี้หรือพรุ่งนี้ อย่าชักช้าเลย
15.38.22
राजनीतिः सुबहुशः श्रुता ते भरतर्षभ ।
संदेष्टव्यं न पश्यामि कृतमेतावता विभो ॥ १५.३८.२२ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐในหมู่ภรตะ ท่านได้ฟังหลักการปกครองมาแล้วหลายครั้งนัก ข้าไม่เห็นสิ่งใดที่ต้องชี้แนะอีก ข้าแต่ผู้ยิ่งใหญ่ เพียงเท่านี้ก็เพียงพอแล้ว
15.38.23
इत्युक्तवचनं तं तु नृपो राजानमब्रवीत् ।
न मामर्हसि धर्मज्ञ परित्यक्तुमनागसम् ॥ १५.३८.२३ ॥
เมื่อกล่าวถ้อยคำเช่นนั้นแล้ว พระราชาองค์นั้นจึงกล่าวกับพระราชาอีกองค์หนึ่งว่า ข้าแต่ผู้รู้ธรรม ท่านไม่ควรละทิ้งข้าผู้ไร้ความผิดนี้
15.38.24
कामं गच्छन्तु मे सर्वे भ्रातरोऽनुचरास्तथा ।
भवन्तमहमन्विष्ये मातरौ च यतव्रतः ॥ १५.३८.२४ ॥
ให้พี่น้องและบริวารทั้งหมดของข้าไปตามความปรารถนาเถิด ส่วนข้าผู้มั่นในคำปฏิญาณจะไปตามหาท่านและมารดาทั้งสองเอง
15.38.25
तमुवाचाथ गान्धारी मैवं पुत्र शृणुष्व च ।
त्वय्यधीनं कुरुकुलं पिण्डश्च श्वशुरस्य मे ॥ १५.३८.२५ ॥
ครานั้นคานธารีกล่าวกับเขาว่า ลูกเอ๋ย อย่าพูดเช่นนั้นเลย จงฟังเถิด ตระกูลกุรุและการถวายปิณฑะแด่พ่อสามีของแม่ ล้วนขึ้นอยู่กับเจ้าแต่ผู้เดียว
15.38.26
गम्यतां पुत्र पर्याप्तमेतावत्पूजिता वयम् ।
राजा यदाह तत्कार्यं त्वया पुत्र पितुर्वचः ॥ १५.३८.२६ ॥
ลูกเอ๋ย จงไปเถิด เพียงเท่านี้ก็พอแล้ว พวกเราได้รับการบูชาแล้ว สิ่งที่พระราชาตรัสไว้ ลูกเอ๋ย คือพระดำรัสของบิดาเจ้า เจ้าต้องปฏิบัติตาม
15.38.27
इत्युक्तः स तु गान्धार्या कुन्तीमिदमभाषत ।
स्नेहबाष्पाकुले नेत्रे परिमृज्य विनीतवत् ॥ १५.३८.२७ ॥
เมื่อคานธารีกล่าวดังนี้แล้ว เขาจึงกล่าวถ้อยคำนี้กับกุนตี พลางเช็ดดวงตาที่เต็มไปด้วยน้ำตาแห่งความรักอย่างนอบน้อม
15.38.28
विसर्जयति मां राजा गान्धारी च यशस्विनी ।
भवत्यां बद्धचित्तस्तु कथं यास्यामि दुःखितः ॥ १५.३८.२८ ॥
พระราชาและคานธารีผู้มีเกียรติกำลังส่งข้าไปจากที่นี่ แต่ใจของข้าผูกพันอยู่กับท่าน ข้าจะไปได้อย่างไร ด้วยความเศร้าโศกเช่นนี้
15.38.29
न चोत्सहे तपोविघ्नं कर्तुं ते धर्मचारिणि ।
तपसो हि परं नास्ति तपसा विन्दते महत् ॥ १५.३८.२९ ॥
ข้าไม่ปรารถนาจะขัดขวางการบำเพ็ญตบะของท่าน ข้าแต่สตรีผู้ประพฤติธรรม ไม่มีสิ่งใดยิ่งกว่าการบำเพ็ญตบะ ด้วยตบะจึงได้สิ่งยิ่งใหญ่มา
15.38.30
ममापि न तथा राज्ञि राज्ये बुद्धिर्यथा पुरा ।
तपस्येवानुरक्तं मे मनः सर्वात्मना तथा ॥ १५.३८.३० ॥
ข้าแต่พระราชินี ใจของข้าไม่ได้ปรารถนาในอาณาจักรเช่นเมื่อก่อนอีกแล้ว ใจของข้าผูกพันอยู่กับการบำเพ็ญตบะโดยสิ้นเชิง
15.38.31
शून्येयं च मही कृत्स्ना न मे प्रीतिकरी शुभे ।
बान्धवा नः परिक्षीणा बलं नो न यथा पुरा ॥ १५.३८.३१ ॥
แผ่นดินทั้งหมดนี้ว่างเปล่า ข้าแต่ผู้เป็นมงคล มันไม่นำความยินดีมาสู่ข้าอีกแล้ว ญาติพี่น้องของเราล้วนเหลือน้อยลงมาก และกำลังของเราก็ไม่เหมือนเมื่อก่อน
15.38.32
पाञ्चालाः सुभृशं क्षीणाः कन्यामात्रावशेषिताः ।
न तेषां कुलकर्तारं कञ्चित्पश्याम्यहं शुभे ॥ १५.३८.३२ ॥
ชาวปัญจาละเหลือน้อยลงมาก เหลือเพียงสาวพรหมจารีเท่านั้น ข้าแต่ผู้เป็นมงคล ข้าไม่เห็นผู้ใดในพวกเขาที่จะสืบต่อวงศ์ตระกูลได้เลย
15.38.33
सर्वे हि भस्मासान्नीतास्ते द्रोणेन रणाजिरे ।
अवशिष्टाश्च निहता द्रोणपुत्रेण वै निशि। ॥ १५.३८.३३ ॥
ทั้งหมดถูกโทรณะเผาเป็นเถ้าถ่านบนสนามรบ ส่วนผู้ที่เหลือก็ถูกบุตรของโทรณะสังหารในยามค่ำคืน
15.38.34
चेदयश्चैव मत्स्याश्च दृष्टपूर्वास्तथैव नः ।
केवलं वृष्णिचक्रं च वासुदेवपरिग्रहात्।
यद्दृष्ट्वा स्थातुमिच्छामि धर्मार्थं नार्थहेतुतः ॥ १५.३८.३४ ॥
เราเคยเห็นชาวเจทิและชาวมัตสยะมาก่อนเช่นกัน แต่บัดนี้เหลือเพียงกองทัพวฤษณีเท่านั้น ด้วยการคุ้มครองของพระวาสุเทพ เมื่อได้เห็นกองทัพนั้น ข้าปรารถนาจะอยู่ต่อเพื่อธรรม ไม่ใช่เพื่อทรัพย์สมบัติ
15.38.35
शिवेन पश्य नः सर्वान्दुर्लभं तव दर्शनम् ।
भविष्यत्यंब राजा हि तीव्रं चारप्स्यते तपः ॥ १५.३८.३५ ॥
ขอท่านมองดูพวกเราทั้งหมดด้วยความเป็นสิริมงคลเถิด เพราะการได้พบท่านนั้นหายาก มารดาเอ๋ย พระราชาจะบำเพ็ญตบะอย่างเข้มข้นอย่างแน่นอน
15.38.36
एतच्छ्रुत्वा महाबाहुः सहदेवो युधांपतिः ।
युधिष्ठिरमुवाचेदं बाष्पव्याकुललोचनः ॥ १५.३८.३६ ॥
เมื่อได้ฟังดังนั้น สหเทวะผู้มีแขนทรงพลังและเป็นนายแห่งนักรบ มีดวงตาเปี่ยมด้วยน้ำตา จึงกล่าวถ้อยคำเหล่านี้กับยุธิษฐิระ
15.38.37
नोत्सहेऽहं परित्यक्तुं मातरं भरतर्षभ ।
प्रतियातु भवान्क्षिप्रं तपस्तप्स्याम्यहं वने ॥ १५.३८.३७ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐในหมู่ภรตะ ข้าไม่อาจละทิ้งมารดาได้ ขอท่านจงกลับไปเสียโดยเร็วเถิด ข้าจะบำเพ็ญตบะอยู่ในป่า
15.38.38
इहैव शोषयिष्यामि तपसेदं कलेवरम् ।
पादशुश्रूषणेरक्तो राज्ञो मात्रोस्तथाऽनयोः ॥ १५.३८.३८ ॥
ที่นี่เอง ข้าจะทำให้ร่างกายนี้แห้งเหือดด้วยตบะ ข้าผู้ทุ่มเทรับใช้เท้าของพระราชาและของมารดาทั้งสองนี้
15.38.39
तमुवाच ततः कुन्ती परिष्वज्य महाभुजम् ।
गम्यतां पुत्र मैवं त्वं वोचः कुरु वचो मम ॥ १५.३८.३९ ॥
ครานั้นกุนตีโอบกอดผู้มีแขนทรงพลังนั้นแล้วกล่าวว่า ลูกเอ๋ย จงไปเถิด อย่าพูดเช่นนั้นเลย จงทำตามคำของแม่
15.38.40
आगमा वः शिवाः सन्तु स्वस्था भवत पुत्रकाः ।
उपरोधो भवेदेवमस्माकं तपसः कृते ॥ १५.३८.४० ॥
ขอให้การเดินทางของพวกเจ้าเป็นมงคล ลูกรักทั้งหลาย ขอให้พวกเจ้าสบายดีและสงบ การขัดขวางเช่นนี้จะเกิดขึ้นแก่พวกเราเพราะการบำเพ็ญตบะของเรา
15.38.41
त्वत्स्नेहपाशबद्धा च हीयेयं तपसः परात् ।
तस्मात्पुत्रक गच्छ त्वं शिष्टमल्पं च नः प्रभो ॥ १५.३८.४१ ॥
ข้าพเจ้าถูกผูกด้วยบ่วงแห่งความรักที่มีต่อท่าน ข้าพเจ้าจะพลัดตกจากตบะอันสูงสุด ฉะนั้น ลูกเอ๋ย จงไปเถิด พระองค์ผู้เป็นใหญ่ ชีวิตที่เหลือของพวกเรานั้นมีน้อยนัก
15.38.42
एवं संस्तंभितं वाक्यैः कुन्त्या बहुविधैर्मनः ।
सहदेवस्य राजेन्द्र राज्ञश्चैव विशेषतः ॥ १५.३८.४२ ॥
ข้าแต่จอมกษัตริย์ จิตของสหเทพถูกยับยั้งให้มั่นคงด้วยถ้อยคำนานาประการของพระนางกุนตี โดยเฉพาะจิตของพระราชาเองยิ่งเป็นเช่นนั้น
15.38.43
ते मात्रा समनुज्ञाता राज्ञा च कुरुपुङ्गवाः ।
अभिवाद्य कुरुश्रेष्ठमामन्त्रयितुमारभन् ॥ १५.३८.४३ ॥
บรรดาวัวผู้เลิศแห่งกุรุเหล่านั้น ได้รับอนุญาตจากมารดาและพระราชาแล้ว จึงถวายบังคมแด่ผู้ประเสริฐแห่งกุรุ แล้วเริ่มกราบลาไป
15.38.44
राज्यं प्रति गमिष्यामः शिवेन प्रतिनन्दितः ।
अनुज्ञातास्त्वया राजन्गमिष्यामो विकल्मषाः ॥ १५.३८.४४ ॥
พวกเราจะเดินทางไปยังแคว้นของตน ได้รับพรและการอำลาด้วยความปรารถนาดี ข้าแต่พระราชา เมื่อได้รับอนุญาตจากพระองค์แล้ว พวกเราจะจากไปด้วยจิตที่ปราศจากมลทิน
15.38.45
एवमुक्तः स राजर्षिर्धर्मराज्ञा महात्मना ।
अनुयज्ञे जयाशीर्भिः पूजयित्वा युधिष्ठिरम् ॥ १५.३८.४५ ॥
เมื่อพระธรรมราชาผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ตรัสดังนั้นแล้ว พระราชฤๅษีนั้นได้บูชายุธิษฐิระด้วยพรแห่งชัยชนะ เมื่อพิธียัญสิ้นสุดลง
15.38.46
भीमं च बलिनां श्रेष्ठं सान्त्वयामास पार्थिवः ।
स चास्य सम्यङ्मेधावी प्रत्यपद्यत वीर्यवान् ॥ १५.३८.४६ ॥
พระราชาก็ปลอบโยนภีมะ ผู้ประเสริฐแห่งผู้มีกำลัง และผู้มีปัญญาและกล้าหาญนั้นก็รับถ้อยคำของพระองค์โดยสมบูรณ์
15.38.47
अर्जुनं च समाश्लिष्य यंमौ च भरतर्षभौ ।
अनुयज्ञे स कौरव्यः परिष्वज्याभिनन्द्य च ॥ १५.३८.४७ ॥
พระองค์กอดอรชุนและวัวผู้เลิศแห่งภรตะทั้งสองฝาแฝด เมื่อพิธียัญสิ้นสุดลง ผู้สืบเชื้อสายกุรุนั้นก็โอบกอดและอวยพรทั้งสองด้วยความปรารถนาดี
15.38.48
गान्धार्या चाभ्यनुज्ञाताः कृतपादाभिवादनाः ।
जनन्या समुपाघ्राताः परिष्वक्ताश्च ते नृपम् ॥ १५.३८.४८ ॥
คันธารีก็อนุญาตให้ไปเช่นกัน ทั้งสองถวายบังคมที่พระบาทของนาง แล้วมารดาก็จูบศีรษะและโอบกอด ทั้งสองจึงไปหาพระราชา
15.38.49
चक्रुः प्रदक्षिणं सर्वे वत्सा इव निवारणे ।
पुनः पुनर्निरीक्षन्तः प्रचक्रुस्ते प्रदक्षिणम् ॥ १५.३८.४९ ॥
เหมือนลูกวัวที่ถูกกั้นไว้ที่คอกกั้น ทุกคนเดินประทักษิณ หันกลับมามองซ้ำแล้วซ้ำเล่าขณะเดินประทักษิณ
15.38.50
द्रौपदीप्रमुखाश्चैव सर्वाः कौरवयोषितः ।
न्यायतः श्वशुरे वृत्तिं प्रयुज्य प्रययुस्ततः ॥ १५.३८.५० ॥
บรรดาสตรีแห่งเผ่ากุรุทั้งหมด มีเทราปทีเป็นหัวหน้า ปฏิบัติต่อบิดาสามีตามธรรมเนียมอันชอบธรรม แล้วจึงออกเดินทางจากที่นั้น
15.38.51
श्वश्रूभ्यां समनुज्ञाताः परिष्वज्याभिनन्दिताः ।
संदिष्टाश्चेतिकर्तव्यं प्रययुर्भर्तृभिः सह ॥ १५.३८.५१ ॥
ได้รับอนุญาตจากแม่สามี ได้รับการโอบกอดและอวยพร และได้รับคำสั่งว่าควรทำอย่างไร ทั้งหมดจึงออกเดินทางพร้อมกับสามีของตน
15.38.52
ततः प्रजज्ञे निनदः सूतानां युज्यतामिति ।
उष्ट्राणां क्रोशतां चापि हयानां हेषतामपि ॥ १५.३८.५२ ॥
ต่อมามีเสียงอึกทึกของสารถีดังขึ้นว่า "จงเทียมรถ" พร้อมกับเสียงร้องของอูฐและเสียงกรีดร้องของม้า
15.38.53
ततो युधिष्ठिरो राजा सदारः सहसैनिकः ।
नगरं हास्तिनपुरं पुनरायात्सबान्धवः ॥ १५.३८.५३ ॥
จากนั้นพระเจ้ายุธิษฐิระพร้อมด้วยภรรยา ทหาร และญาติพี่น้อง ได้กลับไปยังนครหัสตินาปุระอีกครั้ง