ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 15.4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.4.1
न मां प्रीणयते राज्यं त्वय्येवं दुःखिते नृप ।
दिङ्मामस्तु सुदुर्बुद्धिं राज्यसक्तं प्रमादिनम् ॥ १५.४.१ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଆପଣ ଏପରି ଦୁଃଖୀ ଥିବା ବେଳେ ଏ ରାଜ୍ୟ ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦିଏ ନାହିଁ। ରାଜ୍ୟାସକ୍ତ, ପ୍ରମାଦୀ ଓ ଅତିଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ମୋତେ ଧିକ୍।
15.4.2
गृहे वसन्तं दुःखार्तमुपवासकृशं भृशम् ।
यताहारं क्षितिशयं नाविदं भ्रातृभिः सह ॥ १५.४.२ ॥
ଘରେ ରହି ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ, ଉପବାସରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କୃଶ, ସଂଯତ ଆହାରୀ ଏବଂ ଭୂମିରେ ଶୋଉଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ମୁଁ ଭାଇମାନଙ୍କ ସହିତ ଜାଣି ପାରି ନଥିଲି।
15.4.3
अहोस्मि वञ्चितो मूढो भवता गूढबुद्धिना ।
विस्वासयित्वा पूर्वं मां यदिदं दुःखमश्नुथा ॥ १५.४.३ ॥
ଆହା! ମୂଢ଼ ମୁଁ ଗୂଢ଼ବୁଦ୍ଧି ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତାରିତ ହେଲି। ପୂର୍ବରୁ ମୋତେ ବିଶ୍ୱାସ ଦେଇ ଆପଣ ଏହି ଦୁଃଖ ଭୋଗିଲେ।
15.4.4
किं मे राज्येन भोगैर्वा किं यज्ञैः किं सुखेन वा ।
यस्य मे त्वं महीपाल दुखान्येतान्यवाप्तवान् ॥ १५.४.४ ॥
ହେ ମହୀପାଳ! ମୋ କାରଣରୁ ଆପଣ ଏହି ଦୁଃଖ ପାଇଲେ। ସେହି ମୋ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ, ଭୋଗ, ଯଜ୍ଞ ବା ସୁଖରେ କଣ ଲାଭ?
15.4.5
पीडितं चापि जानामि राज्यमात्मानमेव च ।
अनेन वचसा तेऽद्य दुःखितस्य जनेश्वरः ॥ १५.४.५ ॥
ହେ ଜନେଶ୍ୱର! ଆଜି ଆପଣଙ୍କ ଏହି ବଚନରେ, ଦୁଃଖୀ ଆପଣଙ୍କ ବଚନରେ, ରାଜ୍ୟ ଓ ମୁଁ ନିଜେ ପୀଡ଼ିତ ବୋଲି ମୁଁ ଜାଣେ।
15.4.6
भवान्पिता भवान्माता भवान्नः परमो गुरुः ।
भवता विप्रहीणा वै क्वनु तिष्ठामहे वयम् ॥ १५.४.६ ॥
ଆପଣ ହିଁ ଆମ ପିତା, ଆପଣ ହିଁ ମାତା, ଆପଣ ହିଁ ଆମ ପରମ ଗୁରୁ। ଆପଣଙ୍କ ଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ ଆମେ କେଉଁଠି ରହିବୁ?
15.4.7
औरसो भवतः पुत्रो युयुत्सुर्नृपसत्तम ।
अस्तु राजा महाराज यमन्यं मन्यते भवान् ॥ १५.४.७ ॥
ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କ ଔରସ ପୁତ୍ର ଯୁଯୁତ୍ସୁ ରାଜା ହେଉ। ହେ ମହାରାଜ, ଆପଣ ଯାହାକୁ ଅନ୍ୟ ମନେ କରନ୍ତି, ସେ ରାଜା ହେଉ।
15.4.8
अहं वनं गमिष्यामि भवान्राजा प्रशास्त्विदम् ।
नमामयशसा दग्धं भूयस्त्वं दग्धुमर्हसि ॥ १५.४.८ ॥
ମୁଁ ବନକୁ ଯିବି; ଆପଣ ରାଜା ହୋଇ ଏହି ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରନ୍ତୁ। ନମର ଯଶରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିବାକୁ ଆପଣ ପୁଣି ଦଗ୍ଧ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
15.4.9
नाहं राजा भवान्राजा भवता परवानहम् ।
कथं गुरुं त्वां धर्मज्ञमनुज्ञातुमिहोत्सहे ॥ १५.४.९ ॥
ମୁଁ ରାଜା ନୁହେଁ; ଆପଣ ହିଁ ରାଜା। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଅଧୀନ। ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଗୁରୁତୁଲ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଅନୁମତି ଦେବାକୁ ମୁଁ କିପରି ସାହସ କରିବି?
15.4.10
न मन्युर्हृदि नः कश्चित्सुयोधनकृतेऽनघ ।
भवितव्यं तथा तद्धि वयं चान्ये च मोहिताः ॥ १५.४.१० ॥
ହେ ନିଷ୍ପାପ, ସୁଯୋଧନ ହେତୁ ଆମ ହୃଦୟରେ କୌଣସି କ୍ରୋଧ ନାହିଁ। ତାହା ଏପରି ହେବାର ଥିଲା; ଆମେ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ମୋହିତ ଥିଲୁ।
15.4.11
वयं पुत्रा हि भवोत यथा दुर्योधनादयः ।
गान्धारी चैव कुन्ती च निर्विशेषे मते मम ॥ १५.४.११ ॥
ଆମେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଦୁର୍ଯୋଧନ ଆଦି ପରି। ଗାନ୍ଧାରୀ ଓ କୁନ୍ତୀ ମଧ୍ୟ ମୋ ମତରେ ଭେଦହୀନ।
15.4.12
स मां त्वं यदि राजेन्द्र परित्यज्य गमिष्यसि ।
पृष्ठतस्त्वनुयास्यामि सत्यमात्मानमालभे ॥ १५.४.१२ ॥
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଆପଣ ଯଦି ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଆନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଯିବି; ଏହା ସତ୍ୟ, ମୁଁ ନିଜ ଆତ୍ମାର ଶପଥ କରୁଛି।
15.4.13
इयं हि वसुसंपूर्णा मही सागरमेखला ।
भवता विप्रहीणस्य न मे प्रीतिकरी भवेत् ॥ १५.४.१३ ॥
ଧନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ସାଗର ମେଖଳା ଥିବା ଏହି ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ବିନା ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରୀତିକର ହେବ ନାହିଁ।
15.4.14
भवदीयमिदं सर्वं शिरसा त्वां प्रसादये ।
त्वदधीनाः स्म राजेन्द्र व्येतु ते मानसो ज्वरः ॥ १५.४.१४ ॥
ଏ ସବୁ ଆପଣଙ୍କର; ମସ୍ତକ ନୁଆଁଇ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଛି। ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଅଧୀନ; ଆପଣଙ୍କ ମନର ଜ୍ୱର ଦୂର ହେଉ।
15.4.15
भवितव्यमनुप्राप्तो मन्ये त्वं वसुधाधिप ।
दिष्ट्या शुश्रूषमाणस्त्वां मोक्षिष्ये मनसो ज्वरं ॥ १५.४.१५ ॥
ଏହା ହେବାର ଥିଲା ବୋଲି ମୁଁ ଭାବୁଛି, ହେ ବସୁଧାଧିପ। ସୌଭାଗ୍ୟରୁ ଆପଣଙ୍କ ସେବା କରି ମୁଁ ମନର ଏହି ଜ୍ୱରରୁ ମୁକ୍ତ ହେବି।
15.4.16
तापस्ये मे मनस्तात वर्तते कुरुनन्दन ।
उचितं च कुलेऽस्माकमरण्यगमनं प्रभो ॥ १५.४.१६ ॥
ହେ ତାତ, ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ, ମୋ ମନ ତପସ୍ୱୀ ଜୀବନ ପ୍ରତି ଲାଗିଛି। ଆମ ବଂଶ ପାଇଁ ବନକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ହେ ପ୍ରଭୋ।
15.4.17
चिरमध्युषितः पुत्र चिरं शुश्रूषितस्त्वया ।
वृद्धं मामप्यनुज्ञातुमर्हसि त्वं नराधिप ॥ १५.४.१७ ॥
ପୁତ୍ର, ମୁଁ ବହୁକାଳ ରହିଲି ଏବଂ ତୁମେ ବହୁକାଳ ମୋ ସେବା କଲ। ନରାଧିପ, ବୃଦ୍ଧ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେବା ତୁମ ପାଇଁ ଉଚିତ।
15.4.18
इत्युक्त्वा धर्मराजानं वेपमानं कृताञ्जलिम् ।
उवाच विदुरं राजा धृतराष्ट्रोंऽबिकासुतः ॥ १५.४.१८ ॥
ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ଏହା କହି, କମ୍ପିତ ହୋଇ କର ଯୋଡ଼ି ଅମ୍ବିକାପୁତ୍ର ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ବିଦୁରଙ୍କୁ କହିଲେ।
15.4.19
संजयं च महात्मानं कृपं चापि महारथम् ।
अनुनेतुमिहेच्छामि भवद्भिर्वसुधाधिपम् ॥ १५.४.१९ ॥
ମହାତ୍ମା ସଞ୍ଜୟ ଓ ମହାରଥୀ କୃପଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ — ଆପଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ପୃଥିବୀର ଅଧିପତି (ରାଜା)ଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରାଇବାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
15.4.20
म्लायते मे मनो हीदं मुखं च परिशुष्यति ।
वयसा च प्रकृष्टेन वाग्व्यायामेन चैव ह ॥ १५.४.२० ॥
ମୋ ମନ ମଳିନ ହେଉଛି ଏବଂ ମୋ ମୁଖ ଶୁଖିଯାଉଛି; ଅତିଶୟ ବୟସ ଓ ଅଧିକ କଥା କହିବାର ପରିଶ୍ରମରେ ମଧ୍ୟ।
15.4.21
इत्युक्त्वा स तु धर्मात्मा वृद्धो राजा कुरूद्वहः ।
गान्धारीं शिश्रिये धीमान्सहसैव गतासुवत् ॥ १५.४.२१ ॥
ଏହା କହି ସେ ଧର୍ମାତ୍ମା, ବୃଦ୍ଧ, କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା ହଠାତ୍ ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ — ଯେପରି ପ୍ରାଣ ଚାଲିଯାଇଛି।
15.4.22
तं तु दृष्ट्वा समासीनं विसंज्ञमिव कौरवम् ।
आर्तिं राजाऽगमत्तीव्रां कौन्तेयः परवीरहा ॥ १५.४.२२ ॥
ସେହି କୌରବଙ୍କୁ ବସିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ଯେପରି ଅଚେତ, ଦେଖି ଶତ୍ରୁବୀରଙ୍କ ସଂହାରକ କୌନ୍ତେୟ ରାଜା ଅତି ତୀବ୍ର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ।
15.4.23
यस्य नागसहस्रेण शतसङ्ख्येन वै बलम् ।
सोयं नारीं व्यपाश्रित्य शेते राजा गतासुवत् ॥ १५.४.२३ ॥
ଯାହାର ବଳ ହଜାର ହାତୀଙ୍କ ସମାନ ଥିଲା, ସେହି ଏହି ରାଜା ଏବେ ଜଣେ ନାରୀକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ପ୍ରାଣହୀନ ଭଳି ଶୋଇଛନ୍ତି।
15.4.24
आयसी प्रतिमा येन भीमसेनस्य सा पुरा ।
चूर्णीकृता बलवता सोबलामाश्रितः स्त्रियम् ॥ १५.४.२४ ॥
ପୂର୍ବରେ ଯେଉଁ ବଳବାନ ଭୀମସେନଙ୍କ ସେହି ଲୌହ ପ୍ରତିମା ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲେ, ସେହି ଏବେ ଜଣେ ଦୁର୍ବଳ ନାରୀର ଆଶ୍ରୟରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
15.4.25
धिगस्तु मामधर्मज्ञं धिग्बुद्धिं धिक्च मे श्रुतम् ।
यत्कृते पृथिवीपालः शेतेऽयमतथोचितः ॥ १५.४.२५ ॥
ଅଧର୍ମଜ୍ଞ ମୋତେ ଧିକ୍; ମୋ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଧିକ୍; ମୋ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନକୁ ମଧ୍ୟ ଧିକ୍। ଯାହା ପାଇଁ ଏହି ପୃଥିବୀପାଳ ଅନୁଚିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଶୋଇଛନ୍ତି।
15.4.26
अहमप्युपवत्स्यामि यथैवायं गुरुर्मम ।
यदि राजा न भुङ्क्तेऽयं गान्धारी च यशस्विनी ॥ १५.४.२६ ॥
ମୋ ଗୁରୁ ଏହି ରାଜା ଯଦି ଭୋଜନ ନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯଶସ୍ବିନୀ ଗାନ୍ଧାରୀ ମଧ୍ୟ ଯଦି ନ ଖାଆନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଉପବାସ କରିବି।
15.4.27
ततोस्य पाणिना राजञ्जलशीतेन पाण्डवः ।
उरो मुखं च शनकैः पर्यमार्जत धर्मवित् ॥ १५.४.२७ ॥
ତା'ପରେ, ହେ ରାଜନ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ପାଣ୍ଡବ ଶୀତଳ ଜଳରେ ଓଦା ହାତରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ତାଙ୍କ ଛାତି ଓ ମୁଖ ପୋଛିଲେ।
15.4.28
तेन रत्नौषधिमता पुण्येन च सुगन्धिना ।
पाणिस्पर्शेन राज्ञः स राजा संज्ञामवाप ह ॥ १५.४.२८ ॥
ରତ୍ନ ଓ ଔଷଧିଯୁକ୍ତ, ପବିତ୍ର ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ସେହି ହାତର ସ୍ପର୍ଶରେ ସେ ରାଜା ପୁଣି ଚେତନା ଫେରି ପାଇଲେ।
15.4.29
स्पृशन्तं पाणिना भूयः परिष्यज्य च पाण्डवम् ।
उवाच राजा धर्मज्ञो धृतराष्ट्रः शुभं वचः ॥ १५.४.२९ ॥
ହାତରେ ବାରମ୍ବାର ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିବା ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ପୁଣି ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଶୁଭ ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
15.4.30
जीवामीवातिसंस्पर्शात्तव राजीवलोचन ।
मूर्धानं च तवाघ्रातुमिच्छामि मनुजाधिप।
पाणिभ्यां हि परिस्प्रष्टुं प्राणानां हितमात्मनि ॥ १५.४.३० ॥
ହେ କମଳନୟନ, ତୁମ ଅତି ସ୍ପର୍ଶରେ ହିଁ ମୁଁ ବଞ୍ଚିଛି। ହେ ମନୁଜାଧିପ, ମୁଁ ତୁମ ମୁଣ୍ଡ ଆଘ୍ରାଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ; ଦୁଇ ହାତରେ ତୁମକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ହିଁ ମୋ ପ୍ରାଣ ଓ ଆତ୍ମା ପାଇଁ ହିତକର।
15.4.31
अष्टमो ह्यद्य कालोऽयमाहारस्य कृतस्य मे ।
येनाहं कुरुशार्दूल शक्नोमि न विचेष्टितुम् ॥ १५.४.३१ ॥
ହେ କୁରୁଶାର୍ଦୂଳ, ଆଜି ମୁଁ ଭୋଜନ କରିଥିବା ଏହା ଅଷ୍ଟମ ସମୟ; ସେଥିପାଇଁ ମୁଁ ଗତି କରିପାରୁ ନାହିଁ।
15.4.32
व्यायामश्चायमत्यर्थं कृतस्त्वामभियाचता ।
ततो ग्लानमनास्तान नष्टसंज्ञ इवाभवम् ॥ १५.४.३२ ॥
ତୁମ ନିକଟରେ ଯାଚନା କରିବାରେ ଏହା ଅତ୍ୟଧିକ ପରିଶ୍ରମ ହେଲା; ତା'ପରେ କ୍ଳାନ୍ତ ମନରେ ମୁଁ ଚେତନା ହରାଇଥିଲା ପରି ହୋଇଗଲି।
15.4.33
तवामृतसुखस्पर्शं हस्तस्पर्शमिमं प्रभो ।
लब्ध्वा संजीवितोस्मीति मन्ये कुरुकुलोद्वह ॥ १५.४.३३ ॥
ହେ ପ୍ରଭୁ, କୁରୁକୁଳର ଧାରକ, ତୁମର ଅମୃତ ପରି ସୁଖକର ଏହି ହାତର ସ୍ପର୍ଶ ପାଇ ମୁଁ ଭାବୁଛି ମୁଁ ପୁନଃ ଜୀବିତ ହେଲି।
15.4.34
एवमुक्तस्तु कौन्तेयः पित्रा ज्येष्ठेन भारत ।
पस्पर्श सर्वगात्रेषु स्नेहार्द्रस्तं शनैस्तदा ॥ १५.४.३४ ॥
ହେ ଭାରତ, ସେତେବେଳେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏପରି କହିବାରୁ କୌନ୍ତେୟ ସ୍ନେହରେ ଆର୍ଦ୍ର ହୋଇ ଧୀରେ ଧୀରେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ।
15.4.35
उपलभ्य ततः प्राणान्धृतराष्ट्रो महीपतिः ।
बाहुभ्यां सम्परिष्वज्य मूर्ध्न्याजिघ्रत पाण्डवम् ॥ १५.४.३५ ॥
ତା'ପରେ ପ୍ରାଣ ପୁନଃ ପାଇ ମହୀପତି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଦୁଇ ବାହୁରେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ତାଙ୍କ ମସ୍ତକ ଆଘ୍ରାଣ କଲେ।
15.4.36
विदुरादयश्च ते सर्वे रुरुदुर्दुःखिता भृशम् ।
अतिदुःखात्तु राजानं नोचुः किञ्चन पाण्डवम् ॥ १५.४.३६ ॥
ବିଦୁର ପ୍ରଭୃତି ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଅତ୍ୟଧିକ କାନ୍ଦିଲେ; ଅତି ଦୁଃଖରେ ସେମାନେ ରାଜା ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
15.4.37
गान्धारी त्वेव धर्मज्ञा मनसोद्वहती भृशम् ।
दुःखान्यधारयद्राजन्मैवमित्येव चाब्रवीत् ॥ १५.४.३७ ॥
ଧର୍ମଜ୍ଞା ଗାନ୍ଧାରୀ ମନରେ ଅତିଶୟ ଦୁଃଖ ଧାରଣ କଲେ; ଏବଂ କହିଲେ, "ହେ ରାଜନ୍, ଏହିପରି ହେଉ।"
15.4.38
इतरास्तु स्त्रियः सर्वाः कुन्त्या सह सुदःखिताः ।
नेत्रैरागतविक्लेदैः परिवार्य स्थिताऽभवन् ॥ १५.४.३८ ॥
ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀ କୁନ୍ତୀ ସହିତ ଅତିଶୟ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ଲୁହରେ ଭିଜା ଆଖିରେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ଠିଆ ହେଲେ।
15.4.39
अथाब्रवीत्पुनर्वाक्यं धृतराष्ट्रो युधिष्ठिरम् ।
अनुजानीहि मां राजंस्तापस्ये भरतर्षभ ॥ १५.४.३९ ॥
ତା'ପରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ପୁଣି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ କହିଲେ: "ହେ ରାଜନ୍, ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅ।"
15.4.40
ग्लायते मे मनस्तात भूयोभूयः प्रजल्पतः ।
न मामतः परं पुत्र परिक्लेष्टुमिहार्हसि ॥ १५.४.४० ॥
ହେ ତାତ, ବାରମ୍ବାର କହିବାରୁ ମୋ ମନ କ୍ଳାନ୍ତ ହେଉଛି; ହେ ପୁତ୍ର, ଆଉ ମୋତେ କଷ୍ଟ ଦିଅ ନାହିଁ।
15.4.41
तस्मिंस्तु कौरवेन्द्रे तं तथा ब्रुवति पाण्डवम् ।
सर्वेषामवरोधानामार्तनादो महानभूत् ॥ १५.४.४१ ॥
କୌରବେନ୍ଦ୍ର ଯେତେବେଳେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଏପରି କହୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ଅନ୍ତଃପୁରର ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମହା ଆର୍ତ୍ତନାଦ ଉଠିଲା।
15.4.42
दृष्ट्वा कृशं विवर्णं च राजानमतथोचितम् ।
उपवासपरिश्रान्तं त्वगस्थिपरिवारितम् ॥ १५.४.४२ ॥
ରାଜାଙ୍କୁ କୃଶ, ବିବର୍ଣ୍ଣ ଓ ତାଙ୍କ ପକ୍ଷେ ଅନୁଚିତ ରୂପରେ ଦେଖିଲେ; ଉପବାସରେ କ୍ଳାନ୍ତ, ଚର୍ମ ଓ ହାଡ଼ରେ ଆବୃତ।
15.4.43
धर्मपुत्रः स्वपितरं परिष्वज्य महाप्रभुम् ।
शोकजं बाष्पमुत्सृज्यि पुनर्वचनमब्रवीत् ॥ १५.४.४३ ॥
ଧର୍ମପୁତ୍ର ନିଜ ମହାପ୍ରଭୁ ପିତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଶୋକରୁ ଜାତ ଅଶ୍ରୁ ଢାଳି ପୁନର୍ବାର ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
15.4.44
न कामये नरश्रेष्ठ जीवितं पृथिवीं तथा ।
यथा तव प्रियं राजंश्चिकीर्षामि परंतप ॥ १५.४.४४ ॥
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହେ ପରନ୍ତପ ରାଜା! ମୁଁ ଜୀବନ ବା ପୃଥିବୀ କାମନା କରେ ନାହିଁ; ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ହିଁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
15.4.45
यदि चाहमनुग्राह्यो भवतो दयितोऽपि वा ।
क्रियतां तावदाहारस्ततो वेत्स्याम्यहं परम् ॥ १५.४.४५ ॥
ଯଦି ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହର ପାତ୍ର ବା ପ୍ରିୟ ହେଉଛି, ତେବେ ପ୍ରଥମେ ଆହାର କରନ୍ତୁ; ତେବେ ହିଁ ମୁଁ ପରମ ସନ୍ତୋଷ ଜାଣିବି।
15.4.46
ततोऽब्रवीन्महातेजा धृतराष्ट्रो युधिष्ठिरम् ।
अनुज्ञातस्त्वया पुत्र भुञ्जीयामिति कामये ॥ १५.४.४६ ॥
ତେବେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ପୁତ୍ର, ତୁମ ଅନୁମତିରେ ମୁଁ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।'
15.4.47
इति ब्रुवति राजेन्द्रे धृतराष्ट्रे युधिष्ठिरम् ।
ऋषिः सत्यवतीपुत्रो व्यासोऽभ्योत्य वचोऽब्रवीत् ॥ १५.४.४७ ॥
ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଏହିପରି କହୁଥିବା ବେଳେ, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଋଷି ବ୍ୟାସ ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲେ।