Mahābhārata · Adhyāya 15.4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.4.1
न मां प्रीणयते राज्यं त्वय्येवं दुःखिते नृप ।
दिङ्मामस्तु सुदुर्बुद्धिं राज्यसक्तं प्रमादिनम् ॥ १५.४.१ ॥
Oh rey, cuando estás así afligido, este reino no me complace. ¡Maldito sea yo, de entendimiento muy perverso, apegado al reino y descuidado!
15.4.2
गृहे वसन्तं दुःखार्तमुपवासकृशं भृशम् ।
यताहारं क्षितिशयं नाविदं भ्रातृभिः सह ॥ १५.४.२ ॥
Viviendo en casa, afligido por el dolor, muy consumido por el ayuno, de comida moderada, durmiendo en el suelo, no lo supe, junto con mis hermanos.
15.4.3
अहोस्मि वञ्चितो मूढो भवता गूढबुद्धिना ।
विस्वासयित्वा पूर्वं मां यदिदं दुःखमश्नुथा ॥ १५.४.३ ॥
¡Ay! Yo, necio, he sido engañado por ti, de intención oculta, que primero me ganaste la confianza y luego incurriste en esta aflicción.
15.4.4
किं मे राज्येन भोगैर्वा किं यज्ञैः किं सुखेन वा ।
यस्य मे त्वं महीपाल दुखान्येतान्यवाप्तवान् ॥ १५.४.४ ॥
Oh protector de la tierra, ¿de qué me sirven el reino, los placeres, los sacrificios o la felicidad, cuando por mi causa has padecido estos dolores?
15.4.5
पीडितं चापि जानामि राज्यमात्मानमेव च ।
अनेन वचसा तेऽद्य दुःखितस्य जनेश्वरः ॥ १५.४.५ ॥
Oh señor de los hombres, por estas palabras tuyas de hoy, sé que el reino y yo mismo estamos afligidos, y tú, tan afligido.
15.4.6
भवान्पिता भवान्माता भवान्नः परमो गुरुः ।
भवता विप्रहीणा वै क्वनु तिष्ठामहे वयम् ॥ १५.४.६ ॥
Tú eres nuestro padre, tú eres nuestra madre, tú eres nuestro supremo maestro. Separados de ti, ¿dónde podremos estar?
15.4.7
औरसो भवतः पुत्रो युयुत्सुर्नृपसत्तम ।
अस्तु राजा महाराज यमन्यं मन्यते भवान् ॥ १५.४.७ ॥
Mejor de los reyes, sea rey tu hijo legítimo Yuyutsu. Gran rey, sea rey aquel a quien consideras otro.
15.4.8
अहं वनं गमिष्यामि भवान्राजा प्रशास्त्विदम् ।
नमामयशसा दग्धं भूयस्त्वं दग्धुमर्हसि ॥ १५.४.८ ॥
Yo iré al bosque; tú, como rey, gobierna este reino. Mereces volver a abrasar lo que fue abrasado por la fama de Nama.
15.4.9
नाहं राजा भवान्राजा भवता परवानहम् ।
कथं गुरुं त्वां धर्मज्ञमनुज्ञातुमिहोत्सहे ॥ १५.४.९ ॥
Yo no soy rey; tú eres el rey, y yo dependo de ti. ¿Cómo me atrevería a concederte permiso aquí, a ti que eres mi maestro y conocedor del dharma?
15.4.10
न मन्युर्हृदि नः कश्चित्सुयोधनकृतेऽनघ ।
भवितव्यं तथा तद्धि वयं चान्ये च मोहिताः ॥ १५.४.१० ॥
Oh sin mancha, no hay ira en nuestro corazón por causa de Suyodhana. Así tenía que ser; nosotros y otros estábamos ofuscados.
15.4.11
वयं पुत्रा हि भवोत यथा दुर्योधनादयः ।
गान्धारी चैव कुन्ती च निर्विशेषे मते मम ॥ १५.४.११ ॥
Nosotros también somos tus hijos, como lo son Duryodhana y los demás. Gāndhārī y Kuntī también, a mi juicio, son sin distinción.
15.4.12
स मां त्वं यदि राजेन्द्र परित्यज्य गमिष्यसि ।
पृष्ठतस्त्वनुयास्यामि सत्यमात्मानमालभे ॥ १५.४.१२ ॥
Señor de reyes, si me abandonas y te vas, te seguiré por detrás. Esto es verdad; lo juro por mí mismo.
15.4.13
इयं हि वसुसंपूर्णा मही सागरमेखला ।
भवता विप्रहीणस्य न मे प्रीतिकरी भवेत् ॥ १५.४.१३ ॥
Esta tierra, llena de riquezas y ceñida por el océano, no me daría alegría si fuera separado de ti.
15.4.14
भवदीयमिदं सर्वं शिरसा त्वां प्रसादये ।
त्वदधीनाः स्म राजेन्द्र व्येतु ते मानसो ज्वरः ॥ १५.४.१४ ॥
Todo esto es tuyo; con la cabeza inclinada te suplico. Oh señor de reyes, dependemos de ti; que se disipe la fiebre de tu mente.
15.4.15
भवितव्यमनुप्राप्तो मन्ये त्वं वसुधाधिप ।
दिष्ट्या शुश्रूषमाणस्त्वां मोक्षिष्ये मनसो ज्वरं ॥ १५.४.१५ ॥
Creo que esto tenía que suceder, oh señor de la tierra. Por fortuna, sirviéndote, me libraré de esta fiebre de la mente.
15.4.16
तापस्ये मे मनस्तात वर्तते कुरुनन्दन ।
उचितं च कुलेऽस्माकमरण्यगमनं प्रभो ॥ १५.४.१६ ॥
Mi mente se inclina a la vida ascética, querido hijo, alegría de los Kurus. Para nuestra familia, ir al bosque es lo apropiado, oh señor.
15.4.17
चिरमध्युषितः पुत्र चिरं शुश्रूषितस्त्वया ।
वृद्धं मामप्यनुज्ञातुमर्हसि त्वं नराधिप ॥ १५.४.१७ ॥
Hijo, he permanecido aquí mucho tiempo, y tú me has servido mucho tiempo. Señor de los hombres, es justo que me concedas también a mí, un anciano, la licencia para partir.
15.4.18
इत्युक्त्वा धर्मराजानं वेपमानं कृताञ्जलिम् ।
उवाच विदुरं राजा धृतराष्ट्रोंऽबिकासुतः ॥ १५.४.१८ ॥
Habiendo dicho esto al rey del dharma, que permanecía temblando con las manos juntas, el rey Dhṛtarāṣṭra, hijo de Ambikā, habló a Vidura.
15.4.19
संजयं च महात्मानं कृपं चापि महारथम् ।
अनुनेतुमिहेच्छामि भवद्भिर्वसुधाधिपम् ॥ १५.४.१९ ॥
Deseo que ustedes apacigüen aquí al magnánimo Sañjaya, al gran carro de guerra Kṛpa y al señor de la tierra.
15.4.20
म्लायते मे मनो हीदं मुखं च परिशुष्यति ।
वयसा च प्रकृष्टेन वाग्व्यायामेन चैव ह ॥ १५.४.२० ॥
Mi mente se marchita y mi rostro se seca, por mi avanzada edad y por el esfuerzo de tanto hablar.
15.4.21
इत्युक्त्वा स तु धर्मात्मा वृद्धो राजा कुरूद्वहः ।
गान्धारीं शिश्रिये धीमान्सहसैव गतासुवत् ॥ १५.४.२१ ॥
Dicho esto, el rey de alma justa, anciano, el más destacado de los Kurus y sabio, se apoyó de pronto en Gāndhārī, como si estuviera sin vida.
15.4.22
तं तु दृष्ट्वा समासीनं विसंज्ञमिव कौरवम् ।
आर्तिं राजाऽगमत्तीव्रां कौन्तेयः परवीरहा ॥ १५.४.२२ ॥
Al ver a aquel Kaurava sentado como si estuviera inconsciente, el rey Kaunteya, matador de héroes enemigos, sintió una angustia intensa.
15.4.23
यस्य नागसहस्रेण शतसङ्ख्येन वै बलम् ।
सोयं नारीं व्यपाश्रित्य शेते राजा गतासुवत् ॥ १५.४.२३ ॥
Este rey, cuya fuerza era la de mil elefantes, yace ahora como sin vida, apoyado en una mujer.
15.4.24
आयसी प्रतिमा येन भीमसेनस्य सा पुरा ।
चूर्णीकृता बलवता सोबलामाश्रितः स्त्रियम् ॥ १५.४.२४ ॥
Quien una vez destrozó aquella imagen de hierro de Bhīmasena, el poderoso, ahora yace refugiado en una mujer débil.
15.4.25
धिगस्तु मामधर्मज्ञं धिग्बुद्धिं धिक्च मे श्रुतम् ।
यत्कृते पृथिवीपालः शेतेऽयमतथोचितः ॥ १५.४.२५ ॥
¡Qué vergüenza para mí, que ignoro el dharma! ¡Qué vergüenza para mi intelecto y para mi saber! Por mi causa este protector de la tierra yace en un estado que no le corresponde.
15.4.26
अहमप्युपवत्स्यामि यथैवायं गुरुर्मम ।
यदि राजा न भुङ्क्तेऽयं गान्धारी च यशस्विनी ॥ १५.४.२६ ॥
Igual que este maestro mío, el rey, no come, y la gloriosa Gāndhārī no come, así también yo ayunaré.
15.4.27
ततोस्य पाणिना राजञ्जलशीतेन पाण्डवः ।
उरो मुखं च शनकैः पर्यमार्जत धर्मवित् ॥ १५.४.२७ ॥
Entonces, oh rey, el pándava conocedor del dharma le frotó suavemente el pecho y el rostro con una mano humedecida en agua fría.
15.4.28
तेन रत्नौषधिमता पुण्येन च सुगन्धिना ।
पाणिस्पर्शेन राज्ञः स राजा संज्ञामवाप ह ॥ १५.४.२८ ॥
Con el contacto de aquella mano sagrada, fragante y dotada de gemas y hierbas, el rey recobró el conocimiento.
15.4.29
स्पृशन्तं पाणिना भूयः परिष्यज्य च पाण्डवम् ।
उवाच राजा धर्मज्ञो धृतराष्ट्रः शुभं वचः ॥ १५.४.२९ ॥
Abrazando de nuevo al pándava, que seguía tocándolo con la mano, el rey Dhṛtarāṣṭra, conocedor del dharma, pronunció palabras auspiciosas.
15.4.30
जीवामीवातिसंस्पर्शात्तव राजीवलोचन ।
मूर्धानं च तवाघ्रातुमिच्छामि मनुजाधिप।
पाणिभ्यां हि परिस्प्रष्टुं प्राणानां हितमात्मनि ॥ १५.४.३० ॥
Oh tú, de ojos de loto, vivo solo gracias a tu contacto. Oh señor de los hombres, deseo oler tu cabeza; tocarte con ambas manos es, en verdad, beneficioso para mis alientos vitales y para mi ser.
15.4.31
अष्टमो ह्यद्य कालोऽयमाहारस्य कृतस्य मे ।
येनाहं कुरुशार्दूल शक्नोमि न विचेष्टितुम् ॥ १५.४.३१ ॥
Oh tigre de los Kurus, hoy esta es la octava vez que tomo alimento, por lo que ni siquiera puedo moverme.
15.4.32
व्यायामश्चायमत्यर्थं कृतस्त्वामभियाचता ।
ततो ग्लानमनास्तान नष्टसंज्ञ इवाभवम् ॥ १५.४.३२ ॥
Y este gran esfuerzo lo hice al suplicarte; entonces, con la mente cansada, me quedé como quien ha perdido el sentido.
15.4.33
तवामृतसुखस्पर्शं हस्तस्पर्शमिमं प्रभो ।
लब्ध्वा संजीवितोस्मीति मन्ये कुरुकुलोद्वह ॥ १५.४.३३ ॥
Oh señor, sostén del linaje de los Kuru, habiendo obtenido este toque de tu mano, cuyo contacto es tan placentero como el néctar, creo que he sido revivido.
15.4.34
एवमुक्तस्तु कौन्तेयः पित्रा ज्येष्ठेन भारत ।
पस्पर्श सर्वगात्रेषु स्नेहार्द्रस्तं शनैस्तदा ॥ १५.४.३४ ॥
Así dirigido por su padre, el mayor, oh Bhārata, el hijo de Kuntī, humedecido de afecto, tocó lentamente todos sus miembros.
15.4.35
उपलभ्य ततः प्राणान्धृतराष्ट्रो महीपतिः ।
बाहुभ्यां सम्परिष्वज्य मूर्ध्न्याजिघ्रत पाण्डवम् ॥ १५.४.३५ ॥
Entonces, habiendo recobrado el aliento, el rey Dhṛtarāṣṭra abrazó al Pāṇḍava con ambos brazos y le olió la cabeza.
15.4.36
विदुरादयश्च ते सर्वे रुरुदुर्दुःखिता भृशम् ।
अतिदुःखात्तु राजानं नोचुः किञ्चन पाण्डवम् ॥ १५.४.३६ ॥
Vidura y todos los demás, afligidos, lloraron mucho; pero por el extremo dolor no dijeron nada al rey, el Pāṇḍava.
15.4.37
गान्धारी त्वेव धर्मज्ञा मनसोद्वहती भृशम् ।
दुःखान्यधारयद्राजन्मैवमित्येव चाब्रवीत् ॥ १५.४.३७ ॥
Gāndhārī, que conocía el dharma, soportó en su mente grandes dolores, y dijo: «Oh rey, que así sea.»
15.4.38
इतरास्तु स्त्रियः सर्वाः कुन्त्या सह सुदःखिताः ।
नेत्रैरागतविक्लेदैः परिवार्य स्थिताऽभवन् ॥ १५.४.३८ ॥
Todas las demás mujeres, profundamente afligidas junto a Kuntī, se pusieron de pie rodeándola, con los ojos humedecidos por las lágrimas.
15.4.39
अथाब्रवीत्पुनर्वाक्यं धृतराष्ट्रो युधिष्ठिरम् ।
अनुजानीहि मां राजंस्तापस्ये भरतर्षभ ॥ १५.४.३९ ॥
Entonces Dhṛtarāṣṭra volvió a dirigir estas palabras a Yudhiṣṭhira: «Oh rey, toro de los Bharatas, concédeme permiso para la vida ascética.»
15.4.40
ग्लायते मे मनस्तात भूयोभूयः प्रजल्पतः ।
न मामतः परं पुत्र परिक्लेष्टुमिहार्हसि ॥ १५.४.४० ॥
Querido hijo, mi mente se cansa de hablar una y otra vez; hijo, no debes afligirme más aquí.
15.4.41
तस्मिंस्तु कौरवेन्द्रे तं तथा ब्रुवति पाण्डवम् ।
सर्वेषामवरोधानामार्तनादो महानभूत् ॥ १५.४.४१ ॥
Mientras el señor de los kurus hablaba así al pándava, un gran grito de angustia se elevó de todas las mujeres de los aposentos interiores.
15.4.42
दृष्ट्वा कृशं विवर्णं च राजानमतथोचितम् ।
उपवासपरिश्रान्तं त्वगस्थिपरिवारितम् ॥ १५.४.४२ ॥
Vieron al rey demacrado y pálido, en un estado impropio de él, agotado por el ayuno y cubierto de piel y huesos.
15.4.43
धर्मपुत्रः स्वपितरं परिष्वज्य महाप्रभुम् ।
शोकजं बाष्पमुत्सृज्यि पुनर्वचनमब्रवीत् ॥ १५.४.४३ ॥
El hijo de Dharma abrazó a su padre, gran señor, derramó lágrimas nacidas del dolor y volvió a pronunciar estas palabras.
15.4.44
न कामये नरश्रेष्ठ जीवितं पृथिवीं तथा ।
यथा तव प्रियं राजंश्चिकीर्षामि परंतप ॥ १५.४.४४ ॥
¡Oh mejor de los hombres, oh abrasador de enemigos, oh rey! No deseo la vida ni la tierra; solo deseo hacer lo que te es querido.
15.4.45
यदि चाहमनुग्राह्यो भवतो दयितोऽपि वा ।
क्रियतां तावदाहारस्ततो वेत्स्याम्यहं परम् ॥ १५.४.४५ ॥
Si soy digno de tu favor o te soy querido, toma primero alimento; entonces conoceré el bien supremo.
15.4.46
ततोऽब्रवीन्महातेजा धृतराष्ट्रो युधिष्ठिरम् ।
अनुज्ञातस्त्वया पुत्र भुञ्जीयामिति कामये ॥ १५.४.४६ ॥
Entonces Dhṛtarāṣṭra, de gran esplendor, dijo a Yudhiṣṭhira: 'Hijo, con tu permiso deseo comer.'
15.4.47
इति ब्रुवति राजेन्द्रे धृतराष्ट्रे युधिष्ठिरम् ।
ऋषिः सत्यवतीपुत्रो व्यासोऽभ्योत्य वचोऽब्रवीत् ॥ १५.४.४७ ॥
Mientras el señor de los reyes Dhṛtarāṣṭra hablaba así a Yudhiṣṭhira, el sabio Vyāsa, hijo de Satyavatī, se acercó y pronunció estas palabras.