మహాభారతం · అధ్యాయం 15.6
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.6.1
ततो राज्ञाऽभ्यनुज्ञातो धृतराष्ट्रो महामनाः ।
ययौ स्वभवनं राजा गान्धार्याऽनुगतस्तदा ॥ १५.६.१ ॥
అప్పుడు రాజు అనుమతి పొంది మహామనస్కుడైన ధృతరాష్ట్రుడు తన భవనానికి వెళ్ళాడు; అప్పుడు గాంధారి అతనిని అనుసరించింది.
15.6.2
मन्दप्राणगतिर्धामान्कृच्छ्रादिव समुद्वहन् ।
पदानि स महीपालो जीर्णो गजपतिर्यथा ॥ १५.६.२ ॥
మందమైన ఊపిరి, మెల్లని నడకతో ఉన్న ఆ తేజస్వి రాజు కష్టంగా అడుగులు వేస్తూ, ముసలి గజరాజు నడిచినట్లు నడిచాడు.
15.6.3
तमन्वगच्छद्विदुरो विद्वान्सूतश्च संजयः ।
स चापि परमेष्वासः कृपः सारद्वतस्तथा ॥ १५.६.३ ॥
ఆయనను విద్వాంసుడు విదురుడు, సూతుడు సంజయుడు అనుసరించారు; అలాగే పరమ విలుకాడు శారద్వతుడు కృపుడు కూడా అనుసరించాడు.
15.6.4
स प्रविश्य गृहं राजा कृतपूर्वाह्णिकक्रियः ।
तर्पयित्वा द्विजश्रेष्ठानाहारमकरोत्तदा ॥ १५.६.४ ॥
ఆ రాజు ఇంట్లోకి ప్రవేశించి, పూర్వాహ్న కర్మలను పూర్తి చేసి, ఉత్తమ ద్విజులను తృప్తిపరిచి అప్పుడు భోజనం చేశాడు.
15.6.5
गान्धारी चैव धर्मज्ञा कुन्त्या सह मनस्विनी ।
वधूभिरुपचारेणि पूजिताऽभुङ्क्त भारत ॥ १५.६.५ ॥
ధర్మం తెలిసిన మనస్వినియైన గాంధారి కూడా కుంతితో కలిసి, కోడళ్లచే సేవతో గౌరవించబడి, ఓ భారతా, భోజనం చేసింది.
15.6.6
कृताहारं कृताहाराः सर्वे ते विदुरादयः ।
पाण्डवाश्च कुरुश्रेष्ठमुपातिष्ठन्त तं नृपम् ॥ १५.६.६ ॥
భోజనం ముగించిన వారందరూ — విదురుడు మొదలైనవారు, పాండవులు కూడా — ఆ కురుశ్రేష్ఠ రాజు దగ్గర సేవకు నిలిచారు.
15.6.7
ततोऽब्रवीन्महाराजः कुन्तीपुत्रमुपह्वरे ।
निषण्णं पाणिना पृष्ठे संस्पृशन्नंबिकासुतः ॥ १५.६.७ ॥
అప్పుడు మహారాజు, అంబిక కుమారుడు, ఏకాంతంలో కూర్చున్న కుంతీపుత్రునితో మాట్లాడాడు, అతని వీపును తాకుతూ.
15.6.8
अप्रमादस्त्वया कार्यः सर्वथा कुरुनन्दन ।
अष्टाङ्गे राजशार्दूल राज्ये धर्मपुरस्कृते ॥ १५.६.८ ॥
కురునందనా, నీవు అన్ని విధాలుగా అప్రమత్తంగా ఉండాలి. రాజశార్దూలా, ధర్మాన్ని ముందుంచిన ఎనిమిది అంగాల రాజ్యంలో.
15.6.9
तत्तु शक्यं महाराज रक्षितुं पाण्डुनन्दन ।
राज्यं धर्मेण कौन्तेय विद्वानसि निबोध तत् ॥ १५.६.९ ॥
మహారాజా, పాండునందనా, ఆ రాజ్యాన్ని రక్షించడం సాధ్యమే. కౌంతేయా, ధర్మంతో రాజ్యాన్ని కాపాడు. నీవు విద్వాంసుడవు, దానిని గ్రహించు.
15.6.10
विद्यावृद्धान्सदैव त्वमुपासीथा युधिष्ठिर ।
शृणुयास्ते च यद्ब्रूयुः कुर्याश्चैवाविचारयन् ॥ १५.६.१० ॥
యుధిష్ఠిరా, విద్యలో వృద్ధులను ఎల్లప్పుడూ నీవు సేవించాలి. వారి మాటలు వినాలి, సందేహించకుండా వారు చెప్పినట్లు చేయాలి.
15.6.11
प्रातरुस्थाय तान्राजन्पूजयित्वा यथाविधि ।
कृत्यकाले समुत्पन्ने पृच्छेथाः कार्यमात्मनः ॥ १५.६.११ ॥
రాజా, ఉదయం లేచి వారిని విధి ప్రకారం గౌరవించి, కార్యకాలం వచ్చినప్పుడు నీ పని గురించి వారిని అడుగు.
15.6.12
ते तु सम्मानिता राजंस्त्वया लोकहितार्थिना ।
प्रवक्ष्यन्ति हितं तात सर्वथा तव भारत ॥ १५.६.१२ ॥
రాజా, లోకహితాన్ని కోరే నీచేత గౌరవించబడిన వారు, తాతా, భారతా, నీకు అన్ని విధాలుగా హితమైనది చెబుతారు.
15.6.13
इन्द्रियाणि च सर्वाणि वाजिवत्परिपालय ।
हितायैव भविष्यन्ति रक्षितं द्रविणं यथा ॥ १५.६.१३ ॥
నీ ఇంద్రియాలన్నింటినీ గుర్రాలను అదుపులో ఉంచినట్లు నియంత్రించు. రక్షించబడిన ధనం వలె అవి నీకు హితం చేస్తాయి.
15.6.14
अमात्यानुपधातीतान्पितृपैतामहाञ्शुचीन् ।
दान्तान्कर्मसु सर्वेषु मुख्यान्मुख्येषु योजयेः ॥ १५.६.१४ ॥
తండ్రి, తాతల కాలం నుండి వచ్చిన, పరీక్షలకు అతీతులైన, శుచులైన, సంయమనం కలిగిన మంత్రులను అన్ని పనులలో, ప్రధాన పదవులలో ప్రధానులను నియమించు.
15.6.15
चारयेथाश्च सततं चारैरविदितः परैः ।
परीक्षितैर्बहुविधैः स्वराष्ट्रेषु परेषु च ॥ १५.६.१५ ॥
ఇతరులకు తెలియకుండా, అనేక విధాలుగా పరీక్షించబడిన గూఢచారులను నీ రాజ్యంలోనూ, శత్రు రాజ్యాలలోనూ ఎల్లప్పుడూ తిప్పుతూ ఉండు.
15.6.16
पुरं च ते सुगुप्तं स्याद्दृढप्राकारतोरणम् ।
अट्टाट्टालकसम्बाधं षट्पदं सर्वतो दिशम् ॥ १५.६.१६ ॥
నీ పట్టణం బాగా రక్షితమై ఉండాలి. దృఢమైన ప్రాకారాలు, ద్వారగోపురాలతో, కావలి మేడలు, బురుజులతో నిండి, నాలుగు దిక్కులా చతురస్రాకారంలో ఉండాలి.
15.6.17
तस्य द्वाराणि सर्वाणि पर्याप्तानि बृहन्ति च ।
सर्वतः सुविभक्तानि यन्त्रैरारक्षितानि च ॥ १५.६.१७ ॥
దాని ద్వారాలన్నీ తగినంతగా, పెద్దవిగా, అన్ని వైపులా చక్కగా అమర్చబడి, యంత్రాలతో రక్షింపబడి ఉండాలి.
15.6.18
पुरुषैरलमर्थस्ते विदितैः कुलशीलतः ।
आत्मा च रक्ष्यः सततं भोजनादिषु भारत।
विहाराहारकालेषु माल्यशय्यासनेषु च ॥ १५.६.१८ ॥
కులం, శీలం తెలిసిన మనుషులు నీకు చాలు. భారతా, భోజనాదులలో, విహార-ఆహార సమయాలలో, మాలలు, శయ్య, ఆసనాలలో కూడా ఎల్లప్పుడూ నిన్ను నీవు రక్షించుకోవాలి.
15.6.19
स्त्रियश्च ते सुगुप्ताः स्युर्वृद्धैराप्तैरधिष्ठिताः ।
शीलवद्भिः कुलीनैश्च विद्वद्भिश्च युधिष्ठिर ॥ १५.६.१९ ॥
యుధిష్ఠిరా, నీ స్త్రీలు వృద్ధులు, విశ్వసనీయులు, శీలవంతులు, కులీనులు, విద్వాంసుల పర్యవేక్షణలో బాగా రక్షింపబడాలి.
15.6.20
मन्त्रिणिश्चैव कुर्वीथा द्विजान्विद्याविशारदान् ।
विनीतांश्च कुलीनांश्च धर्मार्थकुशलानृजून् ॥ १५.६.२० ॥
నీవు మంత్రులుగా విద్యలో నిపుణులైన ద్విజులను, వినయవంతులను, కులీనులను, ధర్మార్థాలలో నేర్పరులను, ఋజువర్తనులను నియమించాలి.
15.6.21
तैः सार्धं मन्त्रयेथास्त्वं नात्यर्थं बहुभिःक सह ।
समस्तैरपि च व्यस्तैर्व्यपदेशेन केनचित् ॥ १५.६.२१ ॥
వారితో నీవు ఆలోచించాలి, కానీ ఎక్కువ మందితో కాదు; అందరినీ ఒకేసారి గానీ విడివిడిగా గానీ ఏదో ఒక సాకుతో.
15.6.22
सुसंवृतं मन्त्रगृहं स्थलं चारुह्य मन्त्रयेः ।
अरण्ये निःशलाके वा न च रात्रौ कथञ्चन ॥ १५.६.२२ ॥
అత్యంత రహస్యమైన మంత్రాలయంలో, లేదా ఎత్తైన ప్రదేశం ఎక్కి ఆలోచించాలి; లేదా ఎవరూ వినని అరణ్యంలో. రాత్రివేళ ఏ విధంగానూ ఆలోచించకూడదు.
15.6.23
वानराः पक्षिणश्चैव ये मनुष्यानुकारिणः ।
सर्वे मन्त्रगृहे वर्ज्या ये चापि जडपङ्गवः ॥ १५.६.२३ ॥
మనుషులను అనుకరించే కోతులు, పక్షులు, అలాగే మూర్ఖులు, మందబుద్ధులు—వీరందరినీ మంత్రాలయం నుంచి దూరంగా ఉంచాలి.
15.6.24
मन्त्रभेदे हि ये दोषा भन्ति पृथिवीक्षिताम् ।
न ते शक्याः समाधातुं कथञ्चिदिति मे मतिः ॥ १५.६.२४ ॥
మంత్ర రహస్యం బయటపడితే రాజులకు కలిగే దోషాలను ఏ విధంగానూ సరిదిద్దలేము—ఇది నా అభిప్రాయం.
15.6.25
दोषांश्च मन्त्रभेदस्य ब्रूयास्त्वं मन्त्रिमण्डले ।
अभेदे च गुणा राजन्पुनःपुनररिंदम ॥ १५.६.२५ ॥
రాజా, మంత్రిమండలిలో రహస్య మంత్రణం బయటపడడంలోని దోషాలను, దానిని రక్షించడంలోని గుణాలను నీవు మళ్లీ మళ్లీ చెప్పాలి, శత్రుదమనుడా.
15.6.26
पौरजानपदानां च शौचशौचे युधिष्ठिर ।
यथा स्याद्विदितं राजंस्तथा कार्यं कुरूद्वह ॥ १५.६.२६ ॥
యుధిష్ఠిరా, పట్టణవాసులు, గ్రామవాసుల శుచి-అశుచి ప్రవర్తనను ఎలా ఉందో తెలుసుకుని, దానికి తగినట్లుగా చేయాలి, కురుశ్రేష్ఠా.
15.6.27
व्यवहारश्च ते राजन्नित्यमाप्तैरधिष्ठितः ।
योज्यस्तुष्टैर्हितै राजन्नित्यं चारैरनुष्ठितः ॥ १५.६.२७ ॥
రాజా, నీ వ్యవహారాలు ఎల్లప్పుడూ విశ్వసనీయులచే పర్యవేక్షింపబడాలి; సంతృప్తులు, హితులు వాటిలో నియమింపబడాలి; రాజా, ఎల్లప్పుడూ గూఢచారులచే అనుష్ఠింపబడాలి.
15.6.28
परिमाणं विदित्वा च दण्डं दण्ड्येषु भारत ।
प्रणयेयुर्यथान्यायं पुरुषास्ते युधिष्ठिर ॥ १५.६.२८ ॥
భారతా, దండ పరిమాణాన్ని తెలుసుకుని, దండించదగినవారిపై న్యాయానుసారంగా నీ పురుషులు దండనను విధించాలి, యుధిష్ఠిరా.
15.6.29
आदानरुचयश्चैव परदाराभिमर्शिनः ।
उग्रदण्डिप्रधानाश्च मिथ्याव्याहारिणस्तथा ॥ १५.६.२९ ॥
ఇతరుల సొమ్మును తీసుకోవడంలో ఆసక్తి కలవారు, పరస్త్రీలను తాకువారు, అతి కఠినంగా దండించడంలో ముఖ్యులు, అబద్ధాలాడువారు కూడా అలాగే (దండనీయులు).
15.6.30
आक्रोष्टारश्च लुब्धाश्च हर्तारः साहसप्रियाः ।
सभाविहारभेत्तारो वर्णानां च प्रदूषकाः।
हिरण्यदण्ड्या वध्याश्च कर्तव्या देशकालतः ॥ १५.६.३० ॥
దూషించువారు, లోభులు, దోచుకొనువారు, హింసను ప్రేమించువారు, సభా శాంతిని భంగపరచువారు, వర్ణాలను కలుషితం చేయువారు — వీరిని దేశ-కాలాలకు తగినట్లు బంగారు దండనతో దండించాలి, కొందరిని వధించాలి కూడా.
15.6.31
अवरोधभूमौ भृत्यैश्च पानं सह विवर्जयेत् ।
आक्रोशन्त्यनुमत्तास्ते कलत्रं वाऽपि गृह्णते ॥ १५.६.३१ ॥
అంతఃపురంలో సేవకులతో కలిసి మద్యం త్రాగకూడదు. మత్తులో వారు తిడతారు, లేదా భార్యను కూడా పట్టుకుంటారు.
15.6.32
जिघांसन्त्यपि शस्त्रेण नष्टाः क्रीडन्ति चोत्कटाः ।
नानाक्षेपा व्याहरन्ति गम्यागम्यं न जानते ॥ १५.६.३२ ॥
బుద్ధి నశించి అదుపు లేనివారై వారు ఆయుధంతో చంపాలని కూడా కోరుతారు; ఆడుతారు. అనేక నిందలు పలుకుతారు, తగినవారిని తగనివారిని గుర్తించరు.
15.6.33
अतिपानेनि राजाऽपि सर्वं कोशं विनाशयेत् ।
वितरेद्गायकेभ्यश्च वृथा च द्रव्यसञ्चयम् ॥ १५.६.३३ ॥
అతిమద్యపానంతో రాజు కూడా మొత్తం ఖజానాను నాశనం చేసేస్తాడు. గాయకులకు వృథాగా సంపదను పంచిపెడతాడు.
15.6.34
शब्दमात्मनि दोषांश्च पिबेदेकश्च जायया ।
युक्त्या प्रकाशमयति सुवीर्यस्यि विवृद्धये ॥ १५.६.३४ ॥
తనలోని దోషాలను, వార్తను దృష్టిలో ఉంచుకుని, భార్యతో మాత్రమే ఏకాంతంగా త్రాగాలి. యుక్తితో బహిర్గతం చేయాలి, ఆ పరాక్రమశాలి వృద్ధికోసం.
15.6.35
प्रातरेव हि पश्यथा ये कुर्युः प्रियकर्म ते ।
अलङ्कारमथो भोज्यमत ऊर्ध्वं समाचरेः ॥ १५.६.३५ ॥
ఉదయమే ప్రియకార్యాలు చేసినవారిని నీవు చూడాలి. తరువాత వారికి అలంకారములు, భోజనమూ ఇవ్వాలి.
15.6.36
पश्येथाश्चि ततो योधान्सदा त्वं प्रतिहर्षयन् ।
दूतानां च चराणां च प्रदोषस्ते सदा भवेत् ॥ १५.६.३६ ॥
తరువాత నీవు ఎల్లప్పుడూ యోధులను చూసి వారిని సంతోషపెడుతూ ఉండాలి. దూతలు, గూఢచారుల సాయంకాల వార్తలు నీకు ఎల్లప్పుడూ అందాలి.
15.6.37
सदा चापररात्रान्ते भवेत्कार्यार्थनिर्णयः ।
मध्यरात्रे विहारस्ते मध्याह्ने च सदा भवेत् ॥ १५.६.३७ ॥
ఎల్లప్పుడూ రాత్రి చివరి భాగంలో కార్యాలను, వాటి ప్రయోజనాలను నిర్ణయించే పని ఉండాలి. అర్ధరాత్రి నీకు విహారం ఉండాలి; మధ్యాహ్నమూ ఎల్లప్పుడూ అలాగే ఉండాలి.
15.6.38
सर्वे त्वौपयिकाः कालाः कार्याणां भरतर्षभ ।
तथैवालङ्कृतः काले तिष्ठिथा भूरिदक्षिणः ॥ १५.६.३८ ॥
భరతశ్రేష్ఠా, కార్యాలకు అనువైన కాలాలన్నీ తగినవే. అలాగే తగిన సమయంలో అలంకరించుకుని, విస్తారంగా దక్షిణలిచ్చే వాడిగా నీవు నిలిచి ఉండాలి.
15.6.39
न विद्राव्य च तिष्ठेत परिहार्य विभूषणम् ।
प्रयोज्यं सर्वदैवेह मङ्गल्यं पापनाशनम् ॥ १५.६.३९ ॥
దూరం చేసి నిలబడకూడదు; విడిచిపెట్టదగిన అలంకారం ధరించకూడదు. ఇక్కడ ఎల్లప్పుడూ మంగళకరమైనదీ పాపాన్ని నశింపజేసేదీ అయినదే ఉపయోగించాలి.
15.6.40
चक्रवत्तात कार्याणां पर्यायो दृश्यते सदा ।
कोशस्य निचये यत्नं कुर्वीथा न्यायतः सदा।
विविधस्य महाराज विपरीतं विवर्जयेः ॥ १५.६.४० ॥
ప్రియ పుత్రా, కార్యాల క్రమం ఎల్లప్పుడూ చక్రంలా కనిపిస్తుంది. ఖజానా సమకూర్చడంలో ఎల్లప్పుడూ న్యాయంగా ప్రయత్నించు. మహారాజా, వివిధ కార్యాలలో విపరీతమైన మార్గాన్ని విడిచిపెట్టు.
15.6.41
चारैर्विदित्वा शत्रूंश्च ये राज्ञामन्तरैषिणः ।
तानाप्तैः पुरुषैर्दूराद्धातयेथा नराधिप ॥ १५.६.४१ ॥
గూఢచారుల ద్వారా తెలుసుకుని, రాజులకు అవకాశం వెతికే శత్రువులను, విశ్వసనీయులైన మనుషులచేత దూరం నుండే చంపించు, నరాధిపా.
15.6.42
कर्म दृष्ट्वाऽथ भृत्यांस्त्वं वरयेथाः कुरूद्वह ।
कारयेथाश्च कर्माणि युक्तायुक्तैरधिष्ठितैः ॥ १५.६.४२ ॥
కురుశ్రేష్ఠా, పనులను గమనించిన తరువాత సేవకులను నీవు ఎంచుకో; యోగ్యాయోగ్యాలను పర్యవేక్షించే అధికారులచేత పనులు చేయించు.
15.6.43
सेनाप्राणेता च भवेत्तव तात दृढव्रतः ।
शूरः क्लेशसहश्चैव हितो भक्तश्च पूरुषः ॥ १५.६.४३ ॥
నీ సేనానాయకుడు దృఢవ్రతుడు, శూరుడు, కష్టాలను సహించువాడు, హితుడు, భక్తుడైన పురుషుడు కావాలి, వత్సా.
15.6.44
सर्वे जनपदाश्चैव तव कर्माणि पाण्डव ।
गोवद्रासभवच्चैव कुर्युर्ये व्यवहारिणः ॥ १५.६.४४ ॥
పాండవా, నీ రాజ్యంలోని ప్రజలంతా, వ్యవహారాలు చూసే అధికారులు, ఆవులు, గాడిదలు వలె నీ పనులు చేయాలి.
15.6.45
स्वरन्ध्रं पररन्ध्रं च स्वेषु चैव परेषु च ।
उपलक्षयितव्यं ते नित्यमेव युधिष्ठिर ॥ १५.६.४५ ॥
యుధిష్ఠిరా, నీ స్వంత బలహీనతలను, శత్రువుల బలహీనతలను, స్వజనులలో మరియు శత్రువులలో, ఎల్లప్పుడూ గమనించి తెలుసుకోవాలి.
15.6.46
देशजाश्चैव पुरुषा विक्रान्ताः स्वेषु कर्मसु ।
यात्राभिरनुरूपाभिरनुग्राह्या हितास्त्वया ॥ १५.६.४६ ॥
నీ స్వదేశంలో పుట్టిన పరాక్రమవంతులైన పురుషులను, వారి పనులలో, తగిన యాత్రలతో, బహుమతులతో నీవు అనుగ్రహించాలి; వారు నీకు హితులు.
15.6.47
गुणार्थिनां गुणः कार्यो विदुषा वै जनाधिप ।
अविचार्याश्च ते ते स्युरचला इव नित्यशः ॥ १५.६.४७ ॥
జనాధిపా, విద్వాంసుడు గుణాన్ని కోరేవారికి గుణఫలం ఇవ్వాలి; వారిని పరీక్షించకుండా వదలక, ఎల్లప్పుడూ పర్వతంలా స్థిరంగా ఉంచాలి.