મહાભારત · અધ્યાય 15.39
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.39.1
तेषु चोपनिवृत्तेषु पाण्डवेषु यदृच्छया ।
देवर्षिर्नारदो राजन्नाजगाम युधिष्ठिरम् ॥ १५.३९.१ ॥
પાંડવો પાછા ફર્યા ત્યારે, હે રાજન્, દેવર્ષિ નારદ અકસ્માતે યુધિષ્ઠિર પાસે આવ્યા.
15.39.2
तमभ्यर्च्य महाबाहुः कुरुराजो युधिष्ठिरः ।
आसीनं परिविश्वस्तं प्रोवाच वदतांवरः ॥ १५.३९.२ ॥
તેમનો સત્કાર કરીને મહાબાહુ કુરુરાજ યુધિષ્ઠિર, વક્તાઓમાં શ્રેષ્ઠ, નિશ્ચિંત બેઠેલા તેમને બોલ્યા.
15.39.3
चिरात्तु नानुपश्यामि भगवन्तमुपस्थितम् ।
कच्चित्ते कुशलं विप्र शुभं वा प्रत्युपस्थितम् ॥ १५.३९.३ ॥
ઘણા સમય પછી પૂજ્ય એવા આપને અહીં જોઉં છું. હે વિપ્ર, આપનું કુશળ તો છે ને, કે શુભ સમાચાર લઈને આવ્યા છો?
15.39.4
के देशाः परिदृष्टास्ते किं च कार्यं करोमि ते ।
तद्ब्रूहि द्विजमुख्यस्त्वं ह्यस्माकं च प्रियोऽतिथिः। ॥ १५.३९.४ ॥
તમે કયા દેશો જોયા? તમારા માટે હું શું કરું? હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, કહો; તમે અમારા પ્રિય અતિથિ છો.
15.39.5
चिरदृष्टोसि मेऽत्येवमागतोऽहं तपोवनात् ।
परिदृष्टानि तीर्थानि गङ्गा चैव मया नृप ॥ १५.३९.५ ॥
ઘણા સમય પછી હું તમને જોઉં છું; આ રીતે હું તપોવનથી આવ્યો છું. હે રાજન્, મેં તીર્થો જોયાં છે અને ગંગાને પણ જોઈ છે.
15.39.6
वदन्ति पुरुषा मेऽद्य गङ्गातीरनिवासिनः ।
धृतराष्ट्रं महात्मानमास्थितं परमं तपः ॥ १५.३९.६ ॥
આજે ગંગાકિનારે રહેનારા લોકો મને કહે છે કે મહાત્મા ધૃતરાષ્ટ્ર પરમ તપમાં સ્થિત છે.
15.39.7
अपि दृष्टस्त्वया तत्र कुशली स कुरूद्वहः ।
गान्धारी च पृथा चैव सूतपुत्रश्च संजयः ॥ १५.३९.७ ॥
ત્યાં કુરુવંશના ભારવાહક તે કુશળ છે કે નહીં, એ તમે જોયું? ગાંધારી, પૃથા અને સૂતપુત્ર સંજયને પણ જોયા?
15.39.8
कथं च वर्तते चाद्य पिता मम स पार्थिवः ।
श्रोतुमिच्छामि भगवन्यदि दृष्टस्त्वया नृपः ॥ १५.३९.८ ॥
હવે મારા પિતા એ રાજા કેવા છે? ભગવન્, જો તમે તેમને જોયા હોય તો સાંભળવા ઇચ્છું છું.
15.39.9
स्थिरीभूय महाराज शृणु वृत्तं यथातथम् ।
यथाश्रुतं च दृष्टं च मया तस्मिंस्तपोवने ॥ १५.३९.९ ॥
મહારાજ, સ્થિર થઈને સાંભળો. તે તપોવનમાં મેં જે સાંભળ્યું અને જોયું તે યથાર્થ રીતે કહું છું.
15.39.10
वनवासनिवृत्तेषु भवत्सु कुरुनन्दन ।
कुरुक्षेत्रात्पिता तुभ्य गङ्गाद्वारं ययौ नृप ॥ १५.३९.१० ॥
કુરુનંદન, તમે વનવાસ પૂરો કરી પાછા ફર્યા ત્યારે, નૃપ, તમારા પિતા કુરુક્ષેત્રથી ગંગાદ્વાર ગયા.
15.39.11
गान्धार्या सहितो धीमान्वध्वा कुन्त्या समन्वितः ।
संजयेन च सूतेन साग्निहोत्रः सयाजकः ॥ १५.३९.११ ॥
તે બુદ્ધિમાન ગાંધારી સાથે, પુત્રવધૂ કુંતી સાથે, સૂત સંજય સાથે, અગ્નિહોત્ર અને યાજકો સહિત ગયા.
15.39.12
आतस्थे स तपस्तीव्रं पिता तव तपोधनः ।
अग्निं मुखे समाधाय वायुभक्षोऽभवन्मुनिः ॥ १५.३९.१२ ॥
તમારા પિતા, તપોધન, કઠોર તપ આદર્યું. મુખમાં અગ્નિ સ્થાપી તે વાયુભક્ષી મુનિ બન્યા.
15.39.13
वने स मुनिभिः सर्वैः पूज्यमानो महातपाः ।
त्वगस्थिमात्रशेषः स षण्मासानभवन्नृपः ॥ १५.३९.१३ ॥
વનમાં તે મહાતપસ્વી રાજા બધા મુનિઓથી પૂજાતા છ મહિના સુધી માત્ર ચામડી અને હાડકાં જ બાકી રહ્યા.
15.39.14
गान्धारी तु जलाहारी कुन्ती मासोपवासिनी ।
संजयः षष्ठभुक्तेन वर्तयामास भारत ॥ १५.३९.१४ ॥
ગાંધારી માત્ર પાણી પર જીવતી; કુંતી એક મહિનો ઉપવાસ કરતી; અને સંજય છઠ્ઠી વખતે ભોજન કરીને જીવન ચલાવતો, હે ભારત.
15.39.15
अग्नींस्तु याजकास्तत्र जुहुवुर्विधिवत्प्रभो ।
दृश्यतोऽदृश्यतश्चैव वने तस्मिन्नृपस्य वै ॥ १५.३९.१५ ॥
હે પ્રભો, તે વનમાં રાજાના યાજકો વિધિપૂર્વક અગ્નિઓમાં આહુતિ આપતા, ક્યારેક દૃશ્ય રીતે અને ક્યારેક અદૃશ્ય રીતે.
15.39.16
अनिकेतोथ राजा स बभूव वनगोचरः ।
ते चापि सहिते देव्यौ संजयश्च तमन्वयुः ॥ १५.३९.१६ ॥
પછી તે રાજા ઘર વિનાના થઈને વનમાં વિચરનારા બન્યા; તે બંને દેવીઓ પણ સાથે હતી, અને સંજય પણ તેમની પાછળ ગયો.
15.39.17
संजयो नृपतेर्नेता समेषु विषमेषु च ।
गान्धार्याश्च पृथा चैव चक्षुरासीदनिन्दिता ॥ १५.३९.१७ ॥
સંજય રાજાના સમતલ અને વિષમ બંને માર્ગો પર માર્ગદર્શક હતો; અને નિર્દોષ પૃથા તથા ગાંધારીનો પણ તે જ નેત્ર હતો.
15.39.18
ततः कदाचिद्गङ्गायाः कच्छे स नृपसत्तमः ।
गङ्गायामाप्लुतो धीमानाश्रमाभिमुखो ययौ ॥ १५.३९.१८ ॥
પછી એક વાર તે નૃપશ્રેષ્ઠ ગંગાના કાંઠે ગંગામાં સ્નાન કરીને, બુદ્ધિમાન એવા તે આશ્રમ તરફ ગયા.
15.39.19
अथ वायुः समुद्भुतो दावाग्निरभवन्महान् ।
ददाह तद्वनं सर्वं परिगृह्य समन्ततः ॥ १५.३९.१९ ॥
ત્યારે પવન ઊઠ્યો અને એક મોટો દાવાનળ પ્રગટ્યો. તેણે ચારે બાજુથી ઘેરીને તે આખું વન બાળી નાખ્યું.
15.39.20
दह्यत्सु मृगयूथेषु द्विजिह्वेषु समन्ततः ।
वराहाणां च यूथेषु संश्रयत्सु जलाशयान् ॥ १५.३९.२० ॥
ચારે બાજુ હરણોનાં ટોળાં અને સાપો બળી રહ્યાં હતાં; ભૂંડોનાં ટોળાં જળાશયોમાં આશ્રય લઈ રહ્યાં હતાં.
15.39.21
सम्प्रदीप्ते वने तस्मिन्प्राप्ते व्यसन उत्तमे ।
निराहारतया राजा मन्दप्राणविचेष्टितः।
असमर्थोऽपसरणे सुकृशे मातरौ च ते ॥ १५.३९.२१ ॥
એ વન સંપૂર્ણપણે સળગી ઊઠ્યું અને મહા આપત્તિ આવી પડી, ત્યારે ભૂખને કારણે રાજા ક્ષીણ પ્રાણ સાથે નિશ્ચેષ્ટ થઈ ગયો; તે ખસી જવા અસમર્થ હતો. તારી બંને માતાઓ પણ અતિશય દુર્બળ હતી.
15.39.22
ततः स नृपतिर्दृष्ट्वा वह्निमायान्तमन्तिकात् ।
इदमाह ततः सूतं संजयं जयतांवरः ॥ १५.३९.२२ ॥
ત્યારે તે રાજાએ નજીકથી આવતી આગ જોઈ, અને વિજેતાઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા તેણે સારથિ સંજયને આ કહ્યું.
15.39.23
गच्छ संजय यत्राग्निर्न त्वां दहति कर्हिचित् ।
वयमत्राग्निना युक्ता गमिष्यामः परां गतिम् ॥ १५.३९.२३ ॥
હે સંજય, જા — જ્યાં આગ તને કદી બાળે નહીં ત્યાં. અમે અહીં અગ્નિ સાથે મળીને પરમ ગતિએ જઈશું.
15.39.24
तमुवाच किलोद्विग्नः संजयो वदतांवरः ।
राजन्मृत्युरनिष्टोऽयं भविता ते वृथाऽग्निना ॥ १५.३९.२४ ॥
ત્યારે ઉદ્વિગ્ન, વક્તાઓમાં શ્રેષ્ઠ સંજયે તેને કહ્યું — હે રાજન, આ અનિષ્ટ મૃત્યુ તમને અગ્નિથી વ્યર્થ આવશે.
15.39.25
न चोपायं प्रपश्यामि मोक्षणे जातवेदसः ।
यदत्रानन्तरं कार्यं तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ १५.३९.२५ ॥
અગ્નિમાંથી મુક્તિનો કોઈ ઉપાય હું જોતો નથી. હવે અહીં શું કરવું જોઈએ તે તમે જ કહેવા યોગ્ય છો.
15.39.26
इत्युक्तः संजयेनेदं पुनराह स पार्थिवः ।
नैष मृत्युरनिष्टो नो निःसृतानां गृहात्स्वयम् ॥ १५.३९.२६ ॥
સંજયે આમ કહ્યું ત્યારે તે રાજા ફરી બોલ્યો: 'ઘરમાંથી પોતે નીકળેલા અમારા માટે આ મૃત્યુ અનિષ્ટ નથી.'
15.39.27
जलमग्निस्तथा वायुरथवाऽपि विकर्षणम् ।
तापसानां प्रशस्यं ते गच्च संजय माचिरम् ॥ १५.३९.२७ ॥
પાણી, અગ્નિ, વાયુ અથવા ખેંચાઈ જવું, આ તપસ્વીઓ માટે પ્રશંસનીય છે. હે સંજય, તું જલદી જા, વિલંબ ન કર.
15.39.28
इत्युक्त्वा संजयं राजा समाधाय मनस्तथा ।
प्राङ्मुखः सह गान्धार्या कुन्त्या चोपाविशत्तदा ॥ १५.३९.२८ ॥
સંજયને આમ કહીને, રાજાએ મન સ્થિર કર્યું અને પૂર્વાભિમુખ થઈ ગાંધારી તથા કુંતી સાથે ત્યારે બેઠો.
15.39.29
संजयस्तं तथा दृष्ट्वा प्रदक्षिणमथाकरोत् ।
उवाच चैनं मेधावी युङ्क्ष्वात्मानमिति प्रभो ॥ १५.३९.२९ ॥
સંજયે તેને તેમ જોઈ પ્રદક્ષિણા કરી અને કહ્યું, 'હે પ્રભુ, મેધાવી, તમે આત્માને સ્થિર કરો.'
15.39.30
ऋषिपुत्रो मनीषी स राज चक्रेऽस्य तद्वचः ।
सन्निरुध्येन्द्रियग्राममासीत्काष्ठोपमस्तदा ॥ १५.३९.३० ॥
તે ઋષિપુત્ર, મનીષી, રાજાએ તેના તે વચનનું પાલન કર્યું. ઇન્દ્રિયસમૂહને સારી રીતે રોકીને તે ત્યારે લાકડાની જેમ સ્થિર બેઠો.
15.39.31
गान्धारी च महाभागा जननी च पृथा तव ।
दावाग्निना समायुक्ते स च राजा पिता तव ॥ १५.३९.३१ ॥
મહાભાગા ગાંધારી અને તારી માતા પૃથા, તથા તારા પિતા રાજા દાવાનળમાં ઘેરાયા હતા.
15.39.32
संजयस्तु महाप्राज्ञस्तस्माद्दावादमुच्यत ।
गङ्गाकूले मया दृष्टस्तापसैः परिवारितः ॥ १५.३९.३२ ॥
પરંતુ મહાપ્રાજ્ઞ સંજય એ દાવાનળમાંથી છૂટી ગયો; ગંગાકાંઠે તાપસોથી ઘેરાયેલો મેં તેને જોયો.
15.39.33
स तानामन्त्र्य तेजस्वी निवेद्यैतच्च सर्वशः ।
प्रययौ संजयो धीमान्हिमवन्तं महीधरम् ॥ १५.३९.३३ ॥
એ તેજસ્વી સંજયે તેમની પાસેથી વિદાય લઈ, આ બધું સંપૂર્ણપણે જણાવીને, બુદ્ધિમાન સંજય હિમાલય પર્વત તરફ પ્રયાણ કર્યું.
15.39.34
एवं स निधनं प्राप्तः कुरुराजो महामनाः ।
गान्धारी च पृथा चैव जनन्यौ ते विशाम्पते ॥ १५.३९.३४ ॥
આ રીતે મહામના કુરુરાજ મૃત્યુ પામ્યા; હે વિશાંપતિ, તારી બંને માતા ગાંધારી અને પૃથા પણ.
15.39.35
यदृच्छयाऽनुव्रजता मया राज्ञः कलेवरम् ।
तयोश्च देव्योरुभयोर्मया दृष्टानि भारत ॥ १५.३९.३५ ॥
હે ભારત, યદૃચ્છાએ ફરતાં મેં રાજાનું શરીર અને તે બંને દેવીઓનાં શરીરો જોયાં.
15.39.36
ततस्तपोवने तस्मिन्समाजग्मुस्तपोधनाः ।
श्रुत्वा राज्ञस्तदा निष्ठां न त्वशोचन्गतीश्च ते ॥ १५.३९.३६ ॥
પછી તે તપોવનમાં તપોધન ઋષિઓ એકઠા થયા; રાજાની અંતિમ સ્થિતિ સાંભળીને તેમણે શોક ન કર્યો, તેમ જ તેમની ગતિ વિશે પણ શોક ન કર્યો.
15.39.37
तत्राश्रौषमहं सर्वमेतत्पुरुषसत्तम ।
यथा च नृपतिर्दग्धो देव्यौ ते चेति पाण्डव ॥ १५.३९.३७ ॥
હે પુરુષોત્તમ પાંડવ, ત્યાં મેં આ બધું સાંભળ્યું — રાજા કેવી રીતે દગ્ધ થયા અને તારી બંને દેવીઓ પણ.
15.39.38
न शोचितव्यं राजेन्द्र स्वर्गस्थः पृथिवीपतिः ।
प्राप्तवानग्निसंयोगं गान्धारी जननी च ते ॥ १५.३९.३८ ॥
હે રાજેન્દ્ર, શોક ન કરવો જોઈએ; પૃથ્વીપતિ સ્વર્ગમાં છે, અને તારી માતા ગાંધારી પણ અગ્નિસંયોગ પામી છે.
15.39.39
एतच्छ्रुत्वा च सर्वेषां पाण्डवानां महात्मनाम् ।
निर्याणं धृतराष्ट्रस्य शोकः समभवन्महान् ॥ १५.३९.३९ ॥
આ સાંભળીને મહાત્મા પાંડવો સર્વેને ધૃતરાષ્ટ્રના નિર્યાણ વિશે મોટો શોક થયો.
15.39.40
अन्तःपुराणां च तदा महानार्तस्वरोऽभवत् ।
पौराणां च महाराज श्रुत्वा राज्ञस्तदा गतिम् ॥ १५.३९.४० ॥
મહારાજ, ત્યારે રાજાની ગતિ સાંભળીને અંતઃપુર અને નગરજનોમાં મોટો આર્તનાદ ઊઠ્યો.
15.39.41
अहो धिगिति राजा तु विक्रुश्य भृशदुःखितः ।
ऊर्ध्वबाहुः स्मरन्मातुः प्ररुरोद युधिष्ठिरः ॥ १५.३९.४१ ॥
'અરે, ધિક્કાર!' એમ કહી ભારે દુઃખી રાજા યુધિષ્ઠિરે હાથ ઊંચા કરી માતાનું સ્મરણ કરીને ઊંચા સ્વરે રુદન કર્યું.
15.39.42
भीमसेनपुरोगाश्च भ्रातरः सर्व एव ते ।
रुरुदुर्दुःखसंतप्ता वर्णयन्तः पृथां तदा ॥ १५.३९.४२ ॥
ભીમસેનની આગેવાનીમાં સર્વ ભાઈઓ દુઃખથી સંતપ્ત થઈ રડ્યા; ત્યારે પૃથા (કુંતી)ના ગુણોનું વર્ણન કરતા.
15.39.43
अन्तःपुरेषु च तदा सुमहान्रुदितस्वनः ।
प्रादुरासीन्महाराज पृथां श्रुत्वा तथागताम् ॥ १५.३९.४३ ॥
ત્યારે અંતઃપુરોમાં ખૂબ મોટો રુદનનો અવાજ ઊઠ્યો, હે મહારાજ, પૃથાને તેવી (મૃત) સાંભળીને.
15.39.44
तं च वृद्धं तथा दग्धं हतपुत्रं नराधिपम् ।
अन्वशोचन्त ते सर्वे गान्धारीं च तपस्विनीम् ॥ १५.३९.४४ ॥
તે વૃદ્ધ, એ જ રીતે બળેલા, પુત્રો હણાયેલા તે નરાધિપ માટે તેઓ સૌ શોક કરવા લાગ્યા, અને તપસ્વિની ગાંધારી માટે પણ.
15.39.45
तस्मिन्नुपरते शब्दे मुहूर्तादिव भारत ।
निगृह्य बाष्पं धैर्येण धर्मराजोऽब्रवीदिदम् ॥ १५.३९.४५ ॥
હે ભારત, તે અવાજ શમ્યા પછી જાણે એક ક્ષણ બાદ, ધીરજથી આંસુ રોકીને ધર્મરાજે આ કહ્યું.