మహాభారతం · అధ్యాయం 15.39
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.39.1
तेषु चोपनिवृत्तेषु पाण्डवेषु यदृच्छया ।
देवर्षिर्नारदो राजन्नाजगाम युधिष्ठिरम् ॥ १५.३९.१ ॥
పాండవులు తిరిగి వచ్చిన సమయంలో, ఓ రాజా, దేవర్షి నారదుడు యాదృచ్ఛికంగా యుధిష్ఠిరుని వద్దకు వచ్చాడు.
15.39.2
तमभ्यर्च्य महाबाहुः कुरुराजो युधिष्ठिरः ।
आसीनं परिविश्वस्तं प्रोवाच वदतांवरः ॥ १५.३९.२ ॥
ఆయనను సత్కరించి, మహాబాహుడైన కురురాజు యుధిష్ఠిరుడు, మాట్లాడేవారిలో శ్రేష్ఠుడు, ప్రశాంతంగా కూర్చున్న ఆయనతో ఇలా అన్నాడు.
15.39.3
चिरात्तु नानुपश्यामि भगवन्तमुपस्थितम् ।
कच्चित्ते कुशलं विप्र शुभं वा प्रत्युपस्थितम् ॥ १५.३९.३ ॥
చాలా కాలం తర్వాత పూజ్యులైన మిమ్మల్ని ఇక్కడ చూస్తున్నాను. ఓ విప్రుడా, మీకు క్షేమమేనా, లేక శుభవార్తతో వచ్చారా?
15.39.4
के देशाः परिदृष्टास्ते किं च कार्यं करोमि ते ।
तद्ब्रूहि द्विजमुख्यस्त्वं ह्यस्माकं च प्रियोऽतिथिः। ॥ १५.३९.४ ॥
మీరు ఏ ప్రదేశాలను చూశారు? మీ కోసం నేను ఏమి చేయాలి? ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, చెప్పండి; మీరు మాకు ప్రియమైన అతిథి.
15.39.5
चिरदृष्टोसि मेऽत्येवमागतोऽहं तपोवनात् ।
परिदृष्टानि तीर्थानि गङ्गा चैव मया नृप ॥ १५.३९.५ ॥
చాలా కాలం తర్వాత మిమ్మల్ని చూస్తున్నాను; ఈ విధంగా నేను తపోవనం నుండి వచ్చాను. ఓ రాజా, నేను తీర్థాలను దర్శించాను, గంగను కూడా చూశాను.
15.39.6
वदन्ति पुरुषा मेऽद्य गङ्गातीरनिवासिनः ।
धृतराष्ट्रं महात्मानमास्थितं परमं तपः ॥ १५.३९.६ ॥
ఈ రోజు గంగాతీరంలో నివసించేవారు నాకు చెబుతున్నారు, మహాత్ముడైన ధృతరాష్ట్రుడు పరమ తపస్సులో నిలిచి ఉన్నాడని.
15.39.7
अपि दृष्टस्त्वया तत्र कुशली स कुरूद्वहः ।
गान्धारी च पृथा चैव सूतपुत्रश्च संजयः ॥ १५.३९.७ ॥
అక్కడ కురువంశ భారవాహకుడైన ఆయన క్షేమంగా ఉండగా మీరు చూశారా? గాంధారి, పృథ, సూతపుత్రుడైన సంజయుడు కూడా కనిపించారా?
15.39.8
कथं च वर्तते चाद्य पिता मम स पार्थिवः ।
श्रोतुमिच्छामि भगवन्यदि दृष्टस्त्वया नृपः ॥ १५.३९.८ ॥
ఇప్పుడు నా తండ్రి ఆ రాజు ఎలా ఉన్నారు? భగవాన్, మీరు ఆ రాజును చూసి ఉంటే వినాలనుకుంటున్నాను.
15.39.9
स्थिरीभूय महाराज शृणु वृत्तं यथातथम् ।
यथाश्रुतं च दृष्टं च मया तस्मिंस्तपोवने ॥ १५.३९.९ ॥
మహారాజా, స్థిరంగా ఉండి వినండి. ఆ తపోవనంలో నేను విన్నదీ చూసినదీ యథాతథంగా చెబుతాను.
15.39.10
वनवासनिवृत्तेषु भवत्सु कुरुनन्दन ।
कुरुक्षेत्रात्पिता तुभ्य गङ्गाद्वारं ययौ नृप ॥ १५.३९.१० ॥
కురునందనా, మీరు వనవాసం ముగించి తిరిగివచ్చిన తర్వాత, రాజా, మీ తండ్రి కురుక్షేత్రం నుండి గంగాద్వారానికి వెళ్ళారు.
15.39.11
गान्धार्या सहितो धीमान्वध्वा कुन्त्या समन्वितः ।
संजयेन च सूतेन साग्निहोत्रः सयाजकः ॥ १५.३९.११ ॥
ఆ ధీమంతుడు గాంధారితో, కోడలు కుంతితో, సూతుడు సంజయునితో, అగ్నిహోత్రం మరియు యాజకులతో కూడి వెళ్ళారు.
15.39.12
आतस्थे स तपस्तीव्रं पिता तव तपोधनः ।
अग्निं मुखे समाधाय वायुभक्षोऽभवन्मुनिः ॥ १५.३९.१२ ॥
మీ తండ్రి, తపోధనుడు, తీవ్రమైన తపస్సును చేపట్టారు. నోటిలో అగ్నిని నిలిపి వాయువును మాత్రమే భుజించే మునిగా మారారు.
15.39.13
वने स मुनिभिः सर्वैः पूज्यमानो महातपाः ।
त्वगस्थिमात्रशेषः स षण्मासानभवन्नृपः ॥ १५.३९.१३ ॥
అడవిలో ఆ మహాతపస్వి రాజు మునులందరిచే పూజింపబడుతూ, ఆరు నెలలు చర్మం మరియు ఎముకలు మాత్రమే మిగిలినవాడయ్యాడు.
15.39.14
गान्धारी तु जलाहारी कुन्ती मासोपवासिनी ।
संजयः षष्ठभुक्तेन वर्तयामास भारत ॥ १५.३९.१४ ॥
గాంధారి కేవలం నీరు మాత్రమే తీసుకుంది; కుంతి నెల రోజులు ఉపవాసం ఉంది; సంజయుడు ఆరవ వేళలో భోజనం చేసి జీవించాడు, ఓ భరతా.
15.39.15
अग्नींस्तु याजकास्तत्र जुहुवुर्विधिवत्प्रभो ।
दृश्यतोऽदृश्यतश्चैव वने तस्मिन्नृपस्य वै ॥ १५.३९.१५ ॥
ఓ ప్రభూ, ఆ అడవిలో రాజు యాజకులు విధిప్రకారం అగ్నులలో హోమం చేశారు, కొన్నిసార్లు కనిపిస్తూ, కొన్నిసార్లు కనిపించకుండా.
15.39.16
अनिकेतोथ राजा स बभूव वनगोचरः ।
ते चापि सहिते देव्यौ संजयश्च तमन्वयुः ॥ १५.३९.१६ ॥
అప్పుడు ఆ రాజు ఇల్లు లేనివాడై అడవిలో సంచరించేవాడయ్యాడు; ఆ ఇద్దరు దేవులు కూడా కలిసి ఉన్నారు, సంజయుడు అతన్ని అనుసరించాడు.
15.39.17
संजयो नृपतेर्नेता समेषु विषमेषु च ।
गान्धार्याश्च पृथा चैव चक्षुरासीदनिन्दिता ॥ १५.३९.१७ ॥
సంజయుడు రాజుకు సమమైన మరియు విషమమైన దారులలో మార్గదర్శకుడు; నిర్దోషురాలైన పృథ మరియు గాంధారికి కూడా అతడే కన్నుగా ఉన్నాడు.
15.39.18
ततः कदाचिद्गङ्गायाः कच्छे स नृपसत्तमः ।
गङ्गायामाप्लुतो धीमानाश्रमाभिमुखो ययौ ॥ १५.३९.१८ ॥
అప్పుడొకసారి ఆ రాజశ్రేష్ఠుడు గంగ ఒడ్డున గంగలో స్నానం చేసి, జ్ఞానియై ఆశ్రమం వైపు వెళ్ళాడు.
15.39.19
अथ वायुः समुद्भुतो दावाग्निरभवन्महान् ।
ददाह तद्वनं सर्वं परिगृह्य समन्ततः ॥ १५.३९.१९ ॥
అప్పుడు గాలి లేచింది; ఒక మహా అడవి మంట పుట్టింది. అది అన్నివైపుల నుండి చుట్టుముట్టి ఆ అడవినంతటినీ దహించింది.
15.39.20
दह्यत्सु मृगयूथेषु द्विजिह्वेषु समन्ततः ।
वराहाणां च यूथेषु संश्रयत्सु जलाशयान् ॥ १५.३९.२० ॥
అన్నివైపులా లేళ్ల గుంపులు, పాములు కాలిపోతుండగా; పందుల గుంపులు నీటి మడుగుల్లో ఆశ్రయం కోరుతూ ఉన్నాయి.
15.39.21
सम्प्रदीप्ते वने तस्मिन्प्राप्ते व्यसन उत्तमे ।
निराहारतया राजा मन्दप्राणविचेष्टितः।
असमर्थोऽपसरणे सुकृशे मातरौ च ते ॥ १५.३९.२१ ॥
ఆ అడవి పూర్తిగా మండుతూ, గొప్ప ఆపద వచ్చినప్పుడు, ఆహారం లేక రాజు మందమైన ప్రాణంతో, చలనం లేక ఉన్నాడు; తప్పించుకోలేకపోయాడు. నీ ఇద్దరు తల్లులూ చాలా కృశించి ఉన్నారు.
15.39.22
ततः स नृपतिर्दृष्ट्वा वह्निमायान्तमन्तिकात् ।
इदमाह ततः सूतं संजयं जयतांवरः ॥ १५.३९.२२ ॥
అప్పుడు ఆ రాజు సమీపం నుండి వస్తున్న అగ్నిని చూసి, విజేతలలో శ్రేష్ఠుడై సారథి సంజయునితో ఇలా అన్నాడు.
15.39.23
गच्छ संजय यत्राग्निर्न त्वां दहति कर्हिचित् ।
वयमत्राग्निना युक्ता गमिष्यामः परां गतिम् ॥ १५.३९.२३ ॥
సంజయా, వెళ్ళు — అగ్ని నిన్ను ఎప్పుడూ దహించని చోటికి. మేము ఇక్కడ అగ్నితో కూడి పరమ గతికి వెళ్తాము.
15.39.24
तमुवाच किलोद्विग्नः संजयो वदतांवरः ।
राजन्मृत्युरनिष्टोऽयं भविता ते वृथाऽग्निना ॥ १५.३९.२४ ॥
అప్పుడు కలతచెందిన, మాట్లాడేవారిలో శ్రేష్ఠుడైన సంజయుడు అతనితో ఇలా అన్నాడు — రాజా, ఈ అనిష్ట మరణం నీకు అగ్ని వల్ల వ్యర్థంగా సంభవిస్తుంది.
15.39.25
न चोपायं प्रपश्यामि मोक्षणे जातवेदसः ।
यदत्रानन्तरं कार्यं तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ १५.३९.२५ ॥
అగ్ని నుండి విముక్తికి ఏ ఉపాయమూ నాకు కనిపించడం లేదు. ఇప్పుడు ఇక్కడ ఏమి చేయాలో మీరే చెప్పడానికి అర్హులు.
15.39.26
इत्युक्तः संजयेनेदं पुनराह स पार्थिवः ।
नैष मृत्युरनिष्टो नो निःसृतानां गृहात्स्वयम् ॥ १५.३९.२६ ॥
సంజయుడు ఇలా అనగా ఆ రాజు మళ్లీ ఇలా అన్నాడు: 'ఇంటి నుండి స్వయంగా బయలుదేరిన మాకు ఈ మరణం అనిష్టం కాదు.'
15.39.27
जलमग्निस्तथा वायुरथवाऽपि विकर्षणम् ।
तापसानां प्रशस्यं ते गच्च संजय माचिरम् ॥ १५.३९.२७ ॥
నీరు, అగ్ని, గాలి లేదా ఈడ్చుకుపోవడం, ఇవి తపస్వులకు ప్రశంసనీయం. సంజయా, నువ్వు వెంటనే వెళ్ళు, ఆలస్యం చేయకు.
15.39.28
इत्युक्त्वा संजयं राजा समाधाय मनस्तथा ।
प्राङ्मुखः सह गान्धार्या कुन्त्या चोपाविशत्तदा ॥ १५.३९.२८ ॥
సంజయునితో ఇలా చెప్పి, రాజు మనసును నిలిపి, తూర్పు ముఖంగా గాంధారి, కుంతితో కలిసి అప్పుడు కూర్చున్నాడు.
15.39.29
संजयस्तं तथा दृष्ट्वा प्रदक्षिणमथाकरोत् ।
उवाच चैनं मेधावी युङ्क्ष्वात्मानमिति प्रभो ॥ १५.३९.२९ ॥
సంజయుడు ఆయనను అలా చూసి ప్రదక్షిణం చేసి, 'ప్రభూ, మేధావీ, నీ ఆత్మను నిలుపుకో' అన్నాడు.
15.39.30
ऋषिपुत्रो मनीषी स राज चक्रेऽस्य तद्वचः ।
सन्निरुध्येन्द्रियग्राममासीत्काष्ठोपमस्तदा ॥ १५.३९.३० ॥
ఆ ఋషిపుత్రుడు, మేధావి, రాజు ఆ మాటను పాటించాడు. ఇంద్రియ సమూహాన్ని పూర్తిగా నిగ్రహించి, అప్పుడు కొయ్యలా కూర్చున్నాడు.
15.39.31
गान्धारी च महाभागा जननी च पृथा तव ।
दावाग्निना समायुक्ते स च राजा पिता तव ॥ १५.३९.३१ ॥
మహాభాగురాలైన గాంధారి, నీ తల్లి పృథ, నీ తండ్రి రాజు అడవి మంటలో చిక్కుకున్నారు.
15.39.32
संजयस्तु महाप्राज्ञस्तस्माद्दावादमुच्यत ।
गङ्गाकूले मया दृष्टस्तापसैः परिवारितः ॥ १५.३९.३२ ॥
కానీ మహాప్రాజ్ఞుడైన సంజయుడు ఆ దావాగ్ని నుండి విడుదలయ్యాడు; గంగాతీరంలో తపస్వులతో చుట్టుముట్టబడి ఉండగా నేను అతనిని చూశాను.
15.39.33
स तानामन्त्र्य तेजस्वी निवेद्यैतच्च सर्वशः ।
प्रययौ संजयो धीमान्हिमवन्तं महीधरम् ॥ १५.३९.३३ ॥
ఆ తేజస్వి వారికి వీడ్కోలు పలికి, ఇవన్నీ పూర్తిగా తెలియజేసి, బుద్ధిమంతుడైన సంజయుడు హిమవంత పర్వతం వైపు వెళ్లిపోయాడు.
15.39.34
एवं स निधनं प्राप्तः कुरुराजो महामनाः ।
गान्धारी च पृथा चैव जनन्यौ ते विशाम्पते ॥ १५.३९.३४ ॥
ఇలా మహామనస్కుడైన కురురాజు మరణం పొందాడు; విశాంపతీ, నీ ఇద్దరు తల్లులు గాంధారి, పృథ కూడా.
15.39.35
यदृच्छयाऽनुव्रजता मया राज्ञः कलेवरम् ।
तयोश्च देव्योरुभयोर्मया दृष्टानि भारत ॥ १५.३९.३५ ॥
భరతవంశీయుడా, యాదృచ్ఛికంగా నడుస్తూ రాజు కళేబరాన్ని, ఆ ఇద్దరు దేవీల కళేబరాలను నేను చూశాను.
15.39.36
ततस्तपोवने तस्मिन्समाजग्मुस्तपोधनाः ।
श्रुत्वा राज्ञस्तदा निष्ठां न त्वशोचन्गतीश्च ते ॥ १५.३९.३६ ॥
అప్పుడు ఆ తపోవనంలో తపోధనులైన ఋషులు సమావేశమయ్యారు; రాజు అంతాన్ని విని వారు శోకించలేదు, వారి గతులను గురించి కూడా శోకించలేదు.
15.39.37
तत्राश्रौषमहं सर्वमेतत्पुरुषसत्तम ।
यथा च नृपतिर्दग्धो देव्यौ ते चेति पाण्डव ॥ १५.३९.३७ ॥
పురుషోత్తమా, పాండవా, అక్కడ నేను ఇవన్నీ విన్నాను; రాజు ఎలా దగ్ధుడయ్యాడో, నీ ఇద్దరు దేవియలు ఎలా దగ్ధులయ్యారో.
15.39.38
न शोचितव्यं राजेन्द्र स्वर्गस्थः पृथिवीपतिः ।
प्राप्तवानग्निसंयोगं गान्धारी जननी च ते ॥ १५.३९.३८ ॥
రాజేంద్రా, శోకించకూడదు; భూపతి స్వర్గంలో ఉన్నాడు, నీ తల్లి గాంధారి కూడా అగ్నిని పొందింది.
15.39.39
एतच्छ्रुत्वा च सर्वेषां पाण्डवानां महात्मनाम् ।
निर्याणं धृतराष्ट्रस्य शोकः समभवन्महान् ॥ १५.३९.३९ ॥
ఇది విని, మహాత్ములైన పాండవులందరికీ ధృతరాష్ట్రుని నిష్క్రమణం గురించి గొప్ప శోకం కలిగింది.
15.39.40
अन्तःपुराणां च तदा महानार्तस्वरोऽभवत् ।
पौराणां च महाराज श्रुत्वा राज्ञस्तदा गतिम् ॥ १५.३९.४० ॥
మహారాజా, అప్పుడు రాజు గతిని విని అంతఃపురంలోనూ పౌరులలోనూ గొప్ప ఆర్తనాదం పుట్టింది.
15.39.41
अहो धिगिति राजा तु विक्रुश्य भृशदुःखितः ।
ऊर्ध्वबाहुः स्मरन्मातुः प्ररुरोद युधिष्ठिरः ॥ १५.३९.४१ ॥
'అయ్యో, ధిక్కారం!' అని రోదించి, అత్యంత దుఃఖితుడైన రాజు యుధిష్ఠిరుడు, చేతులు పైకెత్తి, తల్లిని స్మరిస్తూ ఏడ్చాడు.
15.39.42
भीमसेनपुरोगाश्च भ्रातरः सर्व एव ते ।
रुरुदुर्दुःखसंतप्ता वर्णयन्तः पृथां तदा ॥ १५.३९.४२ ॥
భీమసేనుని ముందుంచుకుని అన్న తమ్ములందరూ దుఃఖంతో తపించి ఏడ్చారు; అప్పుడు పృథ (కుంతి) గుణాలను వర్ణిస్తూ.
15.39.43
अन्तःपुरेषु च तदा सुमहान्रुदितस्वनः ।
प्रादुरासीन्महाराज पृथां श्रुत्वा तथागताम् ॥ १५.३९.४३ ॥
అప్పుడు అంతఃపురాలలో గొప్ప రోదన ధ్వని మొదలైంది, మహారాజా, పృథ అలా మరణించిందని విని.
15.39.44
तं च वृद्धं तथा दग्धं हतपुत्रं नराधिपम् ।
अन्वशोचन्त ते सर्वे गान्धारीं च तपस्विनीम् ॥ १५.३९.४४ ॥
ఆ వృద్ధుడు, అలాగే దహించబడినవాడు, కుమారులు హతులైన ఆ నరాధిపుని కోసం వారందరూ శోకించారు, తపస్విని గాంధారి కోసమూ.
15.39.45
तस्मिन्नुपरते शब्दे मुहूर्तादिव भारत ।
निगृह्य बाष्पं धैर्येण धर्मराजोऽब्रवीदिदम् ॥ १५.३९.४५ ॥
భారతా, ఆ ధ్వని ఆగిన తరువాత కొద్దిసేపటికి, ధైర్యంతో కన్నీళ్లను అదుపు చేసుకొని ధర్మరాజు ఇలా అన్నాడు.