ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 15.6
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.6.1
ततो राज्ञाऽभ्यनुज्ञातो धृतराष्ट्रो महामनाः ।
ययौ स्वभवनं राजा गान्धार्याऽनुगतस्तदा ॥ १५.६.१ ॥
ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਪਾ ਕੇ ਮਹਾਮਨਾ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਆਪਣੇ ਭਵਨ ਵੱਲ ਗਏ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਗਾਂਧਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ।
15.6.2
मन्दप्राणगतिर्धामान्कृच्छ्रादिव समुद्वहन् ।
पदानि स महीपालो जीर्णो गजपतिर्यथा ॥ १५.६.२ ॥
ਮੱਧਮ ਸਾਹ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਚਾਲ ਵਾਲੇ ਉਸ ਤੇਜਸਵੀ ਰਾਜੇ ਨੇ ਬੁੱਢੇ ਗਜਰਾਜ ਵਾਂਗ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ।
15.6.3
तमन्वगच्छद्विदुरो विद्वान्सूतश्च संजयः ।
स चापि परमेष्वासः कृपः सारद्वतस्तथा ॥ १५.६.३ ॥
ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਦੁਰ ਅਤੇ ਸੂਤ ਸੰਜਯ ਚੱਲੇ; ਅਤੇ ਪਰਮ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਸ਼ਾਰਦਵਤ ਕ੍ਰਿਪ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ।
15.6.4
स प्रविश्य गृहं राजा कृतपूर्वाह्णिकक्रियः ।
तर्पयित्वा द्विजश्रेष्ठानाहारमकरोत्तदा ॥ १५.६.४ ॥
ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ, ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ ਤਦ ਭੋਜਨ ਕੀਤਾ।
15.6.5
गान्धारी चैव धर्मज्ञा कुन्त्या सह मनस्विनी ।
वधूभिरुपचारेणि पूजिताऽभुङ्क्त भारत ॥ १५.६.५ ॥
ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਮਨਸਵਿਨੀ ਗਾਂਧਾਰੀ ਵੀ ਕੁੰਤੀ ਨਾਲ, ਨੂੰਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰੀ ਜਾ ਕੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਭੋਜਨ ਕੀਤਾ।
15.6.6
कृताहारं कृताहाराः सर्वे ते विदुरादयः ।
पाण्डवाश्च कुरुश्रेष्ठमुपातिष्ठन्त तं नृपम् ॥ १५.६.६ ॥
ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਾਰੇ — ਵਿਦੁਰ ਆਦਿ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵ ਵੀ — ਉਸ ਕੁਰੂਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਏ।
15.6.7
ततोऽब्रवीन्महाराजः कुन्तीपुत्रमुपह्वरे ।
निषण्णं पाणिना पृष्ठे संस्पृशन्नंबिकासुतः ॥ १५.६.७ ॥
ਫਿਰ ਮਹਾਰਾਜ, ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਕੁੰਤੀ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਉਸਦੀ ਪਿੱਠ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦੇ ਹੋਏ।
15.6.8
अप्रमादस्त्वया कार्यः सर्वथा कुरुनन्दन ।
अष्टाङ्गे राजशार्दूल राज्ये धर्मपुरस्कृते ॥ १५.६.८ ॥
ਹੇ ਕੁਰੂਨੰਦਨ, ਤੈਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਅੱਠ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ।
15.6.9
तत्तु शक्यं महाराज रक्षितुं पाण्डुनन्दन ।
राज्यं धर्मेण कौन्तेय विद्वानसि निबोध तत् ॥ १५.६.९ ॥
ਮਹਾਰਾਜ, ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਉਸ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਧਰਮ ਨਾਲ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਤੂੰ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈਂ, ਇਸਨੂੰ ਸਮਝ।
15.6.10
विद्यावृद्धान्सदैव त्वमुपासीथा युधिष्ठिर ।
शृणुयास्ते च यद्ब्रूयुः कुर्याश्चैवाविचारयन् ॥ १५.६.१० ॥
ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਵਿੱਦਿਆ ਵਿੱਚ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਤੂੰ ਸਦਾ ਸੇਵਾ ਕਰ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ, ਅਤੇ ਜੋ ਉਹ ਆਖਣ ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ ਉਹੀ ਕਰ।
15.6.11
प्रातरुस्थाय तान्राजन्पूजयित्वा यथाविधि ।
कृत्यकाले समुत्पन्ने पृच्छेथाः कार्यमात्मनः ॥ १५.६.११ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰ, ਜਦੋਂ ਕੰਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਵੇ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਬਾਰੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛ।
15.6.12
ते तु सम्मानिता राजंस्त्वया लोकहितार्थिना ।
प्रवक्ष्यन्ति हितं तात सर्वथा तव भारत ॥ १५.६.१२ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਲੋਕ ਭਲਾਈ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ, ਹੇ ਤਾਤ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿਤਕਾਰੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣਗੇ।
15.6.13
इन्द्रियाणि च सर्वाणि वाजिवत्परिपालय ।
हितायैव भविष्यन्ति रक्षितं द्रविणं यथा ॥ १५.६.१३ ॥
ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ। ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਧਨ ਵਾਂਗ ਇਹ ਤੇਰੇ ਹਿਤ ਲਈ ਹੋਣਗੀਆਂ।
15.6.14
अमात्यानुपधातीतान्पितृपैतामहाञ्शुचीन् ।
दान्तान्कर्मसु सर्वेषु मुख्यान्मुख्येषु योजयेः ॥ १५.६.१४ ॥
ਪਿਤਾ ਤੇ ਦਾਦੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚਲੇ ਆ ਰਹੇ, ਪਰਖ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਸੰਜਮੀ ਅਮਾਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਪਦਵੀਆਂ ਉੱਤੇ ਮੁੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ।
15.6.15
चारयेथाश्च सततं चारैरविदितः परैः ।
परीक्षितैर्बहुविधैः स्वराष्ट्रेषु परेषु च ॥ १५.६.१५ ॥
ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਪਰਖੇ ਗਏ ਜਾਸੂਸਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਘੁੰਮਾਉਂਦਾ ਰਹਿ।
15.6.16
पुरं च ते सुगुप्तं स्याद्दृढप्राकारतोरणम् ।
अट्टाट्टालकसम्बाधं षट्पदं सर्वतो दिशम् ॥ १५.६.१६ ॥
ਤੇਰਾ ਨਗਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋਵੇ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਮੀਨਾਰਾਂ ਤੇ ਬੁਰਜਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਚਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚੌਰਸ ਯੋਜਨਾ ਵਾਲਾ।
15.6.17
तस्य द्वाराणि सर्वाणि पर्याप्तानि बृहन्ति च ।
सर्वतः सुविभक्तानि यन्त्रैरारक्षितानि च ॥ १५.६.१७ ॥
ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕਾਫ਼ੀ ਤੇ ਵੱਡੇ ਹੋਣ, ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਥਾਂ ਸਿਰ ਹੋਣ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋਣ।
15.6.18
पुरुषैरलमर्थस्ते विदितैः कुलशीलतः ।
आत्मा च रक्ष्यः सततं भोजनादिषु भारत।
विहाराहारकालेषु माल्यशय्यासनेषु च ॥ १५.६.१८ ॥
ਕੁਲ ਤੇ ਸੁਭਾਅ ਜਾਣੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹਨ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਭੋਜਨ ਆਦਿ ਵਿੱਚ, ਸੈਰ ਤੇ ਖਾਣੇ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਮਾਲਾਵਾਂ, ਬਿਸਤਰੇ ਅਤੇ ਆਸਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਦਾ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
15.6.19
स्त्रियश्च ते सुगुप्ताः स्युर्वृद्धैराप्तैरधिष्ठिताः ।
शीलवद्भिः कुलीनैश्च विद्वद्भिश्च युधिष्ठिर ॥ १५.६.१९ ॥
ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਤੇਰੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਭਰੋਸੇਮੰਦਾਂ, ਸ਼ੀਲਵਾਨਾਂ, ਕੁਲੀਨਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿਣ।
15.6.20
मन्त्रिणिश्चैव कुर्वीथा द्विजान्विद्याविशारदान् ।
विनीतांश्च कुलीनांश्च धर्मार्थकुशलानृजून् ॥ १५.६.२० ॥
ਤੂੰ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਵਿੱਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਦ੍ਵਿਜਾਂ, ਨਿਮਰ, ਕੁਲੀਨ, ਧਰਮ ਤੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
15.6.21
तैः सार्धं मन्त्रयेथास्त्वं नात्यर्थं बहुभिःक सह ।
समस्तैरपि च व्यस्तैर्व्यपदेशेन केनचित् ॥ १५.६.२१ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸਲਾਹ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ; ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਜਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਕਿਸੇ ਬਹਾਨੇ ਨਾਲ।
15.6.22
सुसंवृतं मन्त्रगृहं स्थलं चारुह्य मन्त्रयेः ।
अरण्ये निःशलाके वा न च रात्रौ कथञ्चन ॥ १५.६.२२ ॥
ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਮੰਤਰ-ਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਉੱਚੀ ਥਾਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਤੂੰ ਸਲਾਹ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜਾਂ ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਸੁਣਦਾ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ।
15.6.23
वानराः पक्षिणश्चैव ये मनुष्यानुकारिणः ।
सर्वे मन्त्रगृहे वर्ज्या ये चापि जडपङ्गवः ॥ १५.६.२३ ॥
ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਾਂਦਰ ਅਤੇ ਪੰਛੀ, ਅਤੇ ਮੂਰਖ ਤੇ ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਲੋਕ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰ-ਗ੍ਰਹਿ ਤੋਂ ਵਰਜਿਤ ਹਨ।
15.6.24
मन्त्रभेदे हि ये दोषा भन्ति पृथिवीक्षिताम् ।
न ते शक्याः समाधातुं कथञ्चिदिति मे मतिः ॥ १५.६.२४ ॥
ਮੰਤਰ ਦਾ ਭੇਦ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਣ ਨਾਲ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਦੋਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ—ਇਹ ਮੇਰੀ ਰਾਇ ਹੈ।
15.6.25
दोषांश्च मन्त्रभेदस्य ब्रूयास्त्वं मन्त्रिमण्डले ।
अभेदे च गुणा राजन्पुनःपुनररिंदम ॥ १५.६.२५ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੰਤਰੀ-ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਸਲਾਹ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੱਖਣ ਦੇ ਗੁਣ ਤੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੱਸ, ਹੇ ਸ਼ਤਰੂਦਮਨ।
15.6.26
पौरजानपदानां च शौचशौचे युधिष्ठिर ।
यथा स्याद्विदितं राजंस्तथा कार्यं कुरूद्वह ॥ १५.६.२६ ॥
ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਸ਼ਹਿਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ-ਅਸ਼ੁੱਧ ਆਚਰਣ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਕੁਰੂਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
15.6.27
व्यवहारश्च ते राजन्नित्यमाप्तैरधिष्ठितः ।
योज्यस्तुष्टैर्हितै राजन्नित्यं चारैरनुष्ठितः ॥ १५.६.२७ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੇਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ-ਵਿਹਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਹੋਵੇ; ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਲੋਕ ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਣ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਗੁਪਤਚਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਸਦਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ।
15.6.28
परिमाणं विदित्वा च दण्डं दण्ड्येषु भारत ।
प्रणयेयुर्यथान्यायं पुरुषास्ते युधिष्ठिर ॥ १५.६.२८ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਦੰਡ ਦਾ ਪਰਿਮਾਣ ਜਾਣ ਕੇ, ਦੰਡ ਦੇ ਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਤੇਰੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੰਡ ਲਾਉਣ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ।
15.6.29
आदानरुचयश्चैव परदाराभिमर्शिनः ।
उग्रदण्डिप्रधानाश्च मिथ्याव्याहारिणस्तथा ॥ १५.६.२९ ॥
ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਲੈਣ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨ ਹਨ, ਜੋ ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਛੂਹਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅਤਿ ਕਠੋਰ ਦੰਡ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਝੂਠ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ (ਦੰਡ ਦੇ ਯੋਗ) ਹਨ।
15.6.30
आक्रोष्टारश्च लुब्धाश्च हर्तारः साहसप्रियाः ।
सभाविहारभेत्तारो वर्णानां च प्रदूषकाः।
हिरण्यदण्ड्या वध्याश्च कर्तव्या देशकालतः ॥ १५.६.३० ॥
ਜੋ ਗਾਲਾਂ ਕੱਢਦੇ ਹਨ, ਲੋਭੀ ਹਨ, ਚੋਰ-ਡਾਕੂ ਹਨ, ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਭਾ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਭੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਰਣਾਂ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ — ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼-ਕਾਲ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦੰਡ ਨਾਲ ਦੰਡਿਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਨੂੰ ਵਧ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
15.6.31
अवरोधभूमौ भृत्यैश्च पानं सह विवर्जयेत् ।
आक्रोशन्त्यनुमत्तास्ते कलत्रं वाऽपि गृह्णते ॥ १५.६.३१ ॥
ਅੰਤਃਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗਾਲਾਂ ਕੱਢਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਫੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
15.6.32
जिघांसन्त्यपि शस्त्रेण नष्टाः क्रीडन्ति चोत्कटाः ।
नानाक्षेपा व्याहरन्ति गम्यागम्यं न जानते ॥ १५.६.३२ ॥
ਬੁੱਧੀ ਗੁਆ ਕੇ ਬੇਕਾਬੂ ਹੋਏ ਉਹ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਮਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਗਮਯ-ਅਗਮਯ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।
15.6.33
अतिपानेनि राजाऽपि सर्वं कोशं विनाशयेत् ।
वितरेद्गायकेभ्यश्च वृथा च द्रव्यसञ्चयम् ॥ १५.६.३३ ॥
ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਵੀ ਸਾਰਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਅਰਥ ਧਨ-ਸੰਚਯ ਵੰਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
15.6.34
शब्दमात्मनि दोषांश्च पिबेदेकश्च जायया ।
युक्त्या प्रकाशमयति सुवीर्यस्यि विवृद्धये ॥ १५.६.३४ ॥
ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਨੁਕਸ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਹੀ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਯੁਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਦੀ ਵਧੋਤਰੀ ਲਈ।
15.6.35
प्रातरेव हि पश्यथा ये कुर्युः प्रियकर्म ते ।
अलङ्कारमथो भोज्यमत ऊर्ध्वं समाचरेः ॥ १५.६.३५ ॥
ਸਵੇਰੇ ਹੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਆਰੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਵੇਖੀਂ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਹਿਣੇ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਵੀ ਦੇਵੀਂ।
15.6.36
पश्येथाश्चि ततो योधान्सदा त्वं प्रतिहर्षयन् ।
दूतानां च चराणां च प्रदोषस्ते सदा भवेत् ॥ १५.६.३६ ॥
ਫਿਰ ਤੂੰ ਸਦਾ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਰਹੀਂ। ਦੂਤਾਂ ਅਤੇ ਜਾਸੂਸਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਤੈਨੂੰ ਸਦਾ ਮਿਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
15.6.37
सदा चापररात्रान्ते भवेत्कार्यार्थनिर्णयः ।
मध्यरात्रे विहारस्ते मध्याह्ने च सदा भवेत् ॥ १५.६.३७ ॥
ਸਦਾ ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਪਹਿਰ ਕਾਰਜਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਹੋਵੇ। ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਤੇਰਾ ਵਿਹਾਰ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਵੀ ਸਦਾ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਵੇ।
15.6.38
सर्वे त्वौपयिकाः कालाः कार्याणां भरतर्षभ ।
तथैवालङ्कृतः काले तिष्ठिथा भूरिदक्षिणः ॥ १५.६.३८ ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਸਾਰੇ ਯੋਗ ਸਮੇਂ ਠੀਕ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਬਹੁਤ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਤੂੰ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿ।
15.6.39
न विद्राव्य च तिष्ठेत परिहार्य विभूषणम् ।
प्रयोज्यं सर्वदैवेह मङ्गल्यं पापनाशनम् ॥ १५.६.३९ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਖੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਅਤੇ ਤਿਆਗਣ ਯੋਗ ਗਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਪਹਿਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇੱਥੇ ਸਦਾ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ਕ ਹੀ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
15.6.40
चक्रवत्तात कार्याणां पर्यायो दृश्यते सदा ।
कोशस्य निचये यत्नं कुर्वीथा न्यायतः सदा।
विविधस्य महाराज विपरीतं विवर्जयेः ॥ १५.६.४० ॥
ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਸਦਾ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਦੇ ਸੰਚਯ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਯਤਨ ਕਰ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲਟ ਮਾਰਗ ਤਿਆਗ ਦੇ।
15.6.41
चारैर्विदित्वा शत्रूंश्च ये राज्ञामन्तरैषिणः ।
तानाप्तैः पुरुषैर्दूराद्धातयेथा नराधिप ॥ १५.६.४१ ॥
ਜਾਸੂਸਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣ ਕੇ, ਜੋ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ, ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਮਨੁੱਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਮਰਵਾ ਦੇ, ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ।
15.6.42
कर्म दृष्ट्वाऽथ भृत्यांस्त्वं वरयेथाः कुरूद्वह ।
कारयेथाश्च कर्माणि युक्तायुक्तैरधिष्ठितैः ॥ १५.६.४२ ॥
ਹੇ ਕੁਰੂਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੂੰ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣ; ਯੋਗ-ਅਯੋਗ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਕੰਮ ਕਰਵਾ।
15.6.43
सेनाप्राणेता च भवेत्तव तात दृढव्रतः ।
शूरः क्लेशसहश्चैव हितो भक्तश्च पूरुषः ॥ १५.६.४३ ॥
ਤੇਰਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਵਰਤੀ, ਸੂਰਮਾ, ਕਸ਼ਟ ਸਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਅਤੇ ਭਗਤ ਪੁਰਖ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ।
15.6.44
सर्वे जनपदाश्चैव तव कर्माणि पाण्डव ।
गोवद्रासभवच्चैव कुर्युर्ये व्यवहारिणः ॥ १५.६.४४ ॥
ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਜਨਪਦ ਅਤੇ ਜੋ ਵਿਹਾਰੀ ਹਨ, ਉਹ ਗਾਂ ਅਤੇ ਗਧਿਆਂ ਵਾਂਗ ਤੇਰੇ ਕੰਮ ਕਰਨ।
15.6.45
स्वरन्ध्रं पररन्ध्रं च स्वेषु चैव परेषु च ।
उपलक्षयितव्यं ते नित्यमेव युधिष्ठिर ॥ १५.६.४५ ॥
ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਤੈਨੂੰ ਸਦਾ ਆਪਣੀਆਂ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ, ਆਪਣਿਆਂ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਛਾਣਦੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
15.6.46
देशजाश्चैव पुरुषा विक्रान्ताः स्वेषु कर्मसु ।
यात्राभिरनुरूपाभिरनुग्राह्या हितास्त्वया ॥ १५.६.४६ ॥
ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਪੁਰਖਾਂ ਨੂੰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਢੁਕਵੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਤੇ ਤੋਹਫ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਤੇਰੇ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਹਨ।
15.6.47
गुणार्थिनां गुणः कार्यो विदुषा वै जनाधिप ।
अविचार्याश्च ते ते स्युरचला इव नित्यशः ॥ १५.६.४७ ॥
ਹੇ ਜਨਾਧਿਪ, ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ ਗੁਣ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਗੁਣ ਦਾ ਫਲ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰਖੇ ਬਿਨਾਂ ਨਾ ਛੱਡੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਦਾ ਪਰਬਤ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਰਹਿਣ।