महाभारत · अध्याय 15.40
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.40.1
तथा महात्मनस्तस्य तपस्युग्रे च तस्थुषः ।
अनाथस्येव निधनं तिष्ठत्स्वस्मासु बन्धुषु ॥ १५.४०.१ ॥
महात्मा कठोर तपश्चर्येत असतानाही, आम्ही बांधव समोर उभे असताना, अनाथाप्रमाणे त्यांचा मृत्यू झाला.
15.40.2
दुर्विज्ञेया गतिर्ब्रह्मन्पुरुषाणां मतिर्मम ।
यत्र वैचित्रवीर्योसौ दग्ध एवं वनाग्निना ॥ १५.४०.२ ॥
हे ब्रह्मन्, माणसांची गती समजणे कठीण आहे असे माझे मत आहे; विचित्रवीर्याचा पुत्र वणव्यात असा जळून गेला.
15.40.3
यस्य पुत्रशतं श्रीमदभवद्बाहुशालिनः ।
नागायुतबलो राजा स दग्धो हि दवाग्निना ॥ १५.४०.३ ॥
ज्याला शंभर श्रीमंत पुत्र होते, जो बाहुबलसंपन्न होता, दहा हजार हत्तींच्या बळाचा तो राजा वणव्यात जळून गेला.
15.40.4
यं पुरा पर्यवीजन्त तालवृन्तैर्वरस्त्रियः ।
तं गृध्राः पर्यवीजन्त दावाग्निपरिकालितम् ॥ १५.४०.४ ॥
पूर्वी श्रेष्ठ स्त्रिया ताडपत्राच्या पंख्यांनी ज्याला वारा घालत असत, त्याला वणव्याने होरपळलेला पाहून गिधाडे भोवती फिरू लागली.
15.40.5
सूतमागधसङ्घैश्च शयानो यः प्रबोध्यते ।
धरण्यां स नृपः शेते विकृष्टो गृध्रवायसैः ॥ १५.४०.५ ॥
सूत आणि मागधांचे समूह ज्याला जागवत असत, तो राजा आता गिधाडे आणि कावळ्यांनी ओढलेला जमिनीवर पडला आहे.
15.40.6
न च शोचामि गान्धारीं हतपुत्रां यशस्विनीम् ।
पतिलोकमनुप्राप्तां तथा भर्तृव्रते स्थिताम् ॥ १५.४०.६ ॥
पुत्र गमावलेल्या यशस्विनी गांधारीसाठी मी शोक करत नाही; ती पतिलोकाला पोहोचली असून पतिव्रतेत स्थिर आहे.
15.40.7
पृथामेव च शोचामि या पुत्रैश्वर्यमृद्धिमत् ।
उत्सृज्य् सुमहद्दीप्तं वनवासमरोचयत् ॥ १५.४०.७ ॥
पुत्रांचे ऐश्वर्य आणि समृद्धी असलेले, अत्यंत तेजस्वी राज्य सोडून वनवास पत्करणाऱ्या पृथेसाठीच मी शोक करतो.
15.40.8
धिग्राज्यमिदमस्माकं धिग्बलं धिक्पराक्रमम् ।
क्षत्रधर्मं च धिग्यस्मान्मृता जीवामहे वयम् ॥ १५.४०.८ ॥
आमच्या या राज्याचा धिक्कार असो; आमच्या बलाचा धिक्कार असो; आमच्या पराक्रमाचा धिक्कार असो; क्षात्रधर्मालाही धिक्कार असो, कारण मेल्यासारखे होऊनही आम्ही जिवंत आहोत.
15.40.9
सुसूक्ष्मा किल लोकस्य गतिर्द्विजवरोत्तम ।
यत्समुत्सृज्य राज्यं सा वनवासमरोचयत् ॥ १५.४०.९ ॥
हे द्विजश्रेष्ठा, जगाची गती खरोखरच अत्यंत सूक्ष्म आहे; तिने राज्य सोडून वनवास पत्करला.
15.40.10
युधिष्ठिरस्य जननी भीमस्य विजयस्य च ।
अनाथवत्कथं दग्धा इति मुह्यामि चिन्तयन् ॥ १५.४०.१० ॥
युधिष्ठिराची, भीमाची आणि विजयाची माता — अनाथाप्रमाणे ती कशी दग्ध झाली, याचा विचार करून मी मोहित होतो.
15.40.11
वृथा संतर्पितो वह्निः खाण्डवे सव्यसाचिना ।
उपकारमजानन्स कृतघ्न इति मे मतिः ॥ १५.४०.११ ॥
खांडववनात सव्यसाचीने व्यर्थच अग्नीला तृप्त केले. उपकार न जाणणारा तो कृतघ्न आहे, असे माझे मत आहे.
15.40.12
यत्रादहत्स भगवान्मातरं सव्यसाचिनः ।
कृत्वा यो ब्राह्मणच्छद्म भिक्षार्थी समुपागतः ॥ १५.४०.१२ ॥
ब्राह्मणाचे रूप घेऊन, भिक्षा मागत येऊन सव्यसाचीच्या मातेला ज्या भगवान अग्नीने दग्ध केले, त्याने तेथे दहन केले.
15.40.13
धिगग्निं धिक् च पार्थस्य विश्रुतां सत्यसन्धताम् ।
इदं कष्टतरं चान्यद्भगवन्प्रतिभाति मे ॥ १५.४०.१३ ॥
अग्नीला धिक्कार असो, आणि पार्थाच्या प्रसिद्ध सत्यनिष्ठेलाही धिक्कार असो! हे भगवन्, हे आणि आणखी एक गोष्ट मला अधिक दुःखदायक वाटते.
15.40.14
वृथाऽग्निना समायोगो यदभूत्पृथिवीपतेः ।
तथा तपस्विनस्तस्य राजर्षेः कौरवस्य ह ॥ १५.४०.१४ ॥
पृथ्वीपतीचा अग्नीशी जो संयोग झाला तो व्यर्थ ठरला; त्याचप्रमाणे त्या तपस्वी राजर्षी कौरवाचाही.
15.40.15
कथमेवंविधो मृत्युः प्रशास्य पृथिवीमिमाम् ॥ १५.४०.१५ ॥
ही पृथ्वी प्रशासणाऱ्याचा असा मृत्यू कसा झाला?
15.40.16
तिष्ठत्सु मन्त्रपूतेषु तस्याग्निषु महावने ।
वृथाऽग्निना समायुक्तो निष्ठां प्राप्तः पिता मम ॥ १५.४०.१६ ॥
त्या महावनात मंत्रपूत त्याचे अग्नी स्थिर असताना माझे पिता व्यर्थ अग्नीशी संयुक्त होऊन अंतास पोहोचले.
15.40.17
मन्ये पृथा वेपमाना कृशा धमनिसंतता ।
हा तात धर्मराजेति मामाक्रन्दन्महाभये ॥ १५.४०.१७ ॥
थरथरणारी, कृश आणि शिरांनी व्यापलेली पृथा महाभयात 'अरे तात धर्मराजा!' असे म्हणत मला आक्रोशाने हाका मारत होती, असे मला वाटते.
15.40.18
भीम पर्याप्नुहि भयादिति चैवाभिवाशती ।
समन्ततः परिक्षिप्ता माताऽभून्मे दवाग्निना ॥ १५.४०.१८ ॥
'हे भीमा, भयापासून माझे रक्षण कर!' असे ओरडत, चहूबाजूंनी वणव्याने वेढलेली माझी माता होती.
15.40.19
सहदेवः प्रियस्तस्याः पुत्रेभ्योधिक एव तु ।
न चैनां मोक्षयामास वीरो माद्रवतीसुतः ॥ १५.४०.१९ ॥
सहदेव तिला तिच्या पुत्रांपेक्षाही अधिक प्रिय होता; पण माद्रवतीचा तो वीरपुत्र तिला सोडवू शकला नाही.
15.40.20
तच्छ्रुत्वा रुरुदुः सर्वे समालिङ्ग्य परस्परम् ।
पाण्डवाःक पञ्च दुःखार्ता भूतानीव युगक्षये ॥ १५.४०.२० ॥
ते ऐकून पाचही पांडव दुःखाने पीडित होऊन एकमेकांना आलिंगन देत सर्वजण रडू लागले, जणू युगान्ती प्राणी रडत आहेत.
15.40.21
तेषां तु पुरुषेन्द्राणां रुदतां रुदितस्वनः ।
प्रासादाभोगसंरुद्धे अन्वरौत्सीत्स रोदसी ॥ १५.४०.२१ ॥
त्या पुरुषश्रेष्ठांच्या रडण्याचा आवाज त्या विशाल राजवाड्यात अडकून आकाश आणि पृथ्वी दुमदुमून गेला.