మహాభారతం · అధ్యాయం 15.4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.4.1
न मां प्रीणयते राज्यं त्वय्येवं दुःखिते नृप ।
दिङ्मामस्तु सुदुर्बुद्धिं राज्यसक्तं प्रमादिनम् ॥ १५.४.१ ॥
ఓ రాజా, నీవు ఇలా దుఃఖితుడవైయుండగా ఈ రాజ్యం నాకు సంతోషం కలిగించదు. రాజ్యాసక్తుడనైన, అప్రమత్తుడనైన, అతి దుర్బుద్ధియైన నన్ను ధిక్కరించుగాక.
15.4.2
गृहे वसन्तं दुःखार्तमुपवासकृशं भृशम् ।
यताहारं क्षितिशयं नाविदं भ्रातृभिः सह ॥ १५.४.२ ॥
ఇంట్లో ఉంటూ దుఃఖంతో బాధపడుతూ, ఉపవాసాలతో అత్యంత కృశించి, నియమిత ఆహారం తీసుకుంటూ, నేలపై పడుకుంటున్న నిన్ను సోదరులతో కలిసి నేను గ్రహించలేదు.
15.4.3
अहोस्मि वञ्चितो मूढो भवता गूढबुद्धिना ।
विस्वासयित्वा पूर्वं मां यदिदं दुःखमश्नुथा ॥ १५.४.३ ॥
అయ్యో! మూఢుడనైన నేను గూఢ బుద్ధిగల నీచేత మోసగించబడ్డాను. ముందుగా నన్ను నమ్మించి, ఈ దుఃఖాన్ని నీవు పొందావు.
15.4.4
किं मे राज्येन भोगैर्वा किं यज्ञैः किं सुखेन वा ।
यस्य मे त्वं महीपाल दुखान्येतान्यवाप्तवान् ॥ १५.४.४ ॥
ఓ మహీపాల! నా కారణంగా నీవు ఈ దుఃఖాలు పొందావు. అలాంటి నాకు రాజ్యంతో, భోగాలతో, యజ్ఞాలతో, సుఖంతో ఏమి ప్రయోజనం?
15.4.5
पीडितं चापि जानामि राज्यमात्मानमेव च ।
अनेन वचसा तेऽद्य दुःखितस्य जनेश्वरः ॥ १५.४.५ ॥
ఓ జనేశ్వరా! ఈ రోజు నీ ఈ మాట ద్వారా, దుఃఖితుడవైన నీ మాటతో, రాజ్యం, నేనూ కూడా పీడితులమని నేను ఎరుగుదును.
15.4.6
भवान्पिता भवान्माता भवान्नः परमो गुरुः ।
भवता विप्रहीणा वै क्वनु तिष्ठामहे वयम् ॥ १५.४.६ ॥
నీవే మా తండ్రి, నీవే మా తల్లి, నీవే మా పరమ గురువు. నీ నుండి విడిపోయిన మేము ఎక్కడ నిలబడగలం?
15.4.7
औरसो भवतः पुत्रो युयुत्सुर्नृपसत्तम ।
अस्तु राजा महाराज यमन्यं मन्यते भवान् ॥ १५.४.७ ॥
ఓ నృపశ్రేష్ఠా, మీ స్వంత కుమారుడు యుయుత్సుడు రాజు కావాలి. ఓ మహారాజా, మీరు వేరొకరని భావించేవాడు రాజు కావాలి.
15.4.8
अहं वनं गमिष्यामि भवान्राजा प्रशास्त्विदम् ।
नमामयशसा दग्धं भूयस्त्वं दग्धुमर्हसि ॥ १५.४.८ ॥
నేను అడవికి వెళ్తాను; మీరు రాజుగా ఈ రాజ్యాన్ని పాలించాలి. నమ యశస్సుతో దగ్ధమైన దానిని మీరు మళ్ళీ దహించడమే తగినది.
15.4.9
नाहं राजा भवान्राजा भवता परवानहम् ।
कथं गुरुं त्वां धर्मज्ञमनुज्ञातुमिहोत्सहे ॥ १५.४.९ ॥
నేను రాజును కాను; మీరే రాజు. నేను మీపై ఆధారపడినవాడిని. ధర్మజ్ఞులైన, గురువైన మీకు ఇక్కడ అనుమతి ఇవ్వడానికి నేను ఎలా సాహసించగలను?
15.4.10
न मन्युर्हृदि नः कश्चित्सुयोधनकृतेऽनघ ।
भवितव्यं तथा तद्धि वयं चान्ये च मोहिताः ॥ १५.४.१० ॥
పాపరహితుడా, సుయోధనుని కారణంగా మా హృదయంలో ఏ కోపమూ లేదు. అది అలా జరగవలసినదే; మేమూ ఇతరులూ మోహంలో పడ్డాము.
15.4.11
वयं पुत्रा हि भवोत यथा दुर्योधनादयः ।
गान्धारी चैव कुन्ती च निर्विशेषे मते मम ॥ १५.४.११ ॥
మేము కూడా మీ కుమారులమే, దుర్యోధనుడు మొదలైనవారిలాగే. గాంధారీ, కుంతీ కూడా నా అభిప్రాయంలో సమానులే.
15.4.12
स मां त्वं यदि राजेन्द्र परित्यज्य गमिष्यसि ।
पृष्ठतस्त्वनुयास्यामि सत्यमात्मानमालभे ॥ १५.४.१२ ॥
రాజేంద్రా, మీరు నన్ను విడిచిపెట్టి వెళ్తే, నేను మీ వెనుకే అనుసరిస్తాను; ఇది సత్యం, నా ఆత్మపై ప్రమాణం చేస్తున్నాను.
15.4.13
इयं हि वसुसंपूर्णा मही सागरमेखला ।
भवता विप्रहीणस्य न मे प्रीतिकरी भवेत् ॥ १५.४.१३ ॥
ధనంతో నిండిన, సముద్రాన్ని మేఖలగా కలిగిన ఈ భూమి కూడా మీరు లేకుండా నాకు ఆనందదాయకం కాదు.
15.4.14
भवदीयमिदं सर्वं शिरसा त्वां प्रसादये ।
त्वदधीनाः स्म राजेन्द्र व्येतु ते मानसो ज्वरः ॥ १५.४.१४ ॥
ఇదంతా మీదే; తల వంచి మిమ్మల్ని ప్రార్థిస్తున్నాను. రాజేంద్రా, మేము మీ ఆధీనంలో ఉన్నాము; మీ మనోవేదన తొలగిపోవుగాక.
15.4.15
भवितव्यमनुप्राप्तो मन्ये त्वं वसुधाधिप ।
दिष्ट्या शुश्रूषमाणस्त्वां मोक्षिष्ये मनसो ज्वरं ॥ १५.४.१५ ॥
ఇది జరగవలసినదే అని భావిస్తున్నాను, వసుధాధిపా. అదృష్టవశాత్తు మీకు సేవ చేస్తూ మనోవేదన నుండి విముక్తి పొందుతాను.
15.4.16
तापस्ये मे मनस्तात वर्तते कुरुनन्दन ।
उचितं च कुलेऽस्माकमरण्यगमनं प्रभो ॥ १५.४.१६ ॥
కుమారా, కురునందనా, నా మనసు తపస్సు వైపు మళ్ళింది. మా కులానికి అరణ్యానికి వెళ్లడం తగినదే, ప్రభూ.
15.4.17
चिरमध्युषितः पुत्र चिरं शुश्रूषितस्त्वया ।
वृद्धं मामप्यनुज्ञातुमर्हसि त्वं नराधिप ॥ १५.४.१७ ॥
కుమారా, నేను చాలా కాలం ఉన్నాను; నీవు చాలా కాలం నాకు సేవ చేశావు. నరాధిపా, వృద్ధుడనైన నన్ను కూడా వెళ్లడానికి అనుమతించడం నీకు తగును.
15.4.18
इत्युक्त्वा धर्मराजानं वेपमानं कृताञ्जलिम् ।
उवाच विदुरं राजा धृतराष्ट्रोंऽबिकासुतः ॥ १५.४.१८ ॥
ధర్మరాజుతో ఇలా చెప్పి, వణుకుతూ చేతులు జోడించిన అంబికా పుత్రుడైన రాజు ధృతరాష్ట్రుడు విదురునితో ఇలా అన్నాడు.
15.4.19
संजयं च महात्मानं कृपं चापि महारथम् ।
अनुनेतुमिहेच्छामि भवद्भिर्वसुधाधिपम् ॥ १५.४.१९ ॥
మహాత్ముడైన సంజయుని, మహారథుడైన కృపుని కూడా — మీ ద్వారా ఇక్కడ భూమికి అధిపతియైన రాజును శాంతింపజేయాలని నేను కోరుతున్నాను.
15.4.20
म्लायते मे मनो हीदं मुखं च परिशुष्यति ।
वयसा च प्रकृष्टेन वाग्व्यायामेन चैव ह ॥ १५.४.२० ॥
నా మనసు వాడిపోతోంది, నా ముఖం ఎండిపోతోంది; అధిక వయస్సు వల్లా, ఎక్కువగా మాట్లాడిన శ్రమ వల్లా కూడా.
15.4.21
इत्युक्त्वा स तु धर्मात्मा वृद्धो राजा कुरूद्वहः ।
गान्धारीं शिश्रिये धीमान्सहसैव गतासुवत् ॥ १५.४.२१ ॥
ఇలా చెప్పి ఆ ధర్మాత్ముడు, వృద్ధుడు, కురువంశ శ్రేష్ఠుడు, బుద్ధిమంతుడైన రాజు, అకస్మాత్తుగా గాంధారిని ఆశ్రయించాడు — ప్రాణం పోయినవాడిలా.
15.4.22
तं तु दृष्ट्वा समासीनं विसंज्ञमिव कौरवम् ।
आर्तिं राजाऽगमत्तीव्रां कौन्तेयः परवीरहा ॥ १५.४.२२ ॥
ఆ కౌరవుడు కూర్చుని, స్పృహ తప్పినవాడిలా ఉండటం చూసి, శత్రువీరులను సంహరించే కుంతీపుత్రుడైన రాజు తీవ్ర వేదనకు గురయ్యాడు.
15.4.23
यस्य नागसहस्रेण शतसङ्ख्येन वै बलम् ।
सोयं नारीं व्यपाश्रित्य शेते राजा गतासुवत् ॥ १५.४.२३ ॥
వేయి ఏనుగుల బలం ఉన్నవాడు, ఇప్పుడు ఒక స్త్రీని ఆశ్రయించి ప్రాణం లేనివాడిలా పడుకొని ఉన్నాడు — ఈ రాజు.
15.4.24
आयसी प्रतिमा येन भीमसेनस्य सा पुरा ।
चूर्णीकृता बलवता सोबलामाश्रितः स्त्रियम् ॥ १५.४.२४ ॥
పూర్వం భీమసేనుని ఆ ఇనుప ప్రతిమను చూర్ణం చేసిన బలవంతుడు, ఇప్పుడు బలహీనమైన ఒక స్త్రీని ఆశ్రయించి పడి ఉన్నాడు.
15.4.25
धिगस्तु मामधर्मज्ञं धिग्बुद्धिं धिक्च मे श्रुतम् ।
यत्कृते पृथिवीपालः शेतेऽयमतथोचितः ॥ १५.४.२५ ॥
ధర్మం తెలియని నన్ను ధిక్కరించు; నా బుద్ధిని ధిక్కరించు; నా శాస్త్ర జ్ఞానాన్ని కూడా ధిక్కరించు. భూమిని పాలించే ఇతడు తగని స్థితిలో పడి ఉన్నాడు; అది నా వల్లే.
15.4.26
अहमप्युपवत्स्यामि यथैवायं गुरुर्मम ।
यदि राजा न भुङ्क्तेऽयं गान्धारी च यशस्विनी ॥ १५.४.२६ ॥
నా గురువైన ఈ రాజు భోజనం చేయకపోతే, కీర్తిమతి గాంధారి కూడా భుజించకపోతే, నేను కూడా అలాగే ఉపవాసం ఉంటాను.
15.4.27
ततोस्य पाणिना राजञ्जलशीतेन पाण्डवः ।
उरो मुखं च शनकैः पर्यमार्जत धर्मवित् ॥ १५.४.२७ ॥
అప్పుడు, ఓ రాజా, ధర్మజ్ఞుడైన పాండవుడు చల్లని నీటితో తడిపిన చేతితో నెమ్మదిగా అతని ఛాతీని, ముఖాన్ని నిమిరాడు.
15.4.28
तेन रत्नौषधिमता पुण्येन च सुगन्धिना ।
पाणिस्पर्शेन राज्ञः स राजा संज्ञामवाप ह ॥ १५.४.२८ ॥
రత్నాలు, ఔషధాలు కలిగిన, పవిత్రమైన, సుగంధభరితమైన ఆ చేతి స్పర్శతో ఆ రాజు స్పృహను తిరిగి పొందాడు.
15.4.29
स्पृशन्तं पाणिना भूयः परिष्यज्य च पाण्डवम् ।
उवाच राजा धर्मज्ञो धृतराष्ट्रः शुभं वचः ॥ १५.४.२९ ॥
చేతితో మళ్లీ మళ్లీ తాకుతున్న పాండవుణ్ణి మళ్లీ కౌగిలించుకుని, ధర్మజ్ఞుడైన రాజు ధృతరాష్ట్రుడు శుభవచనాలు పలికాడు.
15.4.30
जीवामीवातिसंस्पर्शात्तव राजीवलोचन ।
मूर्धानं च तवाघ्रातुमिच्छामि मनुजाधिप।
पाणिभ्यां हि परिस्प्रष्टुं प्राणानां हितमात्मनि ॥ १५.४.३० ॥
ఓ కమలనేత్రుడా, నీ గాఢ స్పర్శతోనే నేను జీవించి ఉన్నాను. ఓ నరాధిపా, నీ తలను వాసన చూడాలని కోరుతున్నాను; రెండు చేతులతో నిన్ను తాకడమే నా ప్రాణాలకు, ఆత్మకు హితం.
15.4.31
अष्टमो ह्यद्य कालोऽयमाहारस्य कृतस्य मे ।
येनाहं कुरुशार्दूल शक्नोमि न विचेष्टितुम् ॥ १५.४.३१ ॥
కురుశార్దూలా, ఈ రోజు నేను భోజనం చేసిన ఇది ఎనిమిదవ వేళ; దీనివల్ల నేను కదలలేకపోతున్నాను.
15.4.32
व्यायामश्चायमत्यर्थं कृतस्त्वामभियाचता ।
ततो ग्लानमनास्तान नष्टसंज्ञ इवाभवम् ॥ १५.४.३२ ॥
నిన్ను అర్థించడంలో ఇది ఎంతో శ్రమ అయింది; అప్పుడు అలసిన మనసుతో నేను స్పృహ కోల్పోయినవాడిలా అయ్యాను.
15.4.33
तवामृतसुखस्पर्शं हस्तस्पर्शमिमं प्रभो ।
लब्ध्वा संजीवितोस्मीति मन्ये कुरुकुलोद्वह ॥ १५.४.३३ ॥
ఓ ప్రభూ, కురువంశాన్ని మోసేవాడా, నీ అమృతంలాంటి ఆనందకర స్పర్శ, ఈ చేతి స్పర్శను పొంది నేను తిరిగి ప్రాణం పొందినట్లు భావిస్తున్నాను.
15.4.34
एवमुक्तस्तु कौन्तेयः पित्रा ज्येष्ठेन भारत ।
पस्पर्श सर्वगात्रेषु स्नेहार्द्रस्तं शनैस्तदा ॥ १५.४.३४ ॥
భారతా, అప్పుడు పెద్ద తండ్రి ఈ విధంగా చెప్పగా, కుంతీపుత్రుడు ప్రేమతో ఆర్ద్రుడై నెమ్మదిగా ఆయన అవయవాలన్నిటినీ తాకాడు.
15.4.35
उपलभ्य ततः प्राणान्धृतराष्ट्रो महीपतिः ।
बाहुभ्यां सम्परिष्वज्य मूर्ध्न्याजिघ्रत पाण्डवम् ॥ १५.४.३५ ॥
అప్పుడు ప్రాణాలు తిరిగి పొందిన భూపతి ధృతరాష్ట్రుడు, రెండు చేతులతో పాండవుని గాఢంగా కౌగిలించుకుని అతని తలను ముద్దాడాడు.
15.4.36
विदुरादयश्च ते सर्वे रुरुदुर्दुःखिता भृशम् ।
अतिदुःखात्तु राजानं नोचुः किञ्चन पाण्डवम् ॥ १५.४.३६ ॥
విదురుడు మొదలైన వారంతా దుఃఖితులై ఎంతో ఏడ్చారు; అత్యంత దుఃఖంతో వారు రాజైన పాండవునితో ఏమీ మాట్లాడలేదు.
15.4.37
गान्धारी त्वेव धर्मज्ञा मनसोद्वहती भृशम् ।
दुःखान्यधारयद्राजन्मैवमित्येव चाब्रवीत् ॥ १५.४.३७ ॥
ధర్మాన్ని తెలిసిన గాంధారి మనసులో అపారమైన దుఃఖాలను ధరించింది; "ఓ రాజా, ఇలాగే కానివ్వు" అని కూడా అన్నది.
15.4.38
इतरास्तु स्त्रियः सर्वाः कुन्त्या सह सुदःखिताः ।
नेत्रैरागतविक्लेदैः परिवार्य स्थिताऽभवन् ॥ १५.४.३८ ॥
మిగిలిన స్త్రీలంతా కుంతితో కలిసి మిక్కిలి దుఃఖించారు; కన్నీటితో తడిసిన కళ్లతో ఆమెను చుట్టుముట్టి నిలిచారు.
15.4.39
अथाब्रवीत्पुनर्वाक्यं धृतराष्ट्रो युधिष्ठिरम् ।
अनुजानीहि मां राजंस्तापस्ये भरतर्षभ ॥ १५.४.३९ ॥
అప్పుడు ధృతరాష్ట్రుడు మళ్లీ యుధిష్ఠిరునితో ఇలా అన్నాడు: "ఓ రాజా, భరతశ్రేష్ఠా, తపస్సు చేసుకునేందుకు నాకు అనుమతి ఇమ్ము."
15.4.40
ग्लायते मे मनस्तात भूयोभूयः प्रजल्पतः ।
न मामतः परं पुत्र परिक्लेष्टुमिहार्हसि ॥ १५.४.४० ॥
ప్రియమైన కుమారా, మళ్లీ మళ్లీ మాట్లాడటంతో నా మనసు అలసిపోతోంది; కుమారా, ఇక నన్ను మరింత బాధపెట్టకు.
15.4.41
तस्मिंस्तु कौरवेन्द्रे तं तथा ब्रुवति पाण्डवम् ।
सर्वेषामवरोधानामार्तनादो महानभूत् ॥ १५.४.४१ ॥
కౌరవేంద్రుడు పాండవునితో ఆ విధంగా మాట్లాడుతుండగా, అంతఃపురంలోని స్త్రీలందరిలోంచి గొప్ప ఆర్తనాదం వెలువడింది.
15.4.42
दृष्ट्वा कृशं विवर्णं च राजानमतथोचितम् ।
उपवासपरिश्रान्तं त्वगस्थिपरिवारितम् ॥ १५.४.४२ ॥
రాజు చిక్కి, పాలిపోయి, అతనికి తగని స్థితిలో ఉండటం చూశారు; ఉపవాసంతో అలసి, చర్మం ఎముకలతో కప్పబడినట్లు కనిపించాడు.
15.4.43
धर्मपुत्रः स्वपितरं परिष्वज्य महाप्रभुम् ।
शोकजं बाष्पमुत्सृज्यि पुनर्वचनमब्रवीत् ॥ १५.४.४३ ॥
ధర్మపుత్రుడు తన మహాప్రభువైన తండ్రిని కౌగిలించుకొని, శోకంతో పుట్టిన కన్నీరు రాల్చి మళ్లీ ఈ మాటలు పలికాడు.
15.4.44
न कामये नरश्रेष्ठ जीवितं पृथिवीं तथा ।
यथा तव प्रियं राजंश्चिकीर्षामि परंतप ॥ १५.४.४४ ॥
నరశ్రేష్ఠా, పరంతపా రాజా! నేను జీవితాన్ని గానీ భూమిని గానీ కోరను; మీకు ప్రియమైనది చేయాలనే కోరుతున్నాను.
15.4.45
यदि चाहमनुग्राह्यो भवतो दयितोऽपि वा ।
क्रियतां तावदाहारस्ततो वेत्स्याम्यहं परम् ॥ १५.४.४५ ॥
నేను మీ అనుగ్రహానికి పాత్రుడనైతే లేదా మీకు ప్రియుడనైతే, ముందుగా ఆహారం తీసుకోండి; అప్పుడే నేను పరమ సంతృప్తిని తెలుసుకుంటాను.
15.4.46
ततोऽब्रवीन्महातेजा धृतराष्ट्रो युधिष्ठिरम् ।
अनुज्ञातस्त्वया पुत्र भुञ्जीयामिति कामये ॥ १५.४.४६ ॥
అప్పుడు మహాతేజస్వి ధృతరాష్ట్రుడు యుధిష్ఠిరునితో ఇలా అన్నాడు: 'పుత్రా, నీ అనుమతితో భోజనం చేయాలని కోరుతున్నాను.'
15.4.47
इति ब्रुवति राजेन्द्रे धृतराष्ट्रे युधिष्ठिरम् ।
ऋषिः सत्यवतीपुत्रो व्यासोऽभ्योत्य वचोऽब्रवीत् ॥ १५.४.४७ ॥
రాజేంద్రుడైన ధృతరాష్ట్రుడు యుధిష్ఠిరునితో ఇలా మాట్లాడుతుండగా, సత్యవతి కుమారుడైన ఋషి వ్యాసుడు దగ్గరకు వచ్చి మాట్లాడాడు.