มหาภารตะ · อัธยายะ 15.39
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.39.1
तेषु चोपनिवृत्तेषु पाण्डवेषु यदृच्छया ।
देवर्षिर्नारदो राजन्नाजगाम युधिष्ठिरम् ॥ १५.३९.१ ॥
เมื่อบรรดาปาณฑพกลับมาแล้ว ข้าแต่พระราชา พระนารทฤๅษีผู้เป็นเทพฤๅษีได้เสด็จมายังยุธิษฐิระโดยบังเอิญ
15.39.2
तमभ्यर्च्य महाबाहुः कुरुराजो युधिष्ठिरः ।
आसीनं परिविश्वस्तं प्रोवाच वदतांवरः ॥ १५.३९.२ ॥
ยุธิษฐิระ ท้าวเธอแห่งกุรุผู้มีพระพาหาใหญ่และเป็นผู้ประเสริฐที่สุดในการกล่าว ได้ต้อนรับพระองค์แล้วกล่าวกับพระองค์ขณะที่พระองค์ประทับอยู่อย่างสงบ
15.39.3
चिरात्तु नानुपश्यामि भगवन्तमुपस्थितम् ।
कच्चित्ते कुशलं विप्र शुभं वा प्रत्युपस्थितम् ॥ १५.३९.३ ॥
นานแล้วที่ข้าพเจ้าไม่ได้เห็นท่านผู้ทรงคุณปรากฏอยู่ที่นี่ ข้าแต่พราหมณ์ ความเป็นอยู่ของท่านดีหรือไม่ หรือท่านมาพร้อมข่าวอันเป็นมงคล
15.39.4
के देशाः परिदृष्टास्ते किं च कार्यं करोमि ते ।
तद्ब्रूहि द्विजमुख्यस्त्वं ह्यस्माकं च प्रियोऽतिथिः। ॥ १५.३९.४ ॥
ท่านได้เห็นแคว้นใดมาบ้าง ข้าพเจ้าจะทำกิจอันใดให้ท่านได้ ขอท่านผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้เกิดสองครั้งโปรดบอกเถิด เพราะท่านเป็นแขกที่เป็นที่รักของพวกเรา
15.39.5
चिरदृष्टोसि मेऽत्येवमागतोऽहं तपोवनात् ।
परिदृष्टानि तीर्थानि गङ्गा चैव मया नृप ॥ १५.३९.५ ॥
ข้าพเจ้าได้พบท่านหลังจากนานแล้ว เพราะข้าพเจ้ามาจากป่าตบะเช่นนี้ ข้าแต่พระราชา ข้าพเจ้าได้ไปยังท่าน้ำศักดิ์สิทธิ์ทั้งหลาย และได้เห็นแม่น้ำคงคาด้วย
15.39.6
वदन्ति पुरुषा मेऽद्य गङ्गातीरनिवासिनः ।
धृतराष्ट्रं महात्मानमास्थितं परमं तपः ॥ १५.३९.६ ॥
วันนี้ บรรดาผู้คนที่อาศัยอยู่บนฝั่งแม่น้ำคงคาบอกข้าพเจ้าว่า ท้าวธฤตราษฎร์ผู้ยิ่งใหญ่ได้บำเพ็ญตบะอันสูงสุด
15.39.7
अपि दृष्टस्त्वया तत्र कुशली स कुरूद्वहः ।
गान्धारी च पृथा चैव सूतपुत्रश्च संजयः ॥ १५.३९.७ ॥
ท่านได้เห็นท้าวเธอผู้เป็นยอดแห่งตระกูลกุรุผู้มีความเป็นอยู่ดีที่นั่นหรือไม่ และได้เห็นคานธารี ปฤถา และสัญชัยผู้เป็นบุตรของสารถีด้วยหรือไม่
15.39.8
कथं च वर्तते चाद्य पिता मम स पार्थिवः ।
श्रोतुमिच्छामि भगवन्यदि दृष्टस्त्वया नृपः ॥ १५.३९.८ ॥
และบัดนี้พระบิดาของข้าพเจ้า ท้าวเธอผู้เป็นพระราชานั้น ประทับอยู่อย่างไร ข้าแต่ท่านผู้ทรงคุณ หากท่านได้เห็นพระราชา ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟัง
15.39.9
स्थिरीभूय महाराज शृणु वृत्तं यथातथम् ।
यथाश्रुतं च दृष्टं च मया तस्मिंस्तपोवने ॥ १५.३९.९ ॥
ข้าแต่มหาราชา จงตั้งใจฟังเรื่องราวตามที่เป็นจริงทุกประการ ตามที่ข้าพเจ้าได้ยินและได้เห็นในป่าตบะแห่งนั้น
15.39.10
वनवासनिवृत्तेषु भवत्सु कुरुनन्दन ।
कुरुक्षेत्रात्पिता तुभ्य गङ्गाद्वारं ययौ नृप ॥ १५.३९.१० ॥
ข้าแต่ความยินดีของชาวกุรุ เมื่อพวกท่านทั้งหมดกลับจากการเนรเทศในป่าแล้ว ข้าแต่พระราชา พระบิดาของท่านได้เสด็จจากกุรุเกษตรไปยังคงคาทวาร
15.39.11
गान्धार्या सहितो धीमान्वध्वा कुन्त्या समन्वितः ।
संजयेन च सूतेन साग्निहोत्रः सयाजकः ॥ १५.३९.११ ॥
ท่านผู้มีปัญญานั้นเสด็จไปพร้อมกับคานธารี มีกุนตีลูกสะใภ้ติดตาม และมีสัญชัยผู้เป็นสารถีร่วมไปด้วย พร้อมทั้งไฟบูชาและบรรดาปุโรหิตผู้ประกอบยัญ
15.39.12
आतस्थे स तपस्तीव्रं पिता तव तपोधनः ।
अग्निं मुखे समाधाय वायुभक्षोऽभवन्मुनिः ॥ १५.३९.१२ ॥
พระบิดาของท่านผู้มั่งคั่งด้วยตบะได้บำเพ็ญตบะอันเข้มข้น ทรงวางไฟไว้ที่พระโอษฐ์ แล้วทรงเป็นฤๅษีผู้กินแต่ลม
15.39.13
वने स मुनिभिः सर्वैः पूज्यमानो महातपाः ।
त्वगस्थिमात्रशेषः स षण्मासानभवन्नृपः ॥ १५.३९.१३ ॥
ในป่านั้น พระราชาผู้มีตบะยิ่งใหญ่ ทรงได้รับการบูชาจากบรรดาฤๅษีทั้งปวง จนเหลือแต่หนังและกระดูกเป็นเวลาหกเดือน
15.39.14
गान्धारी तु जलाहारी कुन्ती मासोपवासिनी ।
संजयः षष्ठभुक्तेन वर्तयामास भारत ॥ १५.३९.१४ ॥
ส่วนคานธารีดำรงชีพด้วยน้ำเท่านั้น กุนตีอดอาหารเป็นเวลาหนึ่งเดือนในแต่ละครั้ง และสัญชัยประทังชีวิตด้วยการกินทุกหกครั้ง ข้าแต่ภารตะ
15.39.15
अग्नींस्तु याजकास्तत्र जुहुवुर्विधिवत्प्रभो ।
दृश्यतोऽदृश्यतश्चैव वने तस्मिन्नृपस्य वै ॥ १५.३९.१५ ॥
ข้าแต่ท่านผู้เป็นใหญ่ บรรดาปุโรหิตผู้ประกอบพิธีในป่านั้นได้บูชาไฟตามวิธีอย่างถูกต้อง ไฟเหล่านั้นบางครั้งปรากฏให้เห็น และบางครั้งก็มองไม่เห็นในป่าของพระราชานั้นแล
15.39.16
अनिकेतोथ राजा स बभूव वनगोचरः ।
ते चापि सहिते देव्यौ संजयश्च तमन्वयुः ॥ १५.३९.१६ ॥
จากนั้นพระราชาได้กลายเป็นผู้ไม่มีเรือนและเป็นผู้เร่ร่อนอยู่ในป่า ทั้งสองพระนางก็ทรงอยู่กับท่านด้วย และสัญชัยก็ตามเสด็จท่านไป
15.39.17
संजयो नृपतेर्नेता समेषु विषमेषु च ।
गान्धार्याश्च पृथा चैव चक्षुरासीदनिन्दिता ॥ १५.३९.१७ ॥
สัญชัยเป็นผู้นำทางของพระราชาทั้งบนพื้นที่ราบและพื้นที่ขรุขระ และเขายังเป็นดวงตาของคานธารีและของปฤถาผู้ปราศจากการตำหนิอีกด้วย
15.39.18
ततः कदाचिद्गङ्गायाः कच्छे स नृपसत्तमः ।
गङ्गायामाप्लुतो धीमानाश्रमाभिमुखो ययौ ॥ १५.३९.१८ ॥
ต่อมาวันหนึ่ง พระราชาผู้ประเสริฐที่สุดนั้น หลังจากทรงอาบน้ำในแม่น้ำคงคาที่ฝั่ง ก็เสด็จไปทางอาศรมด้วยพระปัญญา
15.39.19
अथ वायुः समुद्भुतो दावाग्निरभवन्महान् ।
ददाह तद्वनं सर्वं परिगृह्य समन्ततः ॥ १५.३९.१९ ॥
ขณะนั้นลมพัดขึ้น และเกิดไฟป่าขนาดใหญ่ ไฟล้อมป่าทั้งหมดไว้โดยรอบ แล้วเผาป่านั้นทั้งผืน
15.39.20
दह्यत्सु मृगयूथेषु द्विजिह्वेषु समन्ततः ।
वराहाणां च यूथेषु संश्रयत्सु जलाशयान् ॥ १५.३९.२० ॥
ขณะที่ฝูงกวางและงูถูกเผาอยู่โดยรอบ และฝูงหมูป่าแสวงหาที่พึ่งในแหล่งน้ำ
15.39.21
सम्प्रदीप्ते वने तस्मिन्प्राप्ते व्यसन उत्तमे ।
निराहारतया राजा मन्दप्राणविचेष्टितः।
असमर्थोऽपसरणे सुकृशे मातरौ च ते ॥ १५.३९.२१ ॥
ในป่านั้นที่กำลังลุกไหม้รุนแรง เมื่อภัยพิบัติอันยิ่งใหญ่มาถึง พระราชาทรงอดอาหาร ลมหายใจอ่อนและการเคลื่อนไหวเชื่องช้า ไม่อาจถอยหนีได้ ส่วนพระมารดาทั้งสองของท่านก็ผอมโซยิ่งนัก
15.39.22
ततः स नृपतिर्दृष्ट्वा वह्निमायान्तमन्तिकात् ।
इदमाह ततः सूतं संजयं जयतांवरः ॥ १५.३९.२२ ॥
ครั้งนั้น พระราชาทอดพระเนตรเห็นไฟกำลังคืบเข้ามาใกล้ จึงตรัสถ้อยคำนี้แก่สัญชัยผู้เป็นสารถี สัญชัยผู้เป็นผู้ชนะที่ยอดเยี่ยมที่สุด
15.39.23
गच्छ संजय यत्राग्निर्न त्वां दहति कर्हिचित् ।
वयमत्राग्निना युक्ता गमिष्यामः परां गतिम् ॥ १५.३९.२३ ॥
สัญชัยเอ๋ย จงไปยังที่ซึ่งไฟจะไม่มีวันเผาเจ้าได้ ส่วนพวกเรานั้น เมื่อเข้าสู่ไฟที่นี่แล้ว จะไปสู่คติอันสูงสุด
15.39.24
तमुवाच किलोद्विग्नः संजयो वदतांवरः ।
राजन्मृत्युरनिष्टोऽयं भविता ते वृथाऽग्निना ॥ १५.३९.२४ ॥
สัญชัยผู้เป็นผู้พูดที่เลิศที่สุด ด้วยความวิตกกังวล จึงกล่าวแก่พระองค์ว่า ข้าแต่พระราชา ความตายอันไม่พึงปรารถนานี้จะมาถึงพระองค์ผ่านไฟโดยเปล่าประโยชน์
15.39.25
न चोपायं प्रपश्यामि मोक्षणे जातवेदसः ।
यदत्रानन्तरं कार्यं तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ १५.३९.२५ ॥
ข้าพระองค์มองไม่เห็นหนทางใดที่จะให้พ้นจากไฟนี้ ขอพระองค์โปรดตรัสบอกว่า ต่อจากนี้ที่นี่จะต้องทำสิ่งใด
15.39.26
इत्युक्तः संजयेनेदं पुनराह स पार्थिवः ।
नैष मृत्युरनिष्टो नो निःसृतानां गृहात्स्वयम् ॥ १५.३९.२६ ॥
เมื่อสัญชัยกล่าวดังนี้ พระราชาจึงตรัสอีกว่า สำหรับพวกเราผู้ออกจากเรือนด้วยความสมัครใจของตนเอง ความตายนี้มิใช่สิ่งที่ไม่พึงปรารถนา
15.39.27
जलमग्निस्तथा वायुरथवाऽपि विकर्षणम् ।
तापसानां प्रशस्यं ते गच्च संजय माचिरम् ॥ १५.३९.२७ ॥
น้ำ ไฟ ลม หรือแม้แต่การถูกฉุดลากไป ล้วนเป็นสิ่งที่ฤๅษีผู้บำเพ็ญตบะสรรเสริญ สัญชัยเอ๋ย จงไปเถิด อย่ารอช้านาน
15.39.28
इत्युक्त्वा संजयं राजा समाधाय मनस्तथा ।
प्राङ्मुखः सह गान्धार्या कुन्त्या चोपाविशत्तदा ॥ १५.३९.२८ ॥
ครั้นตรัสกับสัญชัยดังนี้แล้ว พระราชาทรงตั้งจิตให้มั่น หันพระพักตร์ไปทางทิศตะวันออก แล้วประทับนั่งลงพร้อมกับพระนางคานธารีและพระนางกุนตี
15.39.29
संजयस्तं तथा दृष्ट्वा प्रदक्षिणमथाकरोत् ।
उवाच चैनं मेधावी युङ्क्ष्वात्मानमिति प्रभो ॥ १५.३९.२९ ॥
สัญชัยเห็นพระองค์ประทับเช่นนั้น จึงเดินเวียนประทักษิณ แล้วกล่าวแก่พระองค์ว่า ข้าแต่พระผู้เป็นใหญ่ ผู้มีปัญญา ขอพระองค์โปรดน้อมจิตเข้าสู่ภายในพระองค์เอง
15.39.30
ऋषिपुत्रो मनीषी स राज चक्रेऽस्य तद्वचः ।
सन्निरुध्येन्द्रियग्राममासीत्काष्ठोपमस्तदा ॥ १५.३९.३० ॥
พระราชาผู้เป็นบุตรของฤๅษีผู้มีปัญญานั้นทรงทำตามถ้อยคำของสัญชัย ทรงสยบกลุ่มอินทรีย์ทั้งปวงไว้ได้ทั้งหมด แล้วประทับนิ่งอยู่ดุจท่อนไม้ในขณะนั้น
15.39.31
गान्धारी च महाभागा जननी च पृथा तव ।
दावाग्निना समायुक्ते स च राजा पिता तव ॥ १५.३९.३१ ॥
พระนางคานธารีผู้มีบุญวาสนายิ่งนัก และพระมารดาของท่านคือพระนางปฤถา รวมทั้งพระราชาผู้เป็นบิดาของท่าน ล้วนถูกไฟป่าโหมล้อมเข้ามา
15.39.32
संजयस्तु महाप्राज्ञस्तस्माद्दावादमुच्यत ।
गङ्गाकूले मया दृष्टस्तापसैः परिवारितः ॥ १५.३९.३२ ॥
ส่วนสัญชัยผู้มีปัญญายิ่งนั้น พ้นจากไฟป่านั้นมาได้ ข้าพเจ้าได้เห็นเขาบนฝั่งแม่น้ำคงคา ล้อมรอบด้วยฤๅษีผู้บำเพ็ญตบะ
15.39.33
स तानामन्त्र्य तेजस्वी निवेद्यैतच्च सर्वशः ।
प्रययौ संजयो धीमान्हिमवन्तं महीधरम् ॥ १५.३९.३३ ॥
สัญชัยผู้รุ่งโรจน์และมีปัญญา ได้ลาพวกฤๅษีเหล่านั้น และแจ้งเรื่องทั้งหมดนี้ให้ทราบโดยครบถ้วน แล้วจึงออกเดินทางไปยังหิมาลัย ภูเขาใหญ่
15.39.34
एवं स निधनं प्राप्तः कुरुराजो महामनाः ।
गान्धारी च पृथा चैव जनन्यौ ते विशाम्पते ॥ १५.३९.३४ ॥
กษัตริย์แห่งกุรุผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ จึงสิ้นชีวิตลงดังนี้ และพระมารดาทั้งสองของท่าน คือพระนางคานธารีและพระนางปฤถา ก็เช่นเดียวกัน ข้าแต่เจ้าแห่งมนุษย์
15.39.35
यदृच्छयाऽनुव्रजता मया राज्ञः कलेवरम् ।
तयोश्च देव्योरुभयोर्मया दृष्टानि भारत ॥ १५.३९.३५ ॥
โอ ภารตะ ขณะที่ข้าพเจ้าเดินทางไปโดยบังเอิญ ข้าพเจ้าได้เห็นร่างของพระราชา และร่างของพระราชินีทั้งสองพระองค์นั้น
15.39.36
ततस्तपोवने तस्मिन्समाजग्मुस्तपोधनाः ।
श्रुत्वा राज्ञस्तदा निष्ठां न त्वशोचन्गतीश्च ते ॥ १५.३९.३६ ॥
ครั้นนั้น ฤๅษีผู้มีตบะเป็นทรัพย์ของตนได้มาประชุมกันในป่าตบะนั้น เมื่อได้ยินเรื่องการสิ้นพระชนม์ของพระราชา พวกเขาก็มิได้โศกเศร้า และมิได้โศกเศร้าต่อชะตากรรมของพระองค์ทั้งสอง
15.39.37
तत्राश्रौषमहं सर्वमेतत्पुरुषसत्तम ।
यथा च नृपतिर्दग्धो देव्यौ ते चेति पाण्डव ॥ १५.३९.३७ ॥
ข้าแต่บุรุษผู้ประเสริฐ บุตรแห่งปาณฑุ ข้าพเจ้าได้ยินเรื่องทั้งหมดนั้นที่นั่น คือเรื่องที่พระราชาถูกเผาไหม้ และพระราชินีทั้งสองของท่านก็ถูกเผาเช่นกัน
15.39.38
न शोचितव्यं राजेन्द्र स्वर्गस्थः पृथिवीपतिः ।
प्राप्तवानग्निसंयोगं गान्धारी जननी च ते ॥ १५.३९.३८ ॥
ข้าแต่จอมกษัตริย์ พระองค์ไม่ควรโศกเศร้า ราชาแห่งแผ่นดินทรงประทับอยู่ในสวรรค์แล้ว และพระมารดาของพระองค์คือพระนางคานธารีได้บรรลุการรวมกับไฟแล้ว
15.39.39
एतच्छ्रुत्वा च सर्वेषां पाण्डवानां महात्मनाम् ।
निर्याणं धृतराष्ट्रस्य शोकः समभवन्महान् ॥ १५.३९.३९ ॥
เมื่อได้ยินดังนี้ ความโศกเศร้าอันยิ่งใหญ่ก็บังเกิดขึ้นแก่บรรดาปาณฑพผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ทั้งปวง เพราะการจากไปของพระธฤตราษฎร์
15.39.40
अन्तःपुराणां च तदा महानार्तस्वरोऽभवत् ।
पौराणां च महाराज श्रुत्वा राज्ञस्तदा गतिम् ॥ १५.३९.४० ॥
ข้าแต่มหาราช ครั้งนั้นเสียงร่ำไห้อันโศกาอาดูรก็ดังขึ้นอย่างมากในอันตःปุระ และในหมู่ชาวเมือง เมื่อได้ยินเรื่องชะตากรรมของพระราชาในครั้งนั้น
15.39.41
अहो धिगिति राजा तु विक्रुश्य भृशदुःखितः ।
ऊर्ध्वबाहुः स्मरन्मातुः प्ररुरोद युधिष्ठिरः ॥ १५.३९.४१ ॥
อโห ความอัปยศ พระเจ้าแผ่นดินยุธิษฐิระคร่ำครวญเช่นนี้ด้วยความทุกข์ระทมยิ่ง ยกแขนขึ้น ระลึกถึงพระมารดา แล้วร้องไห้เสียงดัง
15.39.42
भीमसेनपुरोगाश्च भ्रातरः सर्व एव ते ।
रुरुदुर्दुःखसंतप्ता वर्णयन्तः पृथां तदा ॥ १५.३९.४२ ॥
พระอนุชาทั้งปวง มีภีมเสนนำหน้า ต่างร่ำไห้ด้วยความเศร้าโศกเผาลน สรรเสริญพระปฤถาในเวลานั้น
15.39.43
अन्तःपुरेषु च तदा सुमहान्रुदितस्वनः ।
प्रादुरासीन्महाराज पृथां श्रुत्वा तथागताम् ॥ १५.३९.४३ ॥
ในเหล่าอันตะปุระ ก็บังเกิดเสียงร่ำไห้ดังใหญ่หลวงขึ้นในเวลานั้น โอ มหาราช เมื่อได้ฟังว่าพระปฤถาเสด็จสู่แดนลับไปเช่นนั้น
15.39.44
तं च वृद्धं तथा दग्धं हतपुत्रं नराधिपम् ।
अन्वशोचन्त ते सर्वे गान्धारीं च तपस्विनीम् ॥ १५.३९.४४ ॥
ทุกคนต่างโศกเศร้าเพื่อพระเจ้าแผ่นดินผู้ชราพระองค์นั้น ผู้ถูกเผาผลาญและสูญเสียโอรสทั้งหลาย และเพื่อพระนางคานธารีผู้บำเพ็ญตบะด้วย
15.39.45
तस्मिन्नुपरते शब्दे मुहूर्तादिव भारत ।
निगृह्य बाष्पं धैर्येण धर्मराजोऽब्रवीदिदम् ॥ १५.३९.४५ ॥
โอ ภารตะ เมื่อเสียงนั้นสงบลง ราวกับผ่านไปเพียงชั่วครู่ ธรรมราชากลั้นน้ำตาไว้ด้วยความอดทน แล้วตรัสถ้อยคำเหล่านี้