ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 15.4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.4.1
न मां प्रीणयते राज्यं त्वय्येवं दुःखिते नृप ।
दिङ्मामस्तु सुदुर्बुद्धिं राज्यसक्तं प्रमादिनम् ॥ १५.४.१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖੀ ਹੋਵੋ ਤਾਂ ਇਹ ਰਾਜ ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਆਸਕਤ, ਲਾਪਰਵਾਹ ਅਤੇ ਅਤਿ ਦੁਰਬੁੱਧੀ ਮੈਨੂੰ ਧਿੱਕਾਰ ਹੋਵੇ।
15.4.2
गृहे वसन्तं दुःखार्तमुपवासकृशं भृशम् ।
यताहारं क्षितिशयं नाविदं भ्रातृभिः सह ॥ १५.४.२ ॥
ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਵਰਤ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਸੰਜਮੀ ਆਹਾਰ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੌਂਦੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੈਂ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ।
15.4.3
अहोस्मि वञ्चितो मूढो भवता गूढबुद्धिना ।
विस्वासयित्वा पूर्वं मां यदिदं दुःखमश्नुथा ॥ १५.४.३ ॥
ਹਾਏ! ਮੈਂ ਮੂਰਖ ਗੂੜ੍ਹ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥੋਂ ਠੱਗਿਆ ਗਿਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਿਵਾ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਦੁੱਖ ਪਾਇਆ।
15.4.4
किं मे राज्येन भोगैर्वा किं यज्ञैः किं सुखेन वा ।
यस्य मे त्वं महीपाल दुखान्येतान्यवाप्तवान् ॥ १५.४.४ ॥
ਹੇ ਮਹੀਪਾਲ! ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਦੁੱਖ ਪਾਏ। ਅਜਿਹੇ ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ, ਭੋਗ, ਯਗਿਆਂ ਜਾਂ ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਕੀ ਲਾਭ?
15.4.5
पीडितं चापि जानामि राज्यमात्मानमेव च ।
अनेन वचसा तेऽद्य दुःखितस्य जनेश्वरः ॥ १५.४.५ ॥
ਹੇ ਜਨੇਸ਼ਵਰ! ਅੱਜ ਤੁਹਾਡੇ ਇਸ ਬਚਨ ਨਾਲ, ਦੁਖੀ ਤੁਹਾਡੇ ਬਚਨ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਰਾਜ ਅਤੇ ਮੈਂ ਆਪ ਵੀ ਪੀੜਤ ਹਾਂ।
15.4.6
भवान्पिता भवान्माता भवान्नः परमो गुरुः ।
भवता विप्रहीणा वै क्वनु तिष्ठामहे वयम् ॥ १५.४.६ ॥
ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਮਾਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਡੇ ਪਰਮ ਗੁਰੂ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਵਿਛੜੇ ਅਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਠਹਿਰਾਂਗੇ?
15.4.7
औरसो भवतः पुत्रो युयुत्सुर्नृपसत्तम ।
अस्तु राजा महाराज यमन्यं मन्यते भवान् ॥ १५.४.७ ॥
ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੁਹਾਡਾ ਔਰਸ ਪੁੱਤਰ ਯੁਯੁਤਸੂ ਰਾਜਾ ਬਣੇ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਜਿਸਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਸਮਝਦੇ ਹੋ, ਉਹੀ ਰਾਜਾ ਬਣੇ।
15.4.8
अहं वनं गमिष्यामि भवान्राजा प्रशास्त्विदम् ।
नमामयशसा दग्धं भूयस्त्वं दग्धुमर्हसि ॥ १५.४.८ ॥
ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਤੁਸੀਂ ਰਾਜਾ ਬਣ ਕੇ ਇਸ ਰਾਜ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰੋ। ਨਮ ਦੇ ਯਸ਼ ਨਾਲ ਸੜੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਫਿਰ ਸਾੜਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ।
15.4.9
नाहं राजा भवान्राजा भवता परवानहम् ।
कथं गुरुं त्वां धर्मज्ञमनुज्ञातुमिहोत्सहे ॥ १५.४.९ ॥
ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ; ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਰਾਜਾ ਹੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਅਧੀਨ ਹਾਂ। ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ, ਗੁਰੂ ਸਮਾਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ?
15.4.10
न मन्युर्हृदि नः कश्चित्सुयोधनकृतेऽनघ ।
भवितव्यं तथा तद्धि वयं चान्ये च मोहिताः ॥ १५.४.१० ॥
ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਸੁਯੋਧਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਾਡੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਣਾ ਸੀ; ਅਸੀਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਸਨ।
15.4.11
वयं पुत्रा हि भवोत यथा दुर्योधनादयः ।
गान्धारी चैव कुन्ती च निर्विशेषे मते मम ॥ १५.४.११ ॥
ਅਸੀਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ, ਦੁਰਯੋਧਨ ਆਦਿ ਵਾਂਗ। ਗਾਂਧਾਰੀ ਅਤੇ ਕੁੰਤੀ ਵੀ ਮੇਰੀ ਰਾਏ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਹਨ।
15.4.12
स मां त्वं यदि राजेन्द्र परित्यज्य गमिष्यसि ।
पृष्ठतस्त्वनुयास्यामि सत्यमात्मानमालभे ॥ १५.४.१२ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਓਗੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਾਂਗਾ; ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸਹੁੰ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ।
15.4.13
इयं हि वसुसंपूर्णा मही सागरमेखला ।
भवता विप्रहीणस्य न मे प्रीतिकरी भवेत् ॥ १५.४.१३ ॥
ਧਨ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਸਾਗਰ ਦੀ ਮੇਖਲਾ ਵਾਲੀ ਇਹ ਧਰਤੀ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰੀਤੀਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।
15.4.14
भवदीयमिदं सर्वं शिरसा त्वां प्रसादये ।
त्वदधीनाः स्म राजेन्द्र व्येतु ते मानसो ज्वरः ॥ १५.४.१४ ॥
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਹਾਡਾ ਹੀ ਹੈ; ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਅਧੀਨ ਹਾਂ; ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਦਾ ਤਾਪ ਦੂਰ ਹੋਵੇ।
15.4.15
भवितव्यमनुप्राप्तो मन्ये त्वं वसुधाधिप ।
दिष्ट्या शुश्रूषमाणस्त्वां मोक्षिष्ये मनसो ज्वरं ॥ १५.४.१५ ॥
ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਹੋਣਾ ਹੀ ਸੀ, ਹੇ ਵਸੁਧਾਧਿਪ। ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਿਆਂ ਮੈਂ ਮਨ ਦੇ ਇਸ ਤਾਪ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਵਾਂਗਾ।
15.4.16
तापस्ये मे मनस्तात वर्तते कुरुनन्दन ।
उचितं च कुलेऽस्माकमरण्यगमनं प्रभो ॥ १५.४.१६ ॥
ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਹੇ ਕੁਰੂਨੰਦਨ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਤਪਸਵੀ ਜੀਵਨ ਵੱਲ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਕੁਲ ਲਈ ਵਣ ਜਾਣਾ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।
15.4.17
चिरमध्युषितः पुत्र चिरं शुश्रूषितस्त्वया ।
वृद्धं मामप्यनुज्ञातुमर्हसि त्वं नराधिप ॥ १५.४.१७ ॥
ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਤੂੰ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਬੁੱਢੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ।
15.4.18
इत्युक्त्वा धर्मराजानं वेपमानं कृताञ्जलिम् ।
उवाच विदुरं राजा धृतराष्ट्रोंऽबिकासुतः ॥ १५.४.१८ ॥
ਧਰਮਰਾਜ ਨੂੰ ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਕੰਬਦੇ ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਵਿਦੁਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
15.4.19
संजयं च महात्मानं कृपं चापि महारथम् ।
अनुनेतुमिहेच्छामि भवद्भिर्वसुधाधिपम् ॥ १५.४.१९ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਸੰਜਯ ਅਤੇ ਮਹਾਰਥੀ ਕ੍ਰਿਪ ਨੂੰ ਵੀ — ਤੁਹਾਡੇ ਰਾਹੀਂ ਇੱਥੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ (ਰਾਜੇ) ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਵਾਉਣਾ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
15.4.20
म्लायते मे मनो हीदं मुखं च परिशुष्यति ।
वयसा च प्रकृष्टेन वाग्व्यायामेन चैव ह ॥ १५.४.२० ॥
ਮੇਰਾ ਮਨ ਮੁਰਝਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਮੂੰਹ ਸੁੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬੋਲਣ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਵੀ।
15.4.21
इत्युक्त्वा स तु धर्मात्मा वृद्धो राजा कुरूद्वहः ।
गान्धारीं शिश्रिये धीमान्सहसैव गतासुवत् ॥ १५.४.२१ ॥
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਬਜ਼ੁਰਗ, ਕੁਰੂਆਂ ਦਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਜਾ ਅਚਾਨਕ ਗਾਂਧਾਰੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਢਹਿ ਪਿਆ — ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਣ ਨਿਕਲ ਗਏ ਹੋਣ।
15.4.22
तं तु दृष्ट्वा समासीनं विसंज्ञमिव कौरवम् ।
आर्तिं राजाऽगमत्तीव्रां कौन्तेयः परवीरहा ॥ १५.४.२२ ॥
ਉਸ ਕੌਰਵ ਨੂੰ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਵੇ, ਵੇਖ ਕੇ ਵੈਰੀ-ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੁੰਤੀ-ਪੁੱਤਰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤੀਬਰ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ।
15.4.23
यस्य नागसहस्रेण शतसङ्ख्येन वै बलम् ।
सोयं नारीं व्यपाश्रित्य शेते राजा गतासुवत् ॥ १५.४.२३ ॥
ਜਿਸ ਦਾ ਬਲ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀਆਂ ਜਿੰਨਾ ਸੀ, ਉਹੀ ਇਹ ਰਾਜਾ ਹੁਣ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ ਪ੍ਰਾਣਹੀਣ ਵਾਂਗ ਪਿਆ ਹੈ।
15.4.24
आयसी प्रतिमा येन भीमसेनस्य सा पुरा ।
चूर्णीकृता बलवता सोबलामाश्रितः स्त्रियम् ॥ १५.४.२४ ॥
ਜਿਸ ਬਲਵਾਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਭੀਮਸੇਨ ਦੀ ਉਹ ਲੋਹੇ ਦੀ ਮੂਰਤ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਉਹੀ ਇਹ ਹੁਣ ਇੱਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਔਰਤ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੈ।
15.4.25
धिगस्तु मामधर्मज्ञं धिग्बुद्धिं धिक्च मे श्रुतम् ।
यत्कृते पृथिवीपालः शेतेऽयमतथोचितः ॥ १५.४.२५ ॥
ਧਰਮ ਨਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਮੈਨੂੰ ਧਿੱਕਾਰ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਧਿੱਕਾਰ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਵੀ ਧਿੱਕਾਰ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਪਾਲਕ ਅਯੋਗ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੈ।
15.4.26
अहमप्युपवत्स्यामि यथैवायं गुरुर्मम ।
यदि राजा न भुङ्क्तेऽयं गान्धारी च यशस्विनी ॥ १५.४.२६ ॥
ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਇਹ ਰਾਜਾ ਜੇ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ, ਅਤੇ ਯਸ਼ਸਵੀ ਗਾਂਧਾਰੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤ ਰੱਖਾਂਗਾ।
15.4.27
ततोस्य पाणिना राजञ्जलशीतेन पाण्डवः ।
उरो मुखं च शनकैः पर्यमार्जत धर्मवित् ॥ १५.४.२७ ॥
ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਪਾਂਡਵ ਨੇ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਛਾਤੀ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਪੂੰਝਿਆ।
15.4.28
तेन रत्नौषधिमता पुण्येन च सुगन्धिना ।
पाणिस्पर्शेन राज्ञः स राजा संज्ञामवाप ह ॥ १५.४.२८ ॥
ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਵਾਲੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਉਸ ਹੱਥ ਦੇ ਛੋਹ ਨਾਲ ਉਹ ਰਾਜਾ ਮੁੜ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਇਆ।
15.4.29
स्पृशन्तं पाणिना भूयः परिष्यज्य च पाण्डवम् ।
उवाच राजा धर्मज्ञो धृतराष्ट्रः शुभं वचः ॥ १५.४.२९ ॥
ਹੱਥ ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਛੂੰਹਦੇ ਪਾਂਡਵ ਨੂੰ ਮੁੜ ਗਲ ਲਾ ਕੇ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਕਹੇ।
15.4.30
जीवामीवातिसंस्पर्शात्तव राजीवलोचन ।
मूर्धानं च तवाघ्रातुमिच्छामि मनुजाधिप।
पाणिभ्यां हि परिस्प्रष्टुं प्राणानां हितमात्मनि ॥ १५.४.३० ॥
ਹੇ ਕਮਲ-ਨੈਨ, ਤੇਰੇ ਬਹੁਤ ਛੋਹ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਜੀਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਸੁੰਘਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਹੀ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਲਈ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੈ।
15.4.31
अष्टमो ह्यद्य कालोऽयमाहारस्य कृतस्य मे ।
येनाहं कुरुशार्दूल शक्नोमि न विचेष्टितुम् ॥ १५.४.३१ ॥
ਹੇ ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਭੋਜਨ ਲੈਣ ਦਾ ਇਹ ਅੱਠਵਾਂ ਸਮਾਂ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਹਿਲ-ਜੁਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
15.4.32
व्यायामश्चायमत्यर्थं कृतस्त्वामभियाचता ।
ततो ग्लानमनास्तान नष्टसंज्ञ इवाभवम् ॥ १५.४.३२ ॥
ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਹੋਈ; ਫਿਰ ਥੱਕੇ ਮਨ ਨਾਲ ਮੈਂ ਜਿਵੇਂ ਹੋਸ਼ ਗੁਆ ਬੈਠਾ।
15.4.33
तवामृतसुखस्पर्शं हस्तस्पर्शमिमं प्रभो ।
लब्ध्वा संजीवितोस्मीति मन्ये कुरुकुलोद्वह ॥ १५.४.३३ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕੁਰੂਕੁਲ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੇਰੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ ਸੁਖਦਾਈ ਛੋਹ, ਇਸ ਹੱਥ ਦੇ ਛੋਹ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਮੁੜ ਜੀਵਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।
15.4.34
एवमुक्तस्तु कौन्तेयः पित्रा ज्येष्ठेन भारत ।
पस्पर्श सर्वगात्रेषु स्नेहार्द्रस्तं शनैस्तदा ॥ १५.४.३४ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਤਦ ਵੱਡੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਕੁੰਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਕੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ।
15.4.35
उपलभ्य ततः प्राणान्धृतराष्ट्रो महीपतिः ।
बाहुभ्यां सम्परिष्वज्य मूर्ध्न्याजिघ्रत पाण्डवम् ॥ १५.४.३५ ॥
ਫਿਰ ਸਾਹ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਮਹੀਪਤੀ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਪਾਂਡਵ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਸੁੰਘਿਆ।
15.4.36
विदुरादयश्च ते सर्वे रुरुदुर्दुःखिता भृशम् ।
अतिदुःखात्तु राजानं नोचुः किञ्चन पाण्डवम् ॥ १५.४.३६ ॥
ਵਿਦੁਰ ਆਦਿ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਬਹੁਤ ਰੋਏ; ਅਤਿ ਦੁੱਖ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਾਜਾ ਪਾਂਡਵ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਕਿਹਾ।
15.4.37
गान्धारी त्वेव धर्मज्ञा मनसोद्वहती भृशम् ।
दुःखान्यधारयद्राजन्मैवमित्येव चाब्रवीत् ॥ १५.४.३७ ॥
ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਗਾਂਧਾਰੀ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਸਹਾਰੇ; ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਵੇਂ ਹੀ ਹੋਵੇ।"
15.4.38
इतरास्तु स्त्रियः सर्वाः कुन्त्या सह सुदःखिताः ।
नेत्रैरागतविक्लेदैः परिवार्य स्थिताऽभवन् ॥ १५.४.३८ ॥
ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਕੁੰਤੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਸਨ; ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ।
15.4.39
अथाब्रवीत्पुनर्वाक्यं धृतराष्ट्रो युधिष्ठिरम् ।
अनुजानीहि मां राजंस्तापस्ये भरतर्षभ ॥ १५.४.३९ ॥
ਫਿਰ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਨੂੰ ਫਿਰ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹੇ ਭਰਤ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ।"
15.4.40
ग्लायते मे मनस्तात भूयोभूयः प्रजल्पतः ।
न मामतः परं पुत्र परिक्लेष्टुमिहार्हसि ॥ १५.४.४० ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਮਨ ਥੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕਸ਼ਟ ਨਾ ਦਿਓ।
15.4.41
तस्मिंस्तु कौरवेन्द्रे तं तथा ब्रुवति पाण्डवम् ।
सर्वेषामवरोधानामार्तनादो महानभूत् ॥ १५.४.४१ ॥
ਕੌਰਵਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਜਦੋਂ ਪਾਂਡਵ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਅੰਤਹਪੁਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡਾ ਵਿਰਲਾਪ ਉੱਠਿਆ।
15.4.42
दृष्ट्वा कृशं विवर्णं च राजानमतथोचितम् ।
उपवासपरिश्रान्तं त्वगस्थिपरिवारितम् ॥ १५.४.४२ ॥
ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਫਿੱਕੇ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਉਸ ਲਈ ਅਣਉਚਿਤ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ; ਵਰਤ ਨਾਲ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਚਮੜੀ ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ।
15.4.43
धर्मपुत्रः स्वपितरं परिष्वज्य महाप्रभुम् ।
शोकजं बाष्पमुत्सृज्यि पुनर्वचनमब्रवीत् ॥ १५.४.४३ ॥
ਧਰਮਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾਇਆ, ਸ਼ੋਕ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਅੱਥਰੂ ਵਹਾਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
15.4.44
न कामये नरश्रेष्ठ जीवितं पृथिवीं तथा ।
यथा तव प्रियं राजंश्चिकीर्षामि परंतप ॥ १५.४.४४ ॥
ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੇ ਪਰੰਤਪ ਰਾਜਾ! ਮੈਂ ਨਾ ਜੀਵਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਨਾ ਧਰਤੀ; ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਤੁਹਾਡਾ ਪਿਆਰਾ ਕਾਰਜ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
15.4.45
यदि चाहमनुग्राह्यो भवतो दयितोऽपि वा ।
क्रियतां तावदाहारस्ततो वेत्स्याम्यहं परम् ॥ १५.४.४५ ॥
ਜੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਪਾਤਰ ਜਾਂ ਪਿਆਰਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭੋਜਨ ਕਰੋ; ਤਦੋਂ ਹੀ ਮੈਂ ਪਰਮ ਸੰਤੋਖ ਜਾਣਾਂਗਾ।
15.4.46
ततोऽब्रवीन्महातेजा धृतराष्ट्रो युधिष्ठिरम् ।
अनुज्ञातस्त्वया पुत्र भुञ्जीयामिति कामये ॥ १५.४.४६ ॥
ਤਦ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।'
15.4.47
इति ब्रुवति राजेन्द्रे धृतराष्ट्रे युधिष्ठिरम् ।
ऋषिः सत्यवतीपुत्रो व्यासोऽभ्योत्य वचोऽब्रवीत् ॥ १५.४.४७ ॥
ਜਦੋਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਸਤਿਆਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਆਸ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਬੋਲੇ।