มหาภารตะ · อัธยายะ 15.6
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.6.1
ततो राज्ञाऽभ्यनुज्ञातो धृतराष्ट्रो महामनाः ।
ययौ स्वभवनं राजा गान्धार्याऽनुगतस्तदा ॥ १५.६.१ ॥
จากนั้น ท้าวธฤตราษฎร์ผู้มีใจกว้างขวางได้รับอนุญาตจากพระราชา จึงเสด็จกลับไปยังพระตำหนักของตน โดยมีนางคานธารีตามเสด็จไปในขณะนั้น
15.6.2
मन्दप्राणगतिर्धामान्कृच्छ्रादिव समुद्वहन् ।
पदानि स महीपालो जीर्णो गजपतिर्यथा ॥ १५.६.२ ॥
พระองค์ผู้รุ่งเรืองนั้น ลมหายใจและการก้าวเดินเชื่องช้า ทรงย่างพระบาทไปด้วยความยากลำบาก ดุจช้างใหญ่ผู้เป็นจ่าฝูงที่ชราแล้ว
15.6.3
तमन्वगच्छद्विदुरो विद्वान्सूतश्च संजयः ।
स चापि परमेष्वासः कृपः सारद्वतस्तथा ॥ १५.६.३ ॥
ตามหลังพระองค์มามีวิทุระผู้รอบรู้ และสารถีสัญชัย รวมทั้งกฤปผู้เป็นนักธนูชั้นเยี่ยม บุตรของศารทวัต
15.6.4
स प्रविश्य गृहं राजा कृतपूर्वाह्णिकक्रियः ।
तर्पयित्वा द्विजश्रेष्ठानाहारमकरोत्तदा ॥ १५.६.४ ॥
พระราชาเสด็จเข้าสู่พระราชวัง ทรงประกอบพิธีกรรมช่วงก่อนเที่ยงเสร็จแล้ว ทรงเลี้ยงดูพราหมณ์ผู้ประเสริฐทั้งหลาย แล้วจึงเสวยพระกระยาหาร
15.6.5
गान्धारी चैव धर्मज्ञा कुन्त्या सह मनस्विनी ।
वधूभिरुपचारेणि पूजिताऽभुङ्क्त भारत ॥ १५.६.५ ॥
นางคานธารีผู้รู้ธรรม และนางกุนตีผู้มีใจสูง ได้รับการปรนนิบัติจากสะใภ้ทั้งหลาย ต่างก็เสวยพระกระยาหารด้วยกัน ข้าแต่ภารตะ
15.6.6
कृताहारं कृताहाराः सर्वे ते विदुरादयः ।
पाण्डवाश्च कुरुश्रेष्ठमुपातिष्ठन्त तं नृपम् ॥ १५.६.६ ॥
เมื่อเสวยพระกระยาหารแล้ว วิทุระและผู้อื่นทั้งหมด รวมทั้งปาณฑพ ต่างก็เข้าเฝ้าปรนนิบัติพระราชาผู้ประเสริฐแห่งกุรุนั้น
15.6.7
ततोऽब्रवीन्महाराजः कुन्तीपुत्रमुपह्वरे ।
निषण्णं पाणिना पृष्ठे संस्पृशन्नंबिकासुतः ॥ १५.६.७ ॥
ครั้งนั้น มหาราชโอรสของอัมพิกาได้ตรัสกับบุตรของกุนตีเป็นการส่วนพระองค์ ขณะประทับนั่งและทรงวางพระหัตถ์บนหลังของเขา
15.6.8
अप्रमादस्त्वया कार्यः सर्वथा कुरुनन्दन ।
अष्टाङ्गे राजशार्दूल राज्ये धर्मपुरस्कृते ॥ १५.६.८ ॥
ข้าแต่โอรสผู้ยินดีของกุรุ เจ้าต้องไม่ประมาทโดยประการทั้งปวง ข้าแต่ราชสีห์ในหมู่กษัตริย์ ในแว่นแคว้นที่มีแปดองค์ประกอบ และมีธรรมเป็นที่ตั้งไว้เบื้องหน้า
15.6.9
तत्तु शक्यं महाराज रक्षितुं पाण्डुनन्दन ।
राज्यं धर्मेण कौन्तेय विद्वानसि निबोध तत् ॥ १५.६.९ ॥
ข้าแต่มหาราช ข้าแต่ผู้ยินดีของปาณฑุ สิ่งนั้นอาจรักษาไว้ได้ ข้าแต่โอรสของกุนตี จงรักษาแว่นแคว้นด้วยธรรม เจ้าเป็นผู้รอบรู้ จงเข้าใจสิ่งนี้
15.6.10
विद्यावृद्धान्सदैव त्वमुपासीथा युधिष्ठिर ।
शृणुयास्ते च यद्ब्रूयुः कुर्याश्चैवाविचारयन् ॥ १५.६.१० ॥
ยุธิษฐิระ เจ้าควรเข้าเฝ้ารับใช้ผู้ที่อาวุโสด้วยความรู้อยู่เสมอ จงฟังสิ่งที่เขากล่าว และทำตามโดยไม่ลังเล
15.6.11
प्रातरुस्थाय तान्राजन्पूजयित्वा यथाविधि ।
कृत्यकाले समुत्पन्ने पृच्छेथाः कार्यमात्मनः ॥ १५.६.११ ॥
ข้าแต่พระราชา เมื่อลุกขึ้นตั้งแต่รุ่งอรุณ และบูชาท่านเหล่านั้นตามระเบียบ เมื่อถึงเวลาที่ต้องลงมือกระทำ เจ้าควรถามท่านถึงกิจการของตน
15.6.12
ते तु सम्मानिता राजंस्त्वया लोकहितार्थिना ।
प्रवक्ष्यन्ति हितं तात सर्वथा तव भारत ॥ १५.६.१२ ॥
ข้าแต่พระราชา เมื่อเจ้าให้เกียรติท่านเหล่านั้น ผู้ปรารถนาความสุขของประชาชน ท่านจะกล่าวสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่เจ้าโดยประการทั้งปวง ข้าแต่ลูกรัก ผู้สืบเชื้อสายของภรต
15.6.13
इन्द्रियाणि च सर्वाणि वाजिवत्परिपालय ।
हितायैव भविष्यन्ति रक्षितं द्रविणं यथा ॥ १५.६.१३ ॥
จงควบคุมอินทรีย์ทั้งปวงของเจ้าดุจม้า อินทรีย์เหล่านั้นจะเป็นไปเพื่อประโยชน์ของเจ้า ดุจทรัพย์สมบัติที่ได้รับการคุ้มครองไว้
15.6.14
अमात्यानुपधातीतान्पितृपैतामहाञ्शुचीन् ।
दान्तान्कर्मसु सर्वेषु मुख्यान्मुख्येषु योजयेः ॥ १५.६.१४ ॥
จงแต่งตั้งเสนาบดีที่สืบมาตั้งแต่สมัยบิดาและปู่ของเจ้า ซึ่งพ้นจากความสงสัย บริสุทธิ์ และข่มใจตนได้ ให้ทำหน้าที่ทั้งปวง และจงให้ผู้ประเสริฐแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งสำคัญ
15.6.15
चारयेथाश्च सततं चारैरविदितः परैः ।
परीक्षितैर्बहुविधैः स्वराष्ट्रेषु परेषु च ॥ १५.६.१५ ॥
จงให้สายลับเคลื่อนไหวอยู่เสมอ โดยที่ผู้อื่นไม่รู้จัก และผ่านการทดสอบมาแล้วหลายวิธี ทั้งในแว่นแคว้นของตนและในดินแดนของผู้อื่น
15.6.16
पुरं च ते सुगुप्तं स्याद्दृढप्राकारतोरणम् ।
अट्टाट्टालकसम्बाधं षट्पदं सर्वतो दिशम् ॥ १५.६.१६ ॥
ขอให้นครของเจ้ามีการคุ้มครองอย่างแน่นหนา มีกำแพงและประตูที่มั่นคง เต็มไปด้วยหอสังเกตการณ์และป้อมปราการ และวางผังเป็นรูปหกเหลี่ยมในทุกทิศ
15.6.17
तस्य द्वाराणि सर्वाणि पर्याप्तानि बृहन्ति च ।
सर्वतः सुविभक्तानि यन्त्रैरारक्षितानि च ॥ १५.६.१७ ॥
ประตูทั้งหมดของนครนั้นควรมีจำนวนเพียงพอและกว้างใหญ่ จัดวางไว้อย่างดีทุกด้าน และมีเครื่องกลป้องกันรักษาไว้
15.6.18
पुरुषैरलमर्थस्ते विदितैः कुलशीलतः ।
आत्मा च रक्ष्यः सततं भोजनादिषु भारत।
विहाराहारकालेषु माल्यशय्यासनेषु च ॥ १५.६.१८ ॥
คนที่รู้จักตระกูลและความประพฤติดีแล้วก็เพียงพอสำหรับความต้องการของเจ้า ข้าแต่ภารตะ เจ้าต้องรักษาตนเองอยู่เสมอ ทั้งในเวลาเสวยพระกระยาหาร และในเวลาพักผ่อนหรือการกินอยู่ ทั้งในพวงมาลัย ที่บรรทม และที่นั่ง
15.6.19
स्त्रियश्च ते सुगुप्ताः स्युर्वृद्धैराप्तैरधिष्ठिताः ।
शीलवद्भिः कुलीनैश्च विद्वद्भिश्च युधिष्ठिर ॥ १५.६.१९ ॥
ขอให้สตรีของเจ้าได้รับการคุ้มครองเป็นอย่างดี มีผู้อาวุโสและผู้ที่เชื่อถือได้ คนที่มีความประพฤติดี มีตระกูลสูงส่ง และผู้รอบรู้เป็นผู้ดูแล ข้าแต่ยุธิษฐิระ
15.6.20
मन्त्रिणिश्चैव कुर्वीथा द्विजान्विद्याविशारदान् ।
विनीतांश्च कुलीनांश्च धर्मार्थकुशलानृजून् ॥ १५.६.२० ॥
และเจ้าควรแต่งตั้งพราหมณ์ผู้ชำนาญในวิชาความรู้ มีความถ่อมตน มีตระกูลสูงส่ง เชี่ยวชาญในธรรมและทรัพย์ และซื่อตรงเป็นเสนาบดี
15.6.21
तैः सार्धं मन्त्रयेथास्त्वं नात्यर्थं बहुभिःक सह ।
समस्तैरपि च व्यस्तैर्व्यपदेशेन केनचित् ॥ १५.६.२१ ॥
ท่านควรปรึกษาหารือกับคนเหล่านั้น แต่อย่าปรึกษากับคนจำนวนมากพร้อมกันจนเกินควร ทั้งกับทุกคนรวมกันหรือกับแต่ละคนแยกกัน โดยอ้างเหตุผลอย่างใดอย่างหนึ่ง
15.6.22
सुसंवृतं मन्त्रगृहं स्थलं चारुह्य मन्त्रयेः ।
अरण्ये निःशलाके वा न च रात्रौ कथञ्चन ॥ १५.६.२२ ॥
ท่านควรปรึกษาราชการในห้องประชุมลับที่มีการรักษาความปลอดภัยอย่างดี หรือเมื่อขึ้นไปยังที่สูง หรือในป่าที่ไม่มีใครได้ยินได้ แต่ไม่ควรปรึกษาในเวลากลางคืนไม่ว่ากรณีใด
15.6.23
वानराः पक्षिणश्चैव ये मनुष्यानुकारिणः ।
सर्वे मन्त्रगृहे वर्ज्या ये चापि जडपङ्गवः ॥ १५.६.२३ ॥
ลิงและนกที่เลียนแบบมนุษย์ และคนโง่เขลาทั้งปวง ต้องไม่ให้เข้าในห้องประชุม
15.6.24
मन्त्रभेदे हि ये दोषा भन्ति पृथिवीक्षिताम् ।
न ते शक्याः समाधातुं कथञ्चिदिति मे मतिः ॥ १५.६.२४ ॥
ความผิดที่เกิดแก่กษัตริย์เพราะความลับรั่วไหลนั้น ไม่อาจแก้ไขได้ด้วยวิธีใด ๆ นี่คือความเห็นของข้าพเจ้า
15.6.25
दोषांश्च मन्त्रभेदस्य ब्रूयास्त्वं मन्त्रिमण्डले ।
अभेदे च गुणा राजन्पुनःपुनररिंदम ॥ १५.६.२५ ॥
ข้าแต่พระราชา ท่านควรกล่าวถึงโทษของการเปิดเผยความลับ และคุณของการรักษาความลับไว้ในที่ประชุมของเหล่าอำมาตย์ซ้ำแล้วซ้ำเล่า ข้าแต่ผู้ปราบศัตรู
15.6.26
पौरजानपदानां च शौचशौचे युधिष्ठिर ।
यथा स्याद्विदितं राजंस्तथा कार्यं कुरूद्वह ॥ १५.६.२६ ॥
ข้าแต่ยุธิษฐิระ ท่านควรรู้แจ้งว่าความประพฤติของชาวนครและชาวชนบท ทั้งที่บริสุทธิ์และไม่บริสุทธิ์นั้นเป็นอย่างไรแท้จริง แล้วดำเนินการให้สอดคล้องกัน ข้าแต่พระราชา ผู้เป็นยอดของกุรุวงศ์
15.6.27
व्यवहारश्च ते राजन्नित्यमाप्तैरधिष्ठितः ।
योज्यस्तुष्टैर्हितै राजन्नित्यं चारैरनुष्ठितः ॥ १५.६.२७ ॥
ข้าแต่พระราชา การปกครองและพิพากษาคดีของท่านควรอยู่ภายใต้การกำกับของผู้ที่ซื่อสัตย์เสมอ และควรแต่งตั้งผู้ที่พอใจและหวังดีให้ดูแลงานนี้ ข้าแต่พระราชา และควรดำเนินการภายใต้การเฝ้าดูของผู้สืบราชการลับเสมอ
15.6.28
परिमाणं विदित्वा च दण्डं दण्ड्येषु भारत ।
प्रणयेयुर्यथान्यायं पुरुषास्ते युधिष्ठिर ॥ १५.६.२८ ॥
ข้าแต่ทายาทแห่งภรต ข้าแต่ยุธิษฐิระ ขอให้เจ้าหน้าที่ของท่านรู้ขนาดของการลงโทษ แล้วลงโทษผู้ที่สมควรถูกลงโทษตามความยุติธรรมและกฎเกณฑ์
15.6.29
आदानरुचयश्चैव परदाराभिमर्शिनः ।
उग्रदण्डिप्रधानाश्च मिथ्याव्याहारिणस्तथा ॥ १५.६.२९ ॥
ผู้ที่ชอบยึดถือของที่ไม่ใช่ของตน ผู้ที่ล่วงเกินภรรยาของผู้อื่น ผู้ที่ชอบลงโทษรุนแรงเป็นหลัก และผู้ที่พูดเท็จ ก็สมควรถูกลงโทษเช่นกัน
15.6.30
आक्रोष्टारश्च लुब्धाश्च हर्तारः साहसप्रियाः ।
सभाविहारभेत्तारो वर्णानां च प्रदूषकाः।
हिरण्यदण्ड्या वध्याश्च कर्तव्या देशकालतः ॥ १५.६.३० ॥
ผู้ที่ด่าทอ ผู้ละโมบ ผู้ปล้นชิง ผู้ชอบความรุนแรง ผู้ทำลายความสงบในที่ประชุม และผู้ทำลายความบริสุทธิ์ของวรรณะทั้งหลาย คนเหล่านี้ควรถูกปรับด้วยทองคำ และบางคนควรถูกประหารชีวิต ตามสถานที่และกาลเวลา
15.6.31
अवरोधभूमौ भृत्यैश्च पानं सह विवर्जयेत् ।
आक्रोशन्त्यनुमत्तास्ते कलत्रं वाऽपि गृह्णते ॥ १५.६.३१ ॥
ในห้องของสตรี ควรงดดื่มสุราร่วมกับคนรับใช้ เพราะเมื่อเมาแล้วพวกเขาย่อมด่าทอ หรือแม้แต่ฉุดคร่าภรรยาไป
15.6.32
जिघांसन्त्यपि शस्त्रेण नष्टाः क्रीडन्ति चोत्कटाः ।
नानाक्षेपा व्याहरन्ति गम्यागम्यं न जानते ॥ १५.६.३२ ॥
สติของพวกเขาหายไปและควบคุมตนไม่ได้ เมื่อเมาแล้วพวกเขาถึงกับคิดฆ่าด้วยอาวุธ และเล่นสนุกกันอย่างบ้าคลั่ง พูดคำด่าทอต่าง ๆ นานา โดยไม่รู้ว่าอะไรควรหรือไม่ควรเข้าใกล้
15.6.33
अतिपानेनि राजाऽपि सर्वं कोशं विनाशयेत् ।
वितरेद्गायकेभ्यश्च वृथा च द्रव्यसञ्चयम् ॥ १५.६.३३ ॥
เพราะดื่มมากเกินไป แม้แต่พระราชาก็อาจทำให้คลังทั้งหมดพินาศ และยังแจกจ่ายทรัพย์สินที่สะสมไว้ให้แก่นักร้องโดยไร้ประโยชน์
15.6.34
शब्दमात्मनि दोषांश्च पिबेदेकश्च जायया ।
युक्त्या प्रकाशमयति सुवीर्यस्यि विवृद्धये ॥ १५.६.३४ ॥
ควรพิจารณาเรื่องและโทษภายในตนเอง แล้วดื่มเพียงลำพังกับภรรยาเท่านั้น ควรเปิดเผยเรื่องนั้นด้วยเหตุผล เพื่อให้ผู้ทรงพลังเจริญยิ่งขึ้น
15.6.35
प्रातरेव हि पश्यथा ये कुर्युः प्रियकर्म ते ।
अलङ्कारमथो भोज्यमत ऊर्ध्वं समाचरेः ॥ १५.६.३५ ॥
ตั้งแต่เช้าตรู่ท่านควรเพ่งดูผู้ที่ได้กระทำการอันเป็นที่พอพระทัย แล้วจึงพระราชทานเครื่องประดับและอาหารแก่พวกเขา
15.6.36
पश्येथाश्चि ततो योधान्सदा त्वं प्रतिहर्षयन् ।
दूतानां च चराणां च प्रदोषस्ते सदा भवेत् ॥ १५.६.३६ ॥
จากนั้นท่านควรเพ่งดูนักรบเสมอ ทำให้พวกเขาชื่นชมยินดี และรายงานยามเย็นของทูตและผู้สืบราชการลับควรมาถึงท่านเสมอ
15.6.37
सदा चापररात्रान्ते भवेत्कार्यार्थनिर्णयः ।
मध्यरात्रे विहारस्ते मध्याह्ने च सदा भवेत् ॥ १५.६.३७ ॥
และในช่วงปลายราตรีก่อนรุ่งสาง ควรมีการตัดสินใจเรื่องราชการและจุดประสงค์ของกิจการเสมอ เมื่อถึงเที่ยงคืนควรเป็นเวลาพักผ่อนของท่าน และเวลาเที่ยงวันก็ควรเป็นเช่นนั้นเสมอ
15.6.38
सर्वे त्वौपयिकाः कालाः कार्याणां भरतर्षभ ।
तथैवालङ्कृतः काले तिष्ठिथा भूरिदक्षिणः ॥ १५.६.३८ ॥
ข้าแต่ผู้ทรงพลังแห่งภรต เวลาทั้งปวงที่เหมาะสมแก่กิจการย่อมเป็นที่ควร ท่านก็เช่นกัน เมื่อถึงเวลาอันสมควรและแต่งกายงดงามแล้ว ควรยืนอยู่ด้วยการพระราชทานทานอันมากมาย
15.6.39
न विद्राव्य च तिष्ठेत परिहार्य विभूषणम् ।
प्रयोज्यं सर्वदैवेह मङ्गल्यं पापनाशनम् ॥ १५.६.३९ ॥
ไม่ควรยืนโดยทิ้งสิ่งนั้นไปเสีย หรือสวมเครื่องประดับที่ควรเลี่ยง ที่นี่ควรใช้สิ่งที่เป็นมงคลและขจัดบาปอยู่เสมอ
15.6.40
चक्रवत्तात कार्याणां पर्यायो दृश्यते सदा ।
कोशस्य निचये यत्नं कुर्वीथा न्यायतः सदा।
विविधस्य महाराज विपरीतं विवर्जयेः ॥ १५.६.४० ॥
ลูกรัก การหมุนเวียนของกิจการปรากฏเสมอเหมือนล้อรถ ควรพยายามสะสมคลังอย่างชอบธรรมเสมอ ข้าแต่มหาราชา ในกิจการต่าง ๆ จงหลีกเลี่ยงทางที่ตรงกันข้าม
15.6.41
चारैर्विदित्वा शत्रूंश्च ये राज्ञामन्तरैषिणः ।
तानाप्तैः पुरुषैर्दूराद्धातयेथा नराधिप ॥ १५.६.४१ ॥
พระองค์ควรรู้ศัตรูที่คอยหาช่องเข้าทำร้ายกษัตริย์ทั้งหลายด้วยการส่งสายลับ แล้วให้บุรุษที่ไว้ใจได้จัดการสังหารพวกเขาจากระยะไกล ข้าแต่เจ้าแห่งมนุษย์
15.6.42
कर्म दृष्ट्वाऽथ भृत्यांस्त्वं वरयेथाः कुरूद्वह ।
कारयेथाश्च कर्माणि युक्तायुक्तैरधिष्ठितैः ॥ १५.६.४२ ॥
ข้าแต่ผู้เลิศแห่งกุรุ เมื่อสังเกตการกระทำของบรรดาผู้รับใช้แล้ว พระองค์พึงเลือกคนรับใช้ และให้งานต่าง ๆ ถูกทำโดยผู้ที่ได้รับมอบหมายให้กำกับ ทั้งผู้เหมาะสมและผู้ไม่เหมาะสม
15.6.43
सेनाप्राणेता च भवेत्तव तात दृढव्रतः ।
शूरः क्लेशसहश्चैव हितो भक्तश्च पूरुषः ॥ १५.६.४३ ॥
ผู้นำกองทัพของพระองค์ควรเป็นผู้ที่ยึดมั่นในคำปฏิญาณ กล้าหาญ อดทนต่อความลำบาก หวังดี และจงรักภักดี ลูกรัก
15.6.44
सर्वे जनपदाश्चैव तव कर्माणि पाण्डव ।
गोवद्रासभवच्चैव कुर्युर्ये व्यवहारिणः ॥ १५.६.४४ ॥
ข้าแต่ปาณฑพ ประชาชนทั้งหมดในแว่นแคว้นของพระองค์ และผู้ที่ทำหน้าที่เป็นเจ้าหน้าที่ ควรปฏิบัติงานของพระองค์ เหมือนวัวและลา
15.6.45
स्वरन्ध्रं पररन्ध्रं च स्वेषु चैव परेषु च ।
उपलक्षयितव्यं ते नित्यमेव युधिष्ठिर ॥ १५.६.४५ ॥
ข้าแต่ยุธิษฐิระ พระองค์ต้องคอยสังเกตจุดอ่อนของตนเองและจุดอ่อนของข้าศึกอยู่เสมอ ทั้งในหมู่คนของตนและในหมู่ข้าศึก
15.6.46
देशजाश्चैव पुरुषा विक्रान्ताः स्वेषु कर्मसु ।
यात्राभिरनुरूपाभिरनुग्राह्या हितास्त्वया ॥ १५.६.४६ ॥
บุรุษผู้กล้าหาญที่เกิดในท้องถิ่นนั้น ควรได้รับความโปรดปรานจากพระองค์ในหน้าที่ของตน ด้วยการเดินทางและของพระราชทานที่เหมาะสม เพราะพวกเขาเป็นผู้หวังดีต่อพระองค์
15.6.47
गुणार्थिनां गुणः कार्यो विदुषा वै जनाधिप ।
अविचार्याश्च ते ते स्युरचला इव नित्यशः ॥ १५.६.४७ ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งมนุษย์ ผู้มีปัญญาพึงให้รางวัลแก่ผู้ที่ปรารถนาคุณความดี และผู้เหล่านั้นไม่ควรถูกปล่อยให้ไม่ได้รับการพิจารณา แต่ควรคงมั่นไม่หวั่นไหวอยู่เสมอดั่งภูเขา